၁၉. စတ္ထေ

သမုစ္စီတိ ပိဏ္ဍီကရဏံ၊ ကော သောတိ အာဟ- ‘သာဓနမေက’မိစ္စာဒိ. ဧကံ သာဓနံ ဧကံ ကိရိယံ ဝါ ပဋိစ္စ စီယမာနတာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကေသန္တိ အာဟ- ‘ကိရိယာသာဓနာန’န္တိ၊ ကေနာတိ အာဟ- ‘အတ္တရူပဘေဒေနာ’’တိ. တတ္ထ ဒေဝဒတ္တော ဘုဉ္ဇတိ တိဋ္ဌတိ ပစတိစာတိ သာဓနမ္ပဋိစ္စ ကိရိယာနံ အတ္တရူပဘေဒေန စီယမာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဓဝေ စ ခဒိရေ စ ပလာသေ စ ဆိန္ဒာတိ ကိရိယမ္ပဋိစ္စ အတ္တရူပဘေဒေန သာဓနာနံ စီယမာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သောတိ သမုစ္စယော ဘဝတီတိ သေသော၊ ကေသန္တိ အာဟ- ‘တုလျ ဗလာန’မိစ္စာဒိ.

တုလျဗလာနန္တိ ဣမိနာ ဝိသုံ ပဓာနဘာဝေန ကိရိယာဘိသမ္ဗန္ဓာ အညမညာနပေက္ခတ္တမာဟ.

အနိယတက္ကမယောဂပဇ္ဇာနန္တိ ကမော စ ယောဂပဇ္ဇဉ္စ၊ အနိယတံ ကမယောဂပဇ္ဇံ ယေသံ သဒ္ဒါနံ တေသံ၊ ယထေတျာဒိနာ တတ္ထောဒါဟရဏံ ဒဿေတိ၊ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော ‘‘ဧတ္ထ ဂဝါဒီနံ ဝိသုံ ပဓာနဘာဝေနာနယနကိရိယာဘိသမ္ဗန္ဓာ တုလျဗလတာ ဂဝါဒီနံ ဝုတ္တက္ကမေနေဝ နယနာဘာဝါ အနိယတက္ကမတာ ဂဝါဒီနံ ယုဂပဒိ နယနာဘာဝါ အနိယတ ယောဂပဇ္ဇတာ စ ဟောတိ၊ တထာ အညံ တာဒိသမ္ပီ’’တိ. အနု ပစ္ဆာ ပဓာနာနုရောဓေန (စယနံ) အနွာစယော၊ တံ ဗျဉ္ဇယတိ ‘ယတ္ထေ’စ္စာဒိ၊ တဒနုရောဓေနာတိ တဒနုဂုဏေန၊ ဥဒါဟရတိ ‘ယထေ’စ္စာဒိ၊ ဘိက္ခာဂမနမေတ္ထ ပဓာနမန္တရင်္ဂတ္တာ၊ နေတရံ ဗဟိရင်္ဂတ္တာ၊ တံ ကရဏေ ယဒိ ဂါဝေါပိ ပဿတိ တာပျာနယတိ၊ ဧတ္ထ တု ဂေါဿာနယနံ ဘိက္ခာဋနမပေက္ခတေ၊ နေတရမိတရဿ။ ဝိနာပိ တေန တဒနုဋ္ဌာနတော. ဣတရဿ ဣတရေန ယော ဂေါ ဣတရေတရယောဂေါ၊ သော စ ဧတာဒိသောတိ အာဟ- ‘အညမညေ’စ္စာဒိ.

အဝယဝပ္ပဓာနော စာတိ သာဘာဝိကာဘိဓာနသာမတ္ထိယေနာပုထုဘူတော စ၊ ဝုတ္တိဝယေန သာရိပုတ္တသဒ္ဒေါ မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထော ဟောတိ မောဂ္ဂလ္လာနသဒ္ဒေါ သာရိပုတ္တတ္ထောပီတိ အညမညတ္ထေ ပဓာနတော ယုဂပဒျဓိကရဏဝစနေ သတိ စတ္ထ သမာသောတိ သော-ယမဓိကရဏ သမုဒါယော ဥဘယပဒါနုဂတဥဘယတ္ထဝသေန စတုဗ္ဗိဓောပိ ယုဂပဒိ ဗုဒ္ဓိယာ ဂယှမာနော ကဒါစိ ဥဗ္ဘူတာဝယဝဘေဒေါ တေနေဝ သာဘာဝိကာဘိဓာနသာမတ္ထိယေနေစ္စေဝမဝယဝပ္ပဓာနော စ၊ နနု စ ဇနနမရဏာနီတိ ဝိရုဒ္ဓါနံ ကထမေကေနာဘိဓာနန္တိ ဝုစ္စတေ- သဗ္ဗောပိ သဒ္ဒေါ ပယုဇ္ဇမာနော (ဣတရီ) တရေနာဝဓာရဏံ ဝတ္တတေ၊ တေန ဧကေကော သဒ္ဒေါ ဧကေကဿတ္ထဿ ဝါစကော၊ တထာပိ ယထာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာတိ ဧတ္ထ ဗဟုဝစနဿညထာနုပပတ္တိယာ ယုဂပဒျဓိကရဏဝစနတာ ဟောတီ၊ တထာတြာပိ ဗဟုဝစနဿညထာနုပပတ္တိလက္ခဏေန သာမတ္ထိယေန ဧကေနာပျဘိဓာနံ ဟောတိ. ဣတိ ဟေတုမှိ၊ ယတော ဧဝမဝယဝပ္ပဓာနော တတောတိ အတ္ထော.

ဗဟုတ္တာတိ ကိဉ္စာပိ ဝါကျေ နေသံ [ဝါကျေနေဝေသံ (ပေါတ္ထကေ)] ဝိသုံ ဗဟွတ္ထတာ၊ န ဟိ သာရိပုတ္တမာနယာတိ ဝုတ္တေ မောဂ္ဂလ္လာနဿာပိ သမ္ပစ္စယော ဘဝတိ၊ တထာပိ ယတော ဝုတ္တိဝိသယေ သဟဘူတာနမေဝေသံ ဝိသုံ ဗဟွတ္ထတာ၊ တတော တတ္ထ ဝစနီယဿ အတ္ထဿ သင်္ချာတေဒေန ဗဟုတ္တံ. သမာဟရဏံ ပိဏ္ဍီကရဏဝသေန သံဟရဏံ သမာဟာရော၊ သော စေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘အညမညေ’စ္စာဒိ.

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣတရီတရယောဂဿ သမာဟာရဿ စ ဘာဝရူပတ္တာ အဒဗ္ဗရူပတာ၊ တထာပီတရီတရယောဂေ တု ယထာ ဂုဏဝစ နာနံ သုက္ကံ ဝတ္ထံ သုက္ကော ကမ္ဗလော သုက္ကာ ဂါဝီတိ နိဿယဘေဒတော လိင်္ဂဝစနသိဒ္ဓိ၊ တထာ တဒ္ဓမ္မာနမဘိဓာနတော နိဿယတော လိင်္ဂဝစန သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သံဟတိပ္ပဓာနတ္တာစေကဝစနန္တိ ယဒါ ဗဟုန္နံ သမုဒါယော တိရောဟိတာဝယဝဘေဒေါ သံဃာတော ပက္ကမီယတေ၊ တဒါ သမာဟာရောစ္စေဝ သံဟတိပ္ပဓာနတ္တာ ဧကဝစနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဒနုဋ္ဌာနတောတိ တဿ ကရဏတော. ဗျတိကရော မိဿတာ၊ ဗျတိကရံ ဒဿေတိ ပါဏိစ္စာဒိနာ၊ ပစ္စေကံ ပရိသမတ္တိယံ ဝါကျဗဟုတ္တံ ဒဿေတိ ‘တတ္ထ ဟိစ္စာဒိ.

စက္ခုဉ္စ သောတဉ္စ၊ မုခဉ္စ နာသိကာ စ၊ ဟနု စ ဂီဝါ စ၊ ဆဝိ စ မံသဉ္စ လောဟိတဉ္စ၊ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ ဇရာ စ မရဏဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂယှ သမာသော၊ ‘‘သမာဟာရေ နပုံသက’’န္တိ (၃-၂၀) သဗ္ဗတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂံ၊ သျာဒိမှိ မုခ နာသိကန္တိအာဒီသု ‘‘သျာဒီသု ရဿော’’တိ (၃-၂၃) ရဿော. အလဘတာ ဂေါမုခံ ဍိဏ္ဍိမော ဘေရိဝိသေသာ၊ အာဠမ္ဗရံ ပဏဝေါ၊ မုရဇော မုဒင်္ဂေါ၊ မဒ္ဒဝေါ မုဒင်္ဂေါ. မဒ္ဒဝဝါဒနံ ပဏဝဝါဒနဉ္စ သိပ္ပမဿ မဒ္ဒဝိကော ပါဏဝိကော၊ သမ္မံ ကံသတာဠံ၊ တာဠံ ဟတ္ထတာဠံ၊ အလသတာ စ အာဠမ္ဗရော စ၊ မုရဇော စ၊ ဂေါမုခေါ စ၊ သင်္ခေါ စ ဍိဏ္ဍိမော စ၊ မဒ္ဒဝိကော စ၊ ပါဏဝိကော စ၊ ဂီတဉ္စ ဝါဒိတဉ္စ၊ သမ္မဉ္စ တာဠဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယုဂဿ ဟိတာ ယောဂ္ဂါ ဂေါဏာ၊ တေသမိဒံ ယောဂ္ဂံ ကသိကမ္မံ၊ တဿ အင်္ဂံ. တေနာဟ- ‘ကသိဘဏ္ဍာန’န္တိ၊ ဖာလောကသကော၊ ပါစနံ ပတောဒေါ၊ ယုဂေါ စ နင်္ဂလဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ပိဏ္ဍမာယုဓဝိသေသော၊ အသိ စ သတ္တိ စ တောမရဉ္စ ပိဏ္ဍဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. စမ္မံ သရဝါရဏဖလကံ၊ ကလာပေါ တူဏီရံ၊ ပဟရဏဉ္စ အာဝရဏဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဟိ စ နကုလော စ၊ ဗီဠာရော စ မူသိကော စ၊ ကာကော စ ဥလူကော စ၊ နာဂေါ စ သုပဏ္ဏောစာတိ ဝိဂ္ဂဟော. သင်္ချာ စ ပရိမာဏဉ္စ သင်္ချာပရိမာဏံ၊ တတ္ထ ပရိမာဏသညာနံ ယထာဒီဃော စ မဇ္ဈိမော စ ဒီဃမဇ္ဈိမံ. ဧကကဉ္စ ဒုကဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ ဒုကတိကာဒီသုပိ ဧသေဝနယော.

ခုဒ္ဒဇန္တု သိယာ- နဋ္ဌိ၊ အထဝါ ခုဒ္ဒကောဝ ယော၊

သတံ ဝါ ပသတေ ယေသံ၊ ကေစိ အာနကုလာ အပိ.

ကီဋော စ ပတင်္ဂေါ စ၊ ကုန္ထော စ ကိပိလ္လိကော စ၊ ဍံသော စ မကသော စ၊ မက္ခိကာ စ ကိပိလ္လိကာစာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ပစနစဏ္ဍာလာတိ ဩ ရဗ္ဘိကာဒီနံ ရုဠှီသညာ. ဥရဗ္ဘေ ဟန္တွာ ဇီဝတီတိ ဩရဗ္ဘိကော၊ ဧဝံ သေသေသု. သာနံ သုနခံ ပစတီတိ သပါကော၊ ဝေနာ တစ္ဆကာ၊ ရထကာရာ စမ္မကာရာ. သာဓာရဏာ သမာနာ၊ စရဏသဒ္ဒေါ- ယံ ဣဓ ဂယှတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ယထာ သကမဇ္ဈယနာယ စရီယန္တိ ဝတာနျေတေသူတိ စရဏာနိ၊ ကဌာဒိဝါဈာနျဇ္ဈယနာနိ သာခါသညကာနိ. ယသ္မာ ဧတေဟိ စရတိ အရိယသာဝကော ဂစ္ဆတိ အမတံ ဒိသံ၊ တသ္မာ စရဏာနိ သီလာဒယော ပဏ္ဏရသ ဓမ္မာ. တေနာဟ- ‘ကဌာဒီဟီ’တိအာဒိ၊ ကဌာဒီဟီတိ ပသိဒ္ဓိဝသေန ကမာတိက္ကမေနာပိ ဝုတ္တံ၊ တတော အာဒိသဒ္ဒေန အတိသာဒယော ဂယှန္တိ. အတိသေန ဘာရဒွါဇေန ကဌေန ဝုတ္တံ ဝိဒန္တျဓီယန္တိ ဝါတိ ‘‘အညသ္မိ’’တိ (၄-၁၂၁) ဏော၊ ‘‘လောပေါ’’တိ (၄-၁၂၃) လောပေါ အတိသာ ဘာရဒွါဇာ ကဌာ. ကလာပိနာ ဝုတ္တံ ဝိဒန္တျဓီယန္တိ ဝါတိ၊ တေနေဝ ဏော၊ ကလာပါ၊ ကဌာ အာဒိ ယေသံ တေ ကဌာဒယော၊ တေဟိ အဇ္ဈေနဝိသေသေ စ ပုရိသေ စ ဥပစာရာတိ သမ္ဗန္ဓော.

သီလာဒယောတိအာဒိသဒ္ဒေန ဣန္ဒြိယသံဝရာဒယော ဂယှန္တိ. သီလဉ္စ ပညာဏဉ္စ၊ သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဝိဇ္ဇာ စ စရဏဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧကတော အဇ္ဈယနမေတေသူတိ ဧကဇ္ဈယနာနိ၊ ပကဌာနိ ဝစနာနိ ပါဝစနာနိ သဒ္ဓမ္မော၊ ဧကဇ္ဈယနာနိ စ တာနိ ပါဝစနာနိ စ တေသံ၊ ဒီဃော စ ဒီဃာဂမော စ မဇ္ဈိမော စ မဇ္ဈိမာဂမော စ၊ ဧကုတ္တရော စ အင်္ဂုတ္တရာဂမော စ သံယုတ္တာဂမော စ၊ ခန္ဓကော စ ဝိဘင်္ဂေါစာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

တေသန္တိ ဣမိနာ လိင်္ဂဝိသေသာနန္တိ ဆဋ္ဌိယန္တတံ ဒီပေတိ၊ ဣတ္ထီ စ ပုမာ စ၊ ဒါသီ စ ဒါသော စ၊ စီဝရဉ္စ ပိဏ္ဍပါတော စ သေနာသနဉ္စ ဂိလာနပစ္စယော ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော စ၊ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌော စ သာခါ စ ပလာသော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဆေကော ဒက္ခော၊ ပုဗ္ဗာ စ ပရာစာတိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော.

ပုဗ္ဗဒက္ခိဏန္တိအာဒီသု ‘‘ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ’’တိ (၁-၃၃) ရဿော. ကာသော စ ကုသော စ ဥသိရော စ ဗီရဏဉ္စ၊ မုဉ္ဇဉ္စ ဗဗ္ဗဇဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ခဒိရော စ ပလာသောစာတိအာဒိနာ စ၊ ဂဇော စ ဂဝဇော စာတိအာဒိနာ စ၊ ဟတ္ထီ စ ဂေါစ အဿော စ ဝဠဝါစာတိ စ၊ ဟံသော စ ဗလာဝါ စာတိအာဒိနာ စ၊ ဗကော စ ဗလာကာစာတိ စ. ဟိရညဉ္စ သုဝဏ္ဏော စ၊ မဏိ စ သင်္ခေါ စ မုတ္တာ စ ဝေဠုရိယော စ ဇာတရူပဉ္စ ရဇတဉ္စာတိ စ၊ သာလိ စ ယဝကောစာတိအာဒိနာ စ၊ သာကဉ္စ သုဝဉ္စာတိအာဒိနာစ၊ ကာသိယော စ ကောသလာစာတိအာဒိနာ စ ဝိဂ္ဂဟော၊ ဇနပဒဝါစိနာ စ ဗဟုဝစနန္တာ.

ဧကဝီသတိစ္စာဒိနော ဧကဉ္စ တံ ဝီသတိစာတိ ဝိသေသနသမာသော ဝါ သိယာ၊ ဧကဉ္စ ဝီသတိ စ ဧကဝီသတီတိ စတ္ထသမာသော ဝါ၊ သမာဟာရေ နပုံသကတ္တန္တု န ပပ္ပေါတိ၊ ‘‘နာနုသာသနီယံ လိင်္ဂံ သောကနိဿယတ္တာ လိင်္ဂဿေ’’တိ လောကေ နပုံသကလိင်္ဂဿေဟာနဘိဓာနတော နပုံသကလိင်္ဂံ န ဘဝိဿတီတျဓိပ္ပါယော၊ သဘာပရိသာယာတိ ဉာပကတော ဝါ သမာဟာရေ နပုံသကလိင်္ဂမတြ ဗျဘိစရတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ-ဘိမတောတိ ဥပသဇ္ဇနသညကဿ သျာဒီတိ ပဌမာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သမာသေ ပုဗ္ဗနိပါတော ‘‘ဥပသဇ္ဇနံ ပုဗ္ဗ’’မိစ္စနေန (၂-၂-၃၁) ဣဋ္ဌော ကမဿ ပဓာနဘာဝေန ဝတ္တုမိဋ္ဌတ္တာတိ ‘‘သျာဒိသျာဒိနေကတ္ထ’’န္တိ (၃-၁) ဧတ္ထ သျာဒီတိ ပဌမာနိဒ္ဒိဋ္ဌဿာသင်္ချာဒိနော ပုဗ္ဗမဝဋ္ဌာနတော သျာဒိနေတိ တတိယာနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ပစ္ဆာဝဋ္ဌာနတော ‘‘သျာဒိသျာဒိနာ’’တိ သုတ္တေ ပဋိပါဋိယာ ပဓာနဘာဝေန ဝတ္တုမိဋ္ဌတ္တာ.

ပရပ္ပယောဂေါ-ဘိမတောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသုတ္တေန ပုဗ္ဗနိပါတေ ပတ္တေ ‘‘ရာဇဒန္တာဒီသု ပရ’’န္တီမိနာ (၂-၂-၃၀) ပရနိပါတော-ဘိမတော၊ ဝစနေနာတိ- ‘‘ဗဟုလ’’န္တိ ဝစနေန၊ ပုဗ္ဗကာ လယုတ္တဿ ပရပ္ပယောဂေါ-ဘိမတောတိ ရာဇဒန္တာဒိပါဌတော ဧဝါ-ဘိမတော.

ကမမ္ပစ္စနာဒရာတိ ဣမိနာ ပဓာနဘာဝေနာ-က္ကမဿ ဝတ္တုမိဋ္ဌတ္တမာဟ. သရော အာဒိ ယဿ တံ သရာဒိ၊ သင်္ခေါ စ ဒုန္ဒုဘိ စ ဝီဏာ စ၊ ဥဒုက္ခလဉ္စ မုသလော စ၊ ဓနပတိ စ ရာမော စ ကေသဝေါစာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဇံဒံသဒ္ဒါ ဇာယာသဒ္ဒသမာနတ္ထာ အသင်္ချာ-ဇဉ္စ ပတိ စ၊ ဒဉ္စ ပတိစာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ အဝန္တယော စ အဿကာစ၊ အဂ္ဂိ စ ဣန္ဒောစာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ တံနိဝါသိမှိ ဂဟိတေ အဝန္တိ စ အဿကောစာတိ ဧကတ္တေနပိ ဝိဂ္ဂဟော ဝတ္တတိ. ဒွန္ဒသမာသော- ယံ ဒွန္ဒသဒိသတ္တာ ဒွန္ဒော၊ ဒွေ စ ဒွေ စ ပဒါနိ ဒွန္ဒာနီတိ ဟိ ဥဘယတ္ထပ္ပဓာနော- ယံ ဒွန္ဒသဒ္ဒေါ.