൨. ഉപോസഥക്ഖന്ധകോ

൬൮. സന്നിപാതാനുജാനനാ

൧൩൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ ധമ്മം ഭാസന്തി. തേ മനുസ്സാ ഉപസങ്കമന്തി ധമ്മസ്സവനായ. തേ ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയേസു പരിബ്ബാജകേസു പേമം, ലഭന്തി പസാദം, ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പക്ഖം. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ ധമ്മം ഭാസന്തി. തേ മനുസ്സാ ഉപസങ്കമന്തി ധമ്മസ്സവനായ. തേ ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയേസു പരിബ്ബാജകേസു പേമം, ലഭന്തി പസാദം, ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പക്ഖം. യംനൂന അയ്യാപി ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതേയ്യു’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭന്തേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി ‘ഏതരഹി ഖോ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ ധമ്മം ഭാസന്തി. തേ മനുസ്സാ ഉപസങ്കമന്തി ധമ്മസ്സവനായ. തേ ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയേസു പരിബ്ബാജകേസു പേമം, ലഭന്തി പസാദം, ലഭന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പക്ഖം. യംനൂന അയ്യാപി ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതേയ്യു’ന്തി. സാധു, ഭന്തേ, അയ്യാപി ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതേയ്യു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ – ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതാ ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിതുന്തി – ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ തുണ്ഹീ നിസീദന്തി. തേ മനുസ്സാ ഉപസങ്കമന്തി ധമ്മസ്സവനായ. തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ തുണ്ഹീ നിസീദിസ്സന്തി, സേയ്യഥാപി മൂഗസൂകരാ. നനു നാമ സന്നിപതിതേഹി ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ സന്നിപതിത്വാ ധമ്മം ഭാസിതു’’ന്തി.

൬൯. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാനുജാനനാ

൧൩൩. അഥ ഖോ ഭഗവതോ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘യംനൂനാഹം യാനി മയാ ഭിക്ഖൂനം പഞ്ഞത്താനി സിക്ഖാപദാനി, താനി നേസം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം അനുജാനേയ്യം. സോ നേസം ഭവിസ്സതി ഉപോസഥകമ്മ’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ഇധ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി ‘യംനൂനാഹം യാനി മയാ ഭിക്ഖൂനം പഞ്ഞത്താനി സിക്ഖാപദാനി, താനി നേസം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം അനുജാനേയ്യം. സോ നേസം ഭവിസ്സതി ഉപോസഥകമ്മ’ന്തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഉദ്ദിസിതബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൩൪. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരേയ്യ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യ. കിം സങ്ഘസ്സ പുബ്ബകിച്ചം? പാരിസുദ്ധിം ആയസ്മന്തോ ആരോചേഥ. പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിസ്സാമി. തം സബ്ബേവ സന്താ സാധുകം സുണോമ മനസി കരോമ. യസ്സ സിയാ ആപത്തി, സോ ആവികരേയ്യ. അസന്തിയാ ആപത്തിയാ തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബം. തുണ്ഹീഭാവേന ഖോ പനായസ്മന്തേ പരിസുദ്ധാതി വേദിസ്സാമി. യഥാ ഖോ പന പച്ചേകപുട്ഠസ്സ വേയ്യാകരണം ഹോതി, ഏവമേവം [ഏവമേവ (ക)] ഏവരൂപായ പരിസായ യാവതതിയം അനുസ്സാവിതം ഹോതി. യോ പന ഭിക്ഖു യാവതതിയം അനുസ്സാവിയമാനേ സരമാനോ സന്തിം ആപത്തിം നാവികരേയ്യ, സമ്പജാനമുസാവാദസ്സ ഹോതി. സമ്പജാനമുസാവാദോ ഖോ പനായസ്മന്തോ അന്തരായികോ ധമ്മോ വുത്തോ ഭഗവതാ. തസ്മാ, സരമാനേന ഭിക്ഖുനാ ആപന്നേന വിസുദ്ധാപേക്ഖേന സന്തീ ആപത്തി ആവികാതബ്ബാ; ആവികതാ ഹിസ്സ ഫാസു ഹോതീ’’തി.

൧൩൫. പാതിമോക്ഖന്തി ആദിമേതം മുഖമേതം പമുഖമേതം കുസലാനം ധമ്മാനം. തേന വുച്ചതി പാതിമോക്ഖന്തി. ആയസ്മന്തോതി പിയവചനമേതം ഗരുവചനമേതം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം ആയസ്മന്തോതി. ഉദ്ദിസിസ്സാമീതി ആചിക്ഖിസ്സാമി ദേസേസ്സാമി പഞ്ഞപേസ്സാമി പട്ഠപേസ്സാമി വിവരിസ്സാമി വിഭജിസ്സാമി ഉത്താനിം കരിസ്സാമി [ഉത്താനീ കരിസ്സാമി (സീ. സ്യാ.)] പകാസേസ്സാമി. തന്തി പാതിമോക്ഖം വുച്ചതി. സബ്ബേവ സന്താതി യാവതികാ തസ്സാ പരിസായ ഥേരാ ച നവാ ച മജ്ഝിമാ ച, ഏതേ വുച്ചന്തി സബ്ബേവ സന്താതി. സാധുകം സുണോമാതി അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ [സബ്ബം ചേതസാ (സ്യാ. ക.)] സമന്നാഹരാമ. മനസി കരോമാതി ഏകഗ്ഗചിത്താ അവിക്ഖിത്തചിത്താ അവിസാഹടചിത്താ നിസാമേമ. യസ്സ സിയാ ആപത്തീതി ഥേരസ്സ വാ നവസ്സ വാ മജ്ഝിമസ്സ വാ, പഞ്ചന്നം വാ ആപത്തിക്ഖന്ധാനം അഞ്ഞതരാ ആപത്തി, സത്തന്നം വാ ആപത്തിക്ഖന്ധാനം അഞ്ഞതരാ ആപത്തി. സോ ആവികരേയ്യാതി സോ ദേസേയ്യ, സോ വിവരേയ്യ, സോ ഉത്താനിം കരേയ്യ, സോ പകാസേയ്യ സങ്ഘമജ്ഝേ വാ ഗണമജ്ഝേ വാ ഏകപുഗ്ഗലേ വാ. അസന്തീ നാമ ആപത്തി അനജ്ഝാപന്നാ വാ ഹോതി, ആപജ്ജിത്വാ വാ വുട്ഠിതാ. തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബന്തി അധിവാസേതബ്ബം ന ബ്യാഹരിതബ്ബം. പരിസുദ്ധാതി വേദിസ്സാമീതി ജാനിസ്സാമി ധാരേസ്സാമി. യഥാ ഖോ പന പച്ചേകപുട്ഠസ്സ വേയ്യാകരണം ഹോതീതി യഥാ ഏകേന ഏകോ പുട്ഠോ ബ്യാകരേയ്യ, ഏവമേവ തസ്സാ പരിസായ ജാനിതബ്ബം മം പുച്ഛതീതി. ഏവരൂപാ നാമ പരിസാ ഭിക്ഖുപരിസാ വുച്ചതി. യാവതതിയം അനുസ്സാവിതം ഹോതീതി സകിമ്പി അനുസ്സാവിതം ഹോതി, ദുതിയമ്പി അനുസ്സാവിതം ഹോതി, തതിയമ്പി അനുസ്സാവിതം ഹോതി. സരമാനോതി ജാനമാനോ സഞ്ജാനമാനോ. സന്തീ നാമ ആപത്തി അജ്ഝാപന്നാ വാ ഹോതി, ആപജ്ജിത്വാ വാ അവുട്ഠിതാ. നാവികരേയ്യാതി ന ദേസേയ്യ, ന വിവരേയ്യ, ന ഉത്താനിം കരേയ്യ, ന പകാസേയ്യ സങ്ഘമജ്ഝേ വാ ഗണമജ്ഝേ വാ ഏകപുഗ്ഗലേ വാ. സമ്പജാനമുസാവാദസ്സ ഹോതീതി. സമ്പജാനമുസാവാദേ കിം ഹോതി? ദുക്കടം ഹോതി. അന്തരായികോ ധമ്മോ വുത്തോ ഭഗവതാതി. കിസ്സ അന്തരായികോ? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ അന്തരായികോ, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ അന്തരായികോ, തതിയസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ അന്തരായികോ, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ അന്തരായികോ, ഝാനാനം വിമോക്ഖാനം സമാധീനം സമാപത്തീനം നേക്ഖമ്മാനം നിസ്സരണാനം പവിവേകാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അധിഗമായ അന്തരായികോ. തസ്മാതി തങ്കാരണാ. സരമാനേനാതി ജാനമാനേന സഞ്ജാനമാനേന. വിസുദ്ധാപേക്ഖേനാതി വുട്ഠാതുകാമേന വിസുജ്ഝിതുകാമേന. സന്തീ നാമ ആപത്തി അജ്ഝാപന്നാ വാ ഹോതി, ആപജ്ജിത്വാ വാ അവുട്ഠിതാ. ആവികാതബ്ബാതി ആവികാതബ്ബാ സങ്ഘമജ്ഝേ വാ ഗണമജ്ഝേ വാ ഏകപുഗ്ഗലേ വാ. ആവികതാ ഹിസ്സ ഫാസു ഹോതീതി. കിസ്സ ഫാസു ഹോതി? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ ഫാസു ഹോതി, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ ഫാസു ഹോതി, തതിയസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ ഫാസു ഹോതി, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ അധിഗമായ ഫാസു ഹോതി, ഝാനാനം വിമോക്ഖാനം സമാധീനം സമാപത്തീനം നേക്ഖമ്മാനം നിസ്സരണാനം പവിവേകാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അധിഗമായ ഫാസു ഹോതീതി.

൧൩൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ – ഭഗവതാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ അനുഞ്ഞാതോതി – ദേവസികം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ദേവസികം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥേ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ – ഭഗവതാ ഉപോസഥേ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ അനുഞ്ഞാതോതി – പക്ഖസ്സ തിക്ഖത്തും പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി, ചാതുദ്ദസേ പന്നരസേ അട്ഠമിയാ ച പക്ഖസ്സ. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, പക്ഖസ്സ തിക്ഖത്തും പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സകിം പക്ഖസ്സ ചാതുദ്ദസേ വാ പന്നരസേ വാ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ യഥാപരിസായ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി സകായ സകായ പരിസായ. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, യഥാപരിസായ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം സകായ സകായ പരിസായ. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗാനം ഉപോസഥകമ്മന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘സമഗ്ഗാനം ഉപോസഥകമ്മ’ന്തി. കിത്താവതാ നു ഖോ സാമഗ്ഗീ ഹോതി, യാവതാ ഏകാവാസോ, ഉദാഹു സബ്ബാ പഥവീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏത്താവതാ സാമഗ്ഗീ യാവതാ ഏകാവാസോതി.

൭൦. മഹാകപ്പിനവത്ഥു

൧൩൭. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാകപ്പിനോ രാജഗഹേ വിഹരതി മദ്ദകുച്ഛിമ്ഹി മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാകപ്പിനസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘ഗച്ഛേയ്യം വാഹം ഉപോസഥം ന വാ ഗച്ഛേയ്യം, ഗച്ഛേയ്യം വാഹം സങ്ഘകമ്മം ന വാ ഗച്ഛേയ്യം, അഥ ഖ്വാഹം വിസുദ്ധോ പരമായ വിസുദ്ധിയാ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മതോ മഹാകപ്പിനസ്സ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ അന്തരഹിതോ മദ്ദകുച്ഛിമ്ഹി മിഗദായേ ആയസ്മതോ മഹാകപ്പിനസ്സ സമ്മുഖേ പാതുരഹോസി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. ആയസ്മാപി ഖോ മഹാകപ്പിനോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം മഹാകപ്പിനം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘നനു തേ, കപ്പിന, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ഗച്ഛേയ്യം വാഹം ഉപോസഥം ന വാ ഗച്ഛേയ്യം, ഗച്ഛേയ്യം വാഹം സങ്ഘകമ്മം ന വാ ഗച്ഛേയ്യം, അഥ ഖ്വാഹം വിസുദ്ധോ പരമായ വിസുദ്ധിയാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘തുമ്ഹേ ചേ ബ്രാഹ്മണാ ഉപോസഥം ന സക്കരിസ്സഥ ന ഗരുകരിസ്സഥ [ന ഗരും കരിസ്സഥ (ക.)] ന മാനേസ്സഥ ന പൂജേസ്സഥ, അഥ കോ ചരഹി ഉപോസഥം സക്കരിസ്സതി ഗരുകരിസ്സതി മാനേസ്സതി പൂജേസ്സതി? ഗച്ഛ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ഉപോസഥം, മാ നോ അഗമാസി. ഗച്ഛ ത്വം സങ്ഘകമ്മം, മാ നോ അഗമാസീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ മഹാകപ്പിനോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം മഹാകപ്പിനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – മദ്ദകുച്ഛിമ്ഹി മിഗദായേ ആയസ്മതോ മഹാകപ്പിനസ്സ സമ്മുഖേ അന്തരഹിതോ ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ പാതുരഹോസി.

൭൧. സീമാനുജാനനാ

൧൩൮. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘ഏത്താവതാ സാമഗ്ഗീ യാവതാ ഏകാവാസോ’തി, കിത്താവതാ നു ഖോ ഏകാവാസോ ഹോതീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സീമം സമ്മന്നിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ – പഠമം നിമിത്താ കിത്തേതബ്ബാ – പബ്ബതനിമിത്തം, പാസാണനിമിത്തം, വനനിമിത്തം, രുക്ഖനിമിത്തം, മഗ്ഗനിമിത്തം, വമ്മികനിമിത്തം, നദീനിമിത്തം, ഉദകനിമിത്തം. നിമിത്തേ കിത്തേത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൩൯. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാവതാ സമന്താ നിമിത്താ കിത്തിതാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഏതേഹി നിമിത്തേഹി സീമം സമ്മന്നേയ്യ സമാനസംവാസം ഏകുപോസഥം [ഏകൂപോസഥം (ക.)]. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാവതാ സമന്താ നിമിത്താ കിത്തിതാ. സങ്ഘോ ഏതേഹി നിമിത്തേഹി സീമം സമ്മന്നതി സമാനസംവാസം ഏകുപോസഥം. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതേഹി നിമിത്തേഹി സീമായ സമ്മുതി [സമ്മതി (സ്യാ.)] സമാനസംവാസായ ഏകുപോസഥായ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമ്മതാ സീമാ സങ്ഘേന ഏതേഹി നിമിത്തേഹി സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൧൪൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ – ഭഗവതാ സീമാസമ്മുതി അനുഞ്ഞാതാതി – അതിമഹതിയോ സീമായോ സമ്മന്നന്തി, ചതുയോജനികാപി പഞ്ചയോജനികാപി ഛയോജനികാപി. ഭിക്ഖൂ ഉപോസഥം ആഗച്ഛന്താ ഉദ്ദിസ്സമാനേപി പാതിമോക്ഖേ ആഗച്ഛന്തി, ഉദ്ദിട്ഠമത്തേപി ആഗച്ഛന്തി, അന്തരാപി പരിവസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അതിമഹതീ സീമാ സമ്മന്നിതബ്ബാ, ചതുയോജനികാ വാ പഞ്ചയോജനികാ വാ ഛയോജനികാ വാ. യോ സമ്മന്നേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിയോജനപരമം സീമം സമ്മന്നിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ നദീപാരസീമം [നദീപാരം സീമം (സീ. സ്യാ.)] സമ്മന്നന്തി. ഉപോസഥം ആഗച്ഛന്താ ഭിക്ഖൂപി വുയ്ഹന്തി, പത്താപി വുയ്ഹന്തി, ചീവരാനിപി വുയ്ഹന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, നദീപാരസീമാ സമ്മന്നിതബ്ബാ. യോ സമ്മന്നേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യത്ഥസ്സ ധുവനാവാ വാ ധുവസേതു വാ, ഏവരൂപം നദീപാരസീമം സമ്മന്നിതുന്തി.

൭൨. ഉപോസഥാഗാരകഥാ

൧൪൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അനുപരിവേണിയം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി അസങ്കേതേന. ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ന ജാനന്തി – ‘‘കത്ഥ വാ അജ്ജുപോസഥോ കരീയിസ്സതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അനുപരിവേണിയം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം അസങ്കേതേന. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാഗാരം സമ്മന്നിത്വാ ഉപോസഥം കാതും, യം സങ്ഘോ ആകങ്ഖതി വിഹാരം വാ അഡ്ഢയോഗം വാ പാസാദം വാ ഹമ്മിയം വാ ഗുഹം വാ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം വിഹാരം ഉപോസഥാഗാരം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം വിഹാരം ഉപോസഥാഗാരം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ വിഹാരസ്സ ഉപോസഥാഗാരസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ വിഹാരോ ഉപോസഥാഗാരം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ ദ്വേ ഉപോസഥാഗാരാനി സമ്മതാനി ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂ ഉഭയത്ഥ സന്നിപതന്തി – ‘‘ഇധ ഉപോസഥോ കരീയിസ്സതി, ഇധ ഉപോസഥോ കരീയിസ്സതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകസ്മിം ആവാസേ ദ്വേ ഉപോസഥാഗാരാനി സമ്മന്നിതബ്ബാനി. യോ സമ്മന്നേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകം സമൂഹനിത്വാ [സമുഹനിത്വാ (ക.)] ഏകത്ഥ ഉപോസഥം കാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമൂഹന്തബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപോസഥാഗാരം സമൂഹനേയ്യ [സമുഹനേയ്യ (ക.)]. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപോസഥാഗാരം സമൂഹനതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഉപോസഥാഗാരസ്സ സമുഗ്ഘാതോ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമൂഹതം സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമം ഉപോസഥാഗാരം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൭൩. ഉപോസഥപ്പമുഖാനുജാനനാ

൧൪൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ അതിഖുദ്ദകം ഉപോസഥാഗാരം സമ്മതം ഹോതി, തദഹുപോസഥേ മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘോ സന്നിപതിതോ ഹോതി. ഭിക്ഖൂ അസമ്മതായ ഭൂമിയാ നിസിന്നാ പാതിമോക്ഖം അസ്സോസും. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘ഉപോസഥാഗാരം സമ്മന്നിത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’തി, മയഞ്ചമ്ഹാ അസമ്മതായ ഭൂമിയാ നിസിന്നോ പാതിമോക്ഖം അസ്സുമ്ഹാ, കതോ നു ഖോ അമ്ഹാകം ഉപോസഥോ, അകതോ നു ഖോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. സമ്മതായ വാ, ഭിക്ഖവേ, ഭൂമിയാ നിസിന്നാ അസമ്മതായ വാ യതോ പാതിമോക്ഖം സുണാതി, കതോവസ്സ ഉപോസഥോ. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ യാവ മഹന്തം ഉപോസഥപ്പമുഖം [ഉപോസഥമുഖം (സ്യാ.)] ആകങ്ഖതി, താവ മഹന്തം ഉപോസഥപ്പമുഖം സമ്മന്നതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബം. പഠമം നിമിത്താ കിത്തേതബ്ബാ. നിമിത്തേ കിത്തേത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാവതാ സമന്താ നിമിത്താ കിത്തിതാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഏതേഹി നിമിത്തേഹി ഉപോസഥപ്പമുഖം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാവതാ സമന്താ നിമിത്താ കിത്തിതാ. സങ്ഘോ ഏതേഹി നിമിത്തേഹി ഉപോസഥപ്പമുഖം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതേഹി നിമിത്തേഹി ഉപോസഥപ്പമുഖസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമ്മതം സങ്ഘേന ഏതേഹി നിമിത്തേഹി ഉപോസഥപ്പമുഖം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ നവകാ ഭിക്ഖൂ പഠമതരം സന്നിപതിത്വാ – ‘‘ന താവ ഥേരാ ആഗച്ഛന്തീ’’തി – പക്കമിംസു. ഉപോസഥോ വികാലേ അഹോസി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തദഹുപോസഥേ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി പഠമതരം സന്നിപതിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ സമ്ബഹുലാ ആവാസാ സമാനസീമാ ഹോന്തി. തത്ഥ ഭിക്ഖൂ വിവദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം ആവാസേ ഉപോസഥോ കരീയതു, അമ്ഹാകം ആവാസേ ഉപോസഥോ കരീയതൂ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബഹുലാ ആവാസാ സമാനസീമാ ഹോന്തി. തത്ഥ ഭിക്ഖൂ വിവദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം ആവാസേ ഉപോസഥോ കരീയതു, അമ്ഹാകം ആവാസേ ഉപോസഥോ കരീയതൂ’’തി. തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. യത്ഥ വാ പന ഥേരോ ഭിക്ഖു വിഹരതി, തത്ഥ സന്നിപതിത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, ന ത്വേവ വഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൭൪. അവിപ്പവാസസീമാനുജാനനാ

൧൪൩. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ അന്ധകവിന്ദാ രാജഗഹം ഉപോസഥം ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ നദിം തരന്തോ മനം വൂള്ഹോ അഹോസി, ചീവരാനിസ്സ [തേന ചീവരാനിസ്സ (ക.)] അല്ലാനി. ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ തേ, ആവുസോ, ചീവരാനി അല്ലാനീ’’തി? ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, അന്ധകവിന്ദാ രാജഗഹം ഉപോസഥം ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ നദിം തരന്തോ മനമ്ഹി വൂള്ഹോ. തേന മേ ചീവരാനി അല്ലാനീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യാ സാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതിസ്സാ സീമായ തിചീവരേന അവിപ്പവാസായ [അവിപ്പവാസസ്സ (സ്യാ.)] സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമ്മതാ സാ സീമാ സങ്ഘേന തിചീവരേന അവിപ്പവാസാ [അവിപ്പവാസോ (സ്യാ.)]. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭഗവതാ തിചീവരേന അവിപ്പവാസസമ്മുതി അനുഞ്ഞാതാതി അന്തരഘരേ ചീവരാനി നിക്ഖിപന്തി. താനി ചീവരാനി നസ്സന്തിപി ഡയ്ഹന്തിപി ഉന്ദൂരേഹിപി ഖജ്ജന്തി. ഭിക്ഖൂ ദുച്ചോളാ ഹോന്തി ലൂഖചീവരാ. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ദുച്ചോളാ ലൂഖചീവരാ’’തി? ‘‘ഇധ മയം, ആവുസോ, ഭഗവതാ തിചീവരേന അവിപ്പവാസസമ്മുതി അനുഞ്ഞാതാതി അന്തരഘരേ ചീവരാനി നിക്ഖിപിമ്ഹാ. താനി ചീവരാനി നട്ഠാനിപി ദഡ്ഢാനിപി, ഉന്ദൂരേഹിപി ഖായിതാനി, തേന മയം ദുച്ചോളാ ലൂഖചീവരാ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യാ സാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നതു, ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൪൪. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നേയ്യ, ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, സങ്ഘോ തം സീമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമ്മന്നതി, ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതിസ്സാ സീമായ തിചീവരേന അവിപ്പവാസായ [അവിപ്പവാസസ്സ (സ്യാ.)] സമ്മുതി, ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമ്മതാ സാ സീമാ സങ്ഘേന തിചീവരേന അവിപ്പവാസാ [അവിപ്പവാസോ (സ്യാ.)], ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൭൫. സീമാസമൂഹനന

‘‘സീമം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നന്തേന പഠമം സമാനസംവാസസീമാ [സമാനസംവാസാ സീമാ (സ്യാ.)] സമ്മന്നിതബ്ബാ, പച്ഛാ തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. സീമം, ഭിക്ഖവേ, സമൂഹനന്തേന പഠമം തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ സമൂഹന്തബ്ബോ, പച്ഛാ സമാനസംവാസസീമാ സമൂഹന്തബ്ബാ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ സമൂഹന്തബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൪൫. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യോ സോ സങ്ഘേന തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ സമ്മതോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ തം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമൂഹനേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യോ സോ സങ്ഘേന തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ സമ്മതോ, സങ്ഘോ തം തിചീവരേന അവിപ്പവാസം സമൂഹനതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതസ്സ തിചീവരേന അവിപ്പവാസസ്സ സമുഗ്ഘാതോ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമൂഹതോ സോ സങ്ഘേന തിചീവരേന അവിപ്പവാസോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സീമാ [സമാനസംവാസാ സീമാ (സ്യാ.)]. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൪൬. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ തം സീമം സമൂഹനേയ്യ സമാനസംവാസം ഏകുപോസഥം. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യാ സാ സങ്ഘേന സീമാ സമ്മതാ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ, സങ്ഘോ തം സീമം സമൂഹനതി സമാനസംവാസം ഏകുപോസഥം. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഏതിസ്സാ സീമായ സമാനസംവാസായ ഏകുപോസഥായ സമുഗ്ഘാതോ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. സമൂഹതാ സാ സീമാ സങ്ഘേന സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൭൬. ഗാമസീമാദി

൧൪൭. അസമ്മതായ, ഭിക്ഖവേ, സീമായ അട്ഠപിതായ, യം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി, യാ തസ്സ വാ ഗാമസ്സ ഗാമസീമാ, നിഗമസ്സ വാ നിഗമസീമാ, അയം തത്ഥ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ. അഗാമകേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, അരഞ്ഞേ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരാ, അയം തത്ഥ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാ. സബ്ബാ, ഭിക്ഖവേ, നദീ അസീമാ; സബ്ബോ സമുദ്ദോ അസീമോ; സബ്ബോ ജാതസ്സരോ അസീമോ. നദിയാ വാ, ഭിക്ഖവേ, സമുദ്ദേ വാ ജാതസ്സരേ വാ യം മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ സമന്താ ഉദകുക്ഖേപാ, അയം തത്ഥ സമാനസംവാസാ ഏകുപോസഥാതി.

൧൪൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സീമായ സീമം സമ്ഭിന്ദന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യേസം, ഭിക്ഖവേ, സീമാ പഠമം സമ്മതാ തേസം തം കമ്മം ധമ്മികം അകുപ്പം ഠാനാരഹം. യേസം, ഭിക്ഖവേ, സീമാ പച്ഛാ സമ്മതാ തേസം തം കമ്മം അധമ്മികം കുപ്പം അട്ഠാനാരഹം. ന, ഭിക്ഖവേ, സീമായ സീമാ സമ്ഭിന്ദിതബ്ബാ. യോ സമ്ഭിന്ദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സീമായ സീമം അജ്ഝോത്ഥരന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യേസം, ഭിക്ഖവേ, സീമാ പഠമം സമ്മതാ തേസം തം കമ്മം ധമ്മികം അകുപ്പം ഠാനാരഹം. യേസം, ഭിക്ഖവേ, സീമാ പച്ഛാ സമ്മതാ തേസം തം കമ്മം അധമ്മികം കുപ്പം അട്ഠാനാരഹം. ന, ഭിക്ഖവേ, സീമായ സീമാ അജ്ഝോത്ഥരിതബ്ബാ. യോ അജ്ഝോത്ഥരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സീമം സമ്മന്നന്തേന സീമന്തരികം ഠപേത്വാ സീമം സമ്മന്നിതുന്തി.

൭൭. ഉപോസഥഭേദാദി

൧൪൯. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കതി നു ഖോ ഉപോസഥാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാ – ചാതുദ്ദസികോ ച പന്നരസികോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ഉപോസഥാതി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കതി നു ഖോ ഉപോസഥകമ്മാനീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥകമ്മാനി – അധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, അധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മന്തി. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം അധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ന, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം, കാതബ്ബം. ന ച മയാ ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം അനുഞ്ഞാതം. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം അധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ന, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം കാതബ്ബം. ന ച മയാ ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം അനുഞ്ഞാതം. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം ധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ന, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം കാതബ്ബം. ന ച മയാ ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം അനുഞ്ഞാതം. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം ധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ഏവരൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥകമ്മം കാതബ്ബം, ഏവരൂപഞ്ച മയാ ഉപോസഥകമ്മം അനുഞ്ഞാതം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം ഉപോസഥകമ്മം കരിസ്സാമ യദിദം ധമ്മേന സമഗ്ഗന്തി – ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബന്തി.

൭൮. സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാദി

൧൫൦. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കതി നു ഖോ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാ – നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം. അയം പഠമോ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ. നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം. അയം ദുതിയോ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ. നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം. അയം തതിയോ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ. നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ ദ്വേ അനിയതേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം. അയം ചതുത്ഥോ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ. വിത്ഥാരേനേവ പഞ്ചമോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ – ഭഗവതാ സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ അനുഞ്ഞാതോതി – സബ്ബകാലം സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന കോസലേസു ജനപദേ അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ സവരഭയം [സംചരഭയം (സ്യാ.)] അഹോസി. ഭിക്ഖൂ നാസക്ഖിംസു വിത്ഥാരേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സതി അന്തരായേ സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അസതിപി അന്തരായേ സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അസതി അന്തരായേ സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സതി അന്തരായേ സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും. തത്രിമേ അന്തരായാ – രാജന്തരായോ, ചോരന്തരായോ, അഗ്യന്തരായോ, ഉദകന്തരായോ, മനുസ്സന്തരായോ, അമനുസ്സന്തരായോ, വാളന്തരായോ, സരീസപന്തരായോ, ജീവിതന്തരായോ, ബ്രഹ്മചരിയന്തരായോതി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപേസു അന്തരായേസു സംഖിത്തേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും, അസതി അന്തരായേ വിത്ഥാരേനാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ അനജ്ഝിട്ഠാ ധമ്മം ഭാസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ അനജ്ഝിട്ഠേന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ. യോ ഭാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ സാമം വാ ധമ്മം ഭാസിതും പരം വാ അജ്ഝേസിതുന്തി.

൭൯. വിനയപുച്ഛനകഥാ

൧൫൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ അസമ്മതാ വിനയം പുച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ അസമ്മതേന വിനയോ പുച്ഛിതബ്ബോ. യോ പുച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതേന വിനയം പുച്ഛിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ – അത്തനാ വാ [അത്തനാവ (സ്യാ.)] അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം, പരേന വാ പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. കഥഞ്ച അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം വിനയം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി. ഏവം അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം.

കഥഞ്ച പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം വിനയം പുച്ഛേയ്യാ’’തി. ഏവം പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോതി.

തേന ഖോ പന സമയേന പേസലാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതാ വിനയം പുച്ഛന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി ആഘാതം, ലഭന്തി അപ്പച്ചയം, വധേന തജ്ജേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതേനപി പരിസം ഓലോകേത്വാ പുഗ്ഗലം തുലയിത്വാ വിനയം പുച്ഛിതുന്തി.

൮൦. വിനയവിസ്സജ്ജനകഥാ

൧൫൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ അസമ്മതാ വിനയം വിസ്സജ്ജേന്തി [വിസ്സജ്ജന്തി (ക.)]. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ അസമ്മതേന വിനയോ വിസ്സജ്ജേതബ്ബോ. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതേന വിനയം വിസ്സജ്ജേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബം. അത്തനാ വാ [അത്തനാവ (സ്യാ.)] അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം, പരേന വാ പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. കഥഞ്ച അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമേന വിനയം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേയ്യ’’ന്തി. ഏവം അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം.

കഥഞ്ച പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമേന വിനയം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേയ്യാ’’തി. ഏവം പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോതി.

തേന ഖോ പന സമയേന പേസലാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതാ വിനയം വിസ്സജ്ജേന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി ആഘാതം, ലഭന്തി അപ്പച്ചയം, വധേന തജ്ജേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ സമ്മതേനപി പരിസം ഓലോകേത്വാ പുഗ്ഗലം തുലയിത്വാ വിനയം വിസ്സജ്ജേതുന്തി.

൮൧. ചോദനാകഥാ

൧൫൩. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അനോകാസകതം ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അനോകാസകതോ ഭിക്ഖു ആപത്തിയാ ചോദേതബ്ബോ. യോ ചോദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓകാസം കാരാപേത്വാ ആപത്തിയാ ചോദേതും – കരോതു ആയസ്മാ ഓകാസം, അഹം തം വത്തുകാമോതി.

തേന ഖോ പന സമയേന പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ഓകാസം കാരാപേത്വാ ആപത്തിയാ ചോദേന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി ആഘാതം, ലഭന്തി അപ്പച്ചയം, വധേന തജ്ജേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കതേപി ഓകാസേ പുഗ്ഗലം തുലയിത്വാ ആപത്തിയാ ചോദേതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ – പുരമ്ഹാകം പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഓകാസം കാരാപേന്തീതി – പടികച്ചേവ സുദ്ധാനം ഭിക്ഖൂനം അനാപത്തികാനം അവത്ഥുസ്മിം അകാരണേ ഓകാസം കാരാപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സുദ്ധാനം ഭിക്ഖൂനം അനാപത്തികാനം അവത്ഥുസ്മിം അകാരണേ ഓകാസോ കാരാപേതബ്ബോ. യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലം തുലയിത്വാ ഓകാസം കാതു [കാരാപേതും (സ്യാ.)] ന്തി.

൮൨. അധമ്മകമ്മപടിക്കോസനാദി

൧൫൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ അധമ്മകമ്മം കരോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മകമ്മം കാതബ്ബം. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി. കരോന്തിയേവ അധമ്മകമ്മം. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മകമ്മേ കയിരമാനേ പടിക്കോസിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേഹി ഭിക്ഖൂഹി അധമ്മകമ്മേ കയിരമാനേ പടിക്കോസന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി ആഘാതം, ലഭന്തി അപ്പച്ചയം, വധേന തജ്ജേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിമ്പി ആവികാതുന്തി. തേസംയേവ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവികരോന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി ആഘാതം, ലഭന്തി അപ്പച്ചയം, വധേന തജ്ജേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി പഞ്ചഹി പടിക്കോസിതും, ദ്വീഹി തീഹി ദിട്ഠിം ആവികാതും, ഏകേന അധിട്ഠാതും – ‘ന മേതം ഖമതീ’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസമാനാ സഞ്ചിച്ച ന സാവേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന സഞ്ചിച്ച ന സാവേതബ്ബം. യോ ന സാവേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉദായീ സങ്ഘസ്സ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഹോതി കാകസ്സരകോ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ഉദായിസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന സാവേതബ്ബ’ന്തി, അഹഞ്ചമ്ഹി കാകസ്സരകോ, കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വായമിതും – ‘കഥം സാവേയ്യ’ന്തി. വായമന്തസ്സ അനാപത്തീതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ദേവദത്തോ സഗഹട്ഠായ പരിസായ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സഗഹട്ഠായ പരിസായ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ അനജ്ഝിട്ഠാ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘമജ്ഝേ അനജ്ഝിട്ഠേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരാധികം [ഥേരാധേയ്യം (അട്ഠകഥായം പാഠന്തരം)] പാതിമോക്ഖന്തി.

അഞ്ഞതിത്ഥിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ പഠമോ [ഏകാദസമോ (ക.)].

൮൩. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകഅജ്ഝേസനാദി

൧൫൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹേ യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന ചോദനാവത്ഥു തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന ചോദനാവത്ഥു തദവസരി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി. തത്ഥ ഥേരോ ഭിക്ഖു ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ. സോ ന ജാനാതി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘ഥേരാധികം പാതിമോക്ഖ’ന്തി, അയഞ്ച അമ്ഹാകം ഥേരോ ബാലോ അബ്യത്തോ, ന ജാനാതി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. കഥം നു ഖോ അമ്ഹേഹി പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യോ തത്ഥ ഭിക്ഖു ബ്യത്തോ പടിബലോ തസ്സാധേയ്യം പാതിമോക്ഖന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബാലാ അബ്യത്താ. തേ ന ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. തേ ഥേരം അജ്ഝേസിംസു – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോ ഏവമാഹ – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. ദുതിയം ഥേരം അജ്ഝേസിംസു – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവമാഹ – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. തതിയം ഥേരം അജ്ഝേസിംസു – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവമാഹ – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. ഏതേനേവ ഉപായേന യാവ സങ്ഘനവകം അജ്ഝേസിംസു – ‘‘ഉദ്ദിസതു ആയസ്മാ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവമാഹ – ‘‘ന മേ, ഭന്തേ, വത്തതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബാലാ അബ്യത്താ. തേ ന ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. തേ ഥേരം അജ്ഝേസന്തി – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോ ഏവം വദേതി – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. ദുതിയം ഥേരം അജ്ഝേസന്തി – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവം വദേതി – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. തതിയം ഥേരം അജ്ഝേസന്തി – ‘‘ഉദ്ദിസതു, ഭന്തേ, ഥേരോ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവം വദേതി – ‘‘ന മേ, ആവുസോ, വത്തതീ’’തി. ഏതേനേവ ഉപായേന യാവ സങ്ഘനവകം അജ്ഝേസന്തി – ‘‘ഉദ്ദിസതു ആയസ്മാ പാതിമോക്ഖ’’ന്തി. സോപി ഏവം വദേതി – ‘‘ന മേ, ഭന്തേ, വത്തതീ’’തി. തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഏകോ ഭിക്ഖു സാമന്താ ആവാസാ സജ്ജുകം പാഹേതബ്ബോ – ഗച്ഛാവുസോ, സംഖിത്തേന വാ വിത്ഥാരേന വാ പാതിമോക്ഖം പരിയാപുണിത്വാന ആഗച്ഛാഹീതി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ പാഹേതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതുന്തി. ഥേരേന ആണത്താ നവാ ഭിക്ഖൂ ന ഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ന ഗന്തബ്ബം. യോ ന ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൮൪. പക്ഖഗണനാദിഉഗ്ഗഹണാനുജാനനാ

൧൫൬. അഥ ഖോ ഭഗവാ ചോദനാവത്ഥുസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ പുനദേവ രാജഗഹം പച്ചാഗഞ്ഛി.

തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡായ ചരന്തേ പുച്ഛന്തി – ‘‘കതിമീ, ഭന്തേ, പക്ഖസ്സാ’’തി? ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ജാനാമാ’’തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘പക്ഖഗണനമത്തമമ്പിമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന ജാനന്തി, കിം പനിമേ അഞ്ഞം കിഞ്ചി കല്യാണം ജാനിസ്സന്തീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പക്ഖഗണനം ഉഗ്ഗഹേതുന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ പക്ഖഗണനാ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേഹേവ പക്ഖഗണനം ഉഗ്ഗഹേതുന്തി.

൧൫൭. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡായ ചരന്തേ പുച്ഛന്തി – ‘‘കീവതികാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ’’തി? ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ജാനാമാ’’തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞമ്പിമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന ജാനന്തി, കിം പനിമേ അഞ്ഞം കിഞ്ചി കല്യാണം ജാനിസ്സന്തീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഗണേതുന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കദാ നു ഖോ ഭിക്ഖൂ ഗണേതബ്ബാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തദഹുപോസഥേ നാമഗ്ഗേന [നാമമത്തേന (സ്യാ.), ഗണമഗ്ഗേന (ക.)] ഗണേതും, സലാകം വാ ഗാഹേതുന്തി.

൧൫൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജാനന്താ അജ്ജുപോസഥോതി ദൂരം ഗാമം പിണ്ഡായ ചരന്തി. തേ ഉദ്ദിസ്സമാനേപി പാതിമോക്ഖേ ആഗച്ഛന്തി, ഉദ്ദിട്ഠമത്തേപി ആഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരോചേതും ‘അജ്ജുപോസഥോ’തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ആരോചേതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ കാലവതോ ആരോചേതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഥേരോ കാലവതോ നസ്സരതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തകാലേപി ആരോചേതുന്തി.

ഭത്തകാലേപി നസ്സരതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം കാലം സരതി, തം കാലം ആരോചേതുന്തി.

൮൫. പുബ്ബകരണാനുജാനനാ

൧൫൯. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ ഉപോസഥാഗാരം ഉക്ലാപം ഹോതി. ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ ഉപോസഥാഗാരം ന സമ്മജ്ജിസ്സന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാഗാരം സമ്മജ്ജിതുന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഉപോസഥാഗാരം സമ്മജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതുന്തി.

ഥേരേന ആണത്താ നവാ ഭിക്ഖൂ ന സമ്മജ്ജന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ന സമ്മജ്ജിതബ്ബം. യോ ന സമ്മജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൧൬൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപോസഥാഗാരേ ആസനം അപഞ്ഞത്തം ഹോതി. ഭിക്ഖൂ ഛമായം നിസീദന്തി, ഗത്താനിപി ചീവരാനിപി പംസുകിതാനി ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാഗാരേ ആസനം പഞ്ഞപേതുന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഉപോസഥാഗാരേ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതുന്തി.

ഥേരേന ആണത്താ നവാ ഭിക്ഖൂ ന പഞ്ഞപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ന പഞ്ഞപേതബ്ബം. യോ ന പഞ്ഞപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൧൬൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപോസഥാഗാരേ പദീപോ ന ഹോതി. ഭിക്ഖൂ അന്ധകാരേ കായമ്പി ചീവരമ്പി അക്കമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാഗാരേ പദീപം കാതുന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഉപോസഥാഗാരേ പദീപോ കാതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതുന്തി.

ഥേരേന ആണത്താ നവാ ഭിക്ഖൂ ന പദീപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ന പദീപേതബ്ബോ. യോ ന പദീപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൧൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ നേവ പാനീയം ഉപട്ഠാപേന്തി, ന പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേന്തി. ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ നേവ പാനീയം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തി, ന പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതുന്തി.

അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതുന്തി.

ഥേരേന ആണത്താ നവാ ഭിക്ഖൂ ന ഉപട്ഠാപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ന ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. യോ ന ഉപട്ഠാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൮൬. ദിസംഗമികാദിവത്ഥു

൧൬൩. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ബാലാ അബ്യത്താ ദിസംഗമികാ ആചരിയുപജ്ഝായേ ന ആപുച്ഛിംസു [ന ആപുച്ഛിംസു (ക.)]. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ബാലാ അബ്യത്താ ദിസംഗമികാ ആചരിയുപജ്ഝായേ ന ആപുച്ഛന്തി [ന ആപുച്ഛന്തി (ക.)]. തേ [തേഹി (ക.)], ഭിക്ഖവേ, ആചരിയുപജ്ഝായേഹി പുച്ഛിതബ്ബാ – ‘‘കഹം ഗമിസ്സഥ, കേന സദ്ധിം ഗമിസ്സഥാ’’തി? തേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ബാലാ അബ്യത്താ അഞ്ഞേ ബാലേ അബ്യത്തേ അപദിസേയ്യും, ന, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയുപജ്ഝായേഹി അനുജാനിതബ്ബാ. അനുജാനേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തേ ച, ഭിക്ഖവേ, ബാലാ അബ്യത്താ അനനുഞ്ഞാതാ ആചരിയുപജ്ഝായേഹി ഗച്ഛേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബാലാ അബ്യത്താ. തേ ന ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. തത്ഥ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആഗച്ഛതി ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി സോ ഭിക്ഖു സങ്ഗഹേതബ്ബോ അനുഗ്ഗഹേതബ്ബോ ഉപലാപേതബ്ബോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ ചുണ്ണേന മത്തികായ ദന്തകട്ഠേന മുഖോദകേന. നോ ചേ സങ്ഗണ്ഹേയ്യും അനുഗ്ഗണ്ഹേയ്യും ഉപലാപേയ്യും ഉപട്ഠാപേയ്യും ചുണ്ണേന മത്തികായ ദന്തകട്ഠേന മുഖോദകേന, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബാലാ അബ്യത്താ. തേ ന ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ, പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഏകോ ഭിക്ഖു സാമന്താ ആവാസാ സജ്ജുകം പാഹേതബ്ബോ – ‘‘ഗച്ഛാവുസോ, സംഖിത്തേന വാ വിത്ഥാരേന വാ പാതിമോക്ഖം പരിയാപുണിത്വാ ആഗച്ഛാ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി സബ്ബേഹേവ യത്ഥ ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ, സോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ. നോ ചേ ഗച്ഛേയ്യും, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ വസ്സം വസന്തി ബാലാ അബ്യത്താ. തേ ന ജാനന്തി ഉപോസഥം വാ ഉപോസഥകമ്മം വാ പാതിമോക്ഖം വാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വാ. തേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഏകോ ഭിക്ഖു സാമന്താ ആവാസാ സജ്ജുകം പാഹേതബ്ബോ – ‘‘ഗച്ഛാവുസോ, സംഖിത്തേന വാ വിത്ഥാരേന വാ പാതിമോക്ഖം പരിയാപുണിത്വാ ആഗച്ഛാ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, ഏകോ ഭിക്ഖു സത്താഹകാലികം പാഹേതബ്ബോ – ‘‘ഗച്ഛാവുസോ, സംഖിത്തേന വാ വിത്ഥാരേന വാ പാതിമോക്ഖം പരിയാപുണിത്വാ ആഗച്ഛാ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, ന, ഭിക്ഖവേ, തേഹി ഭിക്ഖൂഹി തസ്മിം ആവാസേ വസ്സം വസിതബ്ബം. വസേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൮൭. പാരിസുദ്ധിദാനകഥാ

൧൬൪. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സന്നിപതഥ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരിസ്സതീ’’തി. ഏവം വുത്തേ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, സോ അനാഗതോ’’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ പാരിസുദ്ധിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ – തേന ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘പാരിസുദ്ധിം ദമ്മി, പാരിസുദ്ധിം മേ ഹര, പാരിസുദ്ധിം മേ ആരോചേഹീ’’തി. കായേന വിഞ്ഞാപേതി, വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, കായേന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ദിന്നാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. ന കായേന വിഞ്ഞാപേതി, ന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ന കായേന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ന ദിന്നാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, സോ, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനോ ഭിക്ഖു മഞ്ചേന വാ പീഠേന വാ സങ്ഘമജ്ഝേ ആനേത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – ‘‘സചേ ഖോ മയം ഗിലാനം ഠാനാ ചാവേസ്സാമ, ആബാധോ വാ അഭിവഡ്ഢിസ്സതി കാലംകിരിയാ വാ ഭവിസ്സതീ’’തി, ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനോ ഭിക്ഖു ഠാനാ ചാവേതബ്ബോ. സങ്ഘേന തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. ന ത്വേവ വഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. കരേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ തത്ഥേവ പക്കമതി, അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബാ പാരിസുദ്ധി. പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ തത്ഥേവ വിബ്ഭമതി,…പേ… കാലം കരോതി – സാമണേരോ പടിജാനാതി – സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകോ പടിജാനാതി – അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകോ പടിജാനാതി – ഉമ്മത്തകോ പടിജാനാതി – ഖിത്തചിത്തോ പടിജാനാതി – വേദനാട്ടോ പടിജാനാതി – ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – പണ്ഡകോ പടിജാനാതി – ഥേയ്യസംവാസകോ പടിജാനാതി – തിത്ഥിയപക്കന്തകോ പടിജാനാതി – തിരച്ഛാനഗതോ പടിജാനാതി – മാതുഘാതകോ പടിജാനാതി – പിതുഘാതകോ പടിജാനാതി – അരഹന്തഘാതകോ പടിജാനാതി – ഭിക്ഖുനിദൂസകോ പടിജാനാതി – സങ്ഘഭേദകോ പടിജാനാതി – ലോഹിതുപ്പാദകോ പടിജാനാതി – ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബാ പാരിസുദ്ധി.

പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ അന്തരാമഗ്ഗേ പക്കമതി, അനാഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ അന്തരാമഗ്ഗേ വിബ്ഭമതി,…പേ… ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, അനാഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി.

പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ സങ്ഘപ്പത്തോ പക്കമതി, ആഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ സങ്ഘപ്പത്തോ വിബ്ഭമതി,…പേ… ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, ആഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി.

പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ സങ്ഘപ്പത്തോ സുത്തോ ന ആരോചേതി, പമത്തോ ന ആരോചേതി, സമാപന്നോ ന ആരോചേതി, ആഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. പാരിസുദ്ധിഹാരകസ്സ അനാപത്തി.

പാരിസുദ്ധിഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നായ പാരിസുദ്ധിയാ സങ്ഘപ്പത്തോ സഞ്ചിച്ച ന ആരോചേതി, ആഹടാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. പാരിസുദ്ധിഹാരകസ്സ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൮൮. ഛന്ദദാനകഥാ

൧൬൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സന്നിപതഥ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി. ഏവം വുത്തേ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, സോ അനാഗതോ’’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഛന്ദം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബോ. തേന ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘ഛന്ദം ദമ്മി, ഛന്ദം മേ ഹര, ഛന്ദം മേ ആരോചേഹീ’’തി. കായേന വിഞ്ഞാപേതി, വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, കായേന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ദിന്നോ ഹോതി ഛന്ദോ. ന കായേന വിഞ്ഞാപേതി, ന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ന കായേന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ന ദിന്നോ ഹോതി ഛന്ദോ. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, സോ, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനോ ഭിക്ഖു മഞ്ചേന വാ പീഠേന വാ സങ്ഘമജ്ഝേ ആനേത്വാ കമ്മം കാതബ്ബം. സചേ, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – ‘‘സചേ ഖോ മയം ഗിലാനം ഠാനാ ചാവേസ്സാമ, ആബാധോ വാ അഭിവഡ്ഢിസ്സതി കാലംകിരിയാ വാ ഭവിസ്സതീ’’തി, ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനോ ഭിക്ഖു ഠാനാ ചാവേതബ്ബോ. സങ്ഘേന തത്ഥ ഗന്ത്വാ കമ്മം കാതബ്ബം. ന ത്വേവ വഗ്ഗേന സങ്ഘേന കമ്മം കാതബ്ബം. കരേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ തത്ഥേവ പക്കമതി, അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബോ ഛന്ദോ. ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ തത്ഥേവ വിബ്ഭമതി…പേ… കാലംകരോതി – സാമണേരോ പടിജാനാതി – സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകോ പടിജാനാതി – അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകോ പടിജാനാതി – ഉമ്മത്തകോ പടിജാനാതി – ഖിത്തചിത്തോ പടിജാനാതി – വേദനാട്ടോ പടിജാനാതി – ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – പണ്ഡകോ പടിജാനാതി – ഥേയ്യസംവാസകോ പടിജാനാതി – തിത്ഥിയപക്കന്തകോ പടിജാനാതി – തിരച്ഛാനഗതോ പടിജാനാതി – മാതുഘാതകോ പടിജാനാതി – പിതുഘാതകോ പടിജാനാതി – അരഹന്തഘാതകോ പടിജാനാതി – ഭിക്ഖുനിദൂസകോ പടിജാനാതി – സങ്ഘഭേദകോ പടിജാനാതി – ലോഹിതുപ്പാദകോ പടിജാനാതി – ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബോ ഛന്ദോ.

ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ അന്തരാമഗ്ഗേ പക്കമതി, അനാഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ. ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ അന്തരാമഗ്ഗേ വിബ്ഭമതി…പേ… ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, അനാഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ.

ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ സങ്ഘപ്പത്തോ പക്കമതി, ആഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ. ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ സങ്ഘപ്പത്തോ വിബ്ഭമതി…പേ… ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി, ആഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ.

ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ സങ്ഘപ്പത്തോ സുത്തോ ന ആരോചേതി, പമത്തോ ന ആരോചേതി, സമാപന്നോ ന ആരോചേതി, ആഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ. ഛന്ദഹാരകസ്സ അനാപത്തി.

ഛന്ദഹാരകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ദിന്നേ ഛന്ദേ സങ്ഘപ്പത്തോ സഞ്ചിച്ച ന ആരോചേതി, ആഹടോ ഹോതി ഛന്ദോ. ഛന്ദഹാരകസ്സ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തദഹുപോസഥേ പാരിസുദ്ധിം ദേന്തേന ഛന്ദമ്പി ദാതും, സന്തി സങ്ഘസ്സ കരണീയന്തി.

൮൯. ഞാതകാദിഗ്ഗഹണകഥാ

൧൬൬. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും തദഹുപോസഥേ ഞാതകാ ഗണ്ഹിംസും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും തദഹുപോസഥേ ഞാതകാ ഗണ്ഹന്തി. തേ ഞാതകാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഇമം ഭിക്ഖും മുഹുത്തം മുഞ്ചഥ, യാവായം ഭിക്ഖു ഉപോസഥം കരോതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, തേ ഞാതകാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ മുഹുത്തം ഏകമന്തം ഹോഥ, യാവായം ഭിക്ഖു പാരിസുദ്ധിം ദേതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, തേ ഞാതകാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഇമം ഭിക്ഖും മുഹുത്തം നിസ്സീമം നേഥ, യാവ സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരോതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, ന ത്വേവ വഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. കരേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും തദഹുപോസഥേ രാജാനോ ഗണ്ഹന്തി,…പേ… ചോരാ ഗണ്ഹന്തി – ധുത്താ ഗണ്ഹന്തി – ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഗണ്ഹന്തി, തേ ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഇമം ഭിക്ഖും മുഹുത്തം മുഞ്ചഥ, യാവായം ഭിക്ഖു ഉപോസഥം കരോതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, തേ ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ മുഹുത്തം ഏകമന്തം ഹോഥ, യാവായം ഭിക്ഖു പാരിസുദ്ധിം ദേതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, തേ ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘ഇങ്ഘ, തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഇമം ഭിക്ഖും മുഹുത്തം നിസ്സീമം നേഥ, യാവ സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരോതീ’’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, ന ത്വേവ വഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. കരേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി.

൯൦. ഉമ്മത്തകസമ്മുതി

൧൬൭. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സന്നിപതഥ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി സങ്ഘസ്സ കരണീയ’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, ഗഗ്ഗോ നാമ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ, സോ അനാഗതോ’’തി.

‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉമ്മത്തകാ – അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ സരതിപി ഉപോസഥം നപി സരതി, സരതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി സരതി, അത്ഥി നേവ സരതി; ആഗച്ഛതിപി ഉപോസഥം നപി ആഗച്ഛതി, ആഗച്ഛതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി ആഗച്ഛതി, അത്ഥി നേവ ആഗച്ഛതി. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം ഉമ്മത്തകോ സരതിപി ഉപോസഥം നപി സരതി, സരതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി സരതി, ആഗച്ഛതിപി ഉപോസഥം നപി ആഗച്ഛതി, ആഗച്ഛതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി ആഗച്ഛതി, അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപസ്സ ഉമ്മത്തകസ്സ ഉമ്മത്തകസമ്മുത്തിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ – സരതിപി ഉപോസഥം നപി സരതി, സരതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി സരതി, ആഗച്ഛതിപി ഉപോസഥം നപി ആഗച്ഛതി, ആഗച്ഛതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി ആഗച്ഛതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉമ്മത്തകസ്സ ഉമ്മത്തകസമ്മുതിം ദദേയ്യ. സരേയ്യ വാ ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉപോസഥം ന വാ സരേയ്യ, സരേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ സരേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ ഉപോസഥം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, സങ്ഘോ സഹ വാ ഗഗ്ഗേന വിനാ വാ ഗഗ്ഗേന ഉപോസഥം കരേയ്യ, സങ്ഘകമ്മം കരേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ – സരതിപി ഉപോസഥം നപി സരതി, സരതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി സരതി, ആഗച്ഛതിപി ഉപോസഥം നപി ആഗച്ഛതി, ആഗച്ഛതിപി സങ്ഘകമ്മം നപി ആഗച്ഛതി. സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉമ്മത്തകസ്സ ഉമ്മത്തകസമ്മുതിം ദേതി. സരേയ്യ വാ ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉപോസഥം ന വാ സരേയ്യ, സരേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ സരേയ്യം, ആഗച്ഛേയ്യ വാ ഉപോസഥം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, സങ്ഘോ സഹ വാ ഗഗ്ഗേന, വിനാ വാ ഗഗ്ഗേന ഉപോസഥം കരിസ്സതി, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉമ്മത്തകസ്സ ഉമ്മത്തകസമ്മുതിയാ ദാനം – സരേയ്യ വാ ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉപോസഥം ന വാ സരേയ്യ, സരേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ സരേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ ഉപോസഥം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, സങ്ഘോ സഹ വാ ഗഗ്ഗേന, വിനാ വാ ഗഗ്ഗേന ഉപോസഥം കരിസ്സതി, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നാ സങ്ഘേന ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉമ്മത്തകസ്സ ഉമ്മത്തകസമ്മുതി. സരേയ്യ വാ ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉപോസഥം ന വാ സരേയ്യ, സരേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ സരേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ ഉപോസഥം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ വാ സങ്ഘകമ്മം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, സങ്ഘോ സഹ വാ ഗഗ്ഗേന വിനാ വാ ഗഗ്ഗേന ഉപോസഥം കരിസ്സതി, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൯൧. സങ്ഘുപോസഥാദിപ്പഭേദം

൧൬൮. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’തി, മയഞ്ചമ്ഹാ ചത്താരോ ജനാ, കഥം നു ഖോ അമ്ഹേഹി ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതുന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ തയോ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം ചതുന്നം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും, മയഞ്ചമ്ഹാ തയോ ജനാ, കഥം നു ഖോ അമ്ഹേഹി ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന തേ ഭിക്ഖൂ ഞാപേതബ്ബാ –

‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ. അജ്ജുപോസഥോ പന്നരസോ. യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, മയം അഞ്ഞമഞ്ഞം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കരേയ്യാമാ’’തി.

ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥാ’’തി.

നവകേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം ചതുന്നം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും, തിണ്ണന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും. മയഞ്ചമ്ഹാ ദ്വേ ജനാ. കഥം നു ഖോ അമ്ഹേഹി ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബോ. ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ നവോ ഭിക്ഖു ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഹി. പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഹി. പരിസുദ്ധോ അഹം, ആവുസോ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഹീ’’തി.

നവകേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഥേരോ ഭിക്ഖു ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥ. പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ; പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ ഏകോ ഭിക്ഖു വിഹരതി. അഥ ഖോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം ചതുന്നം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതും, തിണ്ണന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും, ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും. അഹഞ്ചമ്ഹി ഏകകോ. കഥം നു ഖോ മയാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ തദഹുപോസഥേ ഏകോ ഭിക്ഖു വിഹരതി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ യത്ഥ ഭിക്ഖൂ പടിക്കമന്തി ഉപട്ഠാനസാലായ വാ, മണ്ഡപേ വാ, രുക്ഖമൂലേ വാ, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ പദീപം കത്വാ നിസീദിതബ്ബം. സചേ അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, തേഹി സദ്ധിം ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. നോ ചേ ആഗച്ഛന്തി, അജ്ജ മേ ഉപോസഥോതി അധിട്ഠാതബ്ബോ. നോ ചേ അധിട്ഠഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.