൯. ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകം

കസ്സപഗോത്തഭിക്ഖുവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൩൮൦. ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ ചമ്പായന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തസ്സ ഹി നഗരസ്സ ആരാമപോക്ഖരണീആദീസു തേസു തേസു ഠാനേസു ചമ്പകരുക്ഖാവ ഉസ്സന്നാ അഹേസും, തസ്മാ ‘‘ചമ്പാ’’തി സങ്ഖം അഗമാസി. ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാ തീരേതി തസ്സ ചമ്പാനഗരസ്സ അവിദൂരേ ഗഗ്ഗരായ നാമ രാജമഹേസിയാ ഖണിതത്താ ‘‘ഗഗ്ഗരാ’’തി ലദ്ധവോഹാരാ പോക്ഖരണീ അത്ഥി, തസ്സാ തീരേ സമന്തതോ നീലാദിപഞ്ചവണ്ണകുസുമപടിമണ്ഡിതം മഹന്തം ചമ്പകവനം, തസ്മിം ഭഗവാ കുസുമഗന്ധസുഗന്ധേ ചമ്പകവനേ വിഹരതി. തം സന്ധായ ‘‘ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ’’തി വുത്തം. തന്തിബദ്ധോതി തന്തി വുച്ചതി ബ്യാപാരോ, തത്ഥ ബദ്ധോ പസുതോ ഉസ്സുക്കം ആപന്നോതി അത്ഥോ, തസ്മിം ആവാസേ അകതം സേനാസനം കരോതി, ജിണ്ണം പടിസങ്ഖരോതി, കതേ ഇസ്സരോ ഹോതീതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘തസ്മിം ആവാസേ കത്തബ്ബത്താ തന്തിപടിബദ്ധോ’’തി, കത്തബ്ബകമ്മേ ഉസ്സാഹമാപന്നോതി അത്ഥോ.

ഞത്തിവിപന്നകമ്മാദികഥാവണ്ണനാ

൩൮൫-൩൮൭. പടിക്കോസന്തേസൂതി നിവാരേന്തേസു. ഹാപനം വാ അഞ്ഞഥാ കരണം വാ നത്ഥീതി ഞത്തികമ്മസ്സ ഏകായ ഏവ ഞത്തിയാ കത്തബ്ബത്താ തതോ ഹാപനം ന സമ്ഭവതി, അനുസ്സാവനായ അഭാവതോ പച്ഛാ ഞത്തിഠപനവസേന ദ്വീഹി ഞത്തീഹി കരണവസേന ച അഞ്ഞഥാ കരണം നത്ഥി.

ചതുവഗ്ഗകരണാദികഥാവണ്ണനാ

൩൮൯. ഉക്ഖേപനീയകമ്മകതോ കമ്മനാനാസംവാസകോ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തകോ ലദ്ധിനാനാസംവാസകോ.

ദ്വേനിസ്സാരണാദികഥാവണ്ണനാ

൩൯൫. അപ്പത്തോ നിസ്സാരണന്തി ഏത്ഥ നിസ്സാരണകമ്മം നാമ കുലദൂസകാനഞ്ഞേവ അനുഞ്ഞാതം, അയഞ്ച ‘‘ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ’’തിആദിനാ നിദ്ദിട്ഠോ കുലദൂസകോ ന ഹോതി, തസ്മാ ‘‘അപ്പത്തോ’’തി വുത്തോ. യദി ഏവം കഥം സുനിസ്സാരിതോ ഹോതീതി? ബാലഅബ്യത്തതാദിയുത്തസ്സപി കമ്മക്ഖന്ധകേ ‘‘ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ പബ്ബാജനീയകമ്മം കരേയ്യാ’’തി (ചൂളവ. ൨൭) വുത്തത്താ. തേനേവാഹ ‘‘തഞ്ചേസ…പേ… തസ്മാ സുനിസ്സാരിതോ ഹോതീ’’തി. തത്ഥ തന്തി പബ്ബാജനീയകമ്മം. ഏസോതി ‘‘ബാലോ’’തിആദിനാ നിദ്ദിട്ഠോ. ആവേണികേന ലക്ഖണേനാതി പബ്ബാജനീയകമ്മസ്സ ആവേണികഭൂതേന കുലദൂസകഭാവലക്ഖണേന.

തഞ്ചേ സങ്ഘോ നിസ്സാരേതി, സുനിസ്സാരിതോതി ഏത്ഥ അധിപ്പേതസ്സ പബ്ബാജനീയകമ്മസ്സ വസേന അത്ഥം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി യദി ‘‘തഞ്ചേ സങ്ഘോ നിസ്സാരേതീ’’തി തജ്ജനീയാദികമ്മവസേന നിസ്സാരണാ അധിപ്പേതാ, തദാ നിസ്സാരണം സമ്പത്തോയേവ തജ്ജനീയാദിവസേന സുനിസ്സാരിതോതി ബ്യതിരേകമുഖേന അത്ഥം ദസ്സേതും പുന ‘‘തഞ്ചേ സങ്ഘോ നിസ്സാരേതീ’’തി ഉല്ലിങ്ഗേത്വാ അത്ഥോ കഥിതോ. നത്ഥി ഏതസ്സ അപദാനം അവഖണ്ഡനം ആപത്തിപരിയന്തോതി അനപദാനോ. ഏകേകേനപി അങ്ഗേന നിസ്സാരണാ അനുഞ്ഞാതാതി കമ്മക്ഖന്ധകേ അനുഞ്ഞാതാ. സേസമേത്ഥ പാളിതോ അട്ഠകഥാതോ ച സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ദ്വേനിസ്സാരണാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.