൧൭൦. യാഗുമധുഗോളകാനുജാനനാ

൨൮൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ ബാരാണസിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന അന്ധകവിന്ദം തേന ചാരികം പക്കാമി, മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം, അഡ്ഢതേലസേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. തേന ഖോ പന സമയേന ജാനപദാ മനുസ്സാ ബഹും ലോണമ്പി, തേലമ്പി, തണ്ഡുലമ്പി, ഖാദനീയമ്പി സകടേസു ആരോപേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധാ ഹോന്തി – യദാ പടിപാടിം ലഭിസ്സാമ തദാ ഭത്തം കരിസ്സാമാതി, പഞ്ചമത്താനി ച വിഘാസാദസതാനി. അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന അന്ധകവിന്ദം തദവസരി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പടിപാടിം അലഭന്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അതീതാനി [അധികാനി (സീ. സ്യാ.)] ഖോ മേ ദ്വേ മാസാനി ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുബന്ധന്തസ്സ ‘യദാ പടിപാടിം ലഭിസ്സാമി തദാ ഭത്തം കരിസ്സാമീ’തി, ന ച മേ പടിപാടി ലബ്ഭതി, അഹഞ്ചമ്ഹി ഏകത്തകോ [ഏകതോ (സീ. സ്യാ.)], ബഹു ച മേ ഘരാവാസത്ഥോ ഹായതി. യംനൂനാഹം ഭത്തഗ്ഗം ഓലോകേയ്യം; യം ഭത്തഗ്ഗേ നാസ്സ, തം പടിയാദേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭത്തഗ്ഗം ഓലോകേന്തോ ദ്വേ നാദ്ദസ – യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ച. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ മേ, ഭോ ആനന്ദ, പടിപാടിം അലഭന്തസ്സ ഏതദഹോസി ‘അതീതാനി ഖോ മേ ദ്വേ മാസാനി ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുബന്ധന്തസ്സ, യദാ പടിപാടിം ലഭിസ്സാമി തദാ ഭത്തം കരിസ്സാമീതി. ന ച മേ പടിപാടി ലബ്ഭതി, അഹഞ്ചമ്ഹി ഏകത്തകോ, ബഹു ച മേ ഘരാവാസത്ഥോ ഹായതി. യംനൂനാഹം ഭത്തഗ്ഗം ഓലോകേയ്യം; യം ഭത്തഗ്ഗേ നാസ്സ, തം പടിയാദേയ്യ’ന്തി. സോ ഖോ അഹം, ഭോ ആനന്ദ, ഭത്തഗ്ഗം ഓലോകേന്തോ ദ്വേ നാദ്ദസം – യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ച. സചാഹം, ഭോ ആനന്ദ, പടിയാദേയ്യം യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ച, പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ മേ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണ, ഭഗവന്തം പടിപുച്ഛിസ്സാമീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. തേന ഹാനന്ദ, പടിയാദേതൂതി. തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണ, പടിയാദേഹീതി. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പഹൂതം യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ച പടിയാദാപേത്വാ ഭഗവതോ ഉപനാമേസി – പടിഗ്ഗണ്ഹാതു മേ ഭവം ഗോതമോ യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ചാതി. തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണ, ഭിക്ഖൂനം ദേഹീതി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി. പടിഗ്ഗണ്ഹഥ, ഭിക്ഖവേ, പരിഭുഞ്ജഥാതി. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പഹൂതായ യാഗുയാ ച മധുഗോളകേന ച സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ ഭഗവന്തം ധോതഹത്ഥം ഓനീതപത്തപാണിം ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം ബ്രാഹ്മണം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ദസയിമേ, ബ്രാഹ്മണ, ആനിസംസാ യാഗുയാ. കതമേ ദസ? യാഗും ദേന്തോ ആയും ദേതി, വണ്ണം ദേതി, സുഖം ദേതി, ബലം ദേതി, പടിഭാനം ദേതി, യാഗു പീതാ ഖുദ്ദം [ഖുദം (സീ. സ്യാ.)] പടിഹനതി, പിപാസം വിനേതി, വാതം അനുലോമേതി, വത്ഥിം സോധേതി, ആമാവസേസം പാചേതി – ഇമേ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ദസാനിസംസാ യാഗുയാ’’തി [പച്ഛിമാ പഞ്ച ആനിസംസാ അ. നി. ൫.൨൦൭].

[അ. നി. ൪.൫൮-൫൯ ഥോകം വിസദിസം] യോ സഞ്ഞതാനം പരദത്തഭോജിനം;

കാലേന സക്കച്ച ദദാതി യാഗും;

ദസസ്സ ഠാനാനി അനുപ്പവേച്ഛതി;

ആയുഞ്ച വണ്ണഞ്ച സുഖം ബലഞ്ച.

പടിഭാനമസ്സ ഉപജായതേ തതോ;

ഖുദ്ദം പിപാസഞ്ച ബ്യപനേതി വാതം;

സോധേതി വത്ഥിം പരിണാമേതി ഭുത്തം;

ഭേസജ്ജമേതം സുഗതേന വണ്ണിതം.

തസ്മാ ഹി യാഗും അലമേവ ദാതും;

നിച്ചം മനുസ്സേന സുഖത്ഥികേന;

ദിബ്ബാനി വാ പത്ഥയതാ സുഖാനി;

മനുസ്സസോഭഗ്യതമിച്ഛതാ വാതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം ഇമാഹി ഗാഥാഹി അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യാഗുഞ്ച മധുഗോളകഞ്ചാ’’തി.

യാഗുമധുഗോളകാനുജാനനാ നിട്ഠിതാ.