൪. ദിട്ഠാവികമ്മവഗ്ഗോ

൪൨൫. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? അനാപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ദേസിതായ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അദേസിതായ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? നാനാസംവാസകസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, നാനാസീമായ ഠിതസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അപകതത്തസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? സമാനസംവാസകസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, സമാനസീമായ ഠിതസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, പകതത്തസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാതി.

൪൨൬. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ. കതമേ പഞ്ച? കായേന ദിയ്യമാനം കായേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദിയ്യമാനം കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ. കതമേ പഞ്ച? കായേന ദിയ്യമാനം കായേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന പടിഗ്ഗഹിതം, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദിയ്യമാനം കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ പടിഗ്ഗഹിതം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ’’തി.

൪൨൭. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അനതിരിത്താ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അനതിരിത്താ. കതമേ പഞ്ച? [പാചി. ൨൩൯] അകപ്പിയകതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി അനുച്ചാരിതകതം ഹോതി, അഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അലമേതം സബ്ബന്തി അവുത്തം ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അനതിരിത്താ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അതിരിത്താ. കതമേ പഞ്ച? [പാചി. ൨൩൯] കപ്പിയകതം ഹോതി, പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, ഉച്ചാരിതകതം ഹോതി, ഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അലമേതം സബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അതിരിത്താ’’തി.

൪൨൮. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതീ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, ആകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? [പാചി. ൨൩൯] അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹാകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതീ’’തി.

൪൨൯. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ. കതമേ പഞ്ച? ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ സങ്ഘാദിസേസേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ ദുക്കടേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാടിദേസനീയേന കാരേതി – അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ. കതമേ പഞ്ച? ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി, ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ ദുക്കടേന കാരേതി, ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ’’തി.

൪൩൦. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, ചാവനാധിപ്പായോ വത്താ ഹോതി, നോ വുട്ഠാനാധിപ്പായോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ലജ്ജീ ച ഹോതി, പണ്ഡിതോ ച, പകതത്തോ ച, വുട്ഠാനാധിപ്പായോ വത്താ ഹോതി, നോ ചാവനാധിപ്പായോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി.

൪൩൧. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ന ജാനാതി, നിദാനം ന ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ന ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ സാകച്ഛിതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ജാനാതി, നിദാനം ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ സാകച്ഛിതബ്ബോ’’തി.

൪൩൨. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പഞ്ഹാപുച്ഛാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, പഞ്ഹാപുച്ഛാ. കതമാ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പരിഭവാ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, അഞ്ഞാതുകാമോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, സചേ മേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സതി ഇച്ചേതം കുസലം നോ ചേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സതി അഹമസ്സ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സാമീതി പഞ്ഹം പുച്ഛതി – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച പഞ്ഹാപുച്ഛാ’’തി.

൪൩൩. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അഞ്ഞബ്യാകരണാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അഞ്ഞബ്യാകരണാ. കതമേ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, ഉമ്മാദാ ചിത്തക്ഖേപാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, അധിമാനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, ഭൂതം അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അഞ്ഞബ്യാകരണാ’’തി.

൪൩൪. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, വിസുദ്ധിയോ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, വിസുദ്ധിയോ. കതമാ പഞ്ച? നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം പഠമാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം ദുതിയാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം തതിയാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ ദ്വേ അനിയതേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം ചതുത്ഥാ വിസുദ്ധി, വിത്ഥാരേനേവ പഞ്ചമീ – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച വിസുദ്ധിയോ’’തി.

൪൩൫. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭോജനാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ഭോജനാ. കതമേ പഞ്ച? ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ഭോജനാ’’തി.

ദിട്ഠാവികമ്മവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദിട്ഠാവികമ്മാ അപരേ, പടിഗ്ഗഹാനതിരിത്താ;

പവാരണാ പടിഞ്ഞാതം, ഓകാസം സാകച്ഛേന ച;

പഞ്ഹം അഞ്ഞബ്യാകരണാ, വിസുദ്ധി ചാപി ഭോജനാതി.