൨. പാരിവാസികക്ഖന്ധകം

൧. പാരിവാസികവത്തം

൭൫. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സാദിതബ്ബം പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരോ, സേയ്യാഭിഹാരോ, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികാനം ഭിക്ഖൂനം മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം – ഉപോസഥം, പവാരണം, വസ്സികസാടികം, ഓണോജനം, ഭത്തം. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ പാരിവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്തിതബ്ബം.

൭൬. ‘‘പാരിവാസികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി സാദിതബ്ബാ, സമ്മതേനപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദിതബ്ബാ. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന പരിവാസോ ദിന്നോ ഹോതി സാ ആപത്തി ന ആപജ്ജിതബ്ബാ, അഞ്ഞാ വാ താദിസികാ, തതോ വാ പാപിട്ഠതരാ; കമ്മം ന ഗരഹിതബ്ബം, കമ്മികാ ന ഗരഹിതബ്ബാ. ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ, ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ, ന സവചനീയം കാതബ്ബം, ന അനുവാദോ പട്ഠപേതബ്ബോ, ന ഓകാസോ കാരേതബ്ബോ, ന ചോദേതബ്ബോ, ന സാരേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം, ന പുരതോ നിസീദിതബ്ബം. യോ ഹോതി സങ്ഘസ്സ ആസനപരിയന്തോ സേയ്യാപരിയന്തോ വിഹാരപരിയന്തോ സോ തസ്സ പദാതബ്ബോ. തേന ച സോ സാദിതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബാനി, ന ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം [സമാദിതബ്ബം (ക.)], ന പിണ്ഡപാതികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ – മാ മം ജാനിംസൂതി.

‘‘പാരിവാസികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ആഗന്തുകേന ആരോചേതബ്ബം, ആഗന്തുകസ്സ ആരോചേതബ്ബം, ഉപോസഥേ ആരോചേതബ്ബം, പവാരണായ ആരോചേതബ്ബം. സചേ ഗിലാനോ ഹോതി, ദൂതേനപി ആരോചേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ. ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

൮൦. ‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

൮൧. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം. പകതത്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ആസനാ വുട്ഠാതബ്ബം. പകതത്തോ ഭിക്ഖു ആസനേന നിമന്തേതബ്ബോ. ന പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ [ചങ്കമന്തം (അട്ഠകഥായം സംവണ്ണേതബ്ബപാഠോ)] ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

൮൨. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ പാരിവാസികേന വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

[മഹാവ. ൩൯൩] ‘‘പാരിവാസികചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം ദദേയ്യ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ, മാനത്തം ദദേയ്യ, തംവീസോ അബ്ഭേയ്യ, അകമ്മം [അകമ്മം തം (സ്യാ.)], ന ച കരണീയ’’ന്തി.

ചതുന്നവുതിപാരിവാസികവത്തം നിട്ഠിതം.

൮൩. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പാരിവാസികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ’’തി? ‘‘തയോ ഖോ, ഉപാലി, പാരിവാസികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ. സഹവാസോ, വിപ്പവാസോ, അനാരോചനാ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, തയോ പാരിവാസികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ’’തി.

൮൪. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘോ സന്നിപതിതോ ഹോതി. ന സക്കോന്തി പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ പരിവാസം സോധേതും. ഭഗവതോ [തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ (സ്യാ., ഏവമുപരിപി)] ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം നിക്ഖിപിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, നിക്ഖിപിതബ്ബോ. തേന പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘പരിവാസം നിക്ഖിപാമീ’തി. നിക്ഖിത്തോ ഹോതി പരിവാസോ. ‘വത്തം നിക്ഖിപാമീ’തി. നിക്ഖിത്തോ ഹോതി പരിവാസോ.

൮൫. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ ഭിക്ഖൂ തഹം തഹം പക്കമിംസു. സക്കോന്തി പാരിവാസികാ ഭിക്ഖൂ പരിവാസം സോധേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം സമാദിയിതും [സമാദാതും (സ്യാ. കം.)]. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമാദിയിതബ്ബോ [സമാദിതബ്ബോ (സീ. സ്യാ. കം.)]. തേന പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘പരിവാസം സമാദിയാമീ’തി. സമാദിന്നോ ഹോതി പരിവാസോ. ‘വത്തം സമാദിയാമീ’തി. സമാദിന്നോ ഹോതി പരിവാസോ’’.

പാരിവാസികവത്തം നിട്ഠിതം.

൨. മൂലായപടികസ്സനാരഹവത്തം

൮൬. തേന ഖോ പന സമയേന മൂലായപടികസ്സനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മൂലായപടികസ്സനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം! നേതം ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സാദിതബ്ബം പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരോ, സേയ്യാഭിഹാരോ, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം – ഉപോസഥം, പവാരണം, വസ്സികസാടികം, ഓണോജനം, ഭത്തം. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞാപേസ്സാമി യഥാ മൂലായപടികസ്സനാരഹേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്തിതബ്ബം.

൮൭. ‘‘മൂലായപടികസ്സനാരഹേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി സാദിതബ്ബാ, സമ്മതേനപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദിതബ്ബാ. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന മൂലായ പടികസ്സനാരഹോ കതോ ഹോതി സാ ആപത്തി ന ആപജ്ജിതബ്ബാ, അഞ്ഞാ വാ താദിസികാ, തതോ വാ പാപിട്ഠതരാ; കമ്മം ന ഗരഹിതബ്ബം, കമ്മികാ ന ഗരഹിതബ്ബാ. ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ, ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ, ന സവചനീയം കാതബ്ബം, ന അനുവാദോ പട്ഠപേതബ്ബോ, ന ഓകാസോ കാരേതബ്ബോ, ന ചോദേതബ്ബോ, ന സാരേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം, ന പുരതോ നിസീദിതബ്ബം. യോ ഹോതി സങ്ഘസ്സ ആസനപരിയന്തോ സേയ്യാപരിയന്തോ വിഹാരപരിയന്തോ സോ തസ്സ പദാതബ്ബോ. തേന ച സോ സാദിതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബാനി, ന ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന പിണ്ഡപാതികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ – മാ മം ജാനിംസൂതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; പകതത്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ആസനാ വുട്ഠാതബ്ബം, പകതത്തോ ഭിക്ഖു ആസനേന നിമന്തേതബ്ബോ; ന പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മൂലായപടികസ്സനാരഹേന വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

[മഹാവ. ൩൯൩] ‘‘മൂലായപടികസ്സനാരഹചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം ദദേയ്യ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ, മാനത്തം ദദേയ്യ, തംവീസോ അബ്ഭേയ്യ, അകമ്മം, ന ച കരണീയ’’ന്തി.

മൂലായപടികസ്സനാരഹവത്തം നിട്ഠിതം.

൩. മാനത്താരഹവത്തം

൮൮. തേന ഖോ പന സമയേന മാനത്താരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ …പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മാനത്താരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സാദിതബ്ബം പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹാനം ഭിക്ഖൂനം മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം – ഉപോസഥം, പവാരണം, വസ്സികസാടികം, ഓണോജനം, ഭത്തം. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞാപേസ്സാമി യഥാ മാനത്താരഹേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്തിതബ്ബം.

൮൯. ‘‘മാനത്താരഹേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം…പേ… (യഥാ മൂലായ പടികസ്സനാ, തഥാ വിത്ഥാരേതബ്ബം.) ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം, ന പുരതോ നിസീദിതബ്ബം. യോ ഹോതി സങ്ഘസ്സ ആസനപരിയന്തോ സേയ്യാപരിയന്തോ വിഹാരപരിയന്തോ സോ തസ്സ പദാതബ്ബോ. തേന ച സോ സാദിതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബാനി, ന ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന പിണ്ഡപാതികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ – മാ മം ജാനിംസൂതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ …പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം. പകതത്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ആസനാ വുട്ഠാതബ്ബം. പകതത്തോ ഭിക്ഖു ആസനേന നിമന്തേതബ്ബോ. ന പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്താരഹേന വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

[മഹാവ. ൩൯൩] ‘‘മാനത്താരഹചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം ദദേയ്യ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ, മാനത്തം ദദേയ്യ, തംവീസോ അബ്ഭേയ്യ, അകമ്മം, ന ച കരണീയ’’ന്തി.

മാനത്താരഹവത്തം നിട്ഠിതം.

൪. മാനത്തചാരികവത്തം

൯൦. തേന ഖോ പന സമയേന മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരം, സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സാദിതബ്ബം പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലികമ്മം, സാമീചികമ്മം, ആസനാഭിഹാരോ, സേയ്യാഭിഹാരോ, പാദോദകം പാദപീഠം, പാദകഥലികം, പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം, നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികാനം ഭിക്ഖൂനം മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം, പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം – ഉപോസഥം, പവാരണം, വസ്സികസാടികം, ഓണോജനം, ഭത്തം. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ മാനത്തചാരികേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്തിതബ്ബം.

൯൧. ‘‘മാനത്തചാരികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി സാദിതബ്ബാ, സമ്മതേനപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദിതബ്ബാ. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന മാനത്തം ദിന്നം ഹോതി സാ ആപത്തി ന ആപജ്ജിതബ്ബാ, അഞ്ഞാ വാ താദിസികാ, തതോ വാ പാപിട്ഠതരാ; കമ്മം ന ഗരഹിതബ്ബം, കമ്മികാ ന ഗരഹിതബ്ബാ. ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ, ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ, ന സവചനീയം കാതബ്ബം, ന അനുവാദോ പട്ഠപേതബ്ബോ, ന ഓകാസോ കാരേതബ്ബോ, ന ചോദേതബ്ബോ, ന സാരേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം, ന പുരതോ നിസീദിതബ്ബം. യോ ഹോതി സങ്ഘസ്സ ആസനപരിയന്തോ സേയ്യാപരിയന്തോ വിഹാരപരിയന്തോ സോ തസ്സ പദാതബ്ബോ. തേന ച സോ സാദിതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബാനി, ന ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന പിണ്ഡപാതികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ – മാ മം ജാനിംസൂതി.

‘‘മാനത്തചാരികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ആഗന്തുകേന ആരോചേതബ്ബം, ആഗന്തുകസ്സ ആരോചേതബ്ബം, ഉപോസഥേ ആരോചേതബ്ബം, പവാരണായ ആരോചേതബ്ബം, ദേവസികം ആരോചേതബ്ബം. സചേ ഗിലാനോ ഹോതി, ദൂതേനപി ആരോചേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ ഗന്തബ്ബോ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ അനാവാസാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം. പകതത്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ആസനാ വുട്ഠാതബ്ബം. പകതത്തോ ഭിക്ഖു ആസനേന നിമന്തേതബ്ബോ. ന പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്തചാരികേന വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

[മഹാവ. ൩൯൩] ‘‘മാനത്തചാരികചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം ദദേയ്യ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ, മാനത്തം ദദേയ്യ, തംവീസോ അബ്ഭേയ്യ, അകമ്മം, ന ച കരണീയ’’ന്തി.

൯൨. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, മാനത്തചാരികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ’’തി? ‘‘ചത്താരോ ഖോ, ഉപാലി, മാനത്തചാരികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ. സഹവാസോ, വിപ്പവാസോ, അനാരോചനാ, ഊനേ ഗണേ ചരണം [ചരണന്തി (ക.)] – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, ചത്താരോ മാനത്തചാരികസ്സ ഭിക്ഖുനോ രത്തിച്ഛേദാ’’തി.

൯൩. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘോ സന്നിപതിതോ ഹോതി. ന സക്കോന്തി മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ മാനത്തം സോധേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തം നിക്ഖിപിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, നിക്ഖിപിതബ്ബം. തേന മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘മാനത്തം നിക്ഖിപാമീ’തി. നിക്ഖിത്തം ഹോതി മാനത്തം. ‘വത്തം നിക്ഖിപാമീ’തി. നിക്ഖിത്തം ഹോതി മാനത്ത’’ന്തി.

൯൪. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ ഭിക്ഖൂ തഹം തഹം പക്കമിംസു. സക്കോന്തി മാനത്തചാരികാ ഭിക്ഖൂ മാനത്തം സോധേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാനത്തം സമാദിയിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമാദിയിതബ്ബം. തേന മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ, ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘മാനത്തം സമാദിയാമീ’തി. സമാദിന്നം ഹോതി മാനത്തം. ‘വത്തം സമാദിയാമീ’തി. സമാദിന്നം ഹോതി മാനത്ത’’ന്തി.

മാനത്തചാരികവത്തം നിട്ഠിതം.

൫. അബ്ഭാനാരഹവത്തം

൯൫. തേന ഖോ പന സമയേന അബ്ഭാനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അബ്ഭാനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മ’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മന്തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയിസ്സന്തി പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സാദിതബ്ബം പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനം അഭിവാദനം പച്ചുപട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം…പേ… നഹാനേ പിട്ഠിപരികമ്മം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം – ഉപോസഥം, പവാരണം, വസ്സികസാടികം, ഓണോജനം, ഭത്തം. തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞാപേസ്സാമി യഥാ അബ്ഭാനാരഹേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്തിതബ്ബം.

൯൬. ‘‘അബ്ഭാനാരഹേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം…പേ… (യഥാ ഹേട്ഠാ, തഥാ വിത്ഥാരേതബ്ബം,) ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം, ന പുരതോ നിസീദിതബ്ബം. യോ ഹോതി സങ്ഘസ്സ ആസനപരിയന്തോ സേയ്യാപരിയന്തോ വിഹാരപരിയന്തോ സോ തസ്സ പദാതബ്ബോ. തേന ച സോ സാദിതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബാനി; ന ആരഞ്ഞികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം; ന പിണ്ഡപാതികങ്ഗം സമാദാതബ്ബം; ന ച തപ്പച്ചയാ പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ – മാ മം ജാനിംസൂതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ അഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ ഗന്തബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര പകതത്തേന, അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ…പേ…. (യഥാ ഹേട്ഠാ, തഥാ വിത്ഥാരേതബ്ബാ.)

‘‘ഗന്തബ്ബോ, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ…പേ… അനാവാസാ…പേ… ആവാസാ വാ അനാവാസാ വാ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ അനാവാസോ…പേ… സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ വാ അനാവാസോ വാ, യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ സമാനസംവാസകാ, യം ജഞ്ഞാ സക്കോമി അജ്ജേവ ഗന്തുന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; പകതത്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ആസനാ വുട്ഠാതബ്ബം, പകതത്തോ ഭിക്ഖു ആസനേന നിമന്തേതബ്ബോ; ന പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അബ്ഭാനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ പാരിവാസികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മൂലായപടികസ്സനാരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്താരഹേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… മാനത്തചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം…പേ… അബ്ഭാനാരഹേന വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വത്ഥബ്ബം, ന ഏകച്ഛന്നേ അനാവാസേ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേ വാ അനാവാസേ വാ വത്ഥബ്ബം; ന ഏകാസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന നീചേ ആസനേ നിസിന്നേ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഛമായം നിസിന്നേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം; ന ഏകചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന നീചേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തേ ഉച്ചേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം, ന ഛമായം ചങ്കമന്തേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതബ്ബം.

[മഹാവ. ൩൯൩] ‘‘അബ്ഭാനാരഹചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസം ദദേയ്യ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ, മാനത്തം ദദേയ്യ, തംവീസോ അബ്ഭേയ്യ, അകമ്മം, ന ച കരണീയ’’ന്തി.

അബ്ഭാനാരഹവത്തം നിട്ഠിതം.

പാരിവാസികക്ഖന്ധകോ ദുതിയോ.

ഇമമ്ഹി ഖന്ധകേ വത്ഥൂ പഞ്ച.

തസ്സുദ്ദാനം –

പാരിവാസികാ സാദേന്തി, പകതത്താന ഭിക്ഖുനം;

അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം, അഞ്ജലിഞ്ച സാമീചിയം.

ആസനം സേയ്യാഭിഹാരം, പാദോ പീഠം കഥലികം;

പത്തം നഹാനേ പരികമ്മം, ഉജ്ഝായന്തി ച പേസലാ.

ദുക്കടം സാദിയന്തസ്സ, മിഥു പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം [പുനാപരേ (ക.)];

ഉപോസഥം പവാരണം, വസ്സികോണോജഭോജനം.

സമ്മാ ച വത്തനാ തത്ഥ, പകതത്തസ്സ ഗച്ഛന്തം;

യോ ച ഹോതി പരിയന്തോ, പുരേ പച്ഛാ തഥേവ ച [ന പുരേ പച്ഛാസമണേന (സീ. സ്യാ.)].

ആരഞ്ഞപിണ്ഡനീഹാരോ, ആഗന്തുകേ ഉപോസഥേ;

പവാരണായ ദൂതേന, ഗന്തബ്ബോ ച സഭിക്ഖുകോ.

ഏകച്ഛന്നേ ച വുട്ഠാനം, തഥേവ ച നിമന്തയേ;

ആസനേ നീചേ ചങ്കമേ, ഛമായം ചങ്കമേന ച.

വുഡ്ഢതരേന അകമ്മം, രത്തിച്ഛേദാ ച സോധനാ;

നിക്ഖിപനം സമാദാനം, വത്തംവ പാരിവാസികേ [രത്തി വാ പാരിവാസികേ (ക.), ഞാതബ്ബം പാരിവാസികാ (സീ. സ്യാ.)].

മൂലായ മാനത്താരഹാ, തഥാ മാനത്തചാരികാ;

അബ്ഭാനാരഹേ നയോ ചാപി, സമ്ഭേദം നയതോ [സമ്ഭേദനയതോ (സ്യാ.)] പുന.

പാരിവാസികേസു തയോ, ചതു മാനത്തചാരികേ;

ന സമേന്തി രത്തിച്ഛേദേസു [രത്തിച്ഛേദേ (ഇതിപി), രത്തിച്ഛേദാ (സ്യാ.)], മാനത്തേസു ച ദേവസി;

ദ്വേ കമ്മാ സദിസാ സേസാ, തയോ കമ്മാ സമാസമാതി [സമാ മതാതി (സീ.)].

പാരിവാസികക്ഖന്ധകം നിട്ഠിതം.