൫. ബാഹിരമാതികാവണ്ണനാ

൫. ഏതേന ഠപനാകാരേനാതി സരൂപേന അഗ്ഗഹേത്വാ യഥാവുത്തേന പകരണന്തരമാതികായ ഇധ മാതികാഭാവകിത്തനസങ്ഖാതേന ഠപനാകാരേന. പകരണന്തരഠപിതായ മാതികായ അവിഭാഗേന പച്ഛതോ ഗഹണം ബഹി ഠപനന്തി ആഹ ‘‘ബഹി പിട്ഠിതോ ഠപിതത്താ’’തി. ഇധ അട്ഠപേത്വാതി ഇമിസ്സാ ധാതുകഥായ സരൂപേന അവത്വാ. തഥാ പകാസിതത്താതി മാതികാഭാവേന ജോതിതത്താ. ധമ്മസങ്ഗണീസീസേന ഹി ധമ്മസങ്ഗണിയം ആഗതമാതികാവ ഗഹിതാതി. യേഹി നയേഹി ധാതുകഥായ നിദ്ദേസോ, തേസു നയേസു, തേഹി വിഭജിതബ്ബേസു ഖന്ധാദീസു, തേസം നയാനം പവത്തിദ്വാരലക്ഖണേസു ച ഉദ്ദിട്ഠേസു ധാതുകഥായ ഉദ്ദേസവസേന വത്തബ്ബം വുത്തമേവ ഹോതീതി യം ഉദ്ദേസവസേന വത്തബ്ബം, തം വത്വാ പുന യഥാവുത്താനം ഖന്ധാദീനം കുസലാദിവിഭാഗദസ്സനത്ഥം ‘‘സബ്ബാപി ധമ്മസങ്ഗണീ ധാതുകഥായ മാതികാ’’തി വുത്തന്തി ഏവമേത്ഥ മാതികായ നിക്ഖേപവിധി വേദിതബ്ബോ.

‘‘ഗാവീതി അയമാഹാ’’തി ഏത്ഥ ഗാവീ-സദ്ദോ വിയ ‘‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോ’’തി ഏത്ഥ പദത്ഥവിപല്ലാസകാരിനാ ഇതി-സദ്ദേന അത്ഥപദത്ഥകോ സങ്ഗഹാസങ്ഗഹ-സദ്ദോ സദ്ദപദത്ഥകോ ജായതീതി അധിപ്പായേനാഹ ‘‘അനിദ്ധാരിതത്ഥസ്സ സദ്ദസ്സേവ വുത്തത്താ’’തി. തേന അത്ഥുദ്ധാരതോ സങ്ഗഹസദ്ദം സംവണ്ണേതീതി ദസ്സേതി. അനിദ്ധാരിതവിസേസോതി അസങ്ഗഹിതജാതിസഞ്ജാതിആദിവിസേസോ. സാമഞ്ഞേന ഗഹേതബ്ബതന്തി സങ്ഗഹസദ്ദാഭിധേയ്യതാസാമഞ്ഞേന വിഞ്ഞായമാനോ വുച്ചമാനോ വാ. ന ചേത്ഥ സാമഞ്ഞഞ്ച ഏകരൂപമേവാതി ചോദനാ കാതബ്ബാ ഭേദാപേക്ഖത്താ തസ്സ. യത്തകാ ഹി തസ്സ വിസേസാ, തദപേക്ഖമേവ തന്തി. ‘‘അത്തനോ ജാതിയാ’’തി വിഞ്ഞായതി യഥാ ‘‘മത്തേയ്യാ’’തി വുത്തേ അത്തനോ മാതു ഹിതാതി.

ധമ്മവിസേസം അനിദ്ധാരേത്വാതി സങ്ഗഹിതതാദിനാ പുച്ഛിതബ്ബവിസ്സജ്ജേതബ്ബധമ്മാനം വിസേസനം അകത്വാ. സാമഞ്ഞേനാതി അവിസേസേന. ധമ്മാനന്തി ഖന്ധാദിധമ്മാനം. അവസേസാ നിദ്ധാരേത്വാതി ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിത’’ന്തിആദികാ അവസേസാ ദ്വാദസപി പുച്ഛിതബ്ബവിസ്സജ്ജേതബ്ബധമ്മവിസേസം നിദ്ധാരേത്വാ ധമ്മാനം പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയഉദ്ദേസാതി യോജനാ. നനു ച ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിത’’ന്തിആദയോപി യഥാവുത്തവിസേസം അനിദ്ധാരേത്വാ സാമഞ്ഞേന ധമ്മാനം പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയുദ്ദേസാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിത’’ന്തിആദി. യസ്സ അത്ഥോ ഞായതി, സദ്ദോ ച ന പയുജ്ജതി, സോ ലോപോതി വേദിതബ്ബോ, ആവുത്തിആദിവസേന വാ അയമത്ഥോ ദീപേതബ്ബോ. തേനാതി ലുത്തനിദ്ദിട്ഠേന അസങ്ഗഹിത-സദ്ദേന. സങ്ഗഹിതവിസേസവിസിട്ഠോതി ചക്ഖായതനേന ഖന്ധസങ്ഗഹേന സങ്ഗഹിതതാവിസേസവിസിട്ഠോ, തേന സോതായതനാദിഭാവേന അസങ്ഗഹിതോ സോതപസാദാദികോ യോ രുപ്പനസഭാവോ ധമ്മവിസേസോ. തന്നിസ്സിതോ തം ധമ്മവിസേസം നിസ്സായ ലബ്ഭമാനോ. ‘‘തേ ധമ്മാ കതിഹി ഖന്ധേഹി…പേ… ചതൂഹി ഖന്ധേഹി അസങ്ഗഹിതാ’’തിആദിനാ അസങ്ഗഹിതതാസങ്ഖാതോ പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനനയോ പരതോ പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജിയമാനോ ഇധ ഉദ്ദിട്ഠോ ഹോതി. വിസേസനേ കരണവചനന്തി ഇമിനാ തസ്സ ധമ്മസ്സ യഥാവുത്തസങ്ഗഹിതതാവിസേസവിസിട്ഠതംയേവ വിഭാവേതി. ഏവമേതേ പുച്ഛിതബ്ബവിസ്സജ്ജേതബ്ബധമ്മവിസേസം നിദ്ധാരേത്വാ പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയുദ്ദേസാ പവത്താതി വേദിതബ്ബാ.

നനു ച ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിത’’ന്തി ഏത്താവതാപി അയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി? ന ലബ്ഭതി തസ്സ ധമ്മമത്തദീപനതോ. നയുദ്ദേസോ ഹേസോ, ന ധമ്മുദ്ദേസോ. തഥാ ഹി പാളിയം സങ്ഗഹിതേനഅസങ്ഗഹിതപദനിദ്ദേസേ ‘‘ചക്ഖായതനേന യേ ധമ്മാ ഖന്ധസങ്ഗഹേന സങ്ഗഹിതാ, ആയതന…പേ… ധാതുസങ്ഗഹേന അസങ്ഗഹിതാ’’തി വത്വാ ‘‘തേ ധമ്മാ കതിഹി ഖന്ധേഹി…പേ… അസങ്ഗഹിതാ’’തി (ധാതു. ൧൭൧) പുച്ഛിത്വാ ‘‘തേ ധമ്മാ ചതൂഹി ഖന്ധേഹി ദ്വീഹായതനേഹി അട്ഠഹി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിതാ’’തി ദുതിയം അസങ്ഗഹിതപദം ഗഹിതം. അഞ്ഞഥാ ‘‘ചക്ഖായതനേന യേ ധമ്മാ ഖന്ധസങ്ഗഹേന സങ്ഗഹിതാ, തേ ധമ്മാ ആയതനസങ്ഗഹേന അസങ്ഗഹിതാ, ധാതുസങ്ഗഹേന അസങ്ഗഹിതാ. തേ കതമേ’’ഇച്ചേവ നിദ്ദിസിതബ്ബം സിയാ.

ഏസ നയോതി അതിദേസേന ദസ്സിതമത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘തേസുപീ’’തിആദി വുത്തം. തതിയപദേനാതി ലുത്തനിദ്ദേസേന ഗഹേതബ്ബന്തി വുത്തപദം സന്ധായാഹ. കത്തുഅത്ഥേ കരണനിദ്ദേസോ സങ്ഗഹിതാസങ്ഗഹിതേഹി തേഹി ധമ്മേഹി ധമ്മാനം സങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതായ വുത്തത്താ. തഥാ ഹി തത്ഥ പാളിയം ‘‘തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ’’തി ധമ്മമുഖേനേവ സങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതാ വുത്താ. ദുതിയതതിയേസു പന സങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതാസങ്ഖാതവിസേസനദ്വാരേന ധമ്മാനം അസങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതാ വുത്താതി തത്ഥ ‘‘വിസേസനേ കരണവചന’’ന്തി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘തത്ഥ ഹി…പേ… ധമ്മന്തരസ്സാ’’തി. തത്ഥ സഭാവന്തരേനാതി സങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതാസങ്ഖാതേന സഭാവന്തരേന പകാരന്തരേന. സഭാവന്തരസ്സാതി അസങ്ഗഹിതതാസങ്ഗഹിതതാസങ്ഖാതസ്സ സഭാവന്തരസ്സ. ഏതേസൂതി ചതുത്ഥപഞ്ചമേസു. ധമ്മന്തരേനാതി അഞ്ഞധമ്മേന. ധമ്മന്തരസ്സാതി തതോ അഞ്ഞസ്സ ധമ്മസ്സ വിസേസനം കതം. തത്ഥ ഹി അന്തരേന പകാരവിസേസാമസനം ധമ്മേനേവ ധമ്മോ വിസേസിതോതി. ആദിപദേനേവാതി ‘‘സങ്ഗഹിതേനാ’’തിആദിനാ വുത്തേന പഠമപദേനേവ. ഇതരേഹീതി ‘‘സമ്പയുത്തം വിപ്പയുത്ത’’ന്തിആദിനാ വുത്തേഹി ദുതിയതതിയപദേഹി. ഏത്ഥാതി ഏകാദസമാദീസു ചതൂസു. ദുതിയതതിയേസു വിയ വിസേസനേ ഏവ കരണവചനം ദട്ഠബ്ബം, ന ചതുത്ഥപഞ്ചമേസു വിയ കത്തുഅത്ഥേതി അധിപ്പായോ. പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാനന്തിആദിനാ തമേവത്ഥം വിഭാവേതി.

വിവിധകപ്പനതോതി വിവിധം ബഹുധാ കപ്പനതോ, സങ്ഗഹാസങ്ഗഹാനം വിസും സഹ ച വിസേസനവിസേസിതബ്ബഭാവകപ്പനതോതി അത്ഥോ. തം പന വികപ്പനം വുത്താകാരേന വിഭജനം ഹോതീതി ആഹ ‘‘വിഭാഗതോതി അത്ഥോ’’തി. സന്നിട്ഠാനലക്ഖണേന അധിമോക്ഖേന സമ്പയുത്തധമ്മാ ആരമ്മണേ നിച്ഛയനാകാരേന പവത്തിയാ സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്തധമ്മാ. തേ ച തേഹി സദ്ധിം തദവസിട്ഠേ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണവിചികിച്ഛാസഹഗതധമ്മേ ച സങ്ഗഹേത്വാ ആഹ ‘‘സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്താ ച സബ്ബേ ച ചിത്തുപ്പാദാ സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്തസബ്ബചിത്തുപ്പാദാ’’തി. ഇതരേതി ഫസ്സാദയോ. സബ്ബേസന്തി ഏകൂനനവുതിയാ ചിത്തുപ്പാദാനം. പരിഗ്ഗഹേതബ്ബാതി സങ്ഗഹാദിവസേന പരിഗ്ഗണ്ഹിതബ്ബാ. മഹാവിസയേന അധിമോക്ഖേന. അഞ്ഞേസന്തി വിതക്കാദീനം. വചനം സന്ധായാതി ‘‘അധിമുച്ചനം അധിമോക്ഖോ, സോ സന്നിട്ഠാനലക്ഖണോ’’തി ധമ്മസങ്ഗഹവണ്ണനായം (ധ. സ. അട്ഠ. യേവാപനകവണ്ണനാ) ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാ അധിമോക്ഖോ, അധിമോക്ഖപച്ചയാ ഭവോ’’തി പടിച്ചസമുപ്പാദവിഭങ്ഗേ ച ആഗതം വചനം സന്ധായ. അത്ഥേ സതീതി ‘‘സന്നിട്ഠാന…പേ… സാധാരണതോ’’തി ഏവമത്ഥേ വുച്ചമാനേ. വത്തബ്ബേസൂതി സങ്ഗഹാദിപരിഗ്ഗഹത്ഥം വത്തബ്ബേസു. വുത്താ ഫസ്സാദയോ മനസികാരപരിയോസാനാ. താദിസസ്സാതി ഫസ്സാദിസദിസസ്സ സാധാരണസ്സ അധിമോക്ഖസദിസസ്സ അസാധാരണസ്സ അഞ്ഞസ്സ ധമ്മസ്സ അഭാവാ.

നനു ജീവിതിന്ദ്രിയചിത്തട്ഠിതിയോപി സാധാരണാതി? സച്ചം സാധാരണാ, അത്ഥി പന വിസേസോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ജീവിതിന്ദ്രിയം പനാ’’തിആദി. അസമാധിസഭാവാ ബലഭാവം അപ്പത്താ സാമഞ്ഞസദ്ദേനേവ വത്തബ്ബാതി യോജനാ. സാമഞ്ഞവിസേസസദ്ദേഹി ചാതി സാമഞ്ഞവിസേസസദ്ദേഹി വത്തബ്ബാ ച സമാധിസഭാവാ ചിത്തേകഗ്ഗതാ. വിസേസസദ്ദവചനീയം അഞ്ഞന്തി ബലപ്പത്തസമാധിതോ അഞ്ഞം സാമഞ്ഞസദ്ദേന ബ്യാപേതബ്ബം, വിസേസസദ്ദേന ച നിവത്തേതബ്ബം നത്ഥി സമാധിസഭാവായ ഏവ ചിത്തേകഗ്ഗതായ ഗഹിതത്താ. ന അഞ്ഞബ്യാപകനിവത്തകോ സാമഞ്ഞവിസേസോ അനഞ്ഞ…പേ… വിസേസോ, തസ്സ ദീപനതോ. തസ്സേവ ധമ്മസ്സാതി തസ്സേവ ബലപ്പത്തസമാധിധമ്മസ്സ. ഭേദദീപകേഹീതി വിസേസദീപകേഹി സമാധിബലാദിവചനേഹി വത്തബ്ബാ. വുത്തലക്ഖണാ അനഞ്ഞബ്യാപകനിവത്തകസാമഞ്ഞവിസേസദീപനാ സദ്ദാ. തതോ വിപരീതേഹി അഞ്ഞം ബ്യാപേതബ്ബം നിവത്തേതബ്ബഞ്ച ഗഹേത്വാ പവത്തേഹി സാമഞ്ഞവിസേസസദ്ദേഹേവ ന സുഖാദിസഭാവാ വേദനാ വിയ വത്തബ്ബാ. തസ്മാതി യസ്മാ അസമാധിസഭാവാ സമാധിസഭാവാതി ദ്വേധാ ഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതാ ചിത്തേകഗ്ഗതാ, തസ്മാ. അസമാധിസഭാവമേവ പകാസേയ്യ വിസേസസദ്ദനിരപേക്ഖം പവത്തമാനത്താ. ഇതരോതി സമാധിബലാദികോ വിസേസസദ്ദോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം അബ്ഭന്തരമാതികുദ്ദേസേ, സാധാരണേ ഫസ്സാദികേ, മഹാവിസയേ വാ അധിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസിയമാനേ. നനു ച അഭിന്ദിത്വാ ഗയ്ഹമാനാ ചിത്തേകഗ്ഗതാ വേദനാ വിയ സാധാരണാ ഹോതീതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘അഭിന്നാപി വാ’’തിആദി. ‘‘ചിത്തസ്സ ഠിതി ചിത്തേകഗ്ഗതാ അവിസാഹടമാനസതാ (ധ. സ. ൧൧, ൧൫). അരൂപീനം ധമ്മാനം ആയു ഠിതീ’’തി (ധ. സ. ൧൯) വചനതോ സമാധിജീവിതിന്ദ്രിയാനം അഞ്ഞധമ്മനിസ്സയേന വത്തബ്ബതാ വേദിതബ്ബാ. ന അരഹതീതി ഇധ ഉദ്ദേസം ന അരഹതി സമുഖേനേവ വത്തബ്ബേസു ഫസ്സാദീസു ഉദ്ദിസിയമാനേസൂതി അത്ഥോ.

മാതികാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.