൪. പടിസാരണീയകമ്മം

൩൩. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സുധമ്മോ മച്ഛികാസണ്ഡേ ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ആവാസികോ ഹോതി, നവകമ്മികോ ധുവഭത്തികോ. യദാ ചിത്തോ ഗഹപതി സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ നിമന്തേതുകാമോ ഹോതി തദാ ന ആയസ്മന്തം സുധമ്മം അനപലോകേത്വാ സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ നിമന്തേതി.

തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ, ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ, ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ, ആയസ്മാ ച മഹാകച്ചാനോ, ആയസ്മാ ച മഹാകോട്ഠികോ, ആയസ്മാ ച മഹാകപ്പിനോ, ആയസ്മാ ച മഹാചുന്ദോ, ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ, ആയസ്മാ ച രേവതോ, ആയസ്മാ ച ഉപാലി, ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ, ആയസ്മാ ച രാഹുലോ, കാസീസു ചാരികം ചരമാനാ യേന മച്ഛികാസണ്ഡോ തദവസരും.

അസ്സോസി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ഥേരാ കിര ഭിക്ഖൂ മച്ഛികാസണ്ഡം അനുപ്പത്താതി. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി യേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ചിത്തം ഗഹപതിം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി.

അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേന്തു മേ, ഭന്തേ, ഥേരാ സ്വാതനായ ആഗന്തുകഭത്ത’’ന്തി. അധിവാസേസും ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ [അധിവാസേസും ഖോ തേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ (സ്യാ.)] തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേനായസ്മാ സുധമ്മോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സുധമ്മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മന്തം സുധമ്മം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു മേ, ഭന്തേ, അയ്യോ സുധമ്മോ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഥേരേഹീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ ‘പുബ്ബേ ഖ്വായം ചിത്തോ ഗഹപതി യദാ സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ നിമന്തേതുകാമോ ന മം അനപലോകേത്വാ സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ നിമന്തേതി; സോദാനി മം അനപലോകേത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേസി; ദുട്ഠോദാനായം ചിത്തോ ഗഹപതി അനപേക്ഖോ വിരത്തരൂപോ മയീ’തി ചിത്തം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘അലം, ഗഹപതി, നാധിവാസേമീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മന്തം സുധമ്മം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു മേ, ഭന്തേ, അയ്യോ സുധമ്മോ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഥേരേഹീ’’തി. ‘‘അലം, ഗഹപതി, നാധിവാസേമീ’’തി. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ‘കിം മേ കരിസ്സതി അയ്യോ സുധമ്മോ അധിവാസേന്തോ വാ അനധിവാസേന്തോ വാ’തി ആയസ്മന്തം സുധമ്മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

൩൪. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ ‘യംനൂനാഹം ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പടിയത്തം പസ്സേയ്യ’ന്തി പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി യേനായസ്മാ സുധമ്മോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സുധമ്മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ചിത്തം ഗഹപതിം ആയസ്മാ സുധമ്മോ ഏതദവോച – ‘‘പഹൂതം ഖോ തേ ഇദം, ഗഹപതി, ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയത്തം; ഏകാ ച ഖോ ഇധ നത്ഥി യദിദം തിലസങ്ഗുളികാ’’തി. ‘‘ബഹുമ്ഹി വത, ഭന്തേ, രതനേ ബുദ്ധവചനേ [ഭന്തേ ബുദ്ധവചനേ (സ്യാ.)] വിജ്ജമാനേ അയ്യേന സുധമ്മേന യദേവ കിഞ്ചി ഭാസിതം യദിദം തിലസങ്ഗുളികാതി. ഭൂതപുബ്ബം, ഭന്തേ, ദക്ഖിണാപഥകാ വാണിജാ പുരത്ഥിമം ജനപദം അഗമംസു വാണിജ്ജായ. തേ തതോ കുക്കുടിം ആനേസും. അഥ ഖോ സാ, ഭന്തേ, കുക്കുടീ കാകേന സദ്ധിം സംവാസം കപ്പേസി. സാ പോതകം ജനേസി. യദാ ഖോ സോ, ഭന്തേ, കുക്കുടപോതകോ കാകവസ്സം വസ്സിതുകാമോ ഹോതി, കാകകുക്കുടീതി വസ്സതി; യദാ കുക്കുടിവസ്സം വസ്സിതുകാമോ ഹോതി, കുക്കുടികാകാതി വസ്സതി. ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, ബഹുമ്ഹി രതനേ ബുദ്ധവചനേ വിജ്ജമാനേ അയ്യേന സുധമ്മേന യദേവ കിഞ്ചി ഭാസിതം യദിദം തിലസംഗുളികാ’’തി. ‘‘അക്കോസസി മം ത്വം, ഗഹപതി, പരിഭാസസി മം ത്വം, ഗഹപതി. ഏസോ തേ, ഗഹപതി, ആവാസോ, പക്കമിസ്സാമീ’’തി. ‘‘നാഹം, ഭന്തേ, അയ്യം സുധമ്മം അക്കോസാമി, പരിഭാസാമി [ന പരിഭാസാമി (സീ. സ്യാ.)]. വസതു, ഭന്തേ, അയ്യോ സുധമ്മോ മച്ഛികാസണ്ഡേ. രമണീയം അമ്ബാടകവനം. അഹം അയ്യസ്സ സുധമ്മസ്സ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമി, ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ ചിത്തം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘അക്കോസസി മം ത്വം, ഗഹപതി, പരിഭാസസി മം ത്വം, ഗഹപതി. ഏസോ തേ, ഗഹപതി, ആവാസോ, പക്കമിസ്സാമീ’’തി. ‘‘കഹം, ഭന്തേ, അയ്യോ സുധമ്മോ ഗമിസ്സതീ’’തി? ‘‘സാവത്ഥിം ഖോ അഹം, ഗഹപതി, ഗമിസ്സാമി ഭഗവന്തം ദസ്സനായാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, യഞ്ച അത്തനാ ഭണിതം, യഞ്ച മയാ ഭണിതം തം സബ്ബം ഭഗവതോ ആരോചേഹി. അനച്ഛരിയം ഖോ പനേതം, ഭന്തേ, യം അയ്യോ സുധമ്മോ പുനദേവ മച്ഛികാസണ്ഡം പച്ചാഗച്ഛേയ്യാ’’തി.

൩൫. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സാവത്ഥി തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന സാവത്ഥി ജേതവനം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ യഞ്ച അത്തനാ ഭണിതം യഞ്ച ചിത്തേന ഗഹപതിനാ ഭണിതം തം സബ്ബം ഭഗവതോ ആരോചേസി.

വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, മോഘപുരിസ, അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ചിത്തം ഗഹപതിം സദ്ധം പസന്നം ദായകം കാരകം സങ്ഘുപട്ഠാകം ഹീനേന ഖുംസേസ്സസി, ഹീനേന വമ്ഭേസ്സസി? നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം കരോതു – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബം – പഠമം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു ചോദേതബ്ബോ, ചോദേത്വാ സാരേതബ്ബോ, സാരേത്വാ ആപത്തിം ആരോപേതബ്ബോ, ആപത്തിം ആരോപേത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൩൬. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു ചിത്തം ഗഹപതിം സദ്ധം പസന്നം ദായകം കാരകം സങ്ഘുപട്ഠാകം ഹീനേന ഖുംസേതി, ഹീനേന വമ്ഭേതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു ചിത്തം ഗഹപതിം സദ്ധം പസന്നം ദായകം കാരകം സങ്ഘുപട്ഠാകം ഹീനേന ഖുംസേതി, ഹീനേന വമ്ഭേതി. സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം കരോതി – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ കരണം – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു ചിത്തം ഗഹപതിം സദ്ധം പസന്നം ദായകം കാരകം സങ്ഘുപട്ഠാകം ഹീനേന ഖുംസേതി, ഹീനേന വമ്ഭേതി. സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം കരോതി – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ കരണം – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘കതം സങ്ഘേന സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം – ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകം

൩൭. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച. അസമ്മുഖാ കതം ഹോതി, അപ്പടിപുച്ഛാ കതം ഹോതി, അപ്പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച. അനാപത്തിയാ കതം ഹോതി, അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, ദേസിതായ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി…പേ… അചോദേത്വാ കതം ഹോതി, അസാരേത്വാ കതം ഹോതി, ആപത്തിം അനാരോപേത്വാ കതം ഹോതി…പേ… അസമ്മുഖാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അപ്പടിപുച്ഛാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അപ്പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അനാപത്തിയാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ദേസിതായ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അചോദേത്വാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അസാരേത്വാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ആപത്തിം അനാരോപേത്വാ കതം ഹോതി, അധമ്മേന കതം ഹോതി, വഗ്ഗേന കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, അവിനയകമ്മഞ്ച, ദുവൂപസന്തഞ്ച.

പടിസാരണീയകമ്മേ അധമ്മകമ്മദ്വാദസകം നിട്ഠിതം.

ധമ്മകമ്മദ്വാദസകം

൩൮. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച. സമ്മുഖാ കതം ഹോതി, പടിപുച്ഛാ കതം ഹോതി, പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച. ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, അദേസിതായ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി…പേ… ചോദേത്വാ കതം ഹോതി, സാരേത്വാ കതം ഹോതി, ആപത്തിം ആരോപേത്വാ കതം ഹോതി…പേ… സമ്മുഖാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… പടിപുച്ഛാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… അദേസിതായ ആപത്തിയാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ചോദേത്വാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… സാരേത്വാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി…പേ… ആപത്തിം ആരോപേത്വാ കതം ഹോതി, ധമ്മേന കതം ഹോതി, സമഗ്ഗേന കതം ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പടിസാരണീയകമ്മം ധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി, വിനയകമ്മഞ്ച, സുവൂപസന്തഞ്ച.

പടിസാരണീയകമ്മേ ധമ്മകമ്മദ്വാദസകം നിട്ഠിതം.

ആകങ്ഖമാനചതുക്കം

൩൯. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ. ഗിഹീനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഗിഹീനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഗിഹീനം അനാവാസായ [അവാസായ (സീ.)] പരിസക്കതി, ഗിഹീ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ഗിഹീ ഗിഹീഹി ഭേദേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ. ഗിഹീനം ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഗിഹീനം ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഗിഹീനം സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഗിഹീ ഹീനേന ഖുംസേതി ഹീനേന വമ്ഭേതി, ഗിഹീനം ധമ്മികം പടിസ്സവം ന സച്ചാപേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘പഞ്ചന്നം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ. ഏകോ ഗിഹീനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഏകോ ഗിഹീനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഏകോ ഗിഹീനം അനാവാസായ പരിസക്കതി, ഏകോ ഗിഹീ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ഏകോ ഗിഹീ ഗിഹീഹി ഭേദേതി – ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖൂനം, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ.

‘‘അപരേസമ്പി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖൂനം, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ. ഏകോ ഗിഹീനം ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഏകോ ഗിഹീനം ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഏകോ ഗിഹീനം സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ഏകോ ഗിഹീ ഹീനേന ഖുംസേതി ഹീനേന വമ്ഭേതി, ഏകോ ഗിഹീനം ധമ്മികം പടിസ്സവം ന സച്ചാപേതി – ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖൂനം, ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ, പടിസാരണീയകമ്മം കരേയ്യ.

ആകങ്ഖമാനചതുക്കം നിട്ഠിതം.

അട്ഠാരസവത്തം

൪൦. ‘‘പടിസാരണീയകമ്മകതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ – ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി സാദിതബ്ബാ, സമ്മതേനപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദിതബ്ബാ. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മം കതം ഹോതി സാ ആപത്തി ന ആപജ്ജിതബ്ബാ, അഞ്ഞാ വാ താദിസികാ, തതോ വാ പാപിട്ഠതരാ; കമ്മം ന ഗരഹിതബ്ബം, കമ്മികാ ന ഗരഹിതബ്ബാ. ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ, ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ, ന സവചനീയം കാതബ്ബം, ന അനുവാദോ പട്ഠപേതബ്ബോ, ന ഓകാസോ കാരേതബ്ബോ, ന ചോദേതബ്ബോ, ന സാരേതബ്ബോ, ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബ’’ന്തി.

പടിസാരണീയകമ്മേ അട്ഠാരസവത്തം നിട്ഠിതം.

൪൧. അഥ ഖോ സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം അകാസി – ‘‘ചിത്തോ തേ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോ’’തി. സോ സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ മച്ഛികാസണ്ഡം ഗന്ത്വാ മങ്കുഭൂതോ നാസക്ഖി ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും. പുനദേവ സാവത്ഥിം പച്ചാഗഞ്ഛി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഖമാപിതോ തയാ, ആവുസോ സുധമ്മ, ചിത്തോ ഗഹപതീ’’തി? ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, മച്ഛികാസണ്ഡം ഗന്ത്വാ മങ്കുഭൂതോ നാസക്ഖിം ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതു’’ന്തി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ…. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതം ദേതു – ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും. ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ ദാതബ്ബോ – പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതം ദദേയ്യ ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതം ദേതി ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതസ്സ ദാനം ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദൂതോ ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതും. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൪൨. ‘‘തേന, ഭിക്ഖവേ, സുധമ്മേന ഭിക്ഖുനാ അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം മച്ഛികാസണ്ഡം ഗന്ത്വാ ചിത്തോ ഗഹപതി ഖമാപേതബ്ബോ – ‘ഖമ, ഗഹപതി, പസാദേമി ത’ന്തി. ഏവഞ്ചേ വുച്ചമാനോ ഖമതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഖമതി, അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബോ – ‘ഖമ, ഗഹപതി, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ, പസാദേതി ത’ന്തി. ഏവഞ്ചേ വുച്ചമാനോ ഖമതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഖമതി, അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബോ – ‘ഖമ, ഗഹപതി, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ, അഹം തം പസാദേമീ’തി. ഏവഞ്ചേ വുച്ചമാനോ ഖമതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഖമതി, അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബോ – ‘ഖമ, ഗഹപതി, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ, സങ്ഘസ്സ വചനേനാ’തി. ഏവഞ്ചേ വുച്ചമാനോ ഖമതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഖമതി, അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സുധമ്മോ ഭിക്ഖു [സുധമ്മം ഭിക്ഖും… സാ ആപത്തി ദേസാപേതബ്ബാതി (സീ. സ്യാ.)] ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ദസ്സനൂപചാരം അവിജഹാപേത്വാ സവനൂപചാരം അവിജഹാപേത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ തം ആപത്തിം ദേസാപേതബ്ബോ’’തി [സുധമ്മം ഭിക്ഖും… സാ ആപത്തി ദേസാപേതബ്ബാതി (സീ. സ്യാ.)].

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുധമ്മോ അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം മച്ഛികാസണ്ഡം ഗന്ത്വാ ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേസി. സോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേതി – ‘‘അഹം, ആവുസോ, സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ സമ്മാ വത്താമി, ലോമം പാതേമി, നേത്ഥാരം വത്താമി. കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതു.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകം

൪൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. ഉപസമ്പാദേതി, നിസ്സയം ദേതി, സാമണേരം ഉപട്ഠാപേതി, ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം സാദിയതി, സമ്മതോപി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

[പരി. ൪൨൦] ‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മം കതം ഹോതി തം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞം വാ താദിസികം, തതോ വാ പാപിട്ഠതരം; കമ്മം ഗരഹതി, കമ്മികേ ഗരഹതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

‘‘അട്ഠഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥം ഠപേതി, പവാരണം ഠപേതി, സവചനീയം കരോതി, അനുവാദം പട്ഠപേതി, ഓകാസം കാരേതി, ചോദേതി, സാരേതി, ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം’’.

പടിസാരണീയകമ്മേ നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകം നിട്ഠിതം.

പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകം

൪൪. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. ന ഉപസമ്പാദേതി, ന നിസ്സയം ദേതി, ന സാമണേരം ഉപട്ഠാപേതി, ന ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം സാദിയതി, സമ്മതോപി ഭിക്ഖുനിയോ ന ഓവദതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മം കതം ഹോതി തം ആപത്തിം ന ആപജ്ജതി, അഞ്ഞം വാ താദിസികം, തതോ വാ പാപിട്ഠതരം; കമ്മം ന ഗരഹതി, കമ്മികേ ന ഗരഹതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

‘‘അട്ഠഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥം ഠപേതി, ന പവാരണം ഠപേതി, ന സവചനീയം കരോതി, ന അനുവാദം പട്ഠപേതി, ന ഓകാസം കാരേതി, ന ചോദേതി, ന സാരേതി, ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

പടിസാരണീയകമ്മേ പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകം നിട്ഠിതം.

൪൫. ‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. തേന [തേന ഹി (സ്യാ. ക.)], ഭിക്ഖവേ, സുധമ്മേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ സമ്മാ വത്താമി, ലോമം പാതേമി, നേത്ഥാരം വത്താമി, പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിം യാചതി. സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേന പടിസാരണീയകമ്മകതോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിം യാചതി. സങ്ഘോ സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയസ്സ കമ്മസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘പടിപ്പസ്സദ്ധം സങ്ഘേന സുധമ്മസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസാരണീയകമ്മം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

പടിസാരണീയകമ്മം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.