൨. സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡം (ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗവണ്ണനാ)

൧. പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൭൯. സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ ദ്വീസു ജനേസൂതി അഡ്ഡകാരകേസു ദ്വീസു ജനേസു. യോ കോചീതി തേസുയേവ ദ്വീസു യോ കോചി, അഞ്ഞോ വാ തേഹി ആണത്തോ. ദുതിയസ്സ ആരോചേതീതി ഏത്ഥാപി ദ്വീസു ജനേസു യസ്സ കസ്സചി ദുതിയസ്സ കഥം യോ കോചി ആരോചേതീതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ദുതിയസ്സ ആരോചേതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ’’തി. ഗതിഗതന്തി ചിരകാലപവത്തം.

ആപത്തീതി ആപജ്ജനം. സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരാതി വത്ഥുവീതിക്കമേന സഹ. സഹയോഗേ കരണവചനപ്പസങ്ഗേ ഇദം നിസ്സക്കവചനം. യന്തി യം ധമ്മം. നിസ്സാരേതീതി ആപന്നം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘമ്ഹാ നിസ്സാരേതി. ഹേതുമ്ഹി ചായം കത്തുവോഹാരോ. നിസ്സാരണഹേതുഭൂതോ ഹി ധമ്മോ നിസ്സാരണീയോതി വുത്തോ. ഗീവായേവ ഹോതി, ന പാരാജികം അനാണത്തിയാ ഗഹിതത്താ. യഥാ ദാസദാസീവാപീആദീനി സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, ഏവം തേസം അത്ഥായ അഡ്ഡകരണമ്പി ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘അയം അകപ്പിയഅഡ്ഡോ നാമ, ന വട്ടതീ’’തി.

ഏത്ഥ ച സചേ അധികരണട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ഏസോ ദാസോ, ദാസീ, വാപീ, ഖേത്തം, ആരാമോ, ആരാമവത്ഥു, ഗാവോ, അജാ, കുക്കുടാ’’തിആദിനാ വോഹരതി, അകപ്പിയം. ‘‘അയം അമ്ഹാകം ആരാമികോ, അയം വാപീ ഇത്ഥന്നാമേന സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡധോവനത്ഥായ ദിന്നാ, ഇതോ ഖേത്തതോ ആരാമതോ ഉപ്പജ്ജനകചതുപച്ചയാ ഇതോ ഗാവിതോ മഹിംസിതോ അജാതോ ഉപ്പജ്ജനകഗോരസാ ഇത്ഥന്നാമേന സങ്ഘസ്സ ദിന്നാതി പുച്ഛിതേ വാ അപുച്ഛിതേ വാ വത്തും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അനാകഡ്ഢിതായ അഡ്ഡകരണം, അഡ്ഡപരിയോസാനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൮൩. ദുതിയേ മല്ലഗണഭടിപുത്തഗണാദികന്തിആദീസു മല്ലഗണോ നാമ നാരായനഭത്തികോ തത്ഥ തത്ഥ പാനീയട്ഠപനപോക്ഖരണീഖണനാദിപുഞ്ഞകമ്മകാരകോ ഗണോ, ഭടിപുത്തഗണോ നാമ കുമാരഭത്തികഗണോ. ധമ്മഗണോതി സാസനഭത്തിഗണോ അനേകപ്പകാരപുഞ്ഞകമ്മകാരകഗണോ വുച്ചതി. ഗന്ധികസേണീതി അനേകപ്പകാരസുഗന്ധിവികതികാരകോ ഗണോ. ദുസ്സികസേണീതി പേസകാരകഗണോ. കപ്പഗതികന്തി കപ്പിയഭാവം ഗതം.

വുട്ഠാപേന്തിയാതി ഉപസമ്പാദേന്തിയാ. ‘‘ചോരിം വുത്തനയേന അനാപുച്ഛാ പബ്ബാജേന്തിയാ ദുക്കട’’ന്തി വദന്തി. പണ്ണത്തിം അജാനന്താ അരിയാപി വുട്ഠാപേന്തീതി വാ കമ്മവാചാപരിയോസാനേ ആപത്തിക്ഖണേ വിപാകാബ്യാകതസമങ്ഗിതാവസേന വാ ‘‘തിചിത്ത’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ചോരിതാ, ചോരിസഞ്ഞാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ വുട്ഠാപനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ദുതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൨. തതിയേ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാതി സകഗാമതോ അഞ്ഞസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ. ‘‘ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി ഹി വചനതോ അഞ്ഞസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ ഏവ ആപത്തി, ന സകഗാമസ്സ. അഞ്ഞോ ഹി ഗാമോ ഗാമന്തരം. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരന്തി ഏത്ഥ ഉപചാര-സദ്ദേന ഘരൂപചാരതോ പഠമലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതം പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഗഹിതം, ന തതോ ദുതിയലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതോ ഉപചാരോതി ആഹ ‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാന’’ന്തി. തേനേവ പാളിയം ‘‘ഉപചാരം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ യഥാ വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദേ ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കമന്തസ്സ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമന്തസ്സാ’’തി (പാചി. ൫൧൩) വുത്തം, ഏവമിധാപി ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമന്തിയാ’’തി വദേയ്യ. സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘അപിചേത്ഥാ’’തിആദിമാഹ. വിഹാരസ്സ ചതുഗാമസാധാരണത്താതി ഇമിനാ ‘‘വിഹാരതോ ഏകം ഗാമം ഗന്തും വട്ടതീ’’തി ഏത്ഥ കാരണമാഹ. വിഹാരസ്സ ചതുഗാമസാധാരണത്തായേവ ഹി ചതൂസു ഗാമേസു യംകിഞ്ചി ഏകം ഗാമം ഗന്തും വട്ടതി.

യത്ഥാതി യസ്സം നദിയം. ‘‘പഠമം പാദം ഉത്താരേന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ, ദുതിയം പാദം ഉത്താരേന്തിയാ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി വചനതോ നദിം ഓതരിത്വാ പദസാ ഉത്തരന്തിയാ ഏവ ആപത്തീതി ആഹ ‘‘സേതുനാ ഗച്ഛതി, അനാപത്തീ’’തിആദി. പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാ അനാപത്തീതി നദിം അനോതരിത്വാ യാനനാവാദീസു അഞ്ഞതരേന ഗന്ത്വാ പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാ അനാപത്തി. ഉഭയതീരേസു വിചരന്തി, വട്ടതീതി ഇദം അസതിപി നദീപാരഗമനേ ഉപരി വക്ഖമാനസ്സ വിനിച്ഛയസ്സ ഫലമത്തദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഓരിമതീരമേവ ആഗച്ഛതി, ആപത്തീതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ ഓതിണ്ണത്താ വുത്തം. തമേവ തീരന്തി തമേവ ഓരിമതീരം. അനാപത്തീതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ അഭാവതോ അനാപത്തി.

താദിസേ അരഞ്ഞേതി ‘‘ബഹിഇന്ദഖീലാ സബ്ബമേതം അരഞ്ഞ’’ന്തി (വിഭ. ൫൨൯) ഏവം വുത്തലക്ഖണേ അരഞ്ഞേ. അഥ താദിസസ്സേവ അരഞ്ഞസ്സ ഗഹിതഭാവോ കഥം വിഞ്ഞായതീതി ആഹ ‘‘തേനേവാ’’തിആദി. ഇമിനാ ഹി അട്ഠകഥാവചനേന ഈദിസേപി ഗാമസമീപേ ദസ്സനൂപചാരേ വിജഹിതേ സതിപി സവനൂപചാരേ ആപത്തി ഹോതീതി വിഞ്ഞായതി. മഗ്ഗമൂള്ഹാ ഉച്ചാസദ്ദം കരോന്തീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയാ’’തി. സദ്ദായന്തിയാതി സദ്ദം കരോന്തിയാ. പുരിമായോതി പുരേതരം ഗച്ഛന്തിയോ. അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതീതി മഗ്ഗമൂള്ഹത്താ, ന ഓഹാതും, തസ്മാ ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അനന്തരായേന ഏകഭാവോ, ഗാമന്തരഗമനാദീസു അഞ്ഞതരതാപജ്ജനം, ആപദായ അഭാവോതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചതുത്ഥസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൪. ചതുത്ഥേ കാരകഗണസ്സാതി ഉക്ഖേപനീയകമ്മകാരകഗണസ്സ. തേചത്താലീസപ്പഭേദം വത്തം ഖന്ധകേ ആവി ഭവിസ്സതി. നേത്ഥാരവത്തേതി നിത്ഥരണഹേതുമ്ഹി വത്തേ. സേസം ഉത്താനമേവ. ധമ്മേന കമ്മേന ഉക്ഖിത്തതാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ ഓസാരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ചതുത്ഥസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഞ്ചമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൦൧. പഞ്ചമേ ഏതം ന വുത്തന്തി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ അവസ്സുതഭാവോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി ഏതം നിയമനം ന വുത്തം. തന്തി തം നിയമേത്വാ അവചനം. പാളിയാ സമേതീതി ‘‘ഏകതോ അവസ്സുതേ’’തി അവിസേസേത്വാ വുത്തപാളിയാ ‘‘അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഇമായ ച പാളിയാ സമേതി. യദി ഹി പുഗ്ഗലസ്സ അവസ്സുതഭാവോ നപ്പമാണം, കിം ‘‘അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ’’തി ഇമിനാ വചനേന, ‘‘അനാപത്തി ഉഭതോഅനവസ്സുതാ ഹോന്തി, അനവസ്സുതാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം സിയാ. ‘‘ഉഭതോഅനവസ്സുതാ ഹോന്തി, അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഇമസ്സ ച അനാപത്തിവാരസ്സ അയമത്ഥോ. ഉഭോ ചേ അനവസ്സുതാ, സബ്ബഥാപി അനാപത്തി. അഥ ഭിക്ഖുനീ അനവസ്സുതാ സമാനാ അവസ്സുതമ്പി ‘‘അനവസ്സുതോ’’തി സഞ്ഞായ തസ്സ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏവമ്പി അനാപത്തി. അഥ സയം അനവസ്സുതാപി അഞ്ഞം അനവസ്സുതം വാ അവസ്സുതം വാ ‘‘അവസ്സുതോ’’തി ജാനാതി, ദുക്കടമേവ. വുത്തഞ്ഹേതം അനന്തരസിക്ഖാപദേ ‘‘കിസ്സ ത്വം അയ്യേ ന പടിഗ്ഗണ്ഹാസീതി. അവസ്സുതാ അയ്യേതി. ത്വം പന അയ്യേ അവസ്സുതാതി. നാഹം അയ്യേ അവസ്സുതാ’’തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഉദകദന്തപോനതോ അഞ്ഞം അജ്ഝോഹരണീയം, ഉഭതോഅവസ്സുതതാ, സഹത്ഥാ ഗഹണം, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

പഞ്ചമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൦൫. ഛട്ഠേ പരിവാരഗാഥായ അയമത്ഥോ. ന ദേതി ന പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി (പരി. അട്ഠ. ൪൮൧) ന ഉയ്യോജികാ ദേതി, നാപി ഉയ്യോജിതാ തസ്സാ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹാതി. പടിഗ്ഗഹോ തേന ന വിജ്ജതീതി തേനേവ കാരണേന ഉയ്യോജികായ ഹത്ഥതോ ഉയ്യോജിതായ പടിഗ്ഗഹോ ന വിജ്ജതി. ആപജ്ജതി ഗരുകന്തി ഏവം സന്തേപി അവസ്സുതസ്സ ഹത്ഥതോ പിണ്ഡഗ്ഗഹണേ ഉയ്യോജേന്തീ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിം ആപജ്ജതി. തഞ്ച പരിഭോഗപച്ചയാതി തഞ്ച പന ആപത്തിം ആപജ്ജമാനാ തസ്സാ ഉയ്യോജിതായ പരിഭോഗപച്ചയാ ആപജ്ജതി. തസ്സാ ഹി ഭോജനപരിയോസാനേ ഉയ്യോജികായ സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. മനുസ്സപുരിസതാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ ഖാദനീയം ഭോജനീയം ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജാതി ഉയ്യോജനാ, തേന വചനേന ഗഹേത്വാ ഇതരിസ്സാ ഭോജനപരിയോസാനന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ഛട്ഠസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സത്തമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൦൯. സത്തമേ കിന്നുമാവ സമണിയോതി കിം നു ഇമാ ഏവ സമണിയോ. താസാഹന്തി താസം അഹം. സേസം ഉത്താനമേവ.

സത്തമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭൧൫. അട്ഠമം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൯. നവമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൨൧. നവമേ വജ്ജപ്പടിച്ഛാദികാതി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകവജ്ജസ്സ പടിച്ഛാദികാ. സമനുഭാസനകമ്മകാലേ ചേത്ഥ ദ്വേ തിസ്സോ ഏകതോ സമനുഭാസിതബ്ബാ.

നവമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭൨൭. ദസമം ഉത്താനത്ഥമേവ.

ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡം നിട്ഠിതം.