൩. തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൨. തതിയേ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാതി സകഗാമതോ അഞ്ഞസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ. ‘‘ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി ഹി വചനതോ അഞ്ഞസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ ഏവ ആപത്തി, ന സകഗാമസ്സ. അഞ്ഞോ ഹി ഗാമോ ഗാമന്തരം. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരന്തി ഏത്ഥ ഉപചാര-സദ്ദേന ഘരൂപചാരതോ പഠമലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതം പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഗഹിതം, ന തതോ ദുതിയലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതോ ഉപചാരോതി ആഹ ‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാന’’ന്തി. തേനേവ പാളിയം ‘‘ഉപചാരം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ യഥാ വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദേ ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കമന്തസ്സ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമന്തസ്സാ’’തി (പാചി. ൫൧൩) വുത്തം, ഏവമിധാപി ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമന്തിയാ’’തി വദേയ്യ. സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘അപിചേത്ഥാ’’തിആദിമാഹ. വിഹാരസ്സ ചതുഗാമസാധാരണത്താതി ഇമിനാ ‘‘വിഹാരതോ ഏകം ഗാമം ഗന്തും വട്ടതീ’’തി ഏത്ഥ കാരണമാഹ. വിഹാരസ്സ ചതുഗാമസാധാരണത്തായേവ ഹി ചതൂസു ഗാമേസു യംകിഞ്ചി ഏകം ഗാമം ഗന്തും വട്ടതി.

യത്ഥാതി യസ്സം നദിയം. ‘‘പഠമം പാദം ഉത്താരേന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ, ദുതിയം പാദം ഉത്താരേന്തിയാ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി വചനതോ നദിം ഓതരിത്വാ പദസാ ഉത്തരന്തിയാ ഏവ ആപത്തീതി ആഹ ‘‘സേതുനാ ഗച്ഛതി, അനാപത്തീ’’തിആദി. പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാ അനാപത്തീതി നദിം അനോതരിത്വാ യാനനാവാദീസു അഞ്ഞതരേന ഗന്ത്വാ പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാ അനാപത്തി. ഉഭയതീരേസു വിചരന്തി, വട്ടതീതി ഇദം അസതിപി നദീപാരഗമനേ ഉപരി വക്ഖമാനസ്സ വിനിച്ഛയസ്സ ഫലമത്തദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഓരിമതീരമേവ ആഗച്ഛതി, ആപത്തീതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ ഓതിണ്ണത്താ വുത്തം. തമേവ തീരന്തി തമേവ ഓരിമതീരം. അനാപത്തീതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ അഭാവതോ അനാപത്തി.

താദിസേ അരഞ്ഞേതി ‘‘ബഹിഇന്ദഖീലാ സബ്ബമേതം അരഞ്ഞ’’ന്തി (വിഭ. ൫൨൯) ഏവം വുത്തലക്ഖണേ അരഞ്ഞേ. അഥ താദിസസ്സേവ അരഞ്ഞസ്സ ഗഹിതഭാവോ കഥം വിഞ്ഞായതീതി ആഹ ‘‘തേനേവാ’’തിആദി. ഇമിനാ ഹി അട്ഠകഥാവചനേന ഈദിസേപി ഗാമസമീപേ ദസ്സനൂപചാരേ വിജഹിതേ സതിപി സവനൂപചാരേ ആപത്തി ഹോതീതി വിഞ്ഞായതി. മഗ്ഗമൂള്ഹാ ഉച്ചാസദ്ദം കരോന്തീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയാ’’തി. സദ്ദായന്തിയാതി സദ്ദം കരോന്തിയാ. പുരിമായോതി പുരേതരം ഗച്ഛന്തിയോ. അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതീതി മഗ്ഗമൂള്ഹത്താ, ന ഓഹാതും, തസ്മാ ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അനന്തരായേന ഏകഭാവോ, ഗാമന്തരഗമനാദീസു അഞ്ഞതരതാപജ്ജനം, ആപദായ അഭാവോതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.