൬൩. ഉപസമ്പദാവിധി

൧൨൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപസമ്പന്നാ ദിസ്സന്തി കുട്ഠികാപി ഗണ്ഡികാപി കിലാസികാപി സോസികാപി അപമാരികാപി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപസമ്പാദേന്തേന തേരസ [തസ്സ (ക.)] അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, പുച്ഛിതബ്ബോ – ‘‘സന്തി തേ ഏവരൂപാ ആബാധാ – കുട്ഠം, ഗണ്ഡോ, കിലാസോ, സോസോ, അപമാരോ? മനുസ്സോസി? പുരിസോസി? ഭുജിസ്സോസി? അണണോസി? നസി രാജഭടോ? അനുഞ്ഞാതോസി മാതാപിതൂഹി? പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോസി? പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവരം? കിംനാമോസി? കോനാമോ തേ ഉപജ്ഝായോ’’തി?

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അനനുസിട്ഠേ ഉപസമ്പദാപേക്ഖേ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛന്തി. ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനുസാസിത്വാ പച്ഛാ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതുന്തി.

തത്ഥേവ സങ്ഘമജ്ഝേ അനുസാസന്തി. ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ തഥേവ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകമന്തം അനുസാസിത്വാ സങ്ഘമജ്ഝേ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, അനുസാസിതബ്ബോ –

൧൨൬. പഠമം ഉപജ്ഝം ഗാഹാപേതബ്ബോ. ഉപജ്ഝം ഗാഹാപേത്വാ പത്തചീവരം ആചിക്ഖിതബ്ബം – അയം തേ പത്തോ, അയം സങ്ഘാടി, അയം ഉത്തരാസങ്ഗോ, അയം അന്തരവാസകോ. ഗച്ഛ, അമുമ്ഹി ഓകാസേ തിട്ഠാഹീതി.

ബാലാ അബ്യത്താ അനുസാസന്തി. ദുരനുസിട്ഠാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, ബാലേന അബ്യത്തേന അനുസാസിതബ്ബോ. യോ അനുസാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന അനുസാസിതുന്തി.

അസമ്മതാ അനുസാസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ന, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മതേന അനുസാസിതബ്ബോ. യോ അനുസാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമ്മതേന അനുസാസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ [സമ്മനിതബ്ബോ (ക.)] – അത്തനാ വാ [അത്തനാവ (സ്യാ.)] അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം, പരേന വാ പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ.

കഥഞ്ച അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യ’’ന്തി. ഏവം അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം.

കഥഞ്ച പന പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യാ’’തി. ഏവം പരേന പരോ സമ്മന്നിതബ്ബോ.

തേന സമ്മതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘സുണസി, ഇത്ഥന്നാമ, അയം തേ സച്ചകാലോ ഭൂതകാലോ. യം ജാതം തം സങ്ഘമജ്ഝേ പുച്ഛന്തേ സന്തം അത്ഥീതി വത്തബ്ബം, അസന്തം നത്ഥീ’’തി വത്തബ്ബം. മാ ഖോ വിത്ഥായി, മാ ഖോ മങ്കു അഹോസി. ഏവം തം പുച്ഛിസ്സന്തി – ‘‘സന്തി തേ ഏവരൂപാ ആബാധാ – കുട്ഠം, ഗണ്ഡോ, കിലാസോ, സോസോ, അപമാരോ? മനുസ്സോസി? പുരിസോസി? ഭുജിസ്സോസി? അണണോസി? നസി രാജഭടോ? അനുഞ്ഞാതോസി മാതാപിതൂഹി? പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോസി? പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവരം? കിംനാമോസി? കോനാമോ തേ ഉപജ്ഝായോ’’തി?

ഏകതോ ആഗച്ഛന്തി. ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകതോ ആഗന്തബ്ബം. അനുസാസകേന പഠമതരം ആഗന്ത്വാ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ. അനുസിട്ഠോ സോ മയാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി. ആഗച്ഛാഹീതി വത്തബ്ബോ.

ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ഉപസമ്പദം യാചാപേതബ്ബോ – ‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, ഭന്തേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. ദുതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, ഭന്തേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, ഭന്തേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’തി. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി? സുണസി, ഇത്ഥന്നാമ, അയം തേ സച്ചകാലോ ഭൂതകാലോ. യം ജാതം തം പുച്ഛാമി. സന്തം അത്ഥീതി വത്തബ്ബം, അസന്തം നത്ഥീതി വത്തബ്ബം. സന്തി തേ ഏവരൂപാ ആബാധാ – കുട്ഠം ഗണ്ഡോ കിലേസോ സോസോ അപമാരോ, മനുസ്സോസി, പുരിസോസി, ഭുജിസ്സോസി, അണണോസി, നസി രാജഭടോ, അനുഞ്ഞാതോസി മാതാപിതൂഹി, പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോസി, പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവരം, കിംനാമോസി, കോനാമോ തേ ഉപജ്ഝായോതി? ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൨൭. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, പരിസുദ്ധോ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമോ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേയ്യ ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, പരിസുദ്ധോ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമോ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, പരിസുദ്ധോ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമോ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, പരിസുദ്ധോ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമോ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ഉപസമ്പന്നോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമേന ഉപജ്ഝായേന. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

ഉപസമ്പദാകമ്മം നിട്ഠിതം.