൨൭൬. അട്ഠാരസവത്ഥുകഥാ

൪൬൮. അഥ ഖോ കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സാവത്ഥി തേനുപസങ്കമിംസു. അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ – ‘‘തേ കിര കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തി. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, സാരിപുത്ത, യഥാ ധമ്മോ തഥാ തിട്ഠാഹീ’’തി. ‘‘കഥാഹം, ഭന്തേ, ജാനേയ്യം ധമ്മം വാ അധമ്മം വാ’’തി?

അട്ഠാരസഹി ഖോ, സാരിപുത്ത, വത്ഥൂഹി അധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ. ഇധ, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു അധമ്മം ധമ്മോതി ദീപേതി, ധമ്മം അധമ്മോതി ദീപേതി; അവിനയം വിനയോതി ദീപേതി, വിനയം അവിനയോതി ദീപേതി; അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേന ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേന അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാചിണ്ണം തഥാഗതേന ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ആചിണ്ണം തഥാഗതേന അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാപത്തിം ആപത്തീതി ദീപേതി, ആപത്തിം അനാപത്തീതി ദീപേതി; ലഹുകം ആപത്തിം ഗരുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി, ഗരുകം ആപത്തിം ലഹുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി; സാവസേസം ആപത്തിം അനവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അനവസേസം ആപത്തിം സാവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി; ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി – ഇമേഹി ഖോ, സാരിപുത്ത, അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി അധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ.

അട്ഠാരസഹി ച ഖോ, സാരിപുത്ത, വത്ഥൂഹി ധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ. ഇധ, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു അധമ്മം അധമ്മോതി ദീപേതി, ധമ്മം ധമ്മോതി ദീപേതി; അവിനയം അവിനയോതി ദീപേതി, വിനയം വിനയോതി ദീപേതി; അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേന അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേന ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാചിണ്ണം തഥാഗതേന അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ആചിണ്ണം തഥാഗതേന ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാപത്തിം അനാപത്തീതി ദീപേതി, ആപത്തിം ആപത്തീതി ദീപേതി; ലഹുകം ആപത്തിം ലഹുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി, ഗരുകം ആപത്തിം ഗരുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി; സാവസേസം ആപത്തിം സാവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അനവസേസം ആപത്തിം അനവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി; ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി – ഇമേഹി ഖോ, സാരിപുത്ത, അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി ധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോതി.

൪൬൯. അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ…പേ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ … അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാകപ്പിനോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ … അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ… അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ – ‘‘തേ കിര കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തി. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, രാഹുല, യഥാ ധമ്മോ തഥാ തിട്ഠാഹീ’’തി. ‘‘കഥാഹം, ഭന്തേ, ജാനേയ്യം ധമ്മം വാ അധമ്മം വാ’’തി?

അട്ഠാരസഹി ഖോ, രാഹുല, വത്ഥൂഹി അധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ. ഇധ, രാഹുല, ഭിക്ഖു അധമ്മം ധമ്മോതി ദീപേതി, ധമ്മം അധമ്മോതി ദീപേതി; അവിനയം വിനയോതി ദീപേതി, വിനയം അവിനയോതി ദീപേതി; അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേന ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേന അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാചിണ്ണം തഥാഗതേന ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ആചിണ്ണം തഥാഗതേന അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാപത്തിം ആപത്തീതി ദീപേതി, ആപത്തിം അനാപത്തീതി ദീപേതി; ലഹുകം ആപത്തിം ഗരുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി, ഗരുകം ആപത്തിം ലഹുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി; സാവസേസം ആപത്തിം അനവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അനവസേസം ആപത്തിം സാവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി; ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി – ഇമേഹി ഖോ, രാഹുല, അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി അധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ.

അട്ഠാരസഹി ച ഖോ, രാഹുല, വത്ഥൂഹി ധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോ. ഇധ, രാഹുല, ഭിക്ഖു അധമ്മം അധമ്മോതി ദീപേതി, ധമ്മം ധമ്മോതി ദീപേതി; അവിനയം അവിനയോതി ദീപേതി, വിനയം വിനയോതി ദീപേതി; അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേന അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേന ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാചിണ്ണം തഥാഗതേന അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, ആചിണ്ണം തഥാഗതേന ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന അപഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേന പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി ദീപേതി; അനാപത്തിം അനാപത്തീതി ദീപേതി, ആപത്തിം ആപത്തീതി ദീപേതി; ലഹുകം ആപത്തിം ലഹുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി, ഗരുകം ആപത്തിം ഗരുകാ ആപത്തീതി ദീപേതി; സാവസേസം ആപത്തിം സാവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അനവസേസം ആപത്തിം അനവസേസാ ആപത്തീതി ദീപേതി; ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി, അദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി ദീപേതി – ഇമേഹി ഖോ, രാഹുല, അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി ധമ്മവാദീ ജാനിതബ്ബോതി.

൪൭൦. അസ്സോസി ഖോ മഹാപജാപതി [മഹാപജാപതീ (സീ. സ്യാ.)] ഗോതമീ – ‘‘തേ കിര കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തീ’’തി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തി. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗോതമി, ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുണ. ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുത്വാ യേ തത്ഥ ഭിക്ഖൂ ധമ്മവാദിനോ തേസം ദിട്ഠിഞ്ച ഖന്തിഞ്ച രുചിഞ്ച ആദായഞ്ച രോചേഹി. യഞ്ച കിഞ്ചി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ പച്ചാസീസിതബ്ബം സബ്ബം തം ധമ്മവാദിതോവ പച്ചാസീസിതബ്ബ’’ന്തി.

൪൭൧. അസ്സോസി ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി – ‘‘തേ കിര കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തീ’’തി. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തി. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, ഉഭയത്ഥ ദാനം ദേഹി. ഉഭയത്ഥ ദാനം ദത്വാ ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുണ. ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുത്വാ യേ തത്ഥ ഭിക്ഖൂ ധമ്മവാദിനോ തേസം ദിട്ഠിഞ്ച ഖന്തിഞ്ച രുചിഞ്ച ആദായഞ്ച രോചേഹീ’’തി.

൪൭൨. അസ്സോസി ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ – ‘‘തേ കിര കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തീ’’തി. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്തി. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, വിസാഖേ, ഉഭയത്ഥ ദാനം ദേഹി. ഉഭയത്ഥ ദാനം ദത്വാ ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുണ. ഉഭയത്ഥ ധമ്മം സുത്വാ യേ തത്ഥ ഭിക്ഖൂ ധമ്മവാദിനോ തേസം ദിട്ഠിഞ്ച ഖന്തിഞ്ച രുചിഞ്ച ആദായഞ്ച രോചേഹീ’’തി.

൪൭൩. അഥ ഖോ കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ അനുപുബ്ബേന യേന സാവത്ഥി തദവസരും. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ കിര, ഭന്തേ, കോസമ്ബകാ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ കലഹകാരകാ വിവാദകാരകാ ഭസ്സകാരകാ സങ്ഘേ അധികരണകാരകാ സാവത്ഥിം അനുപ്പത്താ. കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, തേസു ഭിക്ഖൂസു സേനാസനേ [സേനാസനേസു (ക.), സേനാസനം (സ്യാ.)] പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘തേന ഹി, സാരിപുത്ത, വിവിത്തം സേനാസനം ദാതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘സചേ പന, ഭന്തേ, വിവിത്തം ന ഹോതി, കഥം പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘തേന ഹി, സാരിപുത്ത, വിവിത്തം കത്വാപി ദാതബ്ബം, ന ത്വേവാഹം, സാരിപുത്ത, കേനചി പരിയായേന വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ സേനാസനം പടിബാഹിതബ്ബന്തി വദാമി. യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

‘‘ആമിസേ പന, ഭന്തേ, കഥം പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘ആമിസം ഖോ, സാരിപുത്ത, സബ്ബേസം സമകം ഭാജേതബ്ബ’’ന്തി.

അട്ഠാരസവത്ഥുകഥാ നിട്ഠിതാ.