൨൦൫. രാജഗഹസേട്ഠിവത്ഥു

൩൩൨. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ സത്തവസ്സികോ സീസാബാധോ ഹോതി. ബഹൂ മഹന്താ മഹന്താ ദിസാപാമോക്ഖാ വേജ്ജാ ആഗന്ത്വാ നാസക്ഖിംസു അരോഗം കാതും. ബഹും ഹിരഞ്ഞം ആദായ അഗമംസു. അപി ച, വേജ്ജേഹി പച്ചക്ഖാതോ ഹോതി. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – ‘‘പഞ്ചമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീ’’തി. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – ‘‘സത്തമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ രാജഗഹകസ്സ നേഗമസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ സേട്ഠി ഗഹപതി ബഹൂപകാരോ രഞ്ഞോ ചേവ നേഗമസ്സ ച. അപി ച, വേജ്ജേഹി പച്ചക്ഖാതോ. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – ‘പഞ്ചമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീ’തി. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – ‘സത്തമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീ’തി. അയഞ്ച രഞ്ഞോ ജീവകോ വേജ്ജോ തരുണോ ഭദ്രകോ. യംനൂന മയം രാജാനം ജീവകം വേജ്ജം യാചേയ്യാമ സേട്ഠിം ഗഹപതിം തികിച്ഛിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ നേഗമോ യേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോച – ‘‘അയം, ദേവ, സേട്ഠി ഗഹപതി ബഹൂപകാരോ ദേവസ്സ ചേവ നേഗമസ്സ ച; അപി ച, വേജ്ജേഹി പച്ചക്ഖാതോ. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – പഞ്ചമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീതി. ഏകച്ചേ വേജ്ജാ ഏവമാഹംസു – സത്തമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീതി. സാധു ദേവോ ജീവകം വേജ്ജം ആണാപേതു സേട്ഠിം ഗഹപതിം തികിച്ഛിതു’’ന്തി.

അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ജീവകം കോമാരഭച്ചം ആണാപേസി – ‘‘ഗച്ഛ, ഭണേ ജീവക, സേട്ഠിം ഗഹപതിം തികിച്ഛാഹീ’’തി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന സേട്ഠി ഗഹപതി തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ വികാരം സല്ലക്ഖേത്വാ സേട്ഠിം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘സചേ ത്വം, ഗഹപതി, അരോഗോ ഭവേയ്യാസി [സചാഹം തം ഗഹപതി അരോഗാപേയ്യം (സീ.), സചാഹം തം ഗഹപതി അരോഗം കരേയ്യം (സ്യാ.)] കിം മേ അസ്സ ദേയ്യധമ്മോ’’തി? ‘‘സബ്ബം സാപതേയ്യഞ്ച തേ, ആചരിയ, ഹോതു, അഹഞ്ച തേ ദാസോ’’തി. ‘‘സക്ഖിസ്സസി പന ത്വം, ഗഹപതി, ഏകേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സക്കോമഹം, ആചരിയ, ഏകേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘സക്ഖിസ്സസി പന ത്വം, ഗഹപതി, ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സക്കോമഹം, ആചരിയ, ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘സക്ഖിസ്സസി പന ത്വം, ഗഹപതി, ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സക്കോമഹം, ആചരിയ, ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി.

അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ സേട്ഠിം ഗഹപതിം മഞ്ചകേ നിപാതേത്വാ [നിപജ്ജാപേത്വാ (സീ. സ്യാ.)] മഞ്ചകേ [മഞ്ചകേന (സീ.)] സമ്ബന്ധിത്വാ സീസച്ഛവിം ഉപ്പാടേത്വാ [ഫാലേത്വാ (സീ.)] സിബ്ബിനിം വിനാമേത്വാ ദ്വേ പാണകേ നീഹരിത്വാ മഹാജനസ്സ ദസ്സേസി – ‘‘പസ്സഥയ്യേ [പസ്സേസ്യാഥ (സീ.), പസ്സഥ (സ്യാ.), പസ്സഥയ്യോ (ക.)], ഇമേ ദ്വേ പാണകേ, ഏകം ഖുദ്ദകം ഏകം മഹല്ലകം. യേ തേ ആചരിയാ ഏവമാഹംസു – പഞ്ചമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീതി – തേഹായം മഹല്ലകോ പാണകോ ദിട്ഠോ. പഞ്ചമം ദിവസം സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ മത്ഥലുങ്ഗം പരിയാദിയിസ്സതി. മത്ഥലുങ്ഗസ്സ പരിയാദാനാ സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതി. സുദിട്ഠോ തേഹി ആചരിയേഹി. യേ തേ ആചരിയാ ഏവമാഹംസു – സത്തമം ദിവസം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതീതി – തേഹായം ഖുദ്ദകോ പാണകോ ദിട്ഠോ. സത്തമം ദിവസം സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ മത്ഥലുങ്ഗം പരിയാദിയിസ്സതി. മത്ഥലുങ്ഗസ്സ പരിയാദാനാ സേട്ഠി ഗഹപതി കാലം കരിസ്സതി. സുദിട്ഠോ തേഹി ആചരിയേഹീ’’തി. സിബ്ബിനിം സമ്പടിപാടേത്വാ സീസച്ഛവിം സിബ്ബിത്വാ ആലേപം അദാസി. അഥ ഖോ സേട്ഠി ഗഹപതി സത്താഹസ്സ അച്ചയേന ജീവകം കോമാരഭച്ചം ഏതദവോച – ‘‘നാഹം, ആചരിയ, സക്കോമി ഏകേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘നനു മേ ത്വം, ഗഹപതി, പടിസ്സുണി – സക്കോമഹം, ആചരിയ, ഏകേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സച്ചാഹം, ആചരിയ, പടിസ്സുണിം, അപാഹം മരിസ്സാമി, നാഹം സക്കോമി ഏകേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജാഹീ’’തി. അഥ ഖോ സേട്ഠി ഗഹപതി സത്താഹസ്സ അച്ചയേന ജീവകം കോമാരഭച്ചം ഏതദവോച – ‘‘നാഹം, ആചരിയ, സക്കോമി ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘നനു മേ ത്വം, ഗഹപതി, പടിസ്സുണി – സക്കോമഹം, ആചരിയ, ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സച്ചാഹം, ആചരിയ, പടിസ്സുണിം, അപാഹം മരിസ്സാമി, നാഹം, ആചരിയ, സക്കോമി ദുതിയേന പസ്സേന സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജാഹീ’’തി. അഥ ഖോ സേട്ഠി ഗഹപതി സത്താഹസ്സ അച്ചയേന ജീവകം കോമാരഭച്ചം ഏതദവോച – ‘‘നാഹം, ആചരിയ, സക്കോമി ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘നനു മേ ത്വം, ഗഹപതി, പടിസ്സുണി – സക്കോമഹം, ആചരിയ, ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘സച്ചാഹം, ആചരിയ, പടിസ്സുണിം, അപാഹം മരിസ്സാമി, നാഹം സക്കോമി ഉത്താനോ സത്തമാസേ നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ‘‘അഹം ചേ തം, ഗഹപതി, ന വദേയ്യം, ഏത്തകമ്പി ത്വം ന നിപജ്ജേയ്യാസി, അപി ച പടികച്ചേവ മയാ ഞാതോ – തീഹി സത്താഹേഹി സേട്ഠി ഗഹപതി അരോഗോ ഭവിസ്സതീതി. ഉട്ഠേഹി, ഗഹപതി, അരോഗോസി. ജാനാസി കിം മേ ദേയ്യധമ്മോ’’തി? ‘‘സബ്ബം സാപതേയ്യഞ്ച തേ, ആചരിയ, ഹോതു, അഹഞ്ച തേ ദാസോ’’തി. ‘‘അലം, ഗഹപതി, മാ മേ ത്വം സബ്ബം സാപതേയ്യം അദാസി, മാ ച മേ ദാസോ. രഞ്ഞോ സതസഹസ്സം ദേഹി, മയ്ഹം സതസഹസ്സ’’ന്തി. അഥ ഖോ സേട്ഠി ഗഹപതി അരോഗോ സമാനോ രഞ്ഞോ സതസഹസ്സം അദാസി, ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ സതസഹസ്സം.

രാജഗഹസേട്ഠിവത്ഥു നിട്ഠിതം.