၂၆. ဣတ္ထိ

ဣတ္ထိဝိဓီသု ‘‘ပုထုဿ ပထဝပုထဝါ’’တိ (၃-၃၉) သုတ္တပရိယန္တေသု. ဣတ္ထိယန္တိ ဣဒံ နာမဝိသေသနံ ဝါ သိယာ ပစ္စယတ္ထဝိသေသနံ ဝါ၊ တတ္ထ နာမဝိသေသနမေဝိဒံ န ပစ္စယတ္ထဝိသေသနန္တိ ဒဿေတုမာဟ- ‘နာမေ’စ္စာဒိ. အကာရန္တတော နာမသ္မာတိ ဧကတ္တာဒိမဟန္တတ္ထဝါစိတော အကာရန္တတော နာမသ္မာ. ဣတ္ထတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဝုစ္စတိ. ဣတ္ထိယေဝ ဟိ ဧသာတိ လိင်္ဂီယတိ သင်္ကေတီယတီတိ လိင်္ဂံ. ဣတ္ထိယာ ဧသာတိ ပသိဒ္ဓိမတော အတ္ထဿ ဘာဝေါ သာမညံ ဗာလယုဝတ္တာဒိ လက္ခဏံ ဣတ္ထတ္တံ. ကိမေတ္ထ လိင်္ဂံ နာမ–

ဧသေသော ဧတမိတိ စ၊

ပသိဒ္ဓိ အတ္ထေသု ယေသု လောကဿ၊

ထီပုံ နပုံသကာနီတိ၊

ဝုစ္စန္တေ တာနိ နာမာနိ.

အတ္ထေသု ယေသု ဧသာ ဧသော ဧတန္တိ ပသိဒ္ဓိ လောကဿ ဟောတိ ဧတာနိ ယထာက္ကမံ ဣတ္ထိပုရိသနပုံသကလိင်္ဂါနီတိ လောကေန ဝုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စကတွာ ဝုစ္စတေ ‘‘လိင်္ဂံ နာနုသာသနီယံ လောကနိဿ ယတ္တာ လိင်္ဂဿာ’’တိ. တတ္ထ ဂေါဣစ္စာဒီသွေသာ ဧသောတိ ပသိဒ္ဓိယာ ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တံ၊ အစ္စိအာဒီသွေသာ ဧတန္တိ ပသိဒ္ဓိယာ ဣတ္ထိနပုံသကတ္တံ၊ တဋောဘဋီ တဋမိစ္စာဒီသွေသော ဧသာဧတန္တိ ပသိဒ္ဓိယာ ပုမိတ္ထိနပုံသကတ္တံ၊ မာလာဣစ္စာဒီသွေသာတိ ပသိဒ္ဓိယာ ဣတ္ထတ္တံ၊ ရုက္ခောစ္စာဒီသွေသောတိ ပသိဒ္ဓိယာ ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ၊ ကုလမိစ္စာဒေါ ဧတန္တိ ပသိဒ္ဓိယာ နပုံသကတ္တံ. သမာသဿာပျေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဇောတကာတိ ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဇောတကာ ဣတ္ထတ္တဿေတိ ပကရဏတော ဝိညာယတိ. တတော ဝေစ္စာဒိနာ ပစ္စယတ္ထဘာဝိနော ယေ ဒေါသာ တေသမေတ္ထနာဝကာသောတိ ဒဿေတိ. သမာနာဓိကရဏတ္တံ ဗဟုဝစနမ္ပိ ဟောတီတိသမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ ‘‘ဣတ္ထတ္တဿ ပစ္စယတ္ထတ္တေ သတိ ပဓာနတ္တာဿ ဗျတိရေကလက္ခဏာယ ဆဋ္ဌိယာ ‘ကုမာရိတ္တံ (ဒေဝဒတ္တာယာ’တိဘဝိတဗ္ဗံ၊ တတော စ န သိယာ ကုမာရီ) ဒေဝဒတ္တာ’တိ သမာနာဓိကရဏတ္တံ၊ တထာ ကုမာရိယောတိ ဗဟုဝစနမ္ပိ ဣတ္ထတ္တဿေကတ္တာ. ပကတိယတ္ထ ဝိသေသနပက္ခေ တု ပကတိယာ ဣတ္ထတ္တဝိသိဋ္ဌံ ဒဗ္ဗမေဝေါစ္စတေ၊ အာအာဒယော တု ဇောတကတာတိ တတ္ထ ဗျတိရေကာဘာဝါ ဆဋ္ဌိယာ အပ္ပသင်္ဂေါ စ ဗဟုဝစနမ္ပိ အနေကတ္တာဝ ဒဗ္ဗဿ ယုတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တဒေါသာဝသရာဘာဝါ ဣဋ္ဌတ္ထသိဒ္ဓီ’’တိ. အညေတိ ဇယာဒိစ္စ ဇိနိန္ဒဗုဒ္ဓျာစရိယာဒယော ဒဿေတိ.

ဣတ္ထိယမဘိဓေယျာယန္တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂသင်္ခါတေ ဣတ္ထတ္တေ အတ္ထဘူတေ၊ ယထေဝဟီတိအာဒိနာ ဥပမာဝသေန ယထာဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ဣတ္ထတ္တမိစ္စာဒိနာ ပရောပဝဏ္ဏိတပက္ခဿာယုတ္တတ္တန္နိစ္ဆိန္ဒေတိ၊ နော ပပဇ္ဇတေ [နောပပဇ္ဇေယျ (ပဉ္စိကာ)] ဒေဝဒတ္တာသဒ္ဒဝစနီယဿာပိ ဣတ္ထတ္တတော အဗျတိရိတ္တတ္တာ ‘ဣတ္ထတ္တံ ဒေဝဒတ္တာယာ’တိ ဘိန္နာဓိကရဏတာ န ယုဇ္ဇတေ၊ အနုပပတ္တိမေဝ သမတ္ထေတိ ‘ဒေဝဒတ္တာယာတိ’စ္စာဒိနာ. သမာနာဓိကရဏတ္တမေဝ သိယာ ဣတ္ထိသဒ္ဒဝစနီယတော အနညတ္တာ ဒေဝဒတ္တာ သဒ္ဒဝစနီယဿ ဣတ္ထီ ဒေဝဒတ္တာတိ.

အတောဧဝါတိ ဣတ္ထတ္တေ အာဝိဓာနတောယေဝ. တဗ္ဗတောတ္ထဿာတိ ဣဒံ ဇယာဒိစ္စာဒိမတာနုဂါမိနာ [နုဂါမီ ပန (ပေါတ္ထကေ)] ဝုတ္တံ၊ တထာ ဟိ တေ ဧဝံ လိင်္ဂလက္ခဏ မာဟု (ပါ၊ ၄-၁-၃ ကာသိကာယံ) ‘‘သာမညဝိသေသာ ဣတ္ထတ္တာဒယော ဂေါတ္တာဒယော ဝိယ ဗဟုပ္ပကာရဗျတ္တိယောတိ [သာမညာနိ စ တုလျဇာတိယပဒတ္ထသာဓာရဏတ္တာ တာနိ ဝိသေသာ စ အည မညေဟိ ဝိဇာတိယေတိ စ ဝိသိဿန္တေ ဗျာဝတ္တန္တေတိ သာမညဝိသေသာ. ဗျဉ္ဇီယန္တိအာ ဧတေဟီတိ ဗျတ္တိယော သာမညဝိသေသာနံ နိဿယာ၊ ဗဟုပ္ပကာရာ ဗျတ္တိ ယော ယေသံ သာမညဝိသေသာနံ တေ တထာဝုတ္တာတိ– (ကာသိကာဝိဝရဏ ပဉ္ဇိကာ.)] တေ ဟျေဝံ မညန္တေ ‘‘ယထာ ဂေါတ္တာဒယော သမာနဇာတိယေသု သဗ္ဗေသွနုဝတ္တန္တေ၊ ဝိဇာတိယေဟိ ပန နိဝတ္တန္တေ၊ တထာ ဣတ္ထတ္တာဒယောပိ. ဝိစိတ္တတ္တာ ပန သာမညဝိသေသနိဿယာနံ ဗျဉ္ဇကာနံ ကောစိယေဝ သာမညဝိသေသော ကေနစိဒေဝ နိဿယေန ဗျဉ္ဇတေ၊ န သဗ္ဗော သဗ္ဗေန (ပတိ) နိယတဝိသယတ္တာ ဘာဝသတ္တီနံ၊ တတ္ထ ယေနတ္ထေန ဣတ္ထတ္တမေဝ ဗျဉ္ဇတေ န ပုမတ္တံ နာပိ နပုံသကတ္တံ၊ သာ ဣတ္ထိယေဝ ဘဝတိ န ပုမာ နာပိ နပုံသကံ. ယေန ပုမတ္တမေဝ ဗျဉ္ဇတေ၊ သော ပုမာယေဝ. ယေန တု နပုံသကတ္တံ တံ နပုံသကမေဝ. ယော တု ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ (ဝါ) ဗျဉ္ဇကော၊ သော ဒွိလိင်္ဂေါ တိလိင်္ဂေါ ဝေ’’တိ (ပါ၊ ၄-၁-၃ ကာသိကာဝိဝရဏပဉ္ဇိကာ) တသ္မာ ပဗ္ဗတော ယထာ ဝုတ္တဣတ္ထတ္တဝတော အတ္ထဿ အဘိဓေယျဿာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အထေစ္စာဒိနာ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟာရာယ ဇိနိန္ဒဗုဒ္ဓိနာ ယဒုပဝဏ္ဏိ တံ တံ ပရိကပ္ပေတိ. သော ဧဝ စရဟိစ္စာဒိနာ ဥပဟာသပုဗ္ဗကမုတ္တရ မာစိက္ခတေ. မသိမက္ခိတကုက္ကုဋောဝိယာတိ ယဒါ ကောစိ အညကုက္ကုဋော အညသ္မာ ဘီတော သိယာ၊ တဒါ ဝိဇယိနော ကုက္ကုဋဿ မုခံ မသိယာ မက္ခေတွာ ဥပနေန္တိ သော ပဌမံ တတော ဘီတောပိ ပုန အညောတိ မန္တွာ ယုဇ္ဈိတုမုဿဟတေ. ယထာတြ သောဝ ကုက္ကုဋော ဗျာဇေ နောပဒဿိတော၊ တထာ တြာမီတျတ္ထော.