၁. ပတ္တကမ္မသုတ္တံ

၆၁. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဂဟပတိ၊ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဘောဂါ မေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တု သဟဓမ္မေနာတိ၊ အယံ ပဌမော ဓမ္မော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ.

‘‘ဘောဂေ လဒ္ဓါ သဟဓမ္မေန ယသော မေ အာဂစ္ဆတု သဟ ဉာတီဟိ သဟ ဥပဇ္ဈာယေဟီတိ၊ အယံ ဒုတိယော ဓမ္မော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ.

‘‘ဘောဂေ လဒ္ဓါ သဟဓမ္မေန ယသံ လဒ္ဓါ သဟ ဉာတီဟိ သဟ ဥပဇ္ဈာယေဟိ စိရံ ဇီဝါမိ ဒီဃမာယုံ ပါလေမီတိ၊ အယံ တတိယော ဓမ္မော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ.

‘‘ဘောဂေ လဒ္ဓါ သဟဓမ္မေန ယသံ လဒ္ဓါ သဟ ဉာတီဟိ သဟ ဥပဇ္ဈာယေဟိ စိရံ ဇီဝိတွာ ဒီဃမာယုံ ပါလေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇာမီတိ၊ အယံ စတုတ္ထော ဓမ္မော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ. ဣမေ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ.

‘‘ဣမေသံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ဒုလ္လဘာနံ လောကသ္မိံ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? သဒ္ဓါသမ္ပဒါ၊ သီလသမ္ပဒါ၊ စာဂသမ္ပဒါ၊ ပညာသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ သီလသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ပေ။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ သီလသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ စာဂသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါသဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ စာဂသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ ပညာသမ္ပဒါ? အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဘိဘူတေန၊ ဂဟပတိ၊ စေတသာ ဝိဟရန္တော အကိစ္စံ ကရောတိ၊ ကိစ္စံ အပရာဓေတိ. အကိစ္စံ ကရောန္တော ကိစ္စံ အပရာဓေန္တော ယသာ စ သုခါ စ ဓံသတိ. ဗျာပါဒါဘိဘူတေန၊ ဂဟပတိ၊ စေတသာ ဝိဟရန္တော အကိစ္စံ ကရောတိ၊ ကိစ္စံ အပရာဓေတိ. အကိစ္စံ ကရောန္တော ကိစ္စံ အပရာဓေန္တော ယသာ စ သုခါ စ ဓံသတိ. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေန၊ ဂဟပတိ၊ စေတသာ ဝိဟရန္တော အကိစ္စံ ကရောတိ ကိစ္စံ အပရာဓေတိ. အကိစ္စံ ကရောန္တော ကိစ္စံ အပရာဓေန္တော ယသာ စ သုခါ စ ဓံသတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဘိဘူတေန၊ ဂဟပတိ၊ စေတသာ ဝိဟရန္တော အကိစ္စံ ကရောတိ၊ ကိစ္စံ အပရာဓေတိ. အကိစ္စံ ကရောန္တော ကိစ္စံ အပရာဓေန္တော ယသာ စ သုခါ စ ဓံသတိ. ဝိစိကိစ္ဆာဘိဘူတေန၊ ဂဟပတိ၊ စေတသာ ဝိဟရန္တော အကိစ္စံ ကရောတိ၊ ကိစ္စံ အပရာဓေတိ. အကိစ္စံ ကရောန္တော ကိစ္စံ အပရာဓေန္တော ယသာ စ သုခါ စ ဓံသတိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟတိ. ဗျာပါဒေါ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဗျာပါဒံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟတိ. ထိနမိဒ္ဓံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ထိနမိဒ္ဓံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟတိ. ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟတိ.

‘‘ယတော စ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကဿ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော ပဟီနော ဟောတိ. ဗျာပါဒေါ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဗျာပါဒေါ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော ပဟီနော ဟောတိ. ထိနမိဒ္ဓံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ထိနမိဒ္ဓံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော ပဟီနော ဟောတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော ပဟီနော ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ၊ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော ပဟီနော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော မဟာပညော ပုထုပညော အာပါတဒသော [အာပါထဒသော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပညာသမ္ပန္နော [ဟာသပညော (က.)]. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ ပညာသမ္ပဒါ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ဒုလ္လဘာနံ လောကသ္မိံ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ စတ္တာရိ ပတ္တကမ္မာနိ ကတ္တာ ဟောတိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဣဓ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ. မာတာပိတရော သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ. ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသေ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ. မိတ္တာမစ္စေ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ. ဣဒမဿ ပဌမံ ဌာနဂတံ ဟောတိ ပတ္တဂတံ အာယတနသော ပရိဘုတ္တံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ယာ တာ ဟောန္တိ အာပဒါ အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ အပ္ပိယတော ဝါ ဒါယာဒတော [အ. နိ. ၅.၄၁]၊ တထာရူပါသု အာပဒါသု ပရိယောဓာယ သံဝတ္တတိ. သောတ္ထိံ အတ္တာနံ ကရောတိ. ဣဒမဿ ဒုတိယံ ဌာနဂတံ ဟောတိ ပတ္တဂတံ အာယတနသော ပရိဘုတ္တံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ပဉ္စဗလိံ ကတ္တာ ဟောတိ – ဉာတိဗလိံ၊ အတိထိဗလိံ၊ ပုဗ္ဗပေတဗလိံ၊ ရာဇဗလိံ၊ ဒေဝတာဗလိံ. ဣဒမဿ တတိယံ ဌာနဂတံ ဟောတိ ပတ္တဂတံ အာယတနသော ပရိဘုတ္တံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ မဒပ္ပမာဒါ ပဋိဝိရတာ ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တိ၊ ဧကမတ္တာနံ သမေန္တိ၊ ဧကမတ္တာနံ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ၊ တထာရူပေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတိ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ. ဣဒမဿ စတုတ္ထံ ဌာနဂတံ ဟောတိ ပတ္တဂတံ အာယတနသော ပရိဘုတ္တံ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပတ္တကမ္မာနိ ကတ္တာ ဟောတိ. ယဿ ကဿစိ၊ ဂဟပတိ၊ အညတြ ဣမေဟိ စတူဟိ ပတ္တကမ္မေဟိ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဂဟပတိ၊ ဘောဂါ အဋ္ဌာနဂတာ အပတ္တဂတာ အနာယတနသော ပရိဘုတ္တာ. ယဿ ကဿစိ၊ ဂဟပတိ၊ ဣမေဟိ စတူဟိ ပတ္တကမ္မေဟိ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဂဟပတိ၊ ဘောဂါ ဌာနဂတာ ပတ္တဂတာ အာယတနသော ပရိဘုတ္တာ’’တိ.

‘‘ဘုတ္တာ ဘောဂါ ဘတာ ဘစ္စာ [ဂတာ ဘူတာ (က.) ဘဋာ ဘစ္စာ (သျာ. ကံ.)]၊ ဝိတိဏ္ဏာ အာပဒါသု မေ၊

ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဒက္ခိဏာ ဒိန္နာ၊ အထော ပဉ္စဗလီ ကတာ၊

ဥပဋ္ဌိတာ သီလဝန္တော၊ သညတာ ဗြဟ္မစာရယော.

‘‘ယဒတ္ထံ ဘောဂံ ဣစ္ဆေယျ၊ ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ ကတံ အနနုတာပိယံ.

‘‘ဧတံ [ဧဝံ (က.)] အနုဿရံ မစ္စော၊ အရိယဓမ္မေ ဌိတော နရော၊

ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ၊ ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ. ပဌမံ၊