൭. കഥിനക്ഖന്ധകം

കഥിനാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൩൦൬. കഥിനക്ഖന്ധകേ സീസവസേനാതി പധാനങ്ഗവസേന. ‘‘കഥിനന്തി പഞ്ചാനിസംസേ അന്തോകരണസമത്ഥതായ ഥിരന്തി അത്ഥോ’’തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ‘‘സോ നേസം ഭവിസ്സതീ’’തി യുജ്ജതീതി ‘‘സോ തുമ്ഹാക’’ന്തി അവത്വാ ‘‘നേസ’’ന്തി വചനം യുജ്ജതി. യേ അത്ഥതകഥിനാതി ന കേവലം തുമ്ഹാകമേവ, യേ അഞ്ഞേപി അത്ഥതകഥിനാ, തേസമ്പി ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. അനാമന്തേത്വാ ചരണന്തി ചാരിത്തസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന അനാപുച്ഛിത്വാ കുലേസു ചരണം. മതകചീവരന്തി മതസ്സ സന്തകം ചീവരം. തത്രുപ്പാദേന ആഭതന്തി വിഹാരസന്തകേന ഖേത്തവത്ഥുആദിനാ ആനീതം.

പഠമപവാരണായ പവാരിതാതി ഇദം വസ്സച്ഛേദം അകത്വാ വസ്സംവുത്ഥഭാവസന്ദസ്സനത്ഥം വുത്തം അന്തരായേന അപ്പവാരിതാനമ്പി വുത്ഥവസ്സാനം കഥിനത്ഥാരസമ്ഭവതോ. തേനേവ ‘‘അപ്പവാരിതാ വാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഛിന്നവസ്സാ വാ പച്ഛിമികായ ഉപഗതാ വാ ന ലഭന്തീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം. അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ വുത്ഥവസ്സാപി ന ലഭന്തീതി നാനാസീമായ അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ വുത്ഥവസ്സാ ഇമസ്മിം വിഹാരേ കഥിനത്ഥാരം ന ലഭന്തീതി അത്ഥോ. ഖലിമക്ഖിതസാടകോതി അഹതവത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. ദാനകമ്മവാചാതി കഥിനദുസ്സദാനകമ്മവാചാ. അകാതും ന ലബ്ഭതീതി ഇമിനാ അനാദരിയേന അകരോന്തസ്സ ദുക്കടന്തി ദീപേതി. കമ്മവാചാ പന ഏകായേവ വട്ടതീതി കഥിനത്ഥാരസാടകസ്സ ദാനകാലേ വുത്താ ഏകായേവ കമ്മവാചാ വട്ടതി. പുന തസ്സ അഞ്ഞസ്മിം വത്ഥേ ദിയ്യമാനേ കമ്മവാചായ ദാതബ്ബകിച്ചം നത്ഥി, അപലോകനമേവ അലന്തി അധിപ്പായോ.

൩൦൮. മഹാഭൂമികന്തി മഹാവിസയം, ചതുവീസതിആകാരവന്തതായ മഹാവിത്ഥാരികന്തി വുത്തം ഹോതി. പഞ്ചകന്തി പഞ്ചഖണ്ഡം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. പഠമചിമിലികാതി കഥിനവത്ഥതോ അഞ്ഞാ അത്തനോ പകതിചിമിലികാ. ‘‘കുച്ഛിചിമിലികം കത്വാ സിബ്ബിതമത്തേനാതി ഥിരജിണ്ണാനം ചിമിലികാനം ഏകതോ കത്വാ സിബ്ബനസ്സേതം അധിവചന’’ന്തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. മഹാപച്ചരിയം കുരുന്ദിയഞ്ച ‘‘വുത്തവചനനിദസ്സനം ബ്യഞ്ജനേ ഏവ ഭേദോ, അത്ഥേ നത്ഥീതി ദസ്സനത്ഥം കത’’ന്തി വദന്തി. പിട്ഠിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി ദീഘതോ അനുവാതസ്സ ആരോപനമത്തേന. കുച്ഛിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി പുഥുലതോ അനുവാതസ്സ ആരോപനമത്തേന. സാരുപ്പം ഹോതീതി സമണസാരുപ്പം ഹോതി. രത്തിനിസ്സഗ്ഗിയേനാതി രത്തിഅതിക്കന്തേന.

കഥിനാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആദായസത്തകാദികഥാവണ്ണനാ

൩൧൧. അയന്തി ആസാവച്ഛേദികോ കഥിനുദ്ധാരോ. ഇധ ന വുത്തോതി പാളിയം മാതികാപദഭാജനേ സവനന്തികാനന്തരം ന വുത്തോ. തത്ഥാതി തസ്മിം സീമാതിക്കന്തികേ കഥിനുദ്ധാരേ. ‘‘സീമാതിക്കന്തികോ നാമ ചീവരകാലസീമാതിക്കന്തികോ’’തി കേനചി വുത്തം. ‘‘ബഹിസീമായം ചീവരകാലസമയസ്സ അതിക്കന്തത്താ സീമാതിക്കന്തികോ’’തി അയം അമ്ഹാകം ഖന്തി. സഹുബ്ഭാരേ ‘‘സോ കതചീവരോ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, ഏവഞ്ച സതി ചീവരപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതീതി വിഞ്ഞായതി, ഇധ പന പരിവാരപാളിയഞ്ച ‘‘ദ്വേ പലിബോധാ അപുബ്ബം അചരിമം ഛിജ്ജന്തീ’’തി (പരി. ൪൧൫) വചനതോ തം ന സമേതി, തസ്മാ വീമംസിതബ്ബമേത്ഥ കാരണം.

൩൧൨. ‘‘സമാദായവാരോ ആദായവാരസദിസോ, ഉപസഗ്ഗമത്തമേത്ഥ വിസേസോ’’തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേചി പന ‘‘സബ്ബം അത്തനോ പരിക്ഖാരം അനവസേസേത്വാ പക്കമന്തോ ‘സമാദായ പക്കമതീ’തി വുച്ചതീ’’തി വദന്തി. പുന സമാദായവാരേപി തേയേവ ദസ്സിതാതി സമ്ബന്ധോ. വിപ്പകതചീവരേ പക്കമനന്തികസ്സ കഥിനുദ്ധാരസ്സ അസമ്ഭവതോ ‘‘യഥാസമ്ഭവ’’ന്തി വുത്തം. പക്കമനന്തികോ ഹി കഥിനുദ്ധാരോ നിട്ഠിതചീവരസ്സേവ വസേന വുത്തോ ‘‘ഭിക്ഖു അത്ഥതകഥിനോ കതചീവരം ആദായ പക്കമതീ’’തി വുത്തത്താ, തസ്മാ സോ വിപ്പകതചീവരോ ന സമ്ഭവതീതി ഛളേവ ഉബ്ഭാരാ തത്ഥ ദസ്സിതാ.

തത്രായം ആദിതോ പട്ഠായ വാരവിഭാവനാ – ആദായവാരാ സത്ത, തഥാ സമാദായവാരാതി ദ്വേ സത്തകവാരാ, തതോ പക്കമനന്തികം വജ്ജേത്വാ വിപ്പകതചീവരസ്സ ആദായസമാദായവാരവസേന ദ്വേ ഛക്കവാരാ, തതോ പരം നിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനനാസനന്തികാനം വസേന തീണി തികാനി ദസ്സിതാനി. തത്ഥ പഠമത്തികം അന്തോസീമായം ‘‘പച്ചേസ്സം ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഇമം വിധിം അനാമസിത്വാ ബഹിസീമായമേവ ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി പവത്തം, തസ്മാ പക്കമനന്തികസീമാതിക്കന്തികസഉബ്ഭാരാ തത്ഥ ന യുജ്ജന്തി. ദുതിയത്തികം അന്തോസീമായം ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി പവത്തം. തതിയത്തികം അനധിട്ഠിത-പദേന വിസേസേത്വാ പവത്തം, അത്ഥതോ പഠമത്തികേന സമേതി. അനധിട്ഠിതേനാതി ച ‘‘പച്ചേസ്സം ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഏവം അനധിട്ഠിതേന, അനിയമിതേനാതി അത്ഥോ. തതിയത്തികാനന്തരം ചതുത്ഥത്തികം സമ്ഭവന്തം അന്തോസീമായം ‘‘പച്ചേസ്സ’’ന്തി വചനവിസേസേന സമ്ഭവതി. തഥാ ച യോജിയമാനം ഇതരേഹി സവനന്തികാദീഹി അവിരുദ്ധം ഹോതീതി ചതുത്ഥത്തികം അഹുത്വാ ഛക്കം ജാതന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവം തീണി തികാനി ഏകം ഛക്കഞ്ചാതി പഠമം പന്നരസകം വേദിതബ്ബം.

൩൧൬-൩൨൦. തതോ ഇദമേവ പന്നരസകം ഉപസഗ്ഗവിസേസേന ദുതിയം സമാദായപന്നരസകം നാമ കതം. പുന ‘‘വിപ്പകതചീവരം ആദായാ’’തി തതിയം പന്നരസകം, ‘‘സമാദായാ’’തി ചതുത്ഥം പന്നരസകം ദസ്സിതന്തി ഏവം ചത്താരി പന്നരസകാനി വേദിതബ്ബാനി. തത്ഥ പഠമദുതിയേസു പന്നരസകേസു സബ്ബേന സബ്ബം അകതചീവരം അധിപ്പേതം, ഇതരേസു ദ്വീസു വിപ്പകതന്തി വേദിതബ്ബം. തതോ പരം ‘‘ചീവരാസായ പക്കമതീ’’തിആദിനാ നയേന നിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനനാസനആസാവച്ഛേദികവസേന ഏകോ വാരോതി ഇദമേകം ചതുക്കം ജാതം, തസ്മാ പുബ്ബേ വുത്താനി തികാനി ആസാവച്ഛേദികാനി തീണി ച തികാനീതി ഏതം അനാസായദ്വാദസകന്തി വേദിതബ്ബം. തദനന്തരേ ആസായദ്വാദസകേ കിഞ്ചാപി പഠമം ദ്വാദസകം ലബ്ഭതി, തഥാപി തം നിബ്ബിസേസന്തി തമേകം ദ്വാദസകം അവുത്തസിദ്ധം കത്വാ വിസേസതോ ദസ്സേതും ആദിതോ പട്ഠായ ‘‘അന്തോസീമായം പച്ചേസ്സ’’ന്തി വുത്തം. തം ദുതിയചതുക്കേ ‘‘സോ ബഹിസീമഗതോ സുണാതീ’’തിആദിവചനസ്സ തതിയചതുക്കേ സവനന്തികാദീനഞ്ച ഓകാസകരണത്ഥന്തി വേദിതബ്ബം. ഇദം പന ദ്വാദസകം അനാസായവസേനപി ലബ്ഭമാനം ഇമിനാ അവുത്തസിദ്ധം കത്വാ ന ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവമേത്ഥ ദ്വേ ദ്വാദസകാനി ഉദ്ധരിതബ്ബാനി. കരണീയദ്വാദസകേപി യഥാദസ്സിതം അനാസായദ്വാദസകം അവുത്തസിദ്ധം ആസായദ്വാദസകഞ്ചാതി ദ്വേ ദ്വാദസകാനി ഉദ്ധരിതബ്ബാനി.

൩൨൧-൩൨൨. യസ്മാ ദിസംഗമികനവകേ ‘‘ദിസംഗമികോ പക്കമതീ’’തി വചനേനേവ ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഇദം അവുത്തസിദ്ധമേവ, തസ്മാ തം ന വുത്തം. ഏത്താവതാ ച ആവാസപലിബോധാഭാവോ ദസ്സിതോ. ചീവരപടിവീസം അപവിലായമാനോതി ഇമിനാ ചീവരപലിബോധസമങ്ഗിതമസ്സ ദസ്സേതി. തത്ഥ ചീവരപടിവീസന്തി അത്തനോ പത്തബ്ബചീവരഭാഗം. അപവിലായമാനോതി ആകങ്ഖമാനോ. തസ്സ ചീവരലാഭേ സതി വസ്സംവുത്ഥാവാസേ നിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനനാസനന്തികാനം വസേന ഏകം തികം, തേസംയേവ വസേന അന്തരാമഗ്ഗേ ഏകം, ഗതട്ഠാനേ ഏകന്തി തിണ്ണം തികാനം വസേന ഏകം നവകം വേദിതബ്ബം.

൩൨൪. തതോ പരം നിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനനാസനന്തികസീമാതിക്കന്തികസഉബ്ഭാരാനം വസേന ഫാസുവിഹാരപഞ്ചകം വുത്തം. സേസമേത്ഥ പാളിതോ അട്ഠകഥാതോ ച സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ആദായസത്തകാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കഥിനക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.