၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

(၁၁) ၁. ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမဝလာဟကသုတ္တံ

၁၀၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဝဿိတာ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ နေဝ ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကူပမာ [ပု. ပ. ၁၅၇] ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဝဿိတာ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ နေဝ ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ နော ဝဿိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဘာသိတာ ဟောတိ၊ နော ကတ္တာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဂဇ္ဇိတာ၊ နော ဝဿိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝဿိတာ ဟောတိ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကတ္တာ ဟောတိ၊ နော ဘာသိတာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝဿိတာ ဟောတိ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဝဿိတာ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နေဝ ဘာသိတာ ဟောတိ၊ နော ကတ္တာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ [နေဝ ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ (က.)]၊ နော ဝဿိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ စ ဟောတိ ဝဿိတာ စ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဘာသိတာ စ ဟောတိ ကတ္တာ စ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ စ ဟောတိ ဝဿိတာ စ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဂဇ္ဇိတာ စ [ဂဇ္ဇိတာ စ ဟောတိ (က.)] ဝဿိတာ စ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယဝလာဟကသုတ္တံ

၁၀၂. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဝဿိတာ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ နေဝ ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဝဿိတာ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ နေဝ ဂဇ္ဇိတာ နော ဝဿိတာ၊ ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဂဇ္ဇိတာ၊ နော ဝဿိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝဿိတာ ဟောတိ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ န ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝဿိတာ ဟောတိ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဝဿိတာ၊ နော ဂဇ္ဇိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နေဝ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ ဟောတိ၊ နော ဝဿိတာ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော နေဝ ဂဇ္ဇိတာ၊ နော ဝဿိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ စ ဟောတိ ဝဿိတာ စ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ စ ဟောတိ ဝဿိတာ စ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝလာဟကော ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဝလာဟကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ကုမ္ဘသုတ္တံ

၁၀၃. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘာ. ကတမေ စတ္တာရော? တုစ္ဆော ပိဟိတော၊ ပူရော ဝိဝဋော၊ တုစ္ဆော ဝိဝဋော၊ ပူရော ပိဟိတော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ကုမ္ဘာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ကုမ္ဘူပမာ [ပု. ပ. ၁၆၀] ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? တုစ္ဆော ပိဟိတော၊ ပူရော ဝိဝဋော၊ တုစ္ဆော ဝိဝဋော၊ ပူရော ပိဟိတော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော တုစ္ဆော ဟောတိ ပိဟိတော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော တုစ္ဆော ဟောတိ ပိဟိတော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော တုစ္ဆော ပိဟိတော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပူရော ဟောတိ ဝိဝဋော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပူရော ဟောတိ ဝိဝဋော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော ပူရော ဝိဝဋော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော တုစ္ဆော ဟောတိ ဝိဝဋော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော တုစ္ဆော ဟောတိ ဝိဝဋော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော တုစ္ဆော ဝိဝဋော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပူရော ဟောတိ ပိဟိတော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပူရော ဟောတိ ပိဟိတော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော ပူရော ပိဟိတော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ကုမ္ဘူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. တတိယံ.

၄. ဥဒကရဟဒသုတ္တံ

၁၀၄. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရဟဒါ. ကတမေ စတ္တာရော? ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော၊ ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော၊ ဥတ္တာနော ဥတ္တာနောဘာသော၊ ဂမ္ဘီရော ဂမ္ဘီရောဘာသော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဥဒကရဟဒါ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဥဒကရဟဒူပမာ [ပု. ပ. ၁၆၁] ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော၊ ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော၊ ဥတ္တာနော ဥတ္တာနောဘာသော၊ ဂမ္ဘီရော ဂမ္ဘီရောဘာသော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥတ္တာနော ဟောတိ ဂမ္ဘီရောဘာသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥတ္တာနော ဟောတိ ဂမ္ဘီရောဘာသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရဟဒေါ ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂမ္ဘီရော ဟောတိ ဥတ္တာနောဘာသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂမ္ဘီရော ဟောတိ ဥတ္တာနောဘာသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရဟဒေါ ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥတ္တာနော ဟောတိ ဥတ္တာနောဘာသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥတ္တာနော ဟောတိ ဥတ္တာနောဘာသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရဟဒေါ ဥတ္တာနော ဥတ္တာနောဘာသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂမ္ဘီရော ဟောတိ ဂမ္ဘီရောဘာသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂမ္ဘီရော ဟောတိ ဂမ္ဘီရောဘာသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကရဟဒေါ ဂမ္ဘီရော ဂမ္ဘီရောဘာသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဥဒကရဟဒူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. အမ္ဗသုတ္တံ

၁၀၅. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏိ [ပက္ကဝဏ္ဏီ (ပု. ပ. ၁၅၉)]၊ ပက္ကံ အာမဝဏ္ဏိ [အာမဝဏ္ဏီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ အာမံ အာမဝဏ္ဏိ၊ ပက္ကံ ပက္ကဝဏ္ဏိ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အမ္ဗာနိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အမ္ဗူပမာ [ပက္ကဝဏ္ဏီ (ပု. ပ. ၁၅၉)] ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? အာမော ပက္ကဝဏ္ဏီ၊ ပက္ကော အာမဝဏ္ဏီ၊ အာမော အာမဝဏ္ဏီ၊ ပက္ကော ပက္ကဝဏ္ဏီ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာမော ဟောတိ ပက္ကဝဏ္ဏီ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာမော ဟောတိ ပက္ကဝဏ္ဏီ. သေယျထာပိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗံ အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပက္ကော ဟောတိ အာမဝဏ္ဏီ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပက္ကော ဟောတိ အာမဝဏ္ဏီ. သေယျထာပိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗံ ပက္ကံ အာမဝဏ္ဏိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာမော ဟောတိ အာမဝဏ္ဏီ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာမော ဟောတိ အာမဝဏ္ဏီ. သေယျထာပိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗံ အာမံ အာမဝဏ္ဏိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပက္ကော ဟောတိ ပက္ကဝဏ္ဏီ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ အဘိက္ကန္တံ ပဋိက္ကန္တံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတံ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပက္ကော ဟောတိ ပက္ကဝဏ္ဏီ. သေယျထာပိ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗံ ပက္ကံ ပက္ကဝဏ္ဏိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အမ္ဗူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယအမ္ဗသုတ္တံ

(ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတံ၊ ပါဠိပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိပိ န ဒိဿတိ.) [( ) ‘‘ဆဋ္ဌံ ဥက္ကာနတ္ထမေဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတံ၊ ပါဠိပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိပိ န ဒိဿတိ. ‘‘။ အာမံ ပက္ကောဘာသံ၊ ပက္ကံ အာမောဘာသ’’န္တိအာဒိနာ ပါဌော ဘဝေယျ]

၇. မူသိကသုတ္တံ

၁၀၇. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မူသိကာ. ကတမာ စတဿော? ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ၊ ဝသိတာ နော ဂါဓံ ကတ္တာ၊ နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ၊ ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဝသိတာ စ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော မူသိကာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော မူသိကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ၊ ဝသိတာ နော ဂါဓံ ကတ္တာ၊ နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာ၊ ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဝသိတာ စ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂါဓံ ကတ္တာ ဟောတိ နော ဝသိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂါဓံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ နော ဝသိတာ. သေယျထာပိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မူသိကာ ဂါဓံ ကတ္တာ၊ နော ဝသိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝသိတာ ဟောတိ၊ နော ဂါဓံ ကတ္တာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ န ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဝသိတာ ဟောတိ၊ နော ဂါဓံ ကတ္တာ. သေယျထာပိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မူသိကာ ဝသိတာ ဟောတိ၊ နော ဂါဓံ ကတ္တာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ ဟောတိ နော ဝသိတာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ န ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ နော ဝသိတာ. သေယျထာပိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မူသိကာ နေဝ ဂါဓံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ နော ဝသိတာ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဟောတိ ဝသိတာ စ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဟောတိ ဝသိတာ စ. သေယျထာပိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မူသိကာ ဂါဓံ ကတ္တာ စ ဟောတိ ဝသိတာ စ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော မူသိကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. ဗလီဗဒ္ဒသုတ္တံ

၁၀၈. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလီဗဒ္ဒါ [ဗလိဝဒ္ဒါ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ဗလိဗဒ္ဓါ (က.) ပု. ပ. ၁၆၂]. ကတမေ စတ္တာရော? သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော၊ ပရဂဝစဏ္ဍော နော သဂဝစဏ္ဍော၊ သဂဝစဏ္ဍော စ ပရဂဝစဏ္ဍော စ၊ နေဝ သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဗလီဗဒ္ဒါ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဗလီဗဒ္ဒူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော၊ ပရဂဝစဏ္ဍော နော သဂဝစဏ္ဍော၊ သဂဝစဏ္ဍော စ ပရဂဝစဏ္ဍော စ၊ နေဝ သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ၊ နော ပရဂဝစဏ္ဍော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သကပရိသံ ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတိ၊ နော ပရပရိသံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ၊ နော ပရဂဝစဏ္ဍော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလီဗဒ္ဒေါ သဂဝစဏ္ဍော၊ နော ပရဂဝစဏ္ဍော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပရဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ၊ နော သဂဝစဏ္ဍော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပရပရိသံ ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတိ၊ နော သကပရိသံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ပရဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ၊ နော သဂဝစဏ္ဍော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလီဗဒ္ဒေါ ပရဂဝစဏ္ဍော၊ နော သဂဝစဏ္ဍော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သဂဝစဏ္ဍော စ ဟောတိ ပရဂဝစဏ္ဍော စ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သကပရိသံ ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတိ ပရပရိသဉ္စ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သဂဝစဏ္ဍော စ ဟောတိ ပရဂဝစဏ္ဍော စ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလီဗဒ္ဒေါ သဂဝစဏ္ဍော စ ပရဂဝစဏ္ဍော စ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ သဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ နော ပရဂဝစဏ္ဍော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နေဝ သကပရိသံ ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတိ၊ နော ပရပရိသဉ္စ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝ သဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ၊ နော ပရဂဝစဏ္ဍော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလီဗဒ္ဒေါ နေဝ သဂဝစဏ္ဍော၊ နော ပရဂဝစဏ္ဍော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဗလီဗဒ္ဒူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ရုက္ခသုတ္တံ

၁၀၉. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ ဖေဂ္ဂု သာရပရိဝါရော၊ သာရော ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ သာရော သာရပရိဝါရော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ရုက္ခာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ရုက္ခူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ ဖေဂ္ဂု သာရပရိဝါရော၊ သာရော ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ သာရော သာရပရိဝါရော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဖေဂ္ဂု ဟောတိ ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ဟောတိ ပါပဓမ္မော၊ ပရိသာပိဿ ဟောတိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဖေဂ္ဂု ဟောတိ ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဖေဂ္ဂု ဟောတိ သာရပရိဝါရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ဟောတိ ပါပဓမ္မော၊ ပရိသာ စ ခွဿ ဟောတိ သီလဝတီ ကလျာဏဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဖေဂ္ဂု ဟောတိ သာရပရိဝါရော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော ဖေဂ္ဂု သာရပရိဝါရော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သာရော ဟောတိ ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလဝါ ဟောတိ ကလျာဏဓမ္မော၊ ပရိသာ စ ခွဿ ဟောတိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သာရော ဟောတိ ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော သာရော ဖေဂ္ဂုပရိဝါရော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သာရော ဟောတိ သာရပရိဝါရော? ဣဓ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလဝါ ဟောတိ ကလျာဏဓမ္မော၊ ပရိသာပိဿ ဟောတိ သီလဝတီ ကလျာဏဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သာရော ဟောတိ သာရပရိဝါရော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော သာရော သာရပရိဝါရော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ရုက္ခူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ [ပု. ပ. ၁၇၀]. နဝမံ.

၁၀. အာသီဝိသသုတ္တံ

၁၁၀. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသီဝိသာ [အာသိဝိသာ (က.) ပု. ပ. ၁၆၃]. ကတမေ စတ္တာရော? အာဂတဝိသော န ဃောရဝိသော၊ ဃောရဝိသော န အာဂတဝိသော၊ အာဂတဝိသော စ ဃောရဝိသော စ၊ နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာသီဝိသာ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာသီဝိသူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? အာဂတဝိသော န ဃောရဝိသော၊ ဃောရဝိသော န အာဂတဝိသော၊ အာဂတဝိသော စ ဃောရဝိသော စ၊ နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာဂတဝိသော ဟောတိ၊ န ဃောရဝိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော [ကောပေါ (က.) ပု. ပ. ၁၆၃] န ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာဂတဝိသော ဟောတိ၊ န ဃောရဝိသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသီဝိသော အာဂတဝိသော၊ န ဃောရဝိသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဃောရဝိသော ဟောတိ၊ န အာဂတဝိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဃောရဝိသော ဟောတိ၊ န အာဂတဝိသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသီဝိသော ဃောရဝိသော၊ န အာဂတဝိသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာဂတဝိသော စ ဟောတိ ဃောရဝိသော စ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အာဂတဝိသော စ ဟောတိ ဃောရဝိသော စ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသီဝိသော အာဂတဝိသော စ ဃောရဝိသော စ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝါဂတဝိသော ဟောတိ န ဃောရဝိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော န ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော နေဝါဂတဝိသော ဟောတိ၊ န ဃောရဝိသော. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသီဝိသော နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသော၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာသီဝိသူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ဒသမံ.

ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ ဝလာဟာ ကုမ္ဘ-ဥဒက၊ ရဟဒါ ဒွေ ဟောန္တိ အမ္ဗာနိ၊

မူသိကာ ဗလီဗဒ္ဒါ ရုက္ခာ၊ အာသီဝိသေန တေ ဒသာတိ.

(၁၂) ၂. ကေသိဝဂ္ဂေါ

၁. ကေသိသုတ္တံ

၁၁၁. အထ ခေါ ကေသိ အဿဒမ္မသာရထိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ကေသိံ အဿဒမ္မသာရထိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ ကေသိ၊ ပညာတော အဿဒမ္မသာရထီတိ [သညာတော အဿဒမ္မသာရထိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. ကထံ ပန တွံ၊ ကေသိ၊ အဿဒမ္မံ ဝိနေသီ’’တိ? ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အဿဒမ္မံ သဏှေနပိ ဝိနေမိ၊ ဖရုသေနပိ ဝိနေမိ၊ သဏှဖရုသေနပိ ဝိနေမီ’’တိ. ‘‘သစေ တေ၊ ကေသိ၊ အဿဒမ္မော သဏှေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ သဏှဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ကိန္တိ နံ ကရောသီ’’တိ? ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဿဒမ္မော သဏှေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ သဏှဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဟနာမိ နံ၊ ဘန္တေ. တံ ကိဿ ဟေတု? မာ မေ အာစရိယကုလဿ အဝဏ္ဏော အဟောသီ’’တိ.

‘‘ဘဂဝါ ပန၊ ဘန္တေ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ. ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ပုရိသဒမ္မံ ဝိနေတီ’’တိ? ‘‘အဟံ ခေါ၊ ကေသိ၊ ပုရိသဒမ္မံ သဏှေနပိ ဝိနေမိ၊ ဖရုသေနပိ ဝိနေမိ၊ သဏှဖရုသေနပိ ဝိနေမိ. တတြိဒံ၊ ကေသိ၊ သဏှသ္မိံ – ဣတိ ကာယသုစရိတံ ဣတိ ကာယသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဝစီသုစရိတံ ဣတိ ဝစီသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ မနောသုစရိတံ ဣတိ မနောသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဒေဝါ၊ ဣတိ မနုဿာတိ. တတြိဒံ၊ ကေသိ၊ ဖရုသသ္မိံ – ဣတိ ကာယဒုစ္စရိတံ ဣတိ ကာယဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဣတိ ဝစီဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ မနောဒုစ္စရိတံ ဣတိ မနောဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ နိရယော၊ ဣတိ တိရစ္ဆာနယောနိ၊ ဣတိ ပေတ္တိဝိသယော’’တိ.

‘‘တတြိဒံ၊ ကေသိ၊ သဏှဖရုသသ္မိံ – ဣတိ ကာယသုစရိတံ ဣတိ ကာယသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ကာယဒုစ္စရိတံ ဣတိ ကာယဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဝစီသုစရိတံ ဣတိ ဝစီသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဣတိ ဝစီဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ မနောသုစရိတံ ဣတိ မနောသုစရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ မနောဒုစ္စရိတံ ဣတိ မနောဒုစ္စရိတဿ ဝိပါကော၊ ဣတိ ဒေဝါ၊ ဣတိ မနုဿာ၊ ဣတိ နိရယော၊ ဣတိ တိရစ္ဆာနယောနိ၊ ဣတိ ပေတ္တိဝိသယော’’တိ.

‘‘သစေ တေ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသဒမ္မော သဏှေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ သဏှဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ကိန္တိ နံ ဘဂဝါ ကရောတီ’’တိ? ‘‘သစေ မေ၊ ကေသိ၊ ပုရိသဒမ္မော သဏှေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ သဏှဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဟနာမိ နံ၊ ကေသီ’’တိ. ‘‘န ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ပါဏာတိပါတော ကပ္ပတိ. အထ စ ပန ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘ဟနာမိ၊ နံ ကေသီ’’’တိ! ‘‘သစ္စံ၊ ကေသိ! န တထာဂတဿ ပါဏာတိပါတော ကပ္ပတိ. အပိ စ ယော ပုရိသဒမ္မော သဏှေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ ဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ သဏှဖရုသေန ဝိနယံ န ဥပေတိ၊ န တံ တထာဂတော ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညတိ၊ နာပိ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီ ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညန္တိ. ဝဓော ဟေသော၊ ကေသိ၊ အရိယဿ ဝိနယေ – ယံ န တထာဂတော ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညတိ၊ နာပိ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီ ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညန္တီ’’တိ.

‘‘သော ဟိ နူန၊ ဘန္တေ၊ သုဟတော ဟောတိ – ယံ န တထာဂတော ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညတိ၊ နာပိ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီ ဝတ္တဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညန္တီတိ. အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ။ပေ။ ဥပါသကံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ဇဝသုတ္တံ

၁၁၂. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ၊ ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? အဇ္ဇဝေန၊ ဇဝေန၊ ခန္တိယာ၊ သောရစ္စေန – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ၊ ရာဇဘောဂ္ဂေါ၊ ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ စတူဟိ? အဇ္ဇဝေန၊ ဇဝေန၊ ခန္တိယာ၊ သောရစ္စေန – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပတောဒသုတ္တံ

၁၁၃. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဒြာ အဿာဇာနီယာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ [ကထမဿာဟံ (က.)] ပဋိကရောမီ’တိ! ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဘဒြော အဿာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ အပိ စ ခေါ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ ပဋိကရောမီ’တိ! ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ဘဒြော အဿာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ နာပိ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ အပိ စ ခေါ စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ ပဋိကရောမီ’တိ! ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ဘဒြော အဿာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ နာပိ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ နာပိ စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ အပိ စ ခေါ အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ ပဋိကရောမီ’တိ! ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော ဘဒြော အဿာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဘဒြာ အဿာဇာနီယာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ.

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရောမေ ဘဒြာ ပုရိသာဇာနီယာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ကာလင်္ကတော [ကာလကတော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝါ’တိ. သော တေန သံဝိဇ္ဇတိ၊ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ [ပရမတ္ထသစ္စံ (က.) မ. နိ. ၂.၁၈၃ ပဿိတဗ္ဗံ] သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဒြော အဿာဇာနီယော ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ ဝဒါမိ. ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ကာလင်္ကတော ဝါ’တိ၊ အပိ စ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဒုက္ခိတံ ဝါ ကာလင်္ကတံ ဝါ. သော တေန သံဝိဇ္ဇတိ၊ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဒြော အဿာဇာနီယော လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ ဝဒါမိ. ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ကာလင်္ကတော ဝါ’တိ၊ နာပိ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဒုက္ခိတံ ဝါ ကာလင်္ကတံ ဝါ၊ အပိ စ ခွဿ ဉာတိ ဝါ သာလောဟိတော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ဟောတိ ကာလင်္ကတော ဝါ. သော တေန သံဝိဇ္ဇတိ၊ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဒြော အဿာဇာနီယော စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ ဝဒါမိ. ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ကာလင်္ကတော ဝါ’တိ၊ နာပိ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဒုက္ခိတံ ဝါ ကာလင်္ကတံ ဝါ၊ နာပိဿ ဉာတိ ဝါ သာလောဟိတော ဝါ ဒုက္ခိတော ဝါ ဟောတိ ကာလင်္ကတော ဝါ၊ အပိ စ ခေါ သာမညေဝ ဖုဋ္ဌော ဟောတိ သာရီရိကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ [တိပ္ပါဟိ (သီ. ပီ.)] ခရာဟိ ကဋုကာဟိ အသာတာဟိ အမနာပါဟိ ပါဏဟရာဟိ. သော တေန သံဝိဇ္ဇတိ၊ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. သေယျထာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဒြော အဿာဇာနီယော အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝိဇ္ဇတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ၊ တထူပမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ ဝဒါမိ. ဧဝရူပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဘဒြာ ပုရိသာဇာနီယာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. တတိယံ.

၄. နာဂသုတ္တံ

၁၁၄. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ၊ ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ သောတာ စ ဟောတိ၊ ဟန္တာ စ၊ ခန္တာ စ၊ ဂန္တာ စ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ သောတာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ယမေနံ ဟတ္ထိဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေတိ – ယဒိ ဝါ ကတပုဗ္ဗံ ယဒိ ဝါ အကတပုဗ္ဗံ – တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ [အဋ္ဌိကတွာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.) အ. နိ. ၅.၁၄၀] မနသိ ကတွာ သဗ္ဗစေတသာ [သဗ္ဗံ စေတသော (သဗ္ဗတ္ထ)] သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော သုဏာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ သောတာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ဟန္တာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိမ္ပိ ဟနတိ၊ ဟတ္ထာရုဟမ္ပိ ဟနတိ၊ အဿမ္ပိ ဟနတိ၊ အဿာရုဟမ္ပိ ဟနတိ၊ ရထမ္ပိ ဟနတိ၊ ရထိကမ္ပိ ဟနတိ၊ ပတ္တိကမ္ပိ ဟနတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ဟန္တာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ခန္တာ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ခမော ဟောတိ သတ္တိပ္ပဟာရာနံ အသိပ္ပဟာရာနံ ဥသုပ္ပဟာရာနံ ဖရသုပ္ပဟာရာနံ [‘‘ဖရသုပ္ပဟာရာန’’န္တိ ဣဒံ ပဒံ သျာမပေါတ္ထကေ နတ္ထိ. မ. နိ. ၃.၂၁၇ ပဿိတဗ္ဗံ] ဘေရိပဏဝသင်္ခတိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒါနံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ခန္တာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ဂန္တာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ယမေနံ ဟတ္ထိဒမ္မသာရထိ ဒိသံ ပေသေတိ – ယဒိ ဝါ ဂတပုဗ္ဗံ ယဒိ ဝါ အဂတပုဗ္ဗံ – တံ ခိပ္ပမေဝ ဂန္တာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော နာဂေါ ဂန္တာ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ၊ ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သောတာ စ ဟောတိ၊ ဟန္တာ စ၊ ခန္တာ စ၊ ဂန္တာ စ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သောတာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒေသိယမာနေ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သောတာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဟန္တာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ (ဟနတိ) [( ) နတ္ထိ သီ. သျာ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု. အ. နိ. ၄.၁၆၄ ပဋိပဒါဝဂ္ဂေ စတုတ္ထသုတ္တေ ပန ‘‘သမေတီ’’တိ ပဒံ သဗ္ဗတ္ထပိ ဒိဿတိ] ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ။ပေ။ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ။ပေ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဟနတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဟန္တာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ခန္တာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ၊ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ခန္တာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဂန္တာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယာယံ ဒိသာ အဂတပုဗ္ဗာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ၊ တံ ခိပ္ပညေဝ ဂန္တာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဂန္တာ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဌာနသုတ္တံ

၁၁၅. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမိဒံ [ယဒိဒံ (သျာ. ကံ. က.)] ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ – ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ ဥဘယေနေဝ န ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ [ပညာယတိ (?)]. ယမ္ပိဒံ [ယဒိဒံ (က.)] ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ ဣမိနာပိ နံ [တံ (သီ. ပီ.) သျာမပေါတ္ထကေ နတ္ထိ] န ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ. ယမ္ပိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ၊ ဣမိနာပိ နံ [တံ (ပီ.) သီ. သျာ. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ] န ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ ဥဘယေနေဝ န ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမိဒံ ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ – ဣမသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေ ဗာလော စ ပဏ္ဍိတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော ပုရိသထာမေ ပုရိသဝီရိယေ ပုရိသပရက္ကမေ. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ကိဉ္စာပိ ခေါ ဣဒံ ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ အထ စရဟိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’တိ. သော တံ ဌာနံ န ကရောတိ. တဿ တံ ဌာနံ အကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. ပဏ္ဍိတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ကိဉ္စာပိ ခေါ ဣဒံ ဌာနံ အမနာပံ ကာတုံ၊ အထ စရဟိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’တိ. သော တံ ဌာနံ ကရောတိ. တဿ တံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမိဒံ [ယဒိဒံ (သျာ. ကံ.)] ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ – ဣမသ္မိမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေ ဗာလော စ ပဏ္ဍိတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော ပုရိသထာမေ ပုရိသဝီရိယေ ပုရိသပရက္ကမေ. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ကိဉ္စာပိ ခေါ ဣဒံ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ အထ စရဟိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’တိ. သော တံ ဌာနံ ကရောတိ. တဿ တံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. ပဏ္ဍိတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ကိဉ္စာပိ ခေါ ဣဒံ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ အထ စရဟိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’တိ. သော တံ ဌာနံ န ကရောတိ. တဿ တံ ဌာနံ အကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမိဒံ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ တဉ္စ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ – ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ ဥဘယေနေဝ ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ. ယမ္ပိဒံ ဌာနံ မနာပံ ကာတုံ၊ ဣမိနာပိ နံ ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ၊ ယမ္ပိဒံ ဌာနံ ကယိရမာနံ အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ၊ ဣမိနာပိ နံ ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနံ ဥဘယေနေဝ ကတ္တဗ္ဗံ မညတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဌာနာနီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အပ္ပမာဒသုတ္တံ

၁၁၆. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေဟိ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထ၊ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေထ၊ တတ္ထ စ မာ ပမာဒတ္ထ. ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထ၊ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေထ၊ တတ္ထ စ မာ ပမာဒတ္ထ. မနောဒုစ္စရိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထ၊ မနောသုစရိတံ ဘာဝေထ၊ တတ္ထ စ မာ ပမာဒတ္ထ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေထ၊ တတ္ထ စ မာ ပမာဒတ္ထ.

‘‘ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟီနံ ဟောတိ ကာယသုစရိတံ ဘာဝိတံ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ ပဟီနံ ဟောတိ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝိတံ၊ မနောဒုစ္စရိတံ ပဟီနံ ဟောတိ မနောသုစရိတံ ဘာဝိတံ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘာဝိတာ၊ သော န ဘာယတိ သမ္ပရာယိကဿ မရဏဿာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အာရက္ခသုတ္တံ

၁၁၇. ‘‘စတူသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေသု အတ္တရူပေန အပ္ပမာဒေါ သတိ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော. ကတမေသု စတူသု? ‘မာ မေ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရဇ္ဇီ’တိ အတ္တရူပေန အပ္ပမာဒေါ သတိ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော၊ ‘မာ မေ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ဒုဿီ’တိ အတ္တရူပေန အပ္ပမာဒေါ သတိ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော၊ ‘မာ မေ မောဟနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ မုယှီ’တိ အတ္တရူပေန အပ္ပမာဒေါ သတိ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော၊ ‘မာ မေ မဒနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ မဇ္ဇီ’တိ အတ္တရူပေန အပ္ပမာဒေါ သတိ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော.

‘‘ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ န ရဇ္ဇတိ ဝီတရာဂတ္တာ၊ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ န ဒုဿတိ ဝီတဒေါသတ္တာ၊ မောဟနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ န မုယှတိ ဝီတမောဟတ္တာ၊ မဒနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ န မဇ္ဇတိ ဝီတမဒတ္တာ၊ သော န ဆမ္ဘတိ န ကမ္ပတိ န ဝေဓတိ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ ပန သမဏဝစနဟေတုပိ ဂစ္ဆတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. သံဝေဇနီယသုတ္တံ

၁၁၈. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယာနိ သံဝေဇနီယာနိ ဌာနာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ‘ဣဓ တထာဂတော ဇာတော’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယံ သံဝေဇနီယံ ဌာနံ. ‘ဣဓ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယံ သံဝေဇနီယံ ဌာနံ. ‘ဣဓ တထာဂတော အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယံ သံဝေဇနီယံ ဌာနံ. ‘ဣဓ တထာဂတော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယံ သံဝေဇနီယံ ဌာနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယာနိ သံဝေဇနီယာနိ ဌာနာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမဘယသုတ္တံ

၁၁၉. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘယာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဇာတိဘယံ၊ ဇရာဘယံ၊ ဗျာဓိဘယံ၊ မရဏဘယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယဘယသုတ္တံ

၁၂၀. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘယာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အဂ္ဂိဘယံ၊ ဥဒကဘယံ၊ ရာဇဘယံ၊ စောရဘယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနီ’’တိ. ဒသမံ.

ကေသိဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ကေသိ ဇဝေါ ပတောဒေါ စ၊ နာဂေါ ဌာနေန ပဉ္စမံ၊

အပ္ပမာဒေါ စ အာရက္ခော၊ သံဝေဇနီယဉ္စ ဒွေ ဘယာတိ.

(၁၃) ၃. ဘယဝဂ္ဂေါ

၁. အတ္တာနုဝါဒသုတ္တံ

၁၂၁. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘယာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္တာနုဝါဒဘယံ၊ ပရာနုဝါဒဘယံ၊ ဒဏ္ဍဘယံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနုဝါဒဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟဉ္စေဝ [အဟဉ္စေ (?)] ခေါ ပန ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ကိဉ္စ တံ ယံ မံ [ကိဉ္စ တံ မံ (သီ.)၊ ကိဉ္စ မံ (သျာ. ကံ.)၊ ကိဉ္စ တံ ကမ္မံ (ပီ. က.)] အတ္တာ သီလတော န ဥပဝဒေယျာ’တိ! သော အတ္တာနုဝါဒဘယဿ ဘီတော ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ မနောဒုစ္စရိတံ ပဟာယ မနောသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနုဝါဒဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရာနုဝါဒဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ကိဉ္စ တံ ယံ မံ ပရေ သီလတော န ဥပဝဒေယျု’န္တိ! သော ပရာနုဝါဒဘယဿ ဘီတော ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ မနောဒုစ္စရိတံ ပဟာယ မနောသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရာနုဝါဒဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဏ္ဍဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပဿတိ စောရံ အာဂုစာရိံ၊ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တေ၊ ကသာဟိပိ တာဠေန္တေ၊ ဝေတ္တေဟိပိ တာဠေန္တေ၊ အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိပိ တာဠေန္တေ၊ ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ ပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ ဟတ္ထပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ ကဏ္ဏမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ နာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ ကဏ္ဏနာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ၊ ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ရာဟုမုခမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ဇောတိမာလိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ဧရကဝတ္တိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ စီရကဝါသိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ဧဏေယျကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ဗလိသမံသိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ကဟာပဏကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ခါရာပတစ္ဆိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ပလိဃပရိဝတ္တိကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ ပလာလပီဌကမ္ပိ ကရောန္တေ၊ တတ္တေနပိ တေလေန ဩသိဉ္စန္တေ၊ သုနခေဟိပိ ခါဒါပေန္တေ၊ ဇီဝန္တမ္ပိ သူလေ ဥတ္တာသေန္တေ၊ အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒန္တေ.

‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယထာရူပါနံ ခေါ ပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဟေတု စောရံ အာဂုစာရိံ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တိ၊ ကသာဟိပိ တာဠေန္တိ။ပေ။ အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒန္တိ၊ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ ကရေယျံ၊ မမ္ပိ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဧဝရူပါ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေယျုံ၊ ကသာဟိပိ တာဠေယျုံ၊ ဝေတ္တေဟိပိ တာဠေယျုံ၊ အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိပိ တာဠေယျုံ၊ ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ဟတ္ထပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ကဏ္ဏမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ နာသမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ကဏ္ဏနာသမ္ပိ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ရာဟုမုခမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ဇောတိမာလိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ဧရကဝတ္တိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ စီရကဝါသိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ဧဏေယျကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ဗလိသမံသိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ကဟာပဏကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ခါရာပတစ္ဆိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ပလိဃပရိဝတ္တိကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ ပလာလပီဌကမ္ပိ ကရေယျုံ၊ တတ္တေနပိ တေလေန ဩသိဉ္စေယျုံ၊ သုနခေဟိပိ ခါဒါပေယျုံ၊ ဇီဝန္တမ္ပိ သူလေ ဥတ္တာသေယျုံ၊ အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒေယျု’န္တိ. သော ဒဏ္ဍဘယဿ ဘီတော န ပရေသံ ပါဘတံ ဝိလုမ္ပန္တော စရတိ. ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ။ပေ။ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဏ္ဍဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုဂ္ဂတိဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ကာယဒုစ္စရိတဿ ခေါ ပါပကော ဝိပါကော အဘိသမ္ပရာယံ၊ ဝစီဒုစ္စရိတဿ ပါပကော ဝိပါကော အဘိသမ္ပရာယံ၊ မနောဒုစ္စရိတဿ ပါပကော ဝိပါကော အဘိသမ္ပရာယံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရေယျံ၊ ကိဉ္စ တံ ယာဟံ န ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ! သော ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘီတော ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ မနောဒုစ္စရိတံ ပဟာယ မနောသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုဂ္ဂတိဘယံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဦမိဘယသုတ္တံ

၁၂၂. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘယာနိ ဥဒကောရောဟန္တဿ [ဥဒကောရောဟန္တေ (မ. နိ. ၂.၁၆၁)] ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဦမိဘယံ၊ ကုမ္ဘီလဘယံ၊ အာဝဋ္ဋဘယံ၊ သုသုကာဘယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဥဒကောရောဟန္တဿ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဣဓေကစ္စဿ ကုလပုတ္တဿ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ [သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ (သီ. သျာ. ကံ.)] အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ [ပဗ္ဗဇတော (သီ.)] ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဦမိဘယံ၊ ကုမ္ဘီလဘယံ၊ အာဝဋ္ဋဘယံ၊ သုသုကာဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဦမိဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ – ‘ဩတိဏ္ဏောမှိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ဒုက္ခောတိဏ္ဏော ဒုက္ခပရေတော၊ အပ္ပေဝ နာမ ဣမဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အန္တကိရိယာ ပညာယေထာ’တိ! တမေနံ တထာ ပဗ္ဗဇိတံ သမာနံ သဗြဟ္မစာရိနော ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တိ – ‘ဧဝံ တေ အဘိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ အာလောကေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ဝိလောကေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ သမိဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ပသာရိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မယံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတာ သမာနာ အညေ ဩဝဒါမပိ အနုသာသာမပိ. ဣမေ ပနမှာကံ ပုတ္တမတ္တာ မညေ နတ္တမတ္တာ မညေ ဩဝဒိတဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညန္တီ’တိ. သော ကုပိတော အနတ္တမနော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဦမိဘယဿ ဘီတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တော. ဦမိဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဦမိဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘီလဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ – ‘ဩတိဏ္ဏောမှိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ဒုက္ခောတိဏ္ဏော ဒုက္ခပရေတော၊ အပ္ပေဝ နာမ ဣမဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အန္တကိရိယာ ပညာယေထာ’တိ! တမေနံ တထာ ပဗ္ဗဇိတံ သမာနံ သဗြဟ္မစာရိနော ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တိ – ‘ဣဒံ တေ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ န ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ သာယိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ န သာယိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ ပါတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ တေ န ပါတဗ္ဗံ၊ ကပ္ပိယံ တေ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ အကပ္ပိယံ တေ န ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ကပ္ပိယံ တေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ အကပ္ပိယံ တေ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ကပ္ပိယံ တေ သာယိတဗ္ဗံ၊ အကပ္ပိယံ တေ န သာယိတဗ္ဗံ၊ ကပ္ပိယံ တေ ပါတဗ္ဗံ၊ အကပ္ပိယံ တေ န ပါတဗ္ဗံ၊ ကာလေ တေ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ဝိကာလေ တေ န ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ကာလေ တေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဝိကာလေ တေ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ကာလေ တေ သာယိတဗ္ဗံ၊ ဝိကာလေ တေ န သာယိတဗ္ဗံ၊ ကာလေ တေ ပါတဗ္ဗံ၊ ဝိကာလေ တေ န ပါတဗ္ဗ’န္တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မယံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတာ သမာနာ ယံ ဣစ္ဆာမ တံ ခါဒါမ၊ ယံ န ဣစ္ဆာမ န တံ ခါဒါမ၊ ယံ ဣစ္ဆာမ တံ ဘုဉ္ဇာမ၊ ယံ န ဣစ္ဆာမ န တံ ဘုဉ္ဇာမ၊ ယံ ဣစ္ဆာမ တံ သာယာမ၊ ယံ န ဣစ္ဆာမ န တံ သာယာမ၊ ယံ ဣစ္ဆာမ တံ ပိဝါမ၊ ယံ န ဣစ္ဆာမ န တံ ပိဝါမ၊ ကပ္ပိယမ္ပိ ခါဒါမ အကပ္ပိယမ္ပိ ခါဒါမ ကပ္ပိယမ္ပိ ဘုဉ္ဇာမ အကပ္ပိယမ္ပိ ဘုဉ္ဇာမ ကပ္ပိယမ္ပိ သာယာမ အကပ္ပိယမ္ပိ သာယာမ ကပ္ပိယမ္ပိ ပိဝါမ အကပ္ပိယမ္ပိ ပိဝါမ၊ ကာလေပိ ခါဒါမ ဝိကာလေပိ ခါဒါမ ကာလေပိ ဘုဉ္ဇာမ ဝိကာလေပိ ဘုဉ္ဇာမ ကာလေပိ သာယာမ ဝိကာလေပိ သာယာမ ကာလေပိ ပိဝါမ ဝိကာလေပိ ပိဝါမ၊ ယမ္ပိ နော သဒ္ဓါ ဂဟပတိကာ ဒိဝါ ဝိကာလေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒေန္တိ၊ တတြပိမေ [တတ္ထပိမေ (မ. နိ. ၂.၁၆၃)] မုခါဝရဏံ မညေ ကရောန္တီ’တိ. သော ကုပိတော အနတ္တမနော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကုမ္ဘီလဘယဿ ဘီတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တော. ကုမ္ဘီလဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩဒရိကတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘီလဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဝဋ္ဋဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ – ‘ဩတိဏ္ဏောမှိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ၊ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ ဒုက္ခောတိဏ္ဏော ဒုက္ခပရေတော၊ အပ္ပေဝ နာမ ဣမဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အန္တကိရိယာ ပညာယေထာ’တိ! သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သော တတ္ထ ပဿတိ ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တံ ဝါ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတံ သမင်္ဂီဘူတံ ပရိစာရယမာနံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မယံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတာ သမာနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ ပရိစာရိမှာ၊ သံဝိဇ္ဇန္တိ ခေါ ပန မေ ကုလေ ဘောဂါ. သက္ကာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ပုညာနိ စ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇေယျံ ပုညာနိ စ ကရေယျ’န္တိ! သော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာဝဋ္ဋဘယဿ ဘီတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တော. အာဝဋ္ဋဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဝဋ္ဋဘယံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုသုကာဘယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ – ‘ဩတိဏ္ဏောမှိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ဒုက္ခောတိဏ္ဏော ဒုက္ခပရေတော၊ အပ္ပေဝ နာမ ဣမဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အန္တကိရိယာ ပညာယေထာ’တိ! သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ. တဿ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သုသုကာဘယဿ ဘီတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တော. သုသုကာဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုသုကာဘယံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဣဓေကစ္စဿ ကုလပုတ္တဿ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပဌမနာနာကရဏသုတ္တံ

၁၂၃. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? [ကထာ. ၆၇၁ အာဒယော] ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဗြဟ္မကာယိကာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ကပ္ပေါ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ [ယဒိဒံ စုတိယာ ဥပပတ္တိယာ စာတိ (က.) အ. နိ. ၃.၁၁၇ ပဿိတဗ္ဗံ].

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော အာဘဿရာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အာဘဿရာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ဒွေ ကပ္ပါ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော၊ ကာလံ ကုရုမာနော သုဘကိဏှာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သုဘကိဏှာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ စတ္တာရော ကပ္ပါ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော ဝေဟပ္ဖလာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဝေဟပ္ဖလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယနာနာကရဏသုတ္တံ

၁၂၄. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ၊ တေ ဓမ္မေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတော ပရတော ပလောကတော သုညတော အနတ္တတော သမနုပဿတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပပတ္တိ အသာဓာရဏာ ပုထုဇ္ဇနေဟိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ။ပေ။ တတိယံ ဈာနံ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ၊ တေ ဓမ္မေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတော ပရတော ပလောကတော သုညတော အနတ္တတော သမနုပဿတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပပတ္တိ အသာဓာရဏာ ပုထုဇ္ဇနေဟိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမမေတ္တာသုတ္တံ

၁၂၅. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဗြဟ္မကာယိကာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ကပ္ပေါ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော အာဘဿရာနံ [သျာမပေါတ္ထကေ ပန ကရုဏာဒယော တယော ဝိဟာရာ အာဘဿရာဒီဟိ တီဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတွာ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ဒဿိတံ] ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အာဘဿရာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ဒွေ ကပ္ပါ အာယုပ္ပမာဏံ။ပေ။ သုဘကိဏှာနံ [သျာမပေါတ္ထကေ ပန ကရုဏာဒယော တယော ဝိဟာရာ အာဘဿရာဒီဟိ တီဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတွာ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ဒဿိတံ] ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သုဘကိဏှာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ စတ္တာရော ကပ္ပါ အာယုပ္ပမာဏံ။ပေ။ ဝေဟပ္ဖလာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဝေဟပ္ဖလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယမေတ္တာသုတ္တံ

၁၂၆. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ တေ ဓမ္မေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတော ပရတော ပလောကတော သုညတော အနတ္တတော သမနုပဿတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပပတ္တိ အသာဓာရဏာ ပုထုဇ္ဇနေဟိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကရုဏာ။ပေ။ မုဒိတာ။ပေ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ တေ ဓမ္မေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတော ပရတော ပလောကတော သုညတော အနတ္တတော သမနုပဿတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပပတ္တိ အသာဓာရဏာ ပုထုဇ္ဇနေဟိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ပဌမတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တံ

၁၂၇. ‘‘တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ [အဗ္ဘုတဓမ္မာ (သျာ. ကံ. က.)] ပါတုဘဝန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဓိသတ္တော တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ၊ အထ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယာပိ တာ လောကန္တရိကာ အဃာ အသံဝုတာ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရတိမိသာ ယတ္ထပိမေသံ [ယတ္ထိမေသံ (သီ. သျာ. ကံ.)] စန္ဒိမသူရိယာနံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ ဧဝံမဟာနုဘာဝါနံ အာဘာ နာနုဘောန္တိ၊ တတ္ထပိ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယေပိ တတ္ထ သတ္တာ ဥပပန္နာ တေပိ တေနောဘာသေန အညမညံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘အညေပိ ကိရ၊ ဘော၊ သန္တိ သတ္တာ ဣဓူပပန္နာ’တိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ အယံ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော [အဗ္ဘုတဓမ္မော (သျာ. ကံ. က.)] ပါတုဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဒါ ဗောဓိသတ္တော သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ၊ အထ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယာပိ တာ လောကန္တရိကာ အဃာ အသံဝုတာ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရတိမိသာ ယတ္ထပိမေသံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ ဧဝံမဟာနုဘာဝါနံ အာဘာ နာနုဘောန္တိ၊ တတ္ထပိ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယေပိ တတ္ထ သတ္တာ ဥပပန္နာ တေပိ တေနောဘာသေန အညမညံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘အညေပိ ကိရ၊ ဘော၊ သန္တိ သတ္တာ ဣဓူပပန္နာ’တိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ အယံ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပါတုဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဒါ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ၊ အထ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယာပိ တာ လောကန္တရိကာ အဃာ အသံဝုတာ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရတိမိသာ ယတ္ထပိမေသံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ ဧဝံမဟာနုဘာဝါနံ အာဘာ နာနုဘောန္တိ၊ တတ္ထပိ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယေပိ တတ္ထ သတ္တာ ဥပပန္နာ တေပိ တေနောဘာသေန အညမညံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘အညေပိ ကိရ၊ ဘော၊ သန္တိ သတ္တာ ဣဓူပပန္နာ’တိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ အယံ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပါတုဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဒါ တထာဂတော အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ အထ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယာပိ တာ လောကန္တရိကာ အဃာ အသံဝုတာ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရတိမိသာ ယတ္ထပိမေသံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ ဧဝံမဟာနုဘာဝါနံ အာဘာ နာနုဘောန္တိ၊ တတ္ထပိ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုဘဝတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ. ယေပိ တတ္ထ သတ္တာ ဥပပန္နာ တေပိ တေနောဘာသေန အညမညံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘အညေပိ ကိရ၊ ဘော၊ သန္တိ သတ္တာ ဣဓူပပန္နာ’တိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ အယံ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပါတုဘဝတိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ ဣမေ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တံ

၁၂၈. ‘‘တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? အာလယာရာမာ [အာလယရာမာ (အညသုတ္တေသု)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇာ အာလယရတာ အာလယသမ္မုဒိတာ၊ သာ တထာဂတေန အနာလယေ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ သုဿူသတိ သောတံ ဩဒဟတိ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝါ အယံ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပါတုဘဝတိ.