൧൬൨. പിലിന്ദവച്ഛവത്ഥു

൨൭൦. [ഇദം വത്ഥു പാരാ. ൬൧൮ ആദയോ] തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രാജഗഹേ പബ്ഭാരം സോധാപേതി ലേണം കത്തുകാമോ. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ യേനായസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം ഏതദവോച – ‘‘കിം, ഭന്തേ, ഥേരോ കാരാപേതീ’’തി? ‘‘പബ്ഭാരം, മഹാരാജ, സോധാപേമി, ലേണം കത്തുകാമോ’’തി. ‘‘അത്ഥോ, ഭന്തേ, അയ്യസ്സ ആരാമികേനാ’’തി? ‘‘ന ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ആരാമികോ അനുഞ്ഞാതോ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം പടിപുച്ഛിത്വാ മമ ആരോചേയ്യാഥാ’’തി. ‘ഏവം, മഹാരാജാ’തി ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി, സമാദപേസി, സമുത്തേജേസി, സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ആയസ്മതാ പിലിന്ദവച്ഛേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ ഭഗവതോ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘രാജാ, ഭന്തേ, മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ആരാമികം ദാതുകാമോ. കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരാമിക’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ യേനായസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം ഏതദവോച – ‘‘അനുഞ്ഞാതോ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ആരാമികോ’’തി? ‘‘ഏവം, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, അയ്യസ്സ ആരാമികം ദമ്മീ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ആയസ്മതോ പിലിന്ദവച്ഛസ്സ ആരാമികം പടിസ്സുത്വാ, വിസ്സരിത്വാ, ചിരേന സതിം പടിലഭിത്വാ, അഞ്ഞതരം സബ്ബത്ഥകം മഹാമത്തം ആമന്തേസി – ‘‘യോ മയാ, ഭണേ, അയ്യസ്സ ആരാമികോ പടിസ്സുതോ, ദിന്നോ സോ ആരാമികോ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ദേവ, അയ്യസ്സ ആരാമികോ ദിന്നോ’’തി. ‘‘കീവ ചിരം നു ഖോ, ഭണേ, ഇതോ [ഇതോ രത്തി (സ്യാ.)] ഹി തം ഹോതീ’’തി? അഥ ഖോ സോ മഹാമത്തോ രത്തിയോ ഗണേത്വാ [വിഗണേത്വാ (സീ.)] രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോച – ‘‘പഞ്ച, ദേവ, രത്തിസതാനീ’’തി. തേന ഹി, ഭണേ, അയ്യസ്സ പഞ്ച ആരാമികസതാനി ദേഹീതി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ സോ മഹാമത്തോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ ആയസ്മതോ പിലിന്ദവച്ഛസ്സ പഞ്ച ആരാമികസതാനി പാദാസി, പാടിയേക്കോ ഗാമോ നിവിസി. ‘ആരാമികഗാമകോതി’പി നം ആഹംസു, ‘പിലിന്ദഗാമകോ’തിപി നം ആഹംസു.

൨൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ തസ്മിം ഗാമകേ കുലൂപകോ ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ പിലിന്ദഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി. തേന ഖോ പന സമയേന തസ്മിം ഗാമകേ ഉസ്സവോ ഹോതി. ദാരകാ അലങ്കതാ മാലാകിതാ കീളന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ പിലിന്ദഗാമകേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ യേന അഞ്ഞതരസ്സ ആരാമികസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. തേന ഖോ പന സമയേന തസ്സാ ആരാമികിനിയാ ധീതാ അഞ്ഞേ ദാരകേ അലങ്കതേ മാലാകിതേ പസ്സിത്വാ രോദതി – ‘മാലം മേ ദേഥ, അലങ്കാരം മേ ദേഥാ’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ തം ആരാമികിനിം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സായം ദാരികാ രോദതീ’’തി? ‘‘അയം, ഭന്തേ, ദാരികാ അഞ്ഞേ ദാരകേ അലങ്കതേ മാലാകിതേ പസ്സിത്വാ രോദതി – ‘മാലം മേ ദേഥ, അലങ്കാരം മേ ദേഥാ’തി. കുതോ അമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതാനം മാലാ, കുതോ അലങ്കാരോ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ അഞ്ഞതരം തിണണ്ഡുപകം ഗഹേത്വാ തം ആരാമികിനിം ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദിമം തിണണ്ഡുപകം തസ്സാ ദാരികായ സീസേ പടിമുഞ്ചാ’’തി. അഥ ഖോ സാ ആരാമികിനീ തം തിണണ്ഡുപകം ഗഹേത്വാ തസ്സാ ദാരികായ സീസേ പടിമുഞ്ചി. സാ അഹോസി സുവണ്ണമാലാ അഭിരൂപാ, ദസ്സനീയാ, പാസാദികാ; നത്ഥി താദിസാ രഞ്ഞോപി അന്തേപുരേ സുവണ്ണമാലാ. മനുസ്സാ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ആരോചേസും – ‘‘അമുകസ്സ, ദേവ, ആരാമികസ്സ ഘരേ സുവണ്ണമാലാ അഭിരൂപാ, ദസ്സനീയാ, പാസാദികാ; നത്ഥി താദിസാ ദേവസ്സപി അന്തേപുരേ സുവണ്ണമാലാ; കുതോ തസ്സ ദുഗ്ഗതസ്സ? നിസ്സംസയം ചോരികായ ആഭതാ’’തി.

അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തം ആരാമികകുലം ബന്ധാപേസി. ദുതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ പിലിന്ദഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി. പിലിന്ദഗാമകേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ യേന തസ്സ ആരാമികസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പടിവിസ്സകേ പുച്ഛി – ‘‘കഹം ഇമം ആരാമികകുലം ഗത’’ന്തി? ‘‘ഏതിസ്സാ, ഭന്തേ, സുവണ്ണമാലായ കാരണാ രഞ്ഞാ ബന്ധാപിത’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ യേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ യേനായസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം പിലിന്ദവച്ഛം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ, മഹാരാജ, ആരാമികകുലം ബന്ധാപിത’’ന്തി? ‘‘തസ്സ, ഭന്തേ, ആരാമികസ്സ ഘരേ സുവണ്ണമാലാ അഭിരൂപാ, ദസ്സനീയാ, പാസാദികാ; നത്ഥി താദിസാ അമ്ഹാകമ്പി അന്തേപുരേ സുവണ്ണമാലാ; കുതോ തസ്സ ദുഗ്ഗതസ്സ? നിസ്സംസയം ചോരികായ ആഭതാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പാസാദം സുവണ്ണന്തി അധിമുച്ചി; സോ അഹോസി സബ്ബസോവണ്ണമയോ. ‘‘ഇദം പന തേ, മഹാരാജ, താവ ബഹും സുവണ്ണം കുതോ’’തി? ‘അഞ്ഞാതം, ഭന്തേ, അയ്യസ്സേവേസോ ഇദ്ധാനുഭാവോ’തി തം ആരാമികകുലം മുഞ്ചാപേസി.

മനുസ്സാ ‘‘അയ്യേന കിര പിലിന്ദവച്ഛേന സരാജികായ പരിസായ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സിത’’ന്തി അത്തമനാ അഭിപ്പസന്നാ ആയസ്മതോ പിലിന്ദവച്ഛസ്സ പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി അഭിഹരിംസു, സേയ്യഥിദം – സപ്പിം, നവനീതം, തേലം, മധും [സപ്പി നവനീതം തേലം മധു (ക.)], ഫാണിതം. പകതിയാപി ച ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ ലാഭീ ഹോതി പഞ്ചന്നം ഭേസജ്ജാനം; ലദ്ധം ലദ്ധം പരിസായ വിസ്സജ്ജേതി. പരിസാ ചസ്സ ഹോതി ബാഹുല്ലികാ; ലദ്ധം ലദ്ധം കോലമ്ബേപി [കോളുമ്ബേപി (ക.)], ഘടേപി, പൂരേത്വാ പടിസാമേതി; പരിസ്സാവനാനിപി, ഥവികായോപി, പൂരേത്വാ വാതപാനേസു ലഗ്ഗേതി. താനി ഓലീനവിലീനാനി തിട്ഠന്തി. ഉന്ദൂരേഹിപി വിഹാരാ ഓകിണ്ണവികിണ്ണാ ഹോന്തി. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘അന്തോകോട്ഠാഗാരികാ ഇമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ, സേയ്യഥാപി രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ, തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ ഏവരൂപായ ബാഹുല്ലായ ചേതേസ്സന്തീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഏവരൂപായ ബാഹുല്ലായ ചേതേന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… വിഗരഹിത്വാ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘യാനി ഖോ പന താനി ഗിലാനാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസായനീയാനി ഭേസജ്ജാനി, സേയ്യഥിദം – സപ്പി, നവനീതം, തേലം, മധു, ഫാണിതം, താനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ സത്താഹപരമം സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി. തം അതിക്കാമയതോ യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ’’തി.

പിലിന്ദവച്ഛവത്ഥു നിട്ഠിതം.

ഭേസജ്ജാനുഞ്ഞാതഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ പഠമോ.