൧. സുരാപാനസിക്ഖാപദം

൩൨൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ചേതിയേസു ചാരികം ചരമാനോ യേന ഭദ്ദവതികാ തേന പായാസി. അദ്ദസംസു ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അമ്ബതിത്ഥം അഗമാസി. അമ്ബതിത്ഥേ, ഭന്തേ, ജടിലസ്സ അസ്സമേ നാഗോ പടിവസതി ഇദ്ധിമാ ആസിവിസോ [ആസീവിസോ (സീ. സ്യാ.)] ഘോരവിസോ. സോ ഭഗവന്തം മാ വിഹേഠേസീ’’തി. ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അമ്ബതിത്ഥം അഗമാസി. അമ്ബതിത്ഥേ, ഭന്തേ, ജടിലസ്സ അസ്സമേ നാഗോ പടിവസതി ഇദ്ധിമാ ആസിവിസോ ഘോരവിസോ. സോ ഭഗവന്തം മാ വിഹേഠേസീ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന ഭദ്ദവതികാ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ ഭദ്ദവതികായം വിഹരതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ യേന അമ്ബതിത്ഥസ്സ [അമ്ബതിത്ഥകസ്സ (സീ.), അമ്ബതിത്ഥം (സ്യാ.)] ജടിലസ്സ അസ്സമോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ അഗ്യാഗാരം പവിസിത്വാ തിണസന്ഥാരകം പഞ്ഞപേത്വാ നിസീദി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. അദ്ദസാ ഖോ സോ നാഗോ ആയസ്മന്തം സാഗതം പവിട്ഠം. ദിസ്വാന ദുമ്മനോ [ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ (സീ. സ്യാ.)] പധൂപായി [പധൂപാസി (സ്യാ. ക.)]. ആയസ്മാപി സാഗതോ പധൂപായി [പധൂപാസി (സ്യാ. ക.)]. അഥ ഖോ സോ നാഗോ മക്ഖം അസഹമാനോ പജ്ജലി. ആയസ്മാപി സാഗതോ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ പജ്ജലി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ തസ്സ നാഗസ്സ തേജസാ തേജം പരിയാദിയിത്വാ യേന ഭദ്ദവതികാ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭദ്ദവതികായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന കോസമ്ബീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അസ്സോസും ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ – ‘‘അയ്യോ കിര സാഗതോ അമ്ബതിത്ഥികേന നാഗേന സദ്ധിം സങ്ഗാമേസീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന കോസമ്ബീ തദവസരി. അഥ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ഭഗവതോ പച്ചുഗ്ഗമനം കരിത്വാ യേനായസ്മാ സാഗതോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ആയസ്മന്തം സാഗതം ഏതദവോചും – ‘‘കിം, ഭന്തേ, അയ്യാനം ദുല്ലഭഞ്ച മനാപഞ്ച, കിം പടിയാദേമാ’’തി? ഏവം വുത്തേ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കോസമ്ബികേ ഉപാസകേ ഏതദവോചും – ‘‘അത്ഥാവുസോ, കാപോതികാ നാമ പസന്നാ ഭിക്ഖൂനം ദുല്ലഭാ ച മനാപാ ച, തം പടിയാദേഥാ’’തി. അഥ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ഘരേ ഘരേ കാപോതികം പസന്നം പടിയാദേത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം പിണ്ഡായ പവിട്ഠം ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം സാഗതം ഏതദവോചും – ‘‘പിവതു, ഭന്തേ, അയ്യോ സാഗതോ കാപോതികം പസന്നം, പിവതു, ഭന്തേ, അയ്യോ സാഗതോ കാപോതികം പസന്ന’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ ഘരേ ഘരേ കാപോതികം പസന്നം പിവിത്വാ നഗരമ്ഹാ നിക്ഖമന്തോ നഗരദ്വാരേ പരിപതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം നഗരമ്ഹാ നിക്ഖമന്തോ അദ്ദസ ആയസ്മന്തം സാഗതം നഗരദ്വാരേ പരിപതന്തം. ദിസ്വാന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭിക്ഖവേ, സാഗത’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുണിത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം ആരാമം നേത്വാ യേന ഭഗവാ തേന സീസം കത്വാ നിപാതേസും. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ പരിവത്തിത്വാ യേന ഭഗവാ തേന പാദേ കരിത്വാ സേയ്യം കപ്പേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘നനു, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ സാഗതോ തഥാഗതേ സഗാരവോ അഹോസി സപ്പതിസ്സോ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ ഏതരഹി തഥാഗതേ സഗാരവോ സപ്പതിസ്സോ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനു, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ അമ്ബതിത്ഥികേന നാഗേന [ഡേഡ്ഡുഭേനാപി (സീ. സ്യാ.)] സദ്ധിം സങ്ഗാമേസീ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ ഏതരഹി പഹോതി നാഗേന സദ്ധിം സങ്ഗാമേതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തം പാതബ്ബം യം പിവിത്വാ വിസഞ്ഞീ അസ്സാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘അനനുച്ഛവികം, ഭിക്ഖവേ, സാഗതസ്സ അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ മജ്ജം പിവിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൨൭. ‘‘സുരാമേരയപാനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൨൮. സുരാ നാമ പിട്ഠസുരാ പൂവസുരാ ഓദനസുരാ കിണ്ണപക്ഖിത്താ സമ്ഭാരസംയുത്താ.

മേരയോ നാമ പുപ്ഫാസവോ ഫലാസവോ മധ്വാസവോ ഗുളാസവോ സമ്ഭാരസംയുത്തോ.

പിവേയ്യാതി അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

മജ്ജേ മജ്ജസഞ്ഞീ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മജ്ജേ വേമതികോ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മജ്ജേ അമജ്ജസഞ്ഞീ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അമജ്ജേ മജ്ജസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമജ്ജേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമജ്ജേ അമജ്ജസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൨൯. അനാപത്തി അമജ്ജഞ്ച ഹോതി മജ്ജവണ്ണം മജ്ജഗന്ധം മജ്ജരസം തം പിവതി, സൂപസമ്പാകേ, മംസസമ്പാകേ, തേലസമ്പാകേ, ആമലകഫാണിതേ, അമജ്ജം അരിട്ഠം പിവതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

സുരാപാനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.