പഞ്ചവഗ്ഗോ

കമ്മവഗ്ഗവണ്ണനാ

൪൮൩. കമ്മവഗ്ഗേ ഉമ്മത്തകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉമ്മത്തകസമ്മുതി ഉമ്മത്തകേ യാചിത്വാ ഗതേ അസമ്മുഖാപി ദാതും വട്ടതി, തത്ഥ നിസിന്നേപി ന കുപ്പതി നിയമാഭാവതോ. അസമ്മുഖാ കതേ പന ദോസാഭാവം ദസ്സേതും ‘‘അസമ്മുഖാകതം സുകതം ഹോതീ’’തി വുത്തം. ദൂതേന ഉപസമ്പദാ പന സമ്മുഖാ കാതും ന സക്കാ കമ്മവാചാനാനത്തസമ്ഭവതോ. പത്തനിക്കുജ്ജനാദയോ ഹത്ഥപാസതോ അപനീതമത്തേപി കാതും വട്ടന്തി. സങ്ഘസമ്മുഖതാതിആദീസു യാവതികാ ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താ, തേ ആഗതാ ഹോന്തി, ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദോ ആഹടോ ഹോതി, സമ്മുഖീഭൂതാ ന പടിക്കോസന്തി, അയം സങ്ഘസമ്മുഖതാ. യേന ധമ്മേന യേന വിനയേന യേന സത്ഥുസാസനേന സങ്ഘോ കമ്മം കരോതി, അയം ധമ്മസമ്മുഖതാ. തത്ഥ ധമ്മോതി ഭൂതം വത്ഥു. വിനയോതി ചോദനാ ചേവ സാരണാ ച. സത്ഥുസാസനം നാമ ഞത്തിസമ്പദാ ചേവ അനുസ്സാവനസമ്പദാ ച. യസ്സ സങ്ഘോ കമ്മം കരോതി, തസ്സ സമ്മുഖഭാവോ പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ. കത്തികമാസസ്സ പവാരണമാസത്താ ‘‘ഠപേത്വാ കത്തികമാസ’’ന്തി വുത്തം. പച്ചുക്കഡ്ഢിത്വാ ഠപിതദിവസോ ചാതി കാളപക്ഖേ ചാതുദ്ദസിം വാ പന്നരസിം വാ സന്ധായ വുത്തം. ദ്വേ ച പുണ്ണമാസിയോതി പഠമപച്ഛിമവസ്സൂപഗതാനം വസേന വുത്തം.

൪൮൫. ഠാനകരണാനി സിഥിലാനി കത്വാ ഉച്ചാരേതബ്ബം അക്ഖരം സിഥിലം, താനിയേവ ധനിതാനി അസിഥിലാനി കത്വാ ഉച്ചാരേതബ്ബം അക്ഖരം ധനിതം. ദ്വിമത്തകാലം ദീഘം, ഏകമത്തകാലം രസ്സം. ദസധാ ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ പഭേദോതി ഏവം സിഥിലാദിവസേന ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ അക്ഖരുപ്പാദകചിത്തസ്സ ദസപ്പകാരേന പഭേദോ. സബ്ബാനി ഹി അക്ഖരാനി ചിത്തസമുട്ഠാനാനി യഥാധിപ്പേതത്ഥബ്യഞ്ജനതോ ബ്യഞ്ജനാനി ച. സംയോഗോ പരോ ഏതസ്മാതി സംയോഗപരോ, ന സംയോഗപരോ അസംയോഗപരോ. ആയസ്മതോ ബുദ്ധരക്ഖിതഥേരസ്സ യസ്സ ന ഖമതീതി ഏത്ഥ ത-കാര ന-കാരസഹിതാകാരോ അസംയോഗപരോ. കരണാനീതി കണ്ഠാദീനി.

൪൮൮. അനുക്ഖിത്താ പാരാജികം അനാപന്നാ ച പകതത്താതി ആഹ ‘‘പകതത്താ അനുക്ഖിത്താ’’തിആദി. തത്ഥ അനിസ്സാരിതാതി പുരിമപദസ്സേവ വേവചനം. പരിസുദ്ധസീലാതി പാരാജികം അനാപന്നാ. ന തേസം ഛന്ദോ വാ പാരിസുദ്ധി വാ ഏതീതി തീസു ദ്വീസു വാ നിസിന്നേസു ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ ഛന്ദപാരിസുദ്ധി ആഹടാപി അനാഹടാവ ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

അപലോകനകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൪൯൫-൪൯൬. കായസമ്ഭോഗസാമഗ്ഗീതി സഹസേയ്യപടിഗ്ഗഹണാദി. സോ രതോതി സുഭേ രതോ. സുട്ഠു ഓരതോതി വാ സോരതോ. നിവാതവുത്തീതി നീചവുത്തി. പടിസങ്ഖാതി പടിസങ്ഖായ ഞാണേന ഉപപരിക്ഖിത്വാ. യം തം അവന്ദിയകമ്മം അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇമസ്സ അപലോകനകമ്മസ്സ ഠാനം ഹോതീതി ഏവമ്പി അപലോകനകമ്മം പവത്തതീതി അത്ഥോ. കമ്മമേവ ലക്ഖണന്തി കമ്മലക്ഖണം. ഓസാരണനിസ്സാരണഭണ്ഡുകമ്മാദയോ വിയ കമ്മഞ്ച ഹുത്വാ അഞ്ഞഞ്ച നാമം ന ലഭതി, കമ്മമേവ ഹുത്വാ ഉപലക്ഖീയതീതി ‘‘കമ്മലക്ഖണ’’ന്തി വുച്ചതി. ഏതമ്പി കമ്മലക്ഖണമേവാതി വുത്തകമ്മലക്ഖണം ദസ്സേതും ‘‘അച്ഛിന്നചീവരജിണ്ണചീവരനട്ഠചീവരാന’’ന്തിആദി വുത്തം. ഇണപലിബോധമ്പീതി ഇണമേവ പലിബോധോ ഇണപലിബോധോ, തമ്പി ദാതും വട്ടതി. സചേ താദിസം ഭിക്ഖും ഇണായികാ പലിബുന്ധന്തി, തത്രുപ്പാദതോപി തസ്സ ഇണം സോധേതും വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

ഛത്തം വാ വേദികം വാതി ഏത്ഥ വേദികാതി ചേതിയസ്സ ഉപരി ചതുരസ്സചയോ വുച്ചതി. ഛത്തന്തി തതോ ഉദ്ധം വലയാനി ദസ്സേത്വാ കതോ അഗ്ഗചയോ വുച്ചതി. ചേതിയസ്സ ഉപനിക്ഖേപതോതി ചേതിയേ നവകമ്മത്തായ ഉപനിക്ഖിത്തതോ, ചേതിയസന്തകതോതി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞാ കതികാ കാതബ്ബാതി പുരിമകതികായ അസങ്ഗഹിതത്താ വുത്തം. തേഹീതി യേസം പുഗ്ഗലികട്ഠാനേ തിട്ഠന്തി, തേഹി. ദസഭാഗന്തി ദസമഭാഗം. തത്ഥാതി തസ്മിം വിഹാരേ. മൂലേതി പുബ്ബേ. ‘‘ഇതോ പട്ഠായ ഭാജേത്വാ ഖാദന്തൂ’’തി വചനേനേവ യഥാസുഖം പരിഭോഗോ പടിക്ഖിത്തോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘പുരിമകതികാ പടിപ്പസ്സമ്ഭതീ’’തി.

അനുവിചരിത്വാതി പച്ഛതോ പച്ഛതോ ഗന്ത്വാ. അപച്ചാസീസന്തേനാതി തേസം സന്തികാ

പച്ചയം അപച്ചാസീസന്തേന. മൂലഭാഗന്തി വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേതി ‘‘ദസഭാഗമത്ത’’ന്തി. അകതാവാസം വാ കത്വാതി തതോ ഉപ്പന്നആയേന കത്വാ. ജഗ്ഗിതകാലേ ച ന വാരേതബ്ബാതി ജഗ്ഗിതാനം പുപ്ഫഫലഭരിതകാലേ ന വാരേതബ്ബാ. ജഗ്ഗനകാലേതി ജഗ്ഗിതും ആരദ്ധകാലേ. ഞത്തികമ്മട്ഠാനഭേദേതി ഞത്തികമ്മസ്സ ഠാനഭേദേ.

കമ്മവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അപഞ്ഞത്തേ പഞ്ഞത്തവഗ്ഗവണ്ണനാ

൫൦൦. സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്തം നാമാതി സമ്ബന്ധോ. കകുസന്ധകോണാഗമനകസ്സപാ ഏവ സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധേ പഞ്ഞപേസും, വിപസ്സീആദയോ പന ഓവാദപാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിംസു, ന സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസുന്തി ആഹ ‘‘കകുസന്ധഞ്ച…പേ… അന്തരാ കേനചി അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേ’’തി. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ സാരത്ഥദീപനിയം

പരിവാരട്ഠകഥാവണ്ണനാ സമത്താ.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ

അവസാനഗാഥാസു പന അയമത്ഥോ. വിഭത്തദേസനന്തി ഉഭതോവിഭങ്ഗഖന്ധകപരിവാരേഹി വിഭത്തദേസനം വിനയപിടകന്തി യോജേതബ്ബം. തസ്സാതി തസ്സ വിനയസ്സ.

തത്രിദന്തിആദി പഠമപാരാജികവണ്ണനായം വുത്തനയമേവ.

സത്ഥുമഹാബോധിവിഭൂസിതോതി സത്ഥുനാ പരിഭുത്തമഹാബോധിവിഭൂസിതോ മണ്ഡിതോ, തസ്സ മഹാവിഹാരസ്സ ദക്ഖിണഭാഗേ ഉത്തമം യം പധാനഘരന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ പധാനഘരന്തി തംനാമകം പരിവേണം. സുചിചാരിത്തസീലേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സേവിതന്തി ഇദമ്പി പധാനഘരവിസേസനം.

തത്ഥാതി തസ്മിം പധാനഘരേ. ചാരുപാകാരസഞ്ചിതന്തി മനാപേന പാകാരേന പരിക്ഖിത്തം. സീതച്ഛായതരൂപേതന്തി ഘനനിചിതപത്തസഞ്ഛന്നസാഖാപസാഖതായ സീതച്ഛായേഹി രുക്ഖേഹി ഉപേതം. വികസിതകമലകുവലയപുണ്ഡരീകസോഗന്ധികാദിപുപ്ഫസഞ്ഛന്നമധുരസീതലുദകപുണ്ണതായ സമ്പന്നാ സലിലാസയാ അസ്സാതി സമ്പന്നസലിലാസയോ. ഉദ്ദിസിത്വാതി ബുദ്ധസിരിം നാമ ഥേരം നിസ്സായ, തസ്സ അജ്ഝേസനം നിസ്സായാതി വുത്തം ഹോതി. ഇദ്ധാതി അത്ഥവിനിച്ഛയാദീഹി ഇദ്ധാ ഫീതാ പരിപുണ്ണാ.

സിരിനിവാസസ്സാതി സിരിയാ നിവാസട്ഠാനഭൂതസ്സ. ജയസംവച്ഛരേതി ജയപ്പത്തസംവച്ഛരേ. അയന്തി ഥേരം ബുദ്ധസിരിം ഉദ്ദിസ്സ യാ വിനയവണ്ണനാ ആരദ്ധാ, അയം. ധമ്മൂപസംഹിതാതി കുസലസന്നിസ്സിതാ. ഇദാനി സദേവകസ്സ ലോകസ്സ അച്ചന്തസുഖാധിഗമായ അത്തനോ പുഞ്ഞം പരിണാമേന്തോ ‘‘ചിരട്ഠിതത്ഥ ധമ്മസ്സാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സമാചിതന്തി ഉപചിതം. സബ്ബസ്സ ആനുഭാവേനാതി സബ്ബസ്സ തസ്സ പുഞ്ഞസ്സ തേജേന. സബ്ബേപി പാണിനോതി കാമാവചരാദിഭേദാ സബ്ബേ സത്താ. സദ്ധമ്മരസസേവിനോതി യഥാരഹം ബോധിത്തയാധിഗമവസേന സദ്ധമ്മരസസേവിനോ ഭവന്തു. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ ച –

വിനയേ പാടവത്ഥായ, സാസനസ്സ ച വുഡ്ഢിയാ;

വണ്ണനാ യാ സമാരദ്ധാ, വിനയട്ഠകഥായ സാ.

സാരത്ഥദീപനീ നാമ, സബ്ബസോ പരിനിട്ഠിതാ;

തിംസസഹസ്സമത്തേഹി, ഗന്ഥേഹി പരിമാണതോ.

അജ്ഝേസിതോ നരിന്ദേന, സോഹം പരക്കമബാഹുനാ;

സദ്ധമ്മട്ഠിതികാമേന, സാസനുജ്ജോതകാരിനാ.

തേനേവ കാരിതേ രമ്മേ, പാസാദസതമണ്ഡിതേ;

നാനാദുമഗണാകിണ്ണേ, ഭാവനാഭിരതാലയേ.

സീതലൂദകസമ്പന്നേ, വസം ജേതവനേ ഇമം;

അത്ഥബ്യഞ്ജനസമ്പന്നം, അകാസിം സുവിനിച്ഛയം.

യം സിദ്ധം ഇമിനാ പുഞ്ഞം, യം ചഞ്ഞം പസുതം മയാ;

ഏതേന പുഞ്ഞകമ്മേന, ദുതിയേ അത്തസമ്ഭവേ.

താവതിംസേ പമോദേന്തോ, സീലാചാരഗുണേ രതോ;

അലഗ്ഗോ പഞ്ചകാമേസു, പത്വാന പഠമം ഫലം.

അന്തിമേ അത്തഭാവമ്ഹി, മേത്തേയ്യം മുനിപുങ്ഗവം;

ലോകഗ്ഗപുഗ്ഗലം നാഥം, സബ്ബസത്തഹിതേ രതം.

ദിസ്വാന തസ്സ ധീരസ്സ, സുത്വാ സദ്ധമ്മദേസനം;

അധിഗന്ത്വാ ഫലം അഗ്ഗം, സോഭേയ്യം ജിനസാസനം.

സദാ രക്ഖന്തു രാജാനോ, ധമ്മേനേവ ഇമം പജം;

നിരതാ പുഞ്ഞകമ്മേസു, ജോതേന്തു ജിനസാസനം.

ഇമേ ച പാണിനോ സബ്ബേ, സബ്ബദാ നിരുപദ്ദവാ;

നിച്ചം കല്യാണസങ്കപ്പാ, പപ്പോന്തു അമതം പദന്തി.

സാരത്ഥദീപനീ നാമ വിനയടീകാ നിട്ഠിതാ.