൧൨. സത്തസതികക്ഖന്ധകം

൧. പഠമഭാണവാരോ

൪൪൬. തേന ഖോ പന സമയേന വസ്സസതപരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ വേസാലിയം ദസ വത്ഥൂനി ദീപേന്തി – കപ്പതി സിങ്ഗിലോണകപ്പോ, കപ്പതി ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ, കപ്പതി ഗാമന്തരകപ്പോ, കപ്പതി ആവാസകപ്പോ, കപ്പതി അനുമതികപ്പോ, കപ്പതി ആചിണ്ണകപ്പോ, കപ്പതി അമഥിതകപ്പോ, കപ്പതി ജളോഗിം പാതും, കപ്പതി അദസകം നിസീദനം, കപ്പതി ജാതരൂപരജതന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വജ്ജീസു ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ തദഹുപോസഥേ കംസപാതിം [കംസചാടിം (സ്യാ.)] ഉദകേന പൂരേത്വാ മജ്ഝേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഠപേത്വാ ആഗതാഗതേ വേസാലികേ ഉപാസകേ ഏവം വദന്തി – ‘‘ദേഥാവുസോ, സങ്ഘസ്സ കഹാപണമ്പി അഡ്ഢമ്പി പാദമ്പി മാസകരൂപമ്പി. ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ പരിക്ഖാരേന കരണീയ’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേസാലികേ ഉപാസകേ ഏതദവോച – ‘‘മാവുസോ, അദത്ഥ സങ്ഘസ്സ കഹാപണമ്പി അഡ്ഢമ്പി പാദമ്പി മാസകരൂപമ്പി. ന കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; ന സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; നിക്ഖിത്തമണിസുവണ്ണാ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അപേതജാതരൂപരജതാ’’തി. ഏവമ്പി ഖോ വേസാലികാ ഉപാസകാ ആയസ്മതാ യസേന കാകണ്ഡകപുത്തേന വുച്ചമാനാ അദംസുയേവ സങ്ഘസ്സ കഹാപണമ്പി അഡ്ഢമ്പി പാദമ്പി മാസകരൂപമ്പി.

അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന തം ഹിരഞ്ഞം ഭിക്ഖഗ്ഗേന [ഭിക്ഖുഗ്ഗേന (സ്യാ.)] പടിവീസം [പടിവിംസം (സീ.), പടിവിസം (സ്യാ.)] ഠപേത്വാ ഭാജേസും. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം യസം കാകണ്ഡകപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഏസോ തേ, ആവുസോ യസ, ഹിരഞ്ഞസ്സ പടിവീസോ’’തി. ‘‘നത്ഥി, മേ ആവുസോ, ഹിരഞ്ഞസ്സ പടിവീസോ, നാഹം ഹിരഞ്ഞം സാദിയാമീ’’തി. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘അയം ആവുസോ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ ഉപാസകേ സദ്ധേ പസന്നേ അക്കോസതി, പരിഭാസതി, അപ്പസാദം കരോതി; ഹന്ദസ്സ മയം പടിസാരണീയകമ്മം കരോമാ’’തി തേ. തസ്സ പടിസാരണീയകമ്മം അകംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേസാലികേ വജ്ജിപുത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘ഭഗവതാ, ആവുസോ, പഞ്ഞത്തം – ‘പടിസാരണീയകമ്മകതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതോ ദാതബ്ബോ’തി. ദേഥ മേ, ആവുസോ, അനുദൂതം ഭിക്ഖു’’ന്തി.

അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ ഏകം ഭിക്ഖും സമ്മന്നിത്വാ ആയസ്മതോ യസസ്സ കാകണ്ഡകപുത്തസ്സ അനുദൂതം അദംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വേസാലിം പവിസിത്വാ വേസാലികേ ഉപാസകേ ഏതദവോച – ‘‘അഹം കിരായസ്മന്തേ ഉപാസകേ സദ്ധേ പസന്നേ അക്കോസാമി, പരിഭാസാമി, അപ്പസാദം കരോമി; യോഹം അധമ്മം അധമ്മോതി വദാമി, ധമ്മം ധമ്മോതി വദാമി, അവിനയം അവിനയോതി വദാമി, വിനയം വിനയോതി വദാമി.

൪൪൭. ‘‘ഏകമിദം, ആവുസോ, സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – [അ. നി. ൪.൫൦] ‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസാ, യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. കതമേ ചത്താരോ? അബ്ഭം, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി ന വിരോചന്തി. മഹികാ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി, ധൂമരജോ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. രാഹു, ഭിക്ഖവേ, അസുരിന്ദോ ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപക്കിലേസാ, യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി ഉപക്കിലിട്ഠാ ചന്ദിമസൂരിയാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോമേ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസാ, യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. കതമേ ചത്താരോ? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുരം പിവന്തി, മേരയം പിവന്തി, സുരാമേരയപാനാ അപ്പടിവിരതാ – അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തി, മേഥുനധമ്മാ അപ്പടിവിരതാ – അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ജാതരൂപരജതം സാദിയന്തി, ജാതരൂപരജതപ്പടിഗ്ഗഹണാ അപ്പടിവിരതാ – അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി; മിച്ഛാജീവാ അപ്പടിവിരതാ – അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസോ, യേന ഉപക്കിലേസേന ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സമണബ്രാഹ്മണാനം ഉപക്കിലേസാ, യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി ഉപക്കിലിട്ഠാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ന തപന്തി, ന ഭാസന്തി, ന വിരോചന്തി’. ‘‘ഇദമവോചാവുസോ, ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘രാഗദോസപരിക്ലിട്ഠാ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

അവിജ്ജാനിവുടാ [അവിജ്ജാനീവുതാ (സ്യാ.)] പോസാ, പിയരൂപാഭിനന്ദിനോ.

‘‘സുരം പിവന്തി മേരയം, പടിസേവന്തി മേഥുനം;

രജതം ജാതരൂപഞ്ച, സാദിയന്തി അവിദ്ദസൂ.

‘‘മിച്ഛാജീവേന ജീവന്തി, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

ഏതേ ഉപക്കിലേസാ വുത്താ, ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ.

‘‘യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി ഉപക്കിലിട്ഠാ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

ന തപന്തി ന ഭാസന്തി, അസുദ്ധാ സരജാ മഗാ.

‘‘അന്ധകാരേന ഓനദ്ധാ, തണ്ഹാദാസാ സനേത്തികാ;

വഡ്ഢേന്തി കടസിം ഘോരം, ആദിയന്തി പുനബ്ഭവന്തി.

‘‘ഏവംവാദീ കിരാഹം ആയസ്മന്തേ ഉപാസകേ സദ്ധേ പസന്നേ അക്കോസാമി, പരിഭാസാമി, അപ്പസാദം കരോമി; യോഹം അധമ്മം അധമ്മോതി വദാമി, ധമ്മം ധമ്മോതി വദാമി, അവിനയം അവിനയോതി വദാമി, വിനയം വിനയോതി വദാമി.

൪൪൮. [സം. നി. ൪.൩൬൨ ഇദം വത്ഥു ആഗതം] ‘‘ഏകമിദം, ആവുസോ, സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജന്തേപുരേ രാജപരിസായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരകഥാ ഉദപാദി – ‘കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജത’ന്തി. തേന ഖോ പനാവുസോ സമയേന, മണിചൂളകോ ഗാമണീ തസ്സം പരിസായം നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ, ആവുസോ, മണിചൂളകോ ഗാമണീ തം പരിസം ഏതദവോച – ‘മാ അയ്യാ ഏവം അവചുത്ഥ. ന കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; ന സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; നിക്ഖിത്തമണിസുവണ്ണാ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അപേതജാതരൂപരജതാ’തി. അസക്ഖി ഖോ, ആവുസോ, മണിചൂളകോ ഗാമണീ തം പരിസം സഞ്ഞാപേതും.

‘‘അഥ ഖോ, ആവുസോ, മണിചൂളകോ ഗാമണീ തം പരിസം സഞ്ഞാപേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ, ആവുസോ, മണിചൂളകോ ഗാമണീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘ഇധ, ഭന്തേ, രാജന്തേപുരേ രാജപരിസായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരകഥാ ഉദപാദി – കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതന്തി. ഏവം വുത്തേ അഹം ഭന്തേ, തം പരിസം ഏതദവോചം – മാ അയ്യാ ഏവം അവചുത്ഥ. ന കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; ന സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; നിക്ഖിത്തമണിസുവണ്ണാ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അപേതജാതരൂപരജതാതി. അസക്ഖിം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, തം പരിസം സഞ്ഞാപേതും. കച്ചാഹം, ഭന്തേ, ഏവം ബ്യാകരമാനോ വുത്തവാദീ ചേവ ഭഗവതോ ഹോമി, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖാമി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോമി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതീ’തി? ‘തഗ്ഘ ത്വം, ഗാമണി, ഏവം ബ്യാകരമാനോ വുത്തവാദീ ചേവ മേ ഹോസി; ന ച മം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖസി [പാരാ. ൫൮൨], ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോസി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതി. ന ഹി, ഗാമണി, കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജതം; ന സാദിയന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജാതരൂപരജതം; നിക്ഖിത്തമണിസുവണ്ണാ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അപേതജാതരൂപരജതാ. യസ്സ ഖോ, ഗാമണി, ജാതരൂപരജതം കപ്പതി, പഞ്ചപി തസ്സ കാമഗുണാ കപ്പന്തി. യസ്സ പഞ്ച കാമഗുണാ കപ്പന്തി ഏകംസേനേതം, ഗാമണി, ധാരേയ്യാസി – അസ്സമണധമ്മോ അസക്യപുത്തിയധമ്മോതി. അപി ചാഹം, ഗാമണി, ഏവം വദാമി തിണം തിണത്ഥികേന പരിയേസിതബ്ബം; ദാരു ദാരുത്ഥികേന പരിയേസിതബ്ബം; സകടം സകടത്ഥികേന പരിയേസിതബ്ബം; പുരിസോ പുരിസത്ഥികേന പരിയേസിതബ്ബോ. ന ത്വേവാഹം, ഗാമണി, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’തി.

‘‘ഏവംവാദീ കിരാഹം ആയസ്മന്തേ ഉപാസകേ സദ്ധേ പസന്നേ അക്കോസാമി, പരിഭാസാമി, അപ്പസാദം കരോമി; യോഹം അധമ്മം അധമ്മോതി വദാമി, ധമ്മം ധമ്മോതി വദാമി, അവിനയം അവിനയോതി വദാമി, വിനയം വിനയോതി വദാമി.

൪൪൯. ‘‘ഏകമിദം, ആവുസോ, സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ആരബ്ഭ ജാതരൂപരജതം പടിക്ഖിപി, സിക്ഖാപദഞ്ച പഞ്ഞപേസി. ഏവംവാദീ കിരാഹം ആയസ്മന്തേ ഉപാസകേ സദ്ധേ പസന്നേ അക്കോസാമി, പരിഭാസാമി, അപ്പസാദം കരോമി; യോഹം അധമ്മം അധമ്മോതി വദാമി, ധമ്മം ധമ്മോതി വദാമി, അവിനയം അവിനയോതി വദാമി, വിനയം വിനയോതി വദാമീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ വേസാലികാ ഉപാസകാ ആയസ്മന്തം യസം കാകണ്ഡകപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഏകോവ ഭന്തേ, അയ്യോ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ സമണോ സക്യപുത്തിയോ. സബ്ബേവിമേ അസ്സമണാ അസക്യപുത്തിയാ. വസതു, ഭന്തേ, അയ്യോ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേസാലിയം. മയം അയ്യസ്സ യസസ്സ കാകണ്ഡകപുത്തസ്സ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേസാലികേ ഉപാസകേ സഞ്ഞാപേത്വാ അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ആരാമം അഗമാസി.

അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ അനുദൂതം ഭിക്ഖും പുച്ഛിംസു – ‘‘ഖമാപിതാവുസോ, യസേന കാകണ്ഡകപുത്തേന വേസാലികാ ഉപാസകാ’’തി? ‘‘ഉപാസകേഹി പാപികം നോ, ആവുസോ, കതം. ഏകോവ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ സമണോ സക്യപുത്തിയോ കതോ. സബ്ബേവ മയം അസ്സമണാ അസക്യപുത്തിയാ കതാ’’തി. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘അയം, ആവുസോ, യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ അമ്ഹേഹി അസമ്മതോ ഗിഹീനം പകാസേസി; ഹന്ദസ്സ മയം ഉക്ഖേപനീയകമ്മം കരോമാ’’തി. തേ തസ്സ ഉക്ഖേപനീയകമ്മം കത്തുകാമാ സന്നിപതിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ കോസമ്ബിയം പച്ചുട്ഠാസി.

൪൫൦. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ പാവേയ്യകാനഞ്ച [പാഠേയ്യകാനഞ്ച (സ്യാ.)] അവന്തിദക്ഖിണാപഥകാനഞ്ച ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛന്തു ആയസ്മന്താ; ഇമം അധികരണം ആദിയിസ്സാമ. പുരേ അധമ്മോ ദിപ്പതി, ധമ്മോ പടിബാഹിയ്യതി; അവിനയോ ദിപ്പതി, വിനയോ പടിബാഹിയ്യതി; പുരേ അധമ്മവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, ധമ്മവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തി; അവിനയവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, വിനയവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ അഹോഗങ്ഗേ പബ്ബതേ പടിവസതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ യേന അഹോഗങ്ഗോ പബ്ബതോ, യേനായസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സമ്ഭൂതം സാണവാസിം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ ആയസ്മന്തം സമ്ഭൂതം സാണവാസിം ഏതദവോച – ‘‘ഇമേ, ഭന്തേ, വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ വേസാലിയം ദസ വത്ഥൂനി ദീപേന്തി – കപ്പതി സിങ്ഗിലോണകപ്പോ, കപ്പതി ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ, കപ്പതി ഗാമന്തരകപ്പോ, കപ്പതി ആവാസകപ്പോ, കപ്പതി അനുമതികപ്പോ, കപ്പതി ആചിണ്ണകപ്പോ, കപ്പതി അമഥിതകപ്പോ, കപ്പതി ജളോഗിം പാതും, കപ്പതി അദസകം നിസീദനം, കപ്പതി ജാതരൂപരജതന്തി. ഹന്ദ മയം, ഭന്തേ, ഇമം അധികരണം ആദിയിസ്സാമ. പുരേ അധമ്മോ ദിപ്പതി, ധമ്മോ പടിബാഹിയ്യതി; അവിനയോ ദിപ്പതി, വിനയോ പടിബാഹിയ്യതി; പുരേ അധമ്മവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, ധമ്മവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തി; അവിനയവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, വിനയവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ ആയസ്മതോ യസസ്സ കാകണ്ഡകപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ സട്ഠിമത്താ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ – സബ്ബേ ആരഞ്ഞികാ, സബ്ബേ പിണ്ഡപാതികാ, സബ്ബേ പംസുകൂലികാ, സബ്ബേ തേചീവരികാ, സബ്ബേവ അരഹന്തോ – അഹോഗങ്ഗേ പബ്ബതേ സന്നിപതിംസു. അട്ഠാസീതിമത്താ അവന്തിദക്ഖിണാപഥകാ ഭിക്ഖൂ – അപ്പേകച്ചേ ആരഞ്ഞികാ, അപ്പേകച്ചേ പിണ്ഡപാതികാ, അപ്പേകച്ചേ പംസുകൂലികാ, അപ്പേകച്ചേ തേചീവരികാ, സബ്ബേവ അരഹന്തോ – അഹോഗങ്ഗേ പബ്ബതേ സന്നിപതിംസു. അഥ ഖോ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം മന്തയമാനാനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ അധികരണം കക്ഖളഞ്ച, വാളഞ്ച; കം നു ഖോ മയം പക്ഖം ലഭേയ്യാമ, യേന മയം ഇമസ്മിം അധികരണേ ബലവന്തതരാ അസ്സാമാ’’തി.

൪൫൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ രേവതോ സോരേയ്യേ പടിവസതി – ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. അഥ ഖോ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സോരേയ്യേ പടിവസതി – ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. സചേ മയം ആയസ്മന്തം രേവതം പക്ഖം ലഭിസ്സാമ, ഏവം മയം ഇമസ്മിം അധികരണേ ബലവന്തതരാ അസ്സാമാ’’തി. അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ – ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ – ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം മന്തയമാനാനം. സുത്വാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ അധികരണം കക്ഖളഞ്ച വാളഞ്ച. ന ഖോ മേതം പതിരൂപം യോഹം ഏവരൂപേ അധികരണേ ഓസക്കേയ്യം. ഇദാനി ച പന തേ ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛിസ്സന്തി. സോഹം തേഹി ആകിണ്ണോ ന ഫാസു ഗമിസ്സാമി. യംനൂനാഹം പടികച്ചേവ ഗച്ഛേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സോരേയ്യാ സങ്കസ്സം അഗമാസി.

അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ സോരേയ്യം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം ആയസ്മാ രേവതോ’’തി? തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏസായസ്മാ രേവതോ സങ്കസ്സം ഗതോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സങ്കസ്സാ കണ്ണകുജ്ജം [കന്നകുജ്ജം (സീ.)] അഗമാസി. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ സങ്കസ്സം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം ആയസ്മാ രേവതോ’’തി? തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏസായസ്മാ രേവതോ കണ്ണകുജ്ജം ഗതോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ കണ്ണകുജ്ജാ ഉദുമ്ബരം അഗമാസി. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ കണ്ണകുജ്ജം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം ആയസ്മാ രേവതോ’’തി? തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏസായസ്മാ രേവതോ ഉദുമ്ബരം ഗതോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ഉദുമ്ബരാ അഗ്ഗളപുരം അഗമാസി. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഉദുമ്ബരം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം ആയസ്മാ രേവതോ’’തി? തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏസായസ്മാ രേവതോ അഗ്ഗളപുരം ഗതോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ അഗ്ഗളപുരാ സഹജാതിം [സഹംജാതിം (ക.)] അഗമാസി. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ അഗ്ഗളപുരം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം ആയസ്മാ രേവതോ’’തി? തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏസായസ്മാ രേവതോ സഹജാതിം ഗതോ’’തി. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം രേവതം സഹജാതിയം സമ്ഭാവേസും.

൪൫൨. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ ആയസ്മന്തം യസം കാകണ്ഡകപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘അയം, ആവുസോ, ആയസ്മാ രേവതോ ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. സചേ മയം ആയസ്മന്തം രേവതം പഞ്ഹം പുച്ഛിസ്സാമ, പടിബലോ ആയസ്മാ രേവതോ ഏകേനേവ പഞ്ഹേന സകലമ്പി രത്തിം വീതിനാമേതും. ഇദാനി ച പനായസ്മാ രേവതോ അന്തേവാസികം [അന്തേവാസിം (സ്യാ.)] സരഭാണകം ഭിക്ഖും അജ്ഝേസിസ്സതി. സോ ത്വം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സരഭഞ്ഞപരിയോസാനേ ആയസ്മന്തം രേവതം ഉപസങ്കമിത്വാ ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി പുച്ഛേയ്യാസീ’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ ആയസ്മതോ സമ്ഭൂതസ്സ സാണവാസിസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ അന്തേവാസികം സരഭാണകം ഭിക്ഖും അജ്ഝേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സരഭഞ്ഞപരിയോസാനേ യേനായസ്മാ രേവതോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം രേവതം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ യസോ കാകണ്ഡകപുത്തോ ആയസ്മന്തം രേവതം ഏതദവോച – ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, സിങ്ഗിലോണകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, സിങ്ഗിലോണകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, സിങ്ഗിനാ ലോണം പരിഹരിതും – യത്ഥ അലോണകം ഭവിസ്സതി തത്ഥ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ദ്വങ്ഗുലായ ഛായായ വീതിവത്തായ, വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ഗാമന്തരകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ഗാമന്തരകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ – ഇദാനി ഗാമന്തരം ഗമിസ്സാമീതി – ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന അനതിരിത്തം ഭോജനം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ആവാസകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ആവാസകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ ആവാസാ സമാനസീമാ നാനുപോസഥം കാതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അനുമതികപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, അനുമതികപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, വഗ്ഗേന സങ്ഘേന കമ്മം കാതും – ആഗതേ ഭിക്ഖൂ അനുമാനേസ്സാമാ’’തി [അനുജാനിസ്സാമാതി, അനുജാനേസ്സാമാതി, അനുമതിം ആനേസ്സാമാതി (ക.)]? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ആചിണ്ണകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ആചിണ്ണകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ഇദം മേ ഉപജ്ഝായേന അജ്ഝാചിണ്ണം, ഇദം മേ ആചരിയേന അജ്ഝാചിണ്ണം, തം അജ്ഝാചരിതു’’ന്തി? ‘‘ആചിണ്ണകപ്പോ ഖോ, ആവുസോ, ഏകച്ചോ കപ്പതി, ഏകച്ചോ ന കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അമഥിതകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, അമഥിതകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, യം തം ഖീരം ഖീരഭാവം വിജഹിതം, അസമ്പത്തം ദധിഭാവം, തം ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന അനതിരിത്തം പാതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ജളോഗിം പാതു’’ന്തി? ‘‘കാ സാ, ആവുസോ, ജളോഗീ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, യാ സാ സുരാ ആസുതാ, അസമ്പത്താ മജ്ജഭാവം, സാ പാതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അദസകം നിസീദന’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ജാതരൂപരജത’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. ‘‘ഇമേ, ഭന്തേ, വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ വേസാലിയം ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി ദീപേന്തി. ഹന്ദ മയം, ഭന്തേ, ഇമം അധികരണം ആദിയിസ്സാമ. പുരേ അധമ്മോ ദിപ്പതി, ധമ്മോ പടിബാഹിയ്യതി; അവിനയോ ദിപ്പതി, വിനയോ പടിബാഹിയ്യതി; പുരേ അധമ്മവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, ധമ്മവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തി; അവിനയവാദിനോ ബലവന്തോ ഹോന്തി, വിനയവാദിനോ ദുബ്ബലാ ഹോന്തീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ആയസ്മതോ യസസ്സ കാകണ്ഡകപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൨. ദുതിയഭാണവാരോ

൪൫൩. അസ്സോസും ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘യസോ കിര കാകണ്ഡകപുത്തോ ഇദം അധികരണം ആദിയിതുകാമോ പക്ഖം പരിയേസതി, ലഭതി ച കിര പക്ഖ’’ന്തി. അഥ ഖോ വേസാലികാനം വജ്ജിപുത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ അധികരണം കക്ഖളഞ്ച വാളഞ്ച. കം നു ഖോ മയം പക്ഖം ലഭേയ്യാമ, യേന മയം ഇമസ്മിം അധികരണേ ബലവന്തതരാ അസ്സാമാ’’തി.

അഥ ഖോ വേസാലികാനം വജ്ജിപുത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. സചേ മയം ആയസ്മന്തം രേവതം പക്ഖം ലഭേയ്യാമ, ഏവം മയം ഇമസ്മിം അധികരണേ ബലവന്തതരാ അസ്സാമാ’’തി.

അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ പഹൂതം സാമണകം പരിക്ഖാരം പടിയാദേസും – പത്തമ്പി, ചീവരമ്പി, നിസീദനമ്പി, സൂചിഘരമ്പി, കായബന്ധനമ്പി, പരിസ്സാവനമ്പി, ധമ്മകരണമ്പി. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ തം സാമണകം പരിക്ഖാരം ആദായ നാവായ സഹജാതിം ഉജ്ജവിംസു; നാവായ പച്ചോരോഹിത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ഭത്തവിസ്സഗ്ഗം കരോന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാള്ഹസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘കേ നു ഖോ ധമ്മവാദിനോ – പാചീനകാ വാ ഭിക്ഖൂ, പാവേയ്യകാ വാ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാള്ഹസ്സ, ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച ചേതസാ പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ, ഏതദഹോസി – ‘‘അധമ്മവാദിനോ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, ധമ്മവാദിനോ പാവേയ്യകാ [പാഠേയ്യകാ (സ്യാ.)] ഭിക്ഖൂ’’തി.

അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ സുദ്ധാവാസകായികാ ദേവതാ ആയസ്മതോ സാള്ഹസ്സ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമ്മിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ സുദ്ധാവാസേസു ദേവേസു അന്തരഹിതാ – ആയസ്മതോ സാള്ഹസ്സ സമ്മുഖേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ സാ ദേവതാ ആയസ്മന്തം സാള്ഹം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ സാള്ഹ, അധമ്മവാദീ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, ധമ്മവാദീ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ. തേന ഹി, ഭന്തേ സാള്ഹ, യഥാധമ്മോ തഥാ തിട്ഠാഹീ’’തി. ‘‘പുബ്ബേപി ചാഹം, ദേവതേ, ഏതരഹി ച യഥാധമ്മോ തഥാ ഠിതോ; അപി ചാഹം ന താവ ദിട്ഠിം ആവി കരോമി, അപ്പേവ നാമ മം ഇമസ്മിം അധികരണേ സമ്മന്നേയ്യാ’’തി.

൪൫൪. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ തം സാമണകം പരിക്ഖാരം ആദായ യേനായസ്മാ രേവതോ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം രേവതം ഏതദവോചും – ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു, ഭന്തേ, ഥേരോ സാമണകം പരിക്ഖാരം – പത്തമ്പി, ചീവരമ്പി, നിസീദനമ്പി, സൂചിഘരമ്പി, കായബന്ധനമ്പി, പരിസ്സാവനമ്പി, ധമ്മകരണമ്പീ’’തി. ‘‘അലം, ആവുസോ, പരിപുണ്ണം മേ പത്തചീവര’’ന്തി ന ഇച്ഛി പടിഗ്ഗഹേതും.

തേന ഖോ പന സമയേന ഉത്തരോ നാമ ഭിക്ഖു വീസതിവസ്സോ ആയസ്മതോ രേവതസ്സ ഉപട്ഠാകോ ഹോതി. അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ യേനായസ്മാ ഉത്തരോ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉത്തരം ഏതദവോചും – ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ഉത്തരോ സാമണകം പരിക്ഖാരം – പത്തമ്പി, ചീവരമ്പി, നിസീദനമ്പി, സൂചിഘരമ്പി, കായബന്ധനമ്പി, പരിസ്സാവനമ്പി, ധമ്മകരണമ്പീ’’തി. ‘‘അലം, ആവുസോ, പരിപുണ്ണം മേ പത്തചീവര’’ന്തി ന ഇച്ഛി പടിഗ്ഗഹേതും. ‘‘മനുസ്സാ ഖോ, ആവുസോ ഉത്തര, ഭഗവതോ സാമണകം പരിക്ഖാരം ഉപനാമേന്തി. സചേ ഭഗവാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, തേനേവ തേ അത്തമനാ ഹോന്തി. നോ ചേ ഭഗവാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആയസ്മതോ [ആയസ്മതോ ച (സ്യാ.)] ആനന്ദസ്സ ഉപനാമേന്തി – പടിഗ്ഗണ്ഹാതു, ഭന്തേ, ഥേരോ സാമണകം പരിക്ഖാരം. യഥാ ഭഗവതാ പടിഗ്ഗഹിതോ, ഏവമേവ സോ ഭവിസ്സതീതി. പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ഉത്തരോ സാമണകം പരിക്ഖാരം. യഥാ ഥേരേന പടിഗ്ഗഹിതോ, ഏവമേവ സോ ഭവിസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉത്തരോ വേസാലികേഹി വജ്ജിപുത്തേഹി ഭിക്ഖൂഹി നിപ്പീളിയമാനോ ഏകം ചീവരം അഗ്ഗഹേസി. ‘‘വദേയ്യാഥ, ആവുസോ, യേന അത്ഥോ’’തി. ‘‘ഏത്തകം ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഥേരം വദേതു; ഏത്തകഞ്ച, ഭന്തേ, ഥേരോ സങ്ഘമജ്ഝേ വദേതു – ‘പുരത്ഥിമേസു ജനപദേസു ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ ഉപ്പജ്ജന്തി. ധമ്മവാദീ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, അധമ്മവാദീ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ’’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ഉത്തരോ വേസാലികാനം വജ്ജിപുത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ രേവതോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം രേവതം ഏതദവോച – ‘‘ഏത്തകം, ഭന്തേ, ഥേരോ സങ്ഘമജ്ഝേ വദേതു – ‘പുരത്ഥിമേസു ജനപദേസു ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ ഉപ്പജ്ജന്തി. ധമ്മവാദീ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, അധമ്മവാദീ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ’’’തി. ‘‘അധമ്മേ മം ത്വം, ഭിക്ഖു, നിയോജേസീ’’തി ഥേരോ ആയസ്മന്തം ഉത്തരം പണാമേസി.

അഥ ഖോ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ഉത്തരം ഏതദവോചും – ‘‘കിം, ആവുസോ ഉത്തര, ഥേരോ ആഹാ’’തി? ‘‘പാപികം നോ, ആവുസോ, കതം. ‘അധമ്മേ മം ത്വം, ഭിക്ഖു, നിയോജേസീ’’’തി ഥേരോ മം പണാമേസീതി. ‘‘നനു ത്വം, ആവുസോ [ആവുസോ ഉത്തര (സ്യാ. കം.)], വുഡ്ഢോ വീസതിവസ്സോസീ’’തി? ‘‘ആമാവുസോ, അപി ച മയം ഗരുനിസ്സയം ഗണ്ഹാമാ’’തി.

൪൫൫. അഥ ഖോ സങ്ഘോ തം അധികരണം വിനിച്ഛിനിതുകാമോ സന്നിപതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ആവുസോ, സങ്ഘോ. സചേ മയം ഇമം അധികരണം ഇധ വൂപസമേസ്സാമ, സിയാപി മൂലാദായകാ [മൂലദായകാ (സീ.)] ഭിക്ഖൂ പുനകമ്മായ ഉക്കോടേയ്യും. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, യത്ഥേവിമം അധികരണം സമുപ്പന്നം, സങ്ഘോ തത്ഥേവിമം അധികരണം വൂപസമേയ്യാ’’തി.

അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വേസാലിം അഗമംസു – തം അധികരണം വിനിച്ഛിനിതുകാമാ.

തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബകാമീ നാമ പഥബ്യാ സങ്ഘത്ഥേരോ വീസവസ്സസതികോ ഉപസമ്പദായ, ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ സദ്ധിവിഹാരികോ, വേസാലിയം പടിവസതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ആയസ്മന്തം സമ്ഭൂതം സാണവാസിം ഏതദവോച – ‘‘അഹം, ആവുസോ, യസ്മിം വിഹാരേ സബ്ബകാമീ ഥേരോ വിഹരതി, തം വിഹാരം ഉപഗച്ഛാമി. സോ ത്വം കാലസ്സേവ ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം ഉപസങ്കമിത്വാ ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി പുച്ഛേയ്യാസീ’’തി.

‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ ആയസ്മതോ രേവതസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ, യസ്മിം വിഹാരേ സബ്ബകാമീ ഥേരോ വിഹരതി, തം വിഹാരം ഉപഗച്ഛി. ഗബ്ഭേ ആയസ്മതോ സബ്ബകാമിസ്സ സേനാസനം പഞ്ഞത്തം ഹോതി, ഗബ്ഭപ്പമുഖേ ആയസ്മതോ രേവതസ്സ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ – അയം ഥേരോ മഹല്ലകോ ന നിപജ്ജതീതി – ന സേയ്യം കപ്പേസി. ആയസ്മാ സബ്ബകാമീ – അയം ഭിക്ഖു ആഗന്തുകോ കിലന്തോ ന നിപജ്ജതീതി – ന സേയ്യം കപ്പേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സബ്ബകാമീ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ ആയസ്മന്തം രേവതം ഏതദവോച – ‘‘കതമേന ത്വം ഭൂമി വിഹാരേന ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരസീ’’തി? ‘‘മേത്താവിഹാരേന ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരാമീ’’തി. ‘‘കുല്ലകവിഹാരേന കിര ത്വം ഭൂമി ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരസി. കുല്ലകവിഹാരോ ഏസോ [ഹേസോ (സ്യാ.)] ഭൂമി യദിദം മേത്താ’’തി. ‘‘പുബ്ബേപി മേ, ഭന്തേ, ഗിഹിഭൂതസ്സ ആചിണ്ണാ മേത്താ. തേനാഹം ഏതരഹിപി മേത്താവിഹാരേന ബഹുലം വിഹരാമി, അപി ച ഖോ മയാ ചിരപ്പത്തം അരഹത്ത’’ന്തി. ‘‘ഥേരോ പന, ഭന്തേ, കതമേന വിഹാരേന ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരതീ’’തി? ‘‘സുഞ്ഞതാവിഹാരേന ഖോ അഹം ഭൂമി ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരാമീ’’തി. ‘‘മഹാപുരിസവിഹാരേന കിര, ഭന്തേ, ഥേരോ ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരതി. മഹാപുരിസവിഹാരോ ഏസോ, ഭന്തേ, യദിദം സുഞ്ഞതാ’’തി. ‘‘പുബ്ബേപി മേ ഭൂമി ഗിഹിഭൂതസ്സ ആചിണ്ണാ സുഞ്ഞതാ. തേനാഹം ഏതരഹിപി സുഞ്ഞതാവിഹാരേന ബഹുലം വിഹരാമി, അപി ച മയാ ചിരപ്പത്തം അരഹത്ത’’ന്തി. അയഞ്ചരഹി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ, അഥായസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ തസ്മിം അനുപ്പത്തോ ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ യേനായസ്മാ സബ്ബകാമീ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സമ്ഭൂതോ സാണവാസീ ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം ഏതദവോച – ‘‘ഇമേ, ഭന്തേ, വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ വേസാലിയം ദസ വത്ഥൂനി ദീപേന്തി – കപ്പതി സിങ്ഗിലോണകപ്പോ, കപ്പതി ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ, കപ്പതി ഗാമന്തരകപ്പോ, കപ്പതി ആവാസകപ്പോ, കപ്പതി അനുമതികപ്പോ, കപ്പതി ആചിണ്ണകപ്പോ, കപ്പതി അമഥിതകപ്പോ, കപ്പതി ജളോഗിം, പാതും കപ്പതി അദസകം നിസീദനം, കപ്പതി ജാതരൂപരജതന്തി. ഥേരേന, ഭന്തേ, ഉപജ്ഝായസ്സ മൂലേ ബഹുധമ്മോ ച വിനയോ ച പരിയത്തോ. ഥേരസ്സ ഭന്തേ, ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ കഥം ഹോതി? കേ നു ഖോ ധമ്മവാദിനോ – പാചീനകാ വാ ഭിക്ഖൂ, പാവേയ്യകാ വാ’’തി? ‘‘തയാപി ഖോ, ആവുസോ, ഉപജ്ഝായസ്സ മൂലേ ബഹു ധമ്മോ ച വിനയോ ച പരിയത്തോ. തുയ്ഹം പന, ആവുസോ, ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ കഥം ഹോതി? കേ നു ഖോ ധമ്മവാദിനോ – പാചീനകാ വാ ഭിക്ഖൂ, പാവേയ്യകാ വാ’’തി? ‘‘മയ്ഹം ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ ഏവം ഹോതി – അധമ്മവാദീ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, ധമ്മവാദീ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂതി; അപി ചാഹം ന താവ ദിട്ഠിം ആവി കരോമി, അപ്പേവ നാമ മം ഇമസ്മിം അധികരണേ സമ്മന്നേയ്യാ’’തി. ‘‘മയ്ഹമ്പി ഖോ, ആവുസോ, ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ ഏവം ഹോതി – അധമ്മവാദീ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, ധമ്മവാദീ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂതി; അപി ചാഹം ന താവ ദിട്ഠിം ആവി കരോമി, അപ്പേവ നാമ മം ഇമസ്മിം അധികരണേ സമ്മന്നേയ്യാ’’തി.

൪൫൬. അഥ ഖോ സങ്ഘോ തം അധികരണം വിനിച്ഛിനിതുകാമോ സന്നിപതി. തസ്മിം ഖോ പന അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ അനഗ്ഗാനി ചേവ ഭസ്സാനി ജായന്തി, ന ചേകസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ വിഞ്ഞായതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഇമസ്മിം അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ അനഗ്ഗാനി ചേവ ഭസ്സാനി ജായന്തി, ന ചേകസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ വിഞ്ഞായതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം അധികരണം ഉബ്ബാഹികായ വൂപസമേയ്യാ’’തി. സങ്ഘോ ചത്താരോ പാചീനകേ ഭിക്ഖൂ, ചത്താരോ പാവേയ്യകേ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചിനി. പാചീനകാനം ഭിക്ഖൂനം – ആയസ്മന്തഞ്ച സബ്ബകാമിം, ആയസ്മന്തഞ്ച സാള്ഹം, ആയസ്മന്തഞ്ച ഖുജ്ജസോഭിതം, ആയസ്മന്തഞ്ച വാസഭഗാമികം; പാവേയ്യകാനം ഭിക്ഖൂനം – ആയസ്മന്തഞ്ച രേവതം, ആയസ്മന്തഞ്ച സമ്ഭൂതം സാണവാസിം, ആയസ്മന്തഞ്ച യസം കാകണ്ഡകപുത്തം, ആയസ്മന്തഞ്ച സുമനന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഇമസ്മിം അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ അനഗ്ഗാനി ചേവ ഭസ്സാനി ജായന്തി, ന ചേകസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ വിഞ്ഞായതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ചത്താരോ പാചീനകേ ഭിക്ഖൂ, ചത്താരോ പാവേയ്യകേ ഭിക്ഖൂ സമ്മന്നേയ്യ ഉബ്ബാഹികായ ഇമം അധികരണം വൂപസമേതും. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അമ്ഹാകം ഇമസ്മിം അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ അനഗ്ഗാനി ചേവ ഭസ്സാനി ജായന്തി, ന ചേകസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ വിഞ്ഞായതി. സങ്ഘോ ചത്താരോ പാചീനകേ ഭിക്ഖൂ, ചത്താരോ പാവേയ്യകേ ഭിക്ഖൂ സമ്മന്നതി ഉബ്ബാഹികായ ഇമം അധികരണം വൂപസമേതും. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ചതുന്നം പാചീനകാനം ഭിക്ഖൂനം, ചതുന്നം പാവേയ്യകാനം ഭിക്ഖൂനം സമ്മുതി, ഉബ്ബാഹികായ ഇമം അധികരണം വൂപസമേതും, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതാ സങ്ഘേന ചത്താരോ പാചീനകാ ഭിക്ഖൂ, ചത്താരോ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ, ഉബ്ബാഹികായ ഇമം അധികരണം വൂപസമേതും. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അജിതോ നാമ ഭിക്ഖു ദസവസ്സോ സങ്ഘസ്സ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഹോതി. അഥ ഖോ സങ്ഘോ ആയസ്മന്തമ്പി അജിതം സമ്മന്നതി – ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ആസനപഞ്ഞാപകം. അഥ ഖോ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കത്ഥ നു ഖോ മയം ഇമം അധികരണം വൂപസമേയ്യാമാ’’തി? അഥ ഖോ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ വാലികാരാമോ രമണീയോ അപ്പസദ്ദോ അപ്പനിഗ്ഘോസോ. യംനൂന മയം വാലികാരാമേ ഇമം അധികരണം വൂപസമേയ്യാമാ’’തി.

൪൫൭. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വാലികാരാമം അഗമംസു – തം അധികരണം വിനിച്ഛിനിതുകാമാ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം വിനയം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി.

ആയസ്മാ സബ്ബകാമീ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ആവുസോ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം രേവതേന വിനയം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം ഏതദവോച – ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, സിങ്ഗിലോണകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, സിങ്ഗിലോണകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, സിങ്ഗിനാ ലോണം പരിഹരിതും – യത്ഥ അലോണകം ഭവിസ്സതി തത്ഥ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമാ’’തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി. [പാചി. ൨൫൪ ആദയോ] ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘സാവത്ഥിയം, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘സന്നിധികാരകഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം പഠമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം പഠമം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ദ്വങ്ഗുലകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ദ്വങ്ഗുലായ ഛായായ വീതിവത്തായ വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാചി. ൨൪൫]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘രാജഗഹേ, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? വികാലഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം ദുതിയം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം ദുതിയം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ഗാമന്തരകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ഗാമന്തരകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ – ഇദാനി ഗാമന്തരം ഗമിസ്സാമീതി – ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന അനതിരിത്തം ഭോജനം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാചി. ൨൩൪]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘സാവത്ഥിയം, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘അനതിരിത്തഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം തതിയം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം തതിയം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ആവാസകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ആവാസകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ ആവാസാ സമാനസീമാ നാനുപോസഥം കാതു’’ന്തി. ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [മഹാവ. ൧൪൧ ആദയോ]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘രാജഗഹേ, ഉപോസഥസംയുത്തേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘വിനയാതിസാരേ ദുക്കട’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം ചതുത്ഥം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം ചതുത്ഥം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അനുമതികപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, അനുമതികപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, വഗ്ഗേന സങ്ഘേന കമ്മം കാതും – ആഗതേ ഭിക്ഖൂ അനുമാനേസ്സാമാ’’തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [മഹാവ. ൩൮൩ ആദയോ]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘ചമ്പേയ്യകേ, വിനയവത്ഥുസ്മി’’ന്തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘വിനയാതിസാരേ ദുക്കട’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം പഞ്ചമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം പഞ്ചമം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ആചിണ്ണകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, ആചിണ്ണകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ – ഇദം മേ ഉപജ്ഝായേന അജ്ഝാചിണ്ണം, ഇദം മേ ആചരിയേന അജ്ഝാചിണ്ണം – തം അജ്ഝാചരിതു’’ന്തി? ‘‘ആചിണ്ണകപ്പോ ഖോ, ആവുസോ, ഏകച്ചോ കപ്പതി, ഏകച്ചോ ന കപ്പതീ’’തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം ഛട്ഠം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം ഛട്ഠം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അമഥിതകപ്പോ’’തി? ‘‘കോ സോ, ആവുസോ, അമഥിതകപ്പോ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, യം തം ഖീരം ഖീരഭാവം വിജഹിതം, അസമ്പത്തം ദധിഭാവം, തം ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന അനതിരിത്തം പാതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാചി. ൨൩൪]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘സാവത്ഥിയം, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘അനതിരിത്തഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം സത്തമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം സത്തമം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ജളോഗിം പാതു’’ന്തി? ‘‘കാ സാ, ആവുസോ, ജളോഗീ’’തി? ‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, യാ സാ സുരാ ആസുതാ അസമ്പത്താ മജ്ജഭാവം, സാ പാതു’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാചി. ൩൨൬]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘കോസമ്ബിയം, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി. ‘‘സുരാമേരയപാനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം അട്ഠമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം അട്ഠമം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, അദസകം നിസീദന’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാചി. ൫൩൧ ആദയോ]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി? ‘‘സാവത്ഥിയം, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘ഛേദനകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം നവമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം നവമം സലാകം നിക്ഖിപാമി’’.

‘‘കപ്പതി, ഭന്തേ, ജാതരൂപരജത’’ന്തി? ‘‘നാവുസോ, കപ്പതീ’’തി [പാരാ. ൫൮൦ ആദയോ]. ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി. ‘‘രാജഗഹേ, സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘ജാതരൂപരജതപടിഗ്ഗഹണേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം ദസമം വത്ഥു സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതം. ഇതിപിദം വത്ഥു ഉദ്ധമ്മം, ഉബ്ബിനയം, അപഗതസത്ഥുസാസനം. ഇദം ദസമം സലാകം നിക്ഖിപാമി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി സങ്ഘേന വിനിച്ഛിതാനി. ഇതിപിമാനി ദസവത്ഥൂനി ഉദ്ധമ്മാനി, ഉബ്ബിനയാനി, അപഗതസത്ഥുസാസനാനീ’’തി.

൪൫൮. ‘‘നിഹതമേതം, ആവുസോ, അധികരണം, സന്തം വൂപസന്തം സുവൂപസന്തം. അപി ച മം ത്വം, ആവുസോ, സങ്ഘമജ്ഝേപി ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി പുച്ഛേയ്യാസി – തേസം ഭിക്ഖൂനം സഞ്ഞത്തിയാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രേവതോ ആയസ്മന്തം സബ്ബകാമിം സങ്ഘമജ്ഝേപി ഇമാനി ദസ വത്ഥൂനി പുച്ഛി. പുട്ഠോ പുട്ഠോ ആയസ്മാ സബ്ബകാമീ വിസ്സജ്ജേസി. ഇമായ ഖോ പന വിനയസങ്ഗീതിയാ സത്ത ഭിക്ഖുസതാനി അനൂനാനി അനധികാനി അഹേസും, തസ്മായം വിനയസങ്ഗീതി ‘‘സത്തസതികാ’’തി വുച്ചതീതി.

ദുതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

സത്തസതികക്ഖന്ധകോ ദ്വാദസമോ.

ഇമമ്ഹി ഖന്ധകേ വത്ഥൂ പഞ്ചവീസതി.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദസ വത്ഥൂനി പൂരേത്വാ, കമ്മം ദൂതേന പാവിസി;

ചത്താരോ പുന രൂപഞ്ച, കോസമ്ബി ച പാവേയ്യകോ.

മഗ്ഗോ സോരേയ്യം സങ്കസ്സം, കണ്ണകുജ്ജം ഉദുമ്ബരം;

സഹജാതി ച മജ്ഝേസി, അസ്സോസി കം നു ഖോ മയം.

പത്തനാവായ ഉജ്ജവി, രഹോസി ഉപനാമയം [ദൂരതോപി ഉദപാദി (ക.)];

ഗരു [ദാരുണം (സ്യാ.)] സങ്ഘോ ച വേസാലിം, മേത്താ സങ്ഘോ ഉബ്ബാഹികാതി.

സത്തസതികക്ഖന്ധകോ നിട്ഠിതോ.