൪. സമഥക്ഖന്ധകം

൧. സമ്മുഖാവിനയോ

൧൮൫. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അസമ്മുഖീഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരോന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അസമ്മുഖീഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരിസ്സന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അസമ്മുഖീഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരോന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, ഭിക്ഖവേ, തേസം മോഘപുരിസാനം അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ അസമ്മുഖീഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരിസ്സന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ന, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മുഖീഭൂതാനം ഭിക്ഖൂനം കമ്മം കാതബ്ബം – തജ്ജനീയം വാ, നിയസ്സം വാ, പബ്ബാജനീയം വാ, പടിസാരണീയം വാ, ഉക്ഖേപനീയം വാ. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൧൮൬. ‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ അധമ്മവാദീ സങ്ഘോ. ധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ ധമ്മവാദീ സങ്ഘോ.

കണ്ഹപക്ഖനവകം

൧൮൭. ‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ ധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ ധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി [ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി (ക.)]. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ ധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ ധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സങ്ഘോ ധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സങ്ഘോ ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

‘‘അധമ്മവാദീ സങ്ഘോ ധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, അധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന.

കണ്ഹപക്ഖനവകം നിട്ഠിതം.

സുക്കപക്ഖനവകം

൧൮൮. ‘‘ധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ അധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ അധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ അധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലാ അധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേന്തി നിജ്ഝാപേന്തി പേക്ഖേന്തി അനുപേക്ഖേന്തി ദസ്സേന്തി അനുദസ്സേന്തി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സങ്ഘോ അധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സങ്ഘോ അധമ്മവാദീ സമ്ബഹുലേ സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹഥ, ഇമം രോചേഥാതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന.

‘‘ധമ്മവാദീ സങ്ഘോ അധമ്മവാദിം സങ്ഘം സഞ്ഞാപേതി നിജ്ഝാപേതി പേക്ഖേതി അനുപേക്ഖേതി ദസ്സേതി അനുദസ്സേതി – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസനം, ഇമം ഗണ്ഹാഹി, ഇമം രോചേഹീതി. ഏവഞ്ചേതം അധികരണം വൂപസമ്മതി, ധമ്മേന വൂപസമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേനാ’’തി.

സുക്കപക്ഖനവകം നിട്ഠിതം.

൨. സതിവിനയോ

൧൮൯. [ഇദം വത്ഥു പാരാ. ൩൮൦ ആദയോ] തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതാ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന ജാതിയാ സത്തവസ്സേന അരഹത്തം സച്ഛികതം ഹോതി. യം കിഞ്ചി സാവകേന പത്തബ്ബം സബ്ബം തേന അനുപ്പത്തം ഹോതി. നത്ഥി ചസ്സ കിഞ്ചി ഉത്തരി [ഉത്തരിം (സീ.)] കരണീയം, കതസ്സ വാ പതിചയോ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘മയാ ഖോ ജാതിയാ സത്തവസ്സേന അരഹത്തം സച്ഛികതം. യം കിഞ്ചി സാവകേന പത്തബ്ബം സബ്ബം മയാ അനുപ്പത്തം. നത്ഥി ച മേ കിഞ്ചി ഉത്തരികരണീയം, കതസ്സ വാ പതിചയോ. കിം നു ഖോ അഹം സങ്ഘസ്സ വേയ്യാവച്ചം കരേയ്യ’’ന്തി?

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂനാഹം സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞപേയ്യം ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭന്തേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘മയാ ഖോ ജാതിയാ സത്തവസ്സേന അരഹത്തം സച്ഛികതം. യം കിഞ്ചി സാവകേന പത്തബ്ബം, സബ്ബം മയാ അനുപ്പത്തം. നത്ഥി ച മേ കിഞ്ചി ഉത്തരികരണീയം, കതസ്സ വാ പതിചയോ. കിം നു ഖോ അഹം സങ്ഘസ്സ വേയ്യാവച്ചം കരേയ്യ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏതദഹോസി – ‘യംനൂനാഹം സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞപേയ്യം ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസേയ്യ’ന്തി. ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞാപേതും ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി. ‘‘സാധു സാധു, ദബ്ബ. തേന ഹി ത്വം, ദബ്ബ, സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞപേഹി ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസാഹീ’’തി [ഉദ്ദിസാതി (പാരാ. ൩൮൦)]. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ദബ്ബം മല്ലപുത്തം സേനാസനപഞ്ഞാപകഞ്ച ഭത്തുദ്ദേസകഞ്ച സമ്മന്നതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ യാചിതബ്ബോ [ദബ്ബോ യാചിതബ്ബോ (സ്യാ. ക.)]. യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൯൦. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം സേനാസനപഞ്ഞാപകഞ്ച ഭത്തുദ്ദേസകഞ്ച സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം സേനാസനപഞ്ഞാപകഞ്ച ഭത്തുദ്ദേസകഞ്ച സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സേനാസനപഞ്ഞാപകസ്സ ച ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ ച സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സേനാസനപഞ്ഞാപകോ ച ഭത്തുദ്ദേസകോ ച. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൧൯൧. സമ്മതോ ച പനായസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സഭാഗാനം ഭിക്ഖൂനം ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ സുത്തന്തികാ തേസം ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം സുത്തന്തം സങ്ഗായിസ്സന്തീതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ വിനയധരാ തേസം ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിനയം വിനിച്ഛിനിസ്സന്തീതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ ധമ്മകഥികാ തേസം ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ധമ്മം സാകച്ഛിസ്സന്തീതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ ഝായിനോ തേസം ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ന ബ്യാബാധിസ്സന്തീതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ തിരച്ഛാനകഥികാ കായദള്ഹിബഹുലാ [കായദഡ്ഢിബഹുലാ (സീ.)] വിഹരന്തി തേസമ്പി ഏകജ്ഝം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – ഇമായപിമേ ആയസ്മന്തോ രതിയാ അച്ഛിസ്സന്തീതി. യേപി തേ ഭിക്ഖൂ വികാലേ ആഗച്ഛന്തി തേസമ്പി തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ തേനേവ ആലോകേന സേനാസനം പഞ്ഞപേതി; അപിസു ഭിക്ഖൂ സഞ്ചിച്ച വികാലേ ആഗച്ഛന്തി – മയം ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം പസ്സിസ്സാമാതി.

തേ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം, ആവുസോ ദബ്ബ, സേനാസനം പഞ്ഞപേഹീ’’തി. തേ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ഏവം വദേതി – ‘‘കത്ഥ ആയസ്മന്താ ഇച്ഛന്തി കത്ഥ പഞ്ഞപേമീ’’തി? തേ സഞ്ചിച്ച ദൂരേ അപദിസന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം, ആവുസോ ദബ്ബ, ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, ചോരപപാതേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, ഇസിഗിലിപസ്സേ കാളസിലായം സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, വേഭാരപസ്സേ സത്തപണ്ണിഗുഹായം സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, സീതവനേ സപ്പസോണ്ഡികപബ്ഭാരേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, ഗോതമകകന്ദരായം [ഗോമടകന്ദരായം (സ്യാ. കം.)] സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, തിന്ദുകകന്ദരായം സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, തപോദകന്ദരായം [കപോതകന്ദരായം (ക.)] സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, തപോദാരാമേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, ജീവകമ്ബവനേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹി. അമ്ഹാകം, ആവുസോ, മദ്ദകുച്ഛിമ്ഹി മിഗദായേ സേനാസനം പഞ്ഞപേഹീ’’തി.

തേസം ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ അങ്ഗുലിയാ ജലമാനായ പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛതി. തേപി തേനേവ ആലോകേന ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ഗച്ഛന്തി. തേസം ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ഏവം സേനാസനം പഞ്ഞപേതി – അയം മഞ്ചോ, ഇദം പീഠം, അയം ഭിസി, ഇദം ബിബ്ബോഹനം [ബിമ്ബോഹനം (സീ. സ്യാ. കം.)], ഇദം വച്ചട്ഠാനം, ഇദം പസ്സാവട്ഠാനം, ഇദം പാനീയം, ഇദം പരിഭോജനീയം, അയം കത്തരദണ്ഡോ, ഇദം സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം, ഇമം കാലം പവിസിതബ്ബം, ഇമം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബന്തി. തേസം ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ഏവം സേനാസനം പഞ്ഞപേത്വാ പുനദേവ വേളുവനം പച്ചാഗച്ഛതി.

൧൯൨. തേന ഖോ പന സമയേന മേത്തിയഭൂമജകാ [മേത്തിയഭുമ്മജകാ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഭിക്ഖൂ നവകാ ചേവ ഹോന്തി അപ്പപുഞ്ഞാ ച. യാനി സങ്ഘസ്സ ലാമകാനി സേനാസനാനി താനി തേസം പാപുണന്തി ലാമകാനി ച ഭത്താനി. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ മനുസ്സാ ഇച്ഛന്തി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അഭിസങ്ഖാരികം പിണ്ഡപാതം ദാതും – സപ്പിമ്പി, തേലമ്പി, ഉത്തരിഭങ്ഗമ്പി. മേത്തിയഭൂമജകാനം പന ഭിക്ഖൂനം പാകതികം ദേന്തി – യഥാരന്ധം [യഥാരദ്ധം (സ്യാ.)] കണാജകം ബിലങ്ഗദുതിയം. തേ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്താ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ പുച്ഛന്തി – ‘‘തുമ്ഹാകം, ആവുസോ, ഭത്തഗ്ഗേ കിം അഹോസി, തുമ്ഹാകം കിം അഹോസീ’’തി [കിം നാഹോസി (സ്യാ. കം.)]? ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവം വദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം, ആവുസോ, സപ്പി അഹോസി, തേലം അഹോസി, ഉത്തരിഭങ്ഗം അഹോസീ’’തി. മേത്തിയഭൂമജകാ പന ഭിക്ഖൂ ഏവം വദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം, ആവുസോ, ന കിഞ്ചി അഹോസി – പാകതികം യഥാരന്ധം കണാജകം ബിലങ്ഗദുതിയ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി സങ്ഘസ്സ ചതുക്കഭത്തം ദേതി നിച്ചഭത്തം. സോ ഭത്തഗ്ഗേ സപുത്തദാരോ ഉപതിട്ഠിത്വാ പരിവിസതി – അഞ്ഞേ ഓദനേന പുച്ഛന്തി, അഞ്ഞേ സൂപേന പുച്ഛന്തി, അഞ്ഞേ തേലേന പുച്ഛന്തി, അഞ്ഞേ ഉത്തരിഭങ്ഗേന പുച്ഛന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന കല്യാണഭത്തികസ്സ ഗഹപതിനോ ഭത്തം സ്വാതനായ മേത്തിയഭൂമജകാനം ഭിക്ഖൂനം ഉദ്ദിട്ഠം ഹോതി. അഥ ഖോ കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി ആരാമം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. സോ യേനായസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ കല്യാണഭത്തികം ഗഹപതിം ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി ആയസ്മതാ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘കസ്സ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ഘരേ സ്വാതനായ ഭത്തം ഉദ്ദിട്ഠ’’ന്തി? ‘‘മേത്തിയഭൂമജകാനം ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖൂനം തുമ്ഹാകം ഘരേ സ്വാതനായ ഭത്തം ഉദ്ദിട്ഠ’’ന്തി. അഥ ഖോ കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി അനത്തമനോ അഹോസി. കഥഞ്ഹി നാമ പാപഭിക്ഖൂ അമ്ഹാകം ഘരേ ഭുഞ്ജിസ്സന്തീതി ഘരം ഗന്ത്വാ ദാസിം ആണാപേസി – ‘‘യേ, ജേ, സ്വേ ഭത്തികാ ആഗച്ഛന്തി തേ കോട്ഠകേ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ കണാജകേന ബിലങ്ഗദുതിയേന പരിവിസാ’’തി. ‘‘ഏവം അയ്യാ’’തി ഖോ സാ ദാസീ കല്യാണഭത്തികസ്സ ഗഹപതിനോ പച്ചസ്സോസി.

അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ – ഹിയ്യോ ഖോ, ആവുസോ, അമ്ഹാകം കല്യാണഭത്തികസ്സ ഗഹപതിനോ ഭത്തം ഉദ്ദിട്ഠം; സ്വേ അമ്ഹേ കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി സപുത്തദാരോ ഉപതിട്ഠിത്വാ പരിവിസിസ്സതി; അഞ്ഞേ ഓദനേന പുച്ഛിസ്സന്തി, അഞ്ഞേ സൂപേന പുച്ഛിസ്സന്തി, അഞ്ഞേ തേലേന പുച്ഛിസ്സന്തി, അഞ്ഞേ ഉത്തരിഭങ്ഗേന പുച്ഛിസ്സന്തീതി. തേ തേനേവ സോമനസ്സേന ന ചിത്തരൂപം രത്തിയാ സുപിംസു. അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കല്യാണഭത്തികസ്സ ഗഹപതിനോ നിവേസനം തേനുപസങ്കമിംസു. അദ്ദസാ ഖോ സാ ദാസീ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തേ; ദിസ്വാന കോട്ഠകേ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘നിസ്സംസയം ഖോ ന താവ ഭത്തം സിദ്ധം ഭവിസ്സതി യഥാ മയം കോട്ഠകേ നിസീദാപിയാമാ’’തി [നിസീദാപേയ്യാമാതി (ക.)]. അഥ ഖോ സാ ദാസീ കണാജകേന [കാണാജകേന (സ്യാ. കം.)] ബിലങ്ഗദുതിയേന ഉപഗഞ്ഛി – ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേതി. ‘‘മയം ഖോ, ഭഗിനി, നിച്ചഭത്തികാ’’തി. ‘‘ജാനാമി അയ്യാ നിച്ചഭത്തികാതി. അപി ചാഹം ഹിയ്യോവ ഗഹപതിനാ ആണത്താ – ‘യേ, ജേ, സ്വേ ഭത്തികാ ആഗച്ഛന്തി, തേ കോട്ഠകേ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ കണാജകേന ബിലങ്ഗദുതിയേന പരിവിസാ’തി. ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ – ഹിയ്യോ ഖോ, ആവുസോ, കല്യാണഭത്തികോ ഗഹപതി ആരാമം അഗമാസി ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സന്തികേ. നിസ്സംസയം ഖോ മയം ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന ഗഹപതിനോ അന്തരേ പരിഭിന്നാതി [സന്തികേ പരിഭിന്നാതി (സ്യാ. കം.)]. തേ തേനേവ ദോമനസ്സേന ന ചിത്തരൂപം ഭുഞ്ജിംസു. അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്താ ആരാമം ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിസാമേത്വാ ബഹാരാമകോട്ഠകേ സങ്ഘാടിപല്ലത്ഥികായ നിസീദിംസു തുണ്ഹീഭൂതാ മങ്കുഭൂതാ പത്തക്ഖന്ധാ അധോമുഖാ പജ്ഝായന്താ അപ്പടിഭാനാ.

അഥ ഖോ മേത്തിയാ ഭിക്ഖുനീ യേന മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി. ഏവം വുത്തേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ നാലപിംസു. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ മേത്തിയാ ഭിക്ഖുനീ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ നാലപിംസു. ‘‘ക്യാഹം അയ്യാനം അപരജ്ഝാമി? കിസ്സ മം അയ്യാ നാലപന്തീ’’തി? ‘‘തഥാ ഹി പന ത്വം, ഭഗിനി, അമ്ഹേ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന വിഹേഠിയമാനേ അജ്ഝുപേക്ഖസീ’’തി? ‘‘ക്യാഹം, അയ്യാ, കരോമീ’’തി? ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഭഗിനി, ഇച്ഛേയ്യാസി, അജ്ജേവ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം നാസാപേയ്യാ’’തി. ‘‘ക്യാഹം, അയ്യാ, കരോമി? കിം മയാ സക്കാ കാതു’’ന്തി? ‘‘ഏഹി ത്വം, ഭഗിനി, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏവം വദേഹി – ‘ഇദം, ഭന്തേ, നച്ഛന്നം നപ്പതിരൂപം, യായം, ഭന്തേ, ദിസാ അഭയാ അനീതികാ അനുപദ്ദവാ സായം ദിസാ സഭയാ സഈതികാ സഉപദ്ദവാ; യതോ നിവാതം തതോ സവാതം [തതോ പവാതം (സീ. സ്യാ. കം.)]; ഉദകം മഞ്ഞേ ആദിത്തം; അയ്യേനമ്ഹി ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന ദൂസിതാ’’’തി. ‘‘ഏവം അയ്യാ’’തി ഖോ മേത്തിയാ ഭിക്ഖുനീ മേത്തിയഭൂമജകാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസ്സുത്വാ [പടിസ്സുണിത്വാ (സ്യാ. കം.)] യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മേത്തിയാ [സാ മേത്തിയാ (സ്യാ. ക.)] ഭിക്ഖുനീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, നച്ഛന്നം നപ്പതിരൂപം, യായം, ഭന്തേ, ദിസാ അഭയാ അനീതികാ അനുപദ്ദവാ സായം ദിസാ സഭയാ സഈതികാ സഉപദ്ദവാ; യതോ നിവാതം തതോ സവാതം; ഉദകം മഞ്ഞേ ആദിത്തം; അയ്യേനമ്ഹി ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന ദൂസിതാ’’തി.

൧൯൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം പടിപുച്ഛി – ‘‘സരസി ത്വം, ദബ്ബ, ഏവരൂപം കത്താ യഥായം ഭിക്ഖുനീ ആഹാ’’തി? ‘‘യഥാ മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ജാനാതീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘സരസി ത്വം, ദബ്ബ, ഏവരൂപം കത്താ യഥായം ഭിക്ഖുനീ ആഹാ’’തി? ‘‘യഥാ മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ജാനാതീ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘സരസി ത്വം, ദബ്ബ, ഏവരൂപം കത്താ യഥായം ഭിക്ഖുനീ ആഹാ’’തി? ‘‘യഥാ മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ജാനാതീ’’തി. ‘‘ന ഖോ, ദബ്ബ, ദബ്ബാ ഏവം നിബ്ബേഠേന്തി. സചേ തയാ കതം കതന്തി വദേഹി. സചേ അകതം അകതന്തി വദേഹീ’’തി. ‘‘യതോഹം, ഭന്തേ, ജാതോ നാഭിജാനാമി സുപിനന്തേനപി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിതാ, പഗേവ ജാഗരോ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, മേത്തിയം ഭിക്ഖുനിം നാസേഥ. ഇമേ ച ഭിക്ഖൂ അനുയുഞ്ജഥാ’’തി. ഇദം വത്വാ ഭഗവാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പാവിസി.

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ മേത്തിയം ഭിക്ഖുനിം നാസേസും. അഥ ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘മാവുസോ, മേത്തിയം ഭിക്ഖുനിം നാസേഥ, ന സാ കിഞ്ചി അപരജ്ഝതി; അമ്ഹേഹി സാ ഉസ്സാഹിതാ കുപിതേഹി അനത്തമനേഹി ചാവനാധിപ്പായേഹീ’’തി. ‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേഥാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും …പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയം ദേതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബോ – ‘‘തേന, ഭിക്ഖവേ, ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ, ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ, വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ, ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ, അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ, ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ഇമേ മം, ഭന്തേ, മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തി. സോഹം, ഭന്തേ, സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ സങ്ഘം സതിവിനയം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ – ‘ഇമേ മം, ഭന്തേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തി. സോഹം [സോഹം ഭന്തേ (ക.)] സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം സതിവിനയം യാചാമീ’തി. ‘‘ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൯൪. സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇമേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തി. ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ സങ്ഘം സതിവിനയം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇമേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തി. ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ സങ്ഘം സതിവിനയം യാചതി. സങ്ഘോ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയസ്സ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇമേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേന്തി. ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സതിവേപുല്ലപ്പത്തോ സങ്ഘം സതിവിനയം യാചതി. സങ്ഘോ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയസ്സ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നോ സങ്ഘേന ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ സതിവിനയോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൧൯൫. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മികാനി സതിവിനയസ്സ ദാനാനി. സുദ്ധോ ഹോതി ഭിക്ഖു അനാപത്തികോ, അനുവദന്തി ച നം, യാചതി ച, തസ്സ സങ്ഘോ സതിവിനയം ദേതി ധമ്മേന സമഗ്ഗേന – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മികാനി സതിവിനയസ്സ ദാനാനീ’’തി.

൩. അമൂള്ഹവിനയോ

൧൯൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ ഹോതി, ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. ഭിക്ഖൂ ഗഗ്ഗം ഭിക്ഖും ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേന്തി – ‘‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി. മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’’ന്തി. ഏവമ്പി നം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’’തി? യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ..പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ ഗഗ്ഗം ഭിക്ഖും ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേസ്സന്തി – ‘‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി! സോ ഏവം വദേതി – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി. മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. ഏവമ്പി നം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’’തി? അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയം ദേതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബോ – ‘‘തേന, ഭിക്ഖവേ, ഗഗ്ഗേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ, ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ, വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ, ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ, അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ, ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. മം ഭിക്ഖൂ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേന്തി – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? ത്യാഹം ഏവം വദാമി – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി. മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. ഏവമ്പി മം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോഹം, ഭന്തേ, അമൂള്ഹോ സങ്ഘം അമൂള്ഹവിനയം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. മം ഭിക്ഖൂ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേന്തി – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? ത്യാഹം ഏവം വദാമി – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. ഏവമ്പി മം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോഹം അമൂള്ഹോ [സോഹം ഭന്തേ അമൂള്ഹോ (ക.)] തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം അമൂള്ഹവിനയം യാചാമീ’തി. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൧൯൭. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ അഹോസി ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. ഭിക്ഖൂ ഗഗ്ഗം ഭിക്ഖും ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേന്തി – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി, മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. ഏവമ്പി നം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ അമൂള്ഹോ സങ്ഘം അമൂള്ഹവിനയം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഗഗ്ഗോ ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ അഹോസി ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. ഭിക്ഖൂ ഗഗ്ഗം ഭിക്ഖും ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന അജ്ഝാചിണ്ണേന ആപത്തിയാ ചോദേന്തി – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മത്തകോ അഹോസിം ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. നാഹം തം സരാമി മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. ഏവമ്പി നം വുച്ചമാനാ ചോദേന്തേവ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ അമൂള്ഹോ സങ്ഘം അമൂള്ഹവിനയം യാചതി. സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ….

‘‘ദിന്നോ സങ്ഘേന ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൧൯൮. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനി, തീണി ധമ്മികാനി. കമ്മാനി തീണി അധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനി?

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ സരമാനോവ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. അധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ സരമാനോവ ഏവം വദേതി – ‘സരാമി ഖോ അഹം, ആവുസോ, യഥാസുപിനന്തേനാ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. അധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ അനുമ്മത്തകോ ഉമ്മത്തകാലയം കരോതി – ‘അഹമ്പി ഖോ ഏവം കരോമി. തുമ്ഹേപി ഏവം കരോഥ. മയ്ഹമ്പി ഏതം കപ്പതി. തുമ്ഹാകമ്പേതം കപ്പതീ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. അധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം. ഇമാനി തീണി അധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനി.

൧൯൯. ‘‘കതമാനി തീണി ധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനി?

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ ഹോതി ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ അസ്സരമാനോവ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. ധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ ഹോതി ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ അസ്സരമാനോവ ഏവം വദേതി – ‘സരാമി ഖോ അഹം, ആവുസോ, യഥാ സുപിനന്തേനാ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. ധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉമ്മത്തകോ ഹോതി ചിത്തവിപരിയാസകതോ. തേന ഉമ്മത്തകേന ചിത്തവിപരിയാസകതേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി? സോ ഉമ്മത്തകോ ഉമ്മത്തകാലയം കരോതി – ‘അഹമ്പി ഏവം കരോമി. തുമ്ഹേപി ഏവം കരോഥ. മയ്ഹമ്പി ഏതം കപ്പതി. തുമ്ഹാകമ്പേതം കപ്പതീ’തി. തസ്സ സങ്ഘോ അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. ധമ്മികം അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനം. ‘‘ഇമാനി തീണി ധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനീ’’തി.

൪. പടിഞ്ഞാതകരണം

൨൦൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അപ്പടിഞ്ഞായ ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരോന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അപ്പടിഞ്ഞായ ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരിസ്സന്തി – തജ്ജനീയമ്പി, നിയസ്സമ്പി, പബ്ബാജനീയമ്പി, പടിസാരണീയമ്പി, ഉക്ഖേപനീയമ്പീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അപ്പടിഞ്ഞായ ഭിക്ഖൂനം കമ്മം കാതബ്ബം – തജ്ജനീയം വാ, നിയസ്സം വാ, പബ്ബാജനീയം വാ, പടിസാരണീയം വാ, ഉക്ഖേപനീയം വാ. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൨൦൧. ‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികം ഹോതി പടിഞ്ഞാതകരണം, ഏവം ധമ്മികം. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികം ഹോതി പടിഞ്ഞാതകരണം?

‘‘ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘പാരാജികം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ, സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ സങ്ഘാദിസേസേന കാരേതി. അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം.

‘‘ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘പാരാജികം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ, ഥുല്ലച്ചയം…പേ… പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം…പേ… ദുക്കടം…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ ദുബ്ഭാസിതേന കാരേതി. അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം.

‘‘ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… ഥുല്ലച്ചയം…പേ… പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം…പേ… ദുക്കടം…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘ദുബ്ഭാസിതം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി. അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം.

‘‘ഭിക്ഖു ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘ദുബ്ഭാസിതം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ, സങ്ഘാദിസേസം…പേ… ഥുല്ലച്ചയം…പേ… പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം…പേ… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ ദുക്കടേന കാരേതി. അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികം ഹോതി പടിഞ്ഞാതകരണം.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മികം ഹോതി പടിഞ്ഞാതകരണം? ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘പാരാജികം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ആമ, ആവുസോ, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി. ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം.

‘‘ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… ഥുല്ലച്ചയം…പേ… പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം…പേ… ദുക്കടം…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. തമേനം ചോദേതി സങ്ഘോ വാ, സമ്ബഹുലാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ – ‘ദുബ്ഭാസിതം ആയസ്മാ അജ്ഝാപന്നോ’തി? സോ ഏവം വദേതി – ‘ആമ, ആവുസോ, ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ’തി. തം സങ്ഘോ ദുബ്ഭാസിതേന കാരേതി. ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മികം ഹോതി പടിഞ്ഞാതകരണ’’ന്തി.

൫. യേഭുയ്യസികാ

൨൦൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി, ന സക്കോന്തി തം അധികരണം വൂപസമേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം അധികരണം യേഭുയ്യസികായ വൂപസമേതും. പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സലാകഗ്ഗാഹാപകോ സമ്മന്നിതബ്ബോ – യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഗഹിതാഗഹിതുഞ്ച ജാനേയ്യ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൨൦൩. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സലാകഗ്ഗാഹാപകം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സലാകഗ്ഗാഹാപകം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സലാകഗ്ഗാഹാപകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു സലാകഗ്ഗാഹാപകോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൦൪. ‘‘ദസയിമേ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ, ദസ ധമ്മികാ [ദസ ധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ (ക.)]. കതമേ ദസ അധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ? ഓരമത്തകഞ്ച അധികരണം ഹോതി, ന ച ഗതിഗതം ഹോതി, ന ച സരിതസാരിതം ഹോതി, ജാനാതി അധമ്മവാദീ ബഹുതരാതി, അപ്പേവ നാമ അധമ്മവാദീ ബഹുതരാ അസ്സൂതി, ജാനാതി സങ്ഘോ ഭിജ്ജിസ്സതീതി, അപ്പേവ നാമ സങ്ഘോ ഭിജ്ജേയ്യാതി, അധമ്മേന ഗണ്ഹന്തി, വഗ്ഗാ ഗണ്ഹന്തി, ന ച യഥാദിട്ഠിയാ ഗണ്ഹന്തി – ഇമേ ദസ അധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ.

‘‘കതമേ ദസ ധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ? ന ച ഓരമത്തകം അധികരണം ഹോതി, ഗതിഗതഞ്ച ഹോതി, സരിതസാരിതഞ്ച ഹോതി, ജാനാതി ധമ്മവാദീ ബഹുതരാതി, അപ്പേവ നാമ ധമ്മവാദീ ബഹുതരാ അസ്സൂതി, ജാനാതി സങ്ഘോ ന ഭിജ്ജിസ്സതീതി, അപ്പേവ നാമ സങ്ഘോ ന ഭിജ്ജേയ്യാതി, ധമ്മേന ഗണ്ഹന്തി, സമഗ്ഗാ ഗണ്ഹന്തി, യഥാദിട്ഠിയാ ച ഗണ്ഹന്തി – ഇമേ ദസ ധമ്മികാ സലാകഗ്ഗാഹാ’’തി.

൬. തസ്സപാപിയസികാ

൨൦൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപവാളോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഉപവാളോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അവജാനിത്വാ പടിജാനിസ്സതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനിസ്സതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസിസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരോതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബം. പഠമം ഉപവാളോ ഭിക്ഖു ചോദേതബ്ബോ, ചോദേത്വാ സാരേതബ്ബോ, സാരേത്വാ ആപത്തിം ആരോപേതബ്ബോ, ആപത്തിം ആരോപേത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൨൦൬. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഉപവാളോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, സമ്പജാനമുസാ ‘ഭാസതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഉപവാളോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി. സങ്ഘോ ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരോതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മസ്സ കരണം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ….

‘‘കതം സങ്ഘേന ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൦൭. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മികാനി തസ്സപാപിയസികാകമ്മസ്സ കരണാനി. അസുചി ച ഹോതി, അലജ്ജീ ച, സാനുവാദോ ച, തസ്സ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരോതി ധമ്മേന, സമഗ്ഗേന – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മികാനി തസ്സപാപിയസികാകമ്മസ്സ കരണാനി.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകം

൨൦൮. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തസ്സപാപിയസികാകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച. അസമ്മുഖാ കതം ഹോതി, അപ്പടിപുച്ഛാകതം ഹോതി, അപ്പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി…പേ… അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തസ്സപാപിയസികാകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച.

ധമ്മകമ്മദ്വാദസകം

൨൦൯. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തസ്സപാപിയസികാകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച. സമ്മുഖാ കതം ഹോതി, പടിപുച്ഛാകതം ഹോതി, പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി…പേ… ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തസ്സപാപിയസികാകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച.

ആകങ്ഖമാനഛക്കം

൨൧൦. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ. ഭണ്ഡനകാരകോ ഹോതി കലഹകാരകോ വിവാദകാരകോ ഭസ്സകാരകോ സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ; ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ ആപത്തിബഹുലോ അനപദാനോ; ഗിഹിസംസട്ഠോ വിഹരതി അനനുലോമികേഹി ഗിഹിസംസഗ്ഗേഹി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ. അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ…പേ….

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ…പേ… ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘തിണ്ണം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ. ഏകോ ഭണ്ഡനകാരകോ ഹോതി…പേ… സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ; ഏകോ ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ ആപത്തിബഹുലോ അനപദാനോ; ഏകോ ഗിഹിസംസട്ഠോ വിഹരതി അനനുലോമികേഹി ഗിഹിസംസഗ്ഗേഹി – ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം ഭിക്ഖൂനം ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘അപരേസമ്പി, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം ഭിക്ഖൂനം ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ. ഏകോ അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, ഏകോ അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, ഏകോ അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി – ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ…പേ….

‘‘അപരേസമ്പി, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഏകോ ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഏകോ ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഏകോ സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി – ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം ഭിക്ഖൂനം ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കരേയ്യ.

അട്ഠാരസവത്തം

൨൧൧. ‘‘തസ്സപാപിയസികാകമ്മകതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി സാദിതബ്ബാ, സമ്മതേനപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദിതബ്ബാ…പേ… ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബ’’ന്തി. അഥ ഖോ സങ്ഘോ ഉപവാളസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം അകാസി.

൭. തിണവത്ഥാരകം

൨൧൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അമ്ഹാകം ഖോ ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ [കക്ഖളതായ വാളതായ (സ്യാ. കം.)] ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. കഥം നു ഖോ അമ്ഹേഹി പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. തത്ര ചേ ഭിക്ഖൂനം [തത്ര ചേ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖൂനം (സ്യാ.)] ഏവം ഹോതി – ‘അമ്ഹാകം ഖോ ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം; സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യാ’തി, അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം അധികരണം തിണവത്ഥാരകേന വൂപസമേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, വൂപസമേതബ്ബം. സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിതബ്ബം, സന്നിപതിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം അധികരണം തിണവത്ഥാരകേന വൂപസമേയ്യ, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്ത’’ന്തി. ‘‘ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സകോ പക്ഖോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ആയസ്മന്താനഞ്ചേവ അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്ത’’ന്തി.

‘‘അഥാപരേസം ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സകോ പക്ഖോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ആയസ്മന്താനഞ്ചേവ അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്ത’’ന്തി.

൨൧൩. ‘‘അഥാപരേസം ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേമി, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി അമ്ഹാകം ഇമാസം ആപത്തീനം സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസനാ, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദേസിതാ അമ്ഹാകം ഇമാ ആപത്തിയോ സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൧൪. ‘‘അഥാപരേസം ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാരേസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തേയ്യ. അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി, യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ, അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേമി, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി അമ്ഹാകം ഇമാസം ആപത്തീനം സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസനാ, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദേസിതാ അമ്ഹാകം ഇമാ ആപത്തിയോ സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, തേ ഭിക്ഖൂ താഹി ആപത്തീഹി വുട്ഠിതാ ഹോന്തി, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം, ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തം, ഠപേത്വാ ദിട്ഠാവികമ്മം, ഠപേത്വാ യേ ന തത്ഥ ഹോന്തീ’’തി.

൮. അധികരണം

൨൧൫. തേന ഖോ പന സമയേന (ഭിക്ഖൂപി ഭിക്ഖൂഹി വിവദന്തി,) [( ) നത്ഥി (സീ. സ്യാ. കം.)] ഭിക്ഖൂപി ഭിക്ഖുനീഹി വിവദന്തി, ഭിക്ഖുനിയോപി ഭിക്ഖൂഹി വിവദന്തി, ഛന്നോപി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനീനം അനുപഖജ്ജ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വിവദതി, ഭിക്ഖുനീനം പക്ഖം ഗാഹേതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛന്നോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനീനം അനുപഖജ്ജ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വിവദിസ്സതി, ഭിക്ഖുനീനം പക്ഖം ഗാഹേസ്സതീതി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

[പരി. ൨൭൫] ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അധികരണാനി – വിവാദാധികരണം, അനുവാദാധികരണം, ആപത്താധികരണം, കിച്ചാധികരണം [കിച്ചാധികരണഞ്ച (ക.)].

‘‘തത്ഥ കതമം വിവാദാധികരണം [പരി. ൩൧൪]? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ [ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും (ക.)] വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ, വിനയോതി വാ അവിനയോതി വാ, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി വാ അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി വാ, ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി വാ അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി വാ, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി വാ അപ്പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി വാ, ആപത്തീതി വാ അനാപത്തീതി വാ, ലഹുകാ ആപത്തീതി വാ ഗരുകാ ആപത്തീതി വാ, സാവസേസാ ആപത്തീതി വാ അനവസേസാ ആപത്തീതി വാ, ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ? യം തത്ഥ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ നാനാവാദോ അഞ്ഞഥാവാദോ വിപച്ചതായ വോഹാരോ മേധഗം – ഇദം വുച്ചതി വിവാദാധികരണം.

‘‘തത്ഥ കതമം അനുവാദാധികരണം? [പരി. ൩൧൫] ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അനുവദന്തി സീലവിപത്തിയാ വാ ആചാരവിപത്തിയാ വാ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ ആജീവവിപത്തിയാ വാ. യോ തത്ഥ അനുവാദോ അനുവദനാ അനുല്ലപനാ അനുഭണനാ അനുസമ്പവങ്കതാ അബ്ഭുസ്സഹനതാ അനുബലപ്പദാനം – ഇദം വുച്ചതി അനുവാദാധികരണം.

‘‘തത്ഥ കതമം ആപത്താധികരണം? പഞ്ചപി ആപത്തിക്ഖന്ധാ ആപത്താധികരണം, സത്തപി ആപത്തിക്ഖന്ധാ ആപത്താധികരണം – ഇദം വുച്ചതി ആപത്താധികരണം.

‘‘തത്ഥ കതമം കിച്ചാധികരണം? [പരി. ൩൧൭] യാ സങ്ഘസ്സ കിച്ചയതാ, കരണീയതാ, അപലോകനകമ്മം, ഞത്തികമ്മം, ഞത്തിദുതിയകമ്മം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം – ഇദം വുച്ചതി കിച്ചാധികരണം.

൨൧൬. ‘‘വിവാദാധികരണസ്സ കിം മൂലം? ഛ വിവാദമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം. തീണിപി അകുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം, തീണിപി കുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം. [പരി. ൨൭൨; അ. നി. ൨.൩൫-൩൬; മ. നി. ൩.൪൪] കതമാനി ഛ വിവാദമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ, സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി…പേ… സങ്ഘേപി…പേ… സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ, സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി. യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി.

[പരി.൨൭൨] ‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി പളാസീ…പേ… ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീ, സഠോ ഹോതി മായാവീ, പാപിച്ഛോ ഹോതി മിച്ഛാദിട്ഠീ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ, സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി…പേ… സങ്ഘേപി…പേ… സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ, സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി. യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി. ഇമാനി ഛ വിവാദമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമാനി തീണി അകുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ലുദ്ധചിത്താ വിവദന്തി, ദുട്ഠചിത്താ വിവദന്തി, മൂള്ഹചിത്താ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ, വിനയോതി വാ അവിനയോതി വാ, ഭാസിതം ലപിതം തഥാഗതേനാതി വാ അഭാസിതം അലപിതം തഥാഗതേനാതി വാ, ആചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി വാ അനാചിണ്ണം തഥാഗതേനാതി വാ, പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി വാ അപ്പഞ്ഞത്തം തഥാഗതേനാതി വാ, ആപത്തീതി വാ അനാപത്തീതി വാ, ലഹുകാ ആപത്തീതി വാ ഗരുകാ ആപത്തീതി വാ, സാവസേസാ ആപത്തീതി വാ അനവസേസാ ആപത്തീതി വാ, ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. ഇമാനി തീണി അകുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമാനി തീണി കുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അലുദ്ധചിത്താ വിവദന്തി, അദുട്ഠചിത്താ വിവദന്തി, അമൂള്ഹചിത്താ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ…പേ… ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. ഇമാനി തീണി കുസലമൂലാനി വിവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

൨൧൭. [പരി. ൨൭൨] ‘‘അനുവാദാധികരണസ്സ കിം മൂലം? ഛ അനുവാദമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം. തീണിപി അകുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം, തീണിപി കുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം, കായോപി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം, വാചാപി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം. ‘‘കതമാനി ഛ അനുവാദമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ, സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി…പേ… സങ്ഘേപി…പേ… സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ, സോ സങ്ഘേ അനുവാദം ജനേതി. യോ ഹോതി അനുവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി പളാസീ…പേ… ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീ, സഠോ ഹോതി മായാവീ, പാപിച്ഛോ ഹോതി മിച്ഛാദിട്ഠീ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ, സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി…പേ… സങ്ഘേപി…പേ… സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ, സോ സങ്ഘേ അനുവാദം ജനേതി. യോ ഹോതി അനുവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ ആയത്തിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ അനുവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി. ഇമാനി ഛ അനുവാദമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമാനി തീണി അകുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ലുദ്ധചിത്താ അനുവദന്തി, ദുട്ഠചിത്താ അനുവദന്തി, മൂള്ഹചിത്താ അനുവദന്തി – സീലവിപത്തിയാ വാ, ആചാരവിപത്തിയാ വാ, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ, ആജീവവിപത്തിയാ വാ. ഇമാനി തീണി അകുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമാനി തീണി കുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അലുദ്ധചിത്താ അനുവദന്തി, അദുട്ഠചിത്താ അനുവദന്തി, അമൂള്ഹചിത്താ അനുവദന്തി – സീലവിപത്തിയാ വാ, ആചരവിപത്തിയാ വാ, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ, ആജീവവിപത്തിയാ വാ. ഇമാനി തീണി കുസലമൂലാനി അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമോ കായോ [കതമോ ച കായോ (സ്യാ. കം.)] അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധേകച്ചോ ദുബ്ബണ്ണോ ഹോതി, ദുദ്ദസ്സികോ, ഓകോടിമകോ, ബഹ്വാബാധോ, കാണോ വാ, കുണീ വാ, ഖഞ്ജോ വാ, പക്ഖഹതോ വാ, യേന നം അനുവദന്തി. അയം കായോ അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

‘‘കതമാ വാചാ അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം? ഇധേകച്ചോ ദുബ്ബചോ ഹോതി, മമ്മനോ, ഏളഗലവാചോ, യായ നം അനുവദന്തി. അയം വാചാ അനുവാദാധികരണസ്സ മൂലം.

൨൧൮. ‘‘ആപത്താധികരണസ്സ കിം മൂലം? ഛ ആപത്തിസമുട്ഠാനാ ആപത്താധികരണസ്സ മൂലം. അത്ഥാപത്തി കായതോ സമുട്ഠാതി, ന വാചതോ, ന ചിത്തതോ. അത്ഥാപത്തി വാചതോ സമുട്ഠാതി, ന കായതോ, ന ചിത്തതോ. അത്ഥാപത്തി കായതോ ച വാചതോ ച സമുട്ഠാതി, ന ചിത്തതോ. അത്ഥാപത്തി കായതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, ന വാചതോ. അത്ഥാപത്തി വാചതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, ന കായതോ. അത്ഥാപത്തി കായതോ ച വാചതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി. ഇമേ ഛ ആപത്തിസമുട്ഠാനാ ആപത്താധികരണസ്സ മൂലം.

൨൧൯. ‘‘കിച്ചാധികരണസ്സ കിം മൂലം? കിച്ചാധികരണസ്സ ഏകം മൂലം – സങ്ഘോ.

൨൨൦. ‘‘വിവാദാധികരണം കുസലം, അകുസലം, അബ്യാകതം. വിവാദാധികരണം സിയാ കുസലം, സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം. തത്ഥ കതമം വിവാദാധികരണം കുസലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ കുസലചിത്താ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ…പേ… ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. യം തത്ഥ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ നാനാവാദോ അഞ്ഞഥാവാദോ വിപച്ചതായ വോഹാരോ മേധഗം – ഇദം വുച്ചതി വിവാദാധികരണം കുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം വിവാദാധികരണം അകുസലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അകുസലചിത്താ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ…പേ… ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. യം തത്ഥ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ നാനാവാദോ അഞ്ഞഥാവാദോ വിപച്ചതായ വോഹാരോ മേധഗം – ഇദം വുച്ചതി വിവാദാധികരണം അകുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം വിവാദാധികരണം അബ്യാകതം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അബ്യാകതചിത്താ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ…പേ… ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. യം തത്ഥ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ നാനാവാദോ അഞ്ഞഥാവാദോ വിപച്ചതായ വോഹാരോ മേധഗം – ഇദം വുച്ചതി വിവാദാധികരണം അബ്യാകതം.

൨൨൧. ‘‘അനുവാദാധികരണം കുസലം, അകുസലം, അബ്യാകതം. അനുവാദാധികരണം സിയാ കുസലം, സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം. തത്ഥ കതമം അനുവാദാധികരണം കുസലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും കുസലചിത്താ അനുവദന്തി – സീലവിപത്തിയാ വാ, ആചാരവിപത്തിയാ വാ, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ, ആജീവവിപത്തിയാ വാ. യോ തത്ഥ അനുവാദോ അനുവദനാ അനുല്ലപനാ അനുഭണനാ അനുസമ്പവങ്കതാ അബ്ഭുസ്സഹനതാ അനുബലപ്പദാനം – ഇദം വുച്ചതി അനുവാദാധികരണം കുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം അനുവാദാധികരണം അകുസലം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അകുസലചിത്താ അനുവദന്തി – സീലവിപത്തിയാ വാ, ആചാരവിപത്തിയാ വാ, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ, ആജീവവിപത്തിയാ വാ. യോ തത്ഥ അനുവാദോ അനുവദനാ അനുല്ലപനാ അനുഭണനാ അനുസമ്പവങ്കതാ അബ്ഭുസ്സഹനതാ അനുബലപ്പദാനം – ഇദം വുച്ചതി അനുവാദാധികരണം അകുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം അനുവാദാധികരണം അബ്യാകതം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അബ്യാകതചിത്താ അനുവദന്തി – സീലവിപത്തിയാ വാ, ആചാരവിപത്തിയാ വാ, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ, ആജീവവിപത്തിയാ വാ. യോ തത്ഥ അനുവാദോ അനുവദനാ അനുല്ലപനാ അനുഭണനാ അനുസമ്പവങ്കതാ അബ്ഭുസ്സഹനതാ അനുബലപ്പദാനം – ഇദം വുച്ചതി അനുവാദാധികരണം അബ്യാകതം.

൨൨൨. ‘‘ആപത്താധികരണം കുസലം [ഇദം പദം കേസുചി നത്ഥി], അകുസലം, അബ്യാകതം? ആപത്താധികരണം സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം; നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസലം. തത്ഥ കതമം ആപത്താധികരണം അകുസലം? യം ജാനന്തോ സഞ്ജാനന്തോ ചേച്ച അഭിവിതരിത്വാ വീതിക്കമോ – ഇദം വുച്ചതി ആപത്താധികരണം അകുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം ആപത്താധികരണം അബ്യാകതം? യം അജാനന്തോ അസഞ്ജാനന്തോ അചേച്ച അനഭിവിതരിത്വാ വീതിക്കമോ – ഇദം വുച്ചതി ആപത്താധികരണം അബ്യാകതം.

൨൨൩. ‘‘കിച്ചാധികരണം കുസലം, അകുസലം, അബ്യാകതം? കിച്ചാധികരണം സിയാ കുസലം, സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം. തത്ഥ കതമം കിച്ചാധികരണം കുസലം? യം സങ്ഘോ കുസലചിത്തോ കമ്മം കരോതി – അപലോകനകമ്മം, ഞത്തികമ്മം, ഞത്തിദുതിയകമ്മം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം – ഇദം വുച്ചതി കിച്ചാധികരണം കുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം കിച്ചാധികരണം അകുസലം? യം സങ്ഘോ അകുസലചിത്തോ കമ്മം കരോതി – അപലോകനകമ്മം, ഞത്തികമ്മം, ഞത്തിദുതിയകമ്മം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം – ഇദം വുച്ചതി കിച്ചാധികരണം അകുസലം.

‘‘തത്ഥ കതമം കിച്ചാധികരണം അബ്യാകതം? യം സങ്ഘോ അബ്യാകതചിത്തോ കമ്മം കരോതി – അപലോകനകമ്മം, ഞത്തികമ്മം, ഞത്തിദുതിയകമ്മം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം – ഇദം വുച്ചതി കിച്ചാധികരണം അബ്യാകതം.

൨൨൪. [പരി. ൩൫൫] ‘‘വിവാദോ വിവാദാധികരണം, വിവാദോ നോ അധികരണം, അധികരണം നോ വിവാദോ, അധികരണഞ്ചേവ വിവാദോ ച. സിയാ വിവാദോ വിവാദാധികരണം, സിയാ വിവാദോ നോ അധികരണം, സിയാ അധികരണം നോ വിവാദോ, സിയാ അധികരണഞ്ചേവ വിവാദോ ച.

‘‘തത്ഥ കതമോ വിവാദോ വിവാദാധികരണം? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ വിവദന്തി – ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ…പേ… ദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ അദുട്ഠുല്ലാ ആപത്തീതി വാ. യം തത്ഥ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ നാനാവാദോ അഞ്ഞഥാവാദോ വിപച്ചതായ വോഹാരോ മേധഗം – അയം വിവാദോ വിവാദാധികരണം.

‘‘തത്ഥ കതമോ വിവാദോ നോ അധികരണം? മാതാപി പുത്തേന വിവദതി, പുത്തോപി മാതരാ വിവദതി, പിതാപി പുത്തേന വിവദതി, പുത്തോപി പിതരാ വിവദതി, ഭാതാപി ഭാതരാ വിവദതി, ഭാതാപി ഭഗിനിയാ വിവദതി, ഭഗിനീപി ഭാതരാ വിവദതി, സഹായോപി സഹായേന വിവദതി – അയം വിവാദോ നോ അധികരണം.

‘‘തത്ഥ കതമം അധികരണം നോ വിവാദോ? അനുവാദാധികരണം, ആപത്താധികരണം, കിച്ചാധികരണം – ഇദം അധികരണം നോ വിവാദോ.

‘‘തത്ഥ കതമം അധികരണഞ്ചേവ വിവാദോ ച? വിവാദാധികരണം അധികരണഞ്ചേവ വിവാദോ ച.