൨. ഉപോസഥക്ഖന്ധകം

സന്നിപാതാനുജാനനാദികഥാവണ്ണനാ

൧൩൨. ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ തരന്തി പ്ലവന്തി ഏത്ഥ ബാലാതി തിത്ഥം. ഇതോതി ഇമസ്മിം സാസനേ ലദ്ധിതോ. തം കഥേന്തീതി ‘‘ഇമസ്മിം നാമ ദിവസേ മുഹുത്തേ വാ ഇദം കത്തബ്ബ’’ന്തിആദിനാ കഥേന്തി.

൧൩൪. ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ’’തിആദീസു യം വത്തബ്ബം, തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) വിത്ഥാരതോ ആഗതമേവാതി ന ഇധ വിത്ഥാരയിസ്സാമ, അത്ഥികേഹി പന തതോയേവ ഗഹേതബ്ബം.

൧൩൫. ആപജ്ജിത്വാ വാ വുട്ഠിതോതി ഏത്ഥ ആരോചിതാപി ആപത്തി അസന്തീ നാമ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘യസ്സ പന ഏവം അനാപന്നാ വാ ആപത്തി ആപജ്ജിത്വാ ച പന വുട്ഠിതാ വാ ദേസിതാ വാ ആരോചിതാ വാ, തസ്സ സാ ആപത്തി അസന്തീ നാമ ഹോതീ’’തി. മുസാവാദോ നാമ വചീഭേദപച്ചയാ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ന മുസാവാദലക്ഖണേനാ’’തി. ഭഗവതോ പന വചനേനാതി സമ്പജാനമുസാവാദേ കിം ഹോതി? ‘‘ദുക്കടം ഹോതീ’’തി ഇമിനാ വചനേന. വചീദ്വാരേ അകിരിയസമുട്ഠാനാ ആപത്തി ഹോതീതി യസ്മാ യസ്സ ഭിക്ഖുനോ അധമ്മികായ പടിഞ്ഞായ തുണ്ഹീഭൂതസ്സ നിസിന്നസ്സ മനോദ്വാരേ ആപത്തി നാമ നത്ഥി, യസ്മാ പന ആവി കാതബ്ബം ന ആവി അകാസി, തേനസ്സ വചീദ്വാരേ അകിരിയസമുട്ഠാനാ ആപത്തി ഹോതി.

വാചാതി വാചായ, യ-കാരലോപേനായം നിദ്ദേസോ. കേനചി മനുജേന വാചായ അനാലപന്തോതി യോജേതബ്ബം. ഗിരം നോ ച പരേ ഭണേയ്യാതി ‘‘ഇമേ സോസ്സന്തീ’’തി പരപുഗ്ഗലേ സന്ധായ സദ്ദമ്പി ന നിച്ഛാരേയ്യ. ആപജ്ജേയ്യ വാചസികന്തി വാചതോ സമുട്ഠിതം ആപത്തിം ആപജ്ജേയ്യ.

അന്തരായകരോതി വിപ്പടിസാരവത്ഥുതായ പാമോജ്ജാദിസമ്ഭവം നിവാരേത്വാ പഠമജ്ഝാനാദീനം അധിഗമായ അന്തരായകരോ. തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഫാസു ഹോതീതി അവിപ്പടിസാരമൂലകാനം പാമോജ്ജാദീനം വസേന തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുഖാ പടിപദാ സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

സന്നിപാതാനുജാനനാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സീമാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൩൮. ഇതരോപീതി സുദ്ധപംസുപബ്ബതാദിം സന്ധായ വദതി. ഹത്ഥിപ്പമാണോ നാമ പബ്ബതോ ഹേട്ഠിമകോടിയാ അഡ്ഢട്ഠമരതനുബ്ബേധോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഏകേന ന വട്ടതി, തസ്മാ. ദ്വത്തിംസപലഗുളപിണ്ഡപ്പമാണതാ ഥൂലതായ ഗഹേതബ്ബാ, ന തുലഗണനായ. അന്തോസാരമിസ്സകാനന്തി അന്തോസാരരുക്ഖേഹി മിസ്സകാനം. സൂചിദണ്ഡകപ്പമാണോതി സീഹളദീപേ ലേഖനദണ്ഡപ്പമാണോതി വദന്തി, സോ ച കനിട്ഠങ്ഗുലിപരിമാണോതി ദട്ഠബ്ബം. ഏതന്തി നവമൂലസാഖാനിഗ്ഗമനം. പരഭാഗേ കിത്തേതും വട്ടതീതി ബഹി നിക്ഖമിത്വാ ഠിതേസു അട്ഠസു മഗ്ഗേസു ഏകിസ്സാ ദിസായ ഏകം, അപരായ ഏകന്തി ഏവം ചതൂസു ഠാനേസു കിത്തേതും വട്ടതി.

യത്ഥ കത്ഥചി ഉത്തരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ അന്തരവാസകോ തേമിയതീതി സിക്ഖാകരണീയം ആഗതലക്ഖണേന തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേത്വാ അന്തരവാസകം അനുക്ഖിപിത്വാ തിത്ഥേന വാ അതിത്ഥേന വാ ഉത്തരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏകദ്വങ്ഗുലമത്തമ്പി അന്തരവാസകോ തേമിയതി. ഭിക്ഖുനിയാ ഏവ ഗഹണഞ്ചേത്ഥ ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ ഭിക്ഖുനിയാ വസേന നദീലക്ഖണസ്സ പാളിയം ആഗതത്താ തേനേവ നയേന ദസ്സനത്ഥം കതം. സീമം ബന്ധന്താനം നിമിത്തം ഹോതീതി അയം വുത്തലക്ഖണാ നദീ സമുദ്ദം വാ പവിസതു തളാകം വാ, പഭവതോ പട്ഠായ നിമിത്തം ഹോതി. അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ ആവരണം പവത്തതിയേവാതി ആവരണം അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ സന്ദതിയേവ. അപ്പവത്തമാനാതി അസന്ദമാനുദകാ. ആവരണഞ്ഹി പത്വാ നദിയാ യത്തകേ പദേസേ ഉദകം അസന്ദമാനം സന്തിട്ഠതി, തത്ഥ നദീനിമിത്തം കാതും ന വട്ടതി. ഉപരി സന്ദമാനട്ഠാനേയേവ വട്ടതി, അസന്ദമാനട്ഠാനേ പന ഉദകനിമിത്തം കാതും വട്ടതി. ഠിതമേവ ഹി ഉദകനിമിത്തേ വട്ടതി, ന സന്ദമാനം. തേനേവാഹ ‘‘പവത്തനട്ഠാനേ നദീനിമിത്തം, അപ്പവത്തനട്ഠാനേ ഉദകനിമിത്തം കാതും വട്ടതീ’’തി. നദിം ഭിന്ദിത്വാതി മാതികാമുഖദ്വാരേന നദീകൂലം ഭിന്ദിത്വാ. ഉക്ഖേപിമന്തി കൂപതോ വിയ ഉക്ഖിപിത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

സിങ്ഘാടകസണ്ഠാനാതി തികോണരച്ഛാസണ്ഠാനാ. മുദിങ്ഗസണ്ഠാനാതി മുദിങ്ഗഭേരീ വിയ മജ്ഝേ വിത്ഥതാ ഉഭോസു കോടീസു സങ്കോടിതാ ഹോതി. ഉപചാരം ഠപേത്വാതി പച്ഛാ സീമം ബന്ധന്താനം സീമായ ഓകാസം ഠപേത്വാ. അന്തോനിമിത്തഗതേഹി പനാതി ഏകസ്സ ഗാമസ്സ ഉപഡ്ഢം അന്തോ കത്തുകാമതായ സതി സബ്ബേസം ആഗമനേ പയോജനം നത്ഥീതി കത്വാ വുത്തം. ആഗന്തബ്ബന്തി ച സാമീചിവസേന വുത്തം, നായം നിയമോ ‘‘ആഗന്തബ്ബമേവാ’’തി. തേനേവാഹ ‘‘ആഗമനമ്പി അനാഗമനമ്പി വട്ടതീ’’തി. അബദ്ധായ ഹി സീമായ നാനാഗാമഖേത്താനം നാനാസീമസഭാവത്താ തേസം അനാഗമനേപി വഗ്ഗകമ്മം ന ഹോതി, തസ്മാ അനാഗമനമ്പി വട്ടതി. ബദ്ധായ പന സീമായ ഏകസീമഭാവതോ പുന അഞ്ഞസ്മിം കമ്മേ കരിയമാനേ അന്തോ സീമഗതേഹി ആഗന്തബ്ബമേവാതി ആഹ ‘‘അവിപ്പവാസസീമാ…പേ… ആഗന്തബ്ബ’’ന്തി. നിമിത്തകിത്തനകാലേ അസോധിതായപി സീമായ നേവത്ഥി ദോസോ നിമിത്തകിത്തനസ്സ അപലോകനാദീസു അഞ്ഞതരാഭാവതോ.

ഭണ്ഡുകമ്മാപുച്ഛനം സന്ധായ പബ്ബജ്ജാ-ഗഹണം. സുഖകരണത്ഥന്തി സബ്ബേസം സന്നിപാതനപരിസ്സമം പഹായ അപ്പതരേഹി സുഖകരണത്ഥം. ഏകവീസതി ഭിക്ഖൂ ഗണ്ഹാതീതി വീസതിവഗ്ഗകരണീയപരമത്താ സങ്ഘകമ്മസ്സ കമ്മാരഹേന സദ്ധിം ഏകവീസതി ഭിക്ഖൂ ഗണ്ഹാതി. ഇദഞ്ച നിസിന്നാനം വസേന വുത്തം. ഹേട്ഠിമന്തതോ ഹി യത്ഥ ഏകവീസതി ഭിക്ഖൂ നിസീദിതും സക്കോന്തി, തത്തകേ പദേസേ സീമം ബന്ധിതും വട്ടതി. ന സക്ഖിസ്സന്തീതി അവിപ്പവാസസീമായ ബദ്ധഭാവം അസല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘സമാനസംവാസകമേവ സമൂഹനിസ്സാമാ’’തി വായമന്താ ന സക്ഖിസ്സന്തി. ബദ്ധായ ഹി അവിപ്പവാസസീമായ തം അസമൂഹനിത്വാ ‘‘സമാനസംവാസകസീമം സമൂഹനിസ്സാമാ’’തി കതായപി കമ്മവാചായ അസമൂഹതാവ ഹോതി സീമാ. പഠമഞ്ഹി അവിപ്പവാസം സമൂഹനിത്വാ പച്ഛാ സീമാ സമൂഹനിതബ്ബാ. ഏകരതനപ്പമാണാ സുവിഞ്ഞേയ്യതരാ ഹോതീതി കത്വാ വുത്തം ‘‘ഏകരതനപ്പമാണാ വട്ടതീ’’തി. ഏകങ്ഗുലമത്താപി സീമന്തരികാ വട്ടതിയേവ. തത്തകേനപി ഹി സീമാ അസമ്ഭിന്നാവ ഹോതി.

അവസേസനിമിത്താനീതി മഹാസീമായ ബാഹിരപസ്സേ നിമിത്താനി. ഖണ്ഡസീമതോ പട്ഠായ ബന്ധനം ആചിണ്ണം, ആചിണ്ണകരണേനേവ ച സമ്മോഹോ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഖണ്ഡസീമതോവ പട്ഠായ ബന്ധിതബ്ബാ’’തി. കുടിഗേഹേതി കുടിഘരേ, ഭൂമിഘരേതി അത്ഥോ. ഉദുക്ഖലന്തി ഖുദ്ദകാവാടം. നിമിത്തം ന കാതബ്ബന്തി തം രാജിം വാ ഉദുക്ഖലം വാ നിമിത്തം ന കാതബ്ബം.

ഹേട്ഠാ ന ഓതരതീതി ഭിത്തിതോ ഓരം നിമിത്താനി ഠപേത്വാ കിത്തിതത്താ ഹേട്ഠാ ആകാസപ്പദേസം ന ഓതരതി. ഹേട്ഠാപി ഓതരതീതി സചേ ഹേട്ഠാ അന്തോഭിത്തിയം ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസോ ഹോതി, ഓതരതി. ഓതരമാനാ ച ഉപരിസീമപ്പമാണേന ന ഓതരതി, സമന്താ ഭിത്തിപ്പമാണേന ഓതരതി. ഓതരണാനോതരണം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി സചേ ഹേട്ഠാ ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസോ ഹോതി, ഓതരതി. നോ ചേ, ന ഓതരതീതി അധിപ്പായോ. സബ്ബോ പാസാദോ സീമട്ഠോ ഹോതീതി ഉപരിമതലേന സദ്ധിം ഏകാബദ്ധഭിത്തികോ വാ ഹോതു മാ വാ, സബ്ബോപി പാസാദോ സീമട്ഠോവ ഹോതി.

താലമൂലകപബ്ബതേതി താലമൂലസദിസേ പബ്ബതേ. സോ ച ഹേട്ഠാ മഹന്തോ ഹുത്വാ അനുപുബ്ബേന തനുകോ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം. പണവസണ്ഠാനോ മജ്ഝേ തനുകോ ഹോതി മൂലേ അഗ്ഗേ ച വിത്ഥതോ. ഹേട്ഠാ വാ മജ്ഝേ വാതി മുദിങ്ഗസണ്ഠാനസ്സ ഹേട്ഠാ പണവസണ്ഠാനസ്സ മജ്ഝേ. ആകാസപബ്ഭാരന്തി ഭിത്തിയാ അപരിക്ഖിത്തപബ്ഭാരം. അന്തോലേണം ഹോതീതി പബ്ബതസ്സ അന്തോ ലേണം ഹോതി. സീമാമാളകേതി ഖണ്ഡസീമാമാളകേ. മഹാസീമം സോധേത്വാ വാ കമ്മം കാതബ്ബന്തി മഹാസീമഗതാ ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥപാസം വാ ആനേതബ്ബാ, സീമതോ വാ ബഹി കാതബ്ബാതി അധിപ്പായോ. ഗണ്ഠിപദേസു പന ‘‘മഹാസീമഗതേഹി ഭിക്ഖൂഹി തം സാഖം വാ പാരോഹം വാ അനാമസിത്വാ ഠാതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ’’തി വുത്തം, തം ന ഗഹേതബ്ബം. പുരിമനയേപീതി ഖണ്ഡസീമായ ഉട്ഠഹിത്വാ മഹാസീമായ ഓണതരുക്ഖേപി. ഉക്ഖിപാപേത്വാ കാതും ന വട്ടതീതി ഖണ്ഡസീമായ അന്തോ ഠിതത്താ രുക്ഖസ്സ തത്ഥ ഠിതോ ഹത്ഥപാസംയേവ ആനേതബ്ബോതി ഉക്ഖിപാപേത്വാ കാതും ന വട്ടതി.

൧൪൦. പാരയതീതി അജ്ഝോത്ഥരതി. പാരാതി സീമാപേക്ഖോ ഇത്ഥിലിങ്ഗനിദ്ദേസോ. അസ്സാതി ഭവേയ്യ. ഇധാധിപ്പേതനാവായ പമാണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യാ സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന…പേ… തയോ ജനേ വഹതീ’’തി. ഇമിനാ ച വുത്തപ്പമാണതോ ഖുദ്ദകാ നാവാ വിജ്ജമാനാപി ഇധ അസന്തപക്ഖം ഭജതീതി ദീപേതി. അവസ്സം ലബ്ഭനേയ്യാ ധുവനാവാവ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. രുക്ഖം ഛിന്ദിത്വാ കതോതി പാഠസേസോ. പരതീരേ സമ്മുഖട്ഠാനേതി ഓരിമതീരേ സബ്ബപരിയന്തനിമിത്തസ്സ സമ്മുഖട്ഠാനേ. സബ്ബനിമിത്താനം അന്തോ ഠിതേ ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥപാസഗതേ കത്വാതി ഏത്ഥ സചേ ഏകം ഗാമഖേത്തം ഹോതി, ഉഭോസു തീരേസു സബ്ബനിമിത്താനം അന്തോ ഠിതേ ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥപാസഗതേ കത്വാ സമ്മന്നിതബ്ബാ. നാനാഗാമക്ഖേത്തം ചേ, സമാനസംവാസകസീമാബന്ധനകാലേ അനാഗന്തുമ്പി വട്ടതി. അവിപ്പവാസസീമാസമ്മുതിയം പന ആഗന്തബ്ബമേവ. യസ്മാ ഉഭോസു തീരേസു നിമിത്തകിത്തനമത്തേന ദീപകോ സങ്ഗഹിതോ നാമ ന ഹോതി, തസ്മാ ദീപകേപി നിമിത്താനി വിസും കിത്തേതബ്ബാനേവാതി ആഹ ‘‘ദീപകസ്സ ഓരിമന്തേ ച പാരിമന്തേ ച നിമിത്തം കിത്തേതബ്ബ’’ന്തി. ദീപകസിഖരന്തി ദീപകമത്ഥകം. പബ്ബതസണ്ഠാനാതി ദീപകസ്സ ഏകതോ അധികതരത്താ വുത്തം.

സീമാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഉപോസഥാഗാരാദികഥാവണ്ണനാ

൧൪൨. വത്ഥുവസേന വുത്തന്തി ‘‘മയഞ്ചമ്ഹാ അസമ്മതായ ഭൂമിയാ നിസിന്നാ പാതിമോക്ഖം അസ്സുമ്ഹാ’’തി വത്ഥുമ്ഹി പാതിമോക്ഖസവനസ്സ ആഗതത്താ വുത്തം. ഉപോസഥപ്പമുഖം നാമ ഉപോസഥാഗാരസ്സ സമ്മുഖട്ഠാനം. പാളിയം ‘‘പഠമം നിമിത്താ കിത്തേതബ്ബാ’’തി ഏത്തകമേവ വത്വാ സീമാസമ്മുതിയം വിയ ‘‘പബ്ബതനിമിത്തം പാസാണനിമിത്ത’’ന്തിആദിനാ വിസേസേത്വാ നിമിത്താനം അദസ്സിതത്താ ‘‘ഖുദ്ദകാനി വാ…പേ… യാനി കാനിചി നിമിത്താനീ’’തി വുത്തം. കിത്തേതും വട്ടതീതി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ.

അവിപ്പവാസസീമാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൪൪. അസ്സാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ. ദ്വേപി സീമായോതി പഠമം വുത്താ അവിപ്പവാസസീമാ സമാനസംവാസകസീമാ ച. ന കമ്മവാചം വഗ്ഗം കരോന്തീതി കമ്മവാചം ന ഭിന്ദന്തി, കമ്മം ന കോപേന്തീതി അധിപ്പായോ. ഏത്ഥാതി ‘‘ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ചാ’’തി ഏത്ഥ. ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ച ന ഓത്ഥരതീതി ‘‘ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ചാ’’തി വുത്തത്താ. സീമാസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതീതി അവിപ്പവാസസീമാസങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഏകമ്പി കുലം പവിട്ഠം വാതി അഭിനവകതഗേഹേസു സബ്ബപഠമം ഏകമ്പി കുലം പവിട്ഠം അത്ഥി. അഗതം വാതി പോരാണകഗാമേ അഞ്ഞേസു ഗേഹാനി ഛഡ്ഡേത്വാ ഗതേസു ഏകമ്പി കുലം അഗതം അത്ഥി.

അവിപ്പവാസസീമാ ന സമൂഹന്തബ്ബാതി മഹാസീമം സന്ധായ വദതി. നിരാസങ്കട്ഠാനേസു ഠത്വാതി ചേതിയങ്ഗണാദീനം ഖണ്ഡസീമായ അനോകാസത്താ വുത്തം. ഖണ്ഡസീമഞ്ഹി ബന്ധന്താ താദിസം ഠാനം പഹായ അഞ്ഞസ്മിം വിവിത്തേ ഓകാസേ ബന്ധന്തി. അപ്പേവ നാമ സമൂഹനിതും സക്ഖിസ്സന്തീതി അവിപ്പവാസസീമംയേവ സമൂഹനിതും സക്ഖിസ്സന്തി, ന ഖണ്ഡസീമം. പടിബന്ധിതും പന ന സക്ഖിസ്സന്തേവാതി ഖണ്ഡസീമായ അഞ്ഞാതത്താ ന സക്ഖിസ്സന്തി. ന സമൂഹനിതബ്ബാതി ഖണ്ഡസീമം അജാനന്തേഹി ന സമൂഹനിതബ്ബാ. ഉപോസഥസ്സ വിസും ഗഹിതത്താ അവസേസകമ്മവസേന സമാനസംവാസതാ വേദിതബ്ബാ.

ഗാമസീമാദികഥാവണ്ണനാ

൧൪൭. അപരിച്ഛിന്നായാതി ബദ്ധസീമാവസേന അകതപരിച്ഛേദായ. യേന കേനചി ഖണിത്വാ അകതോതി അന്തമസോ തിരച്ഛാനേനപി ഖണിത്വാ അകതോ. തസ്സ അന്തോഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഠിതോ കമ്മം കോപേതീതി ഇമിനാ ബഹിപരിച്ഛേദതോ യത്ഥ കത്ഥചി ഠിതോ കമ്മം ന കോപേതീതി ദീപേതി. യം പന വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) ‘‘പരിച്ഛേദബ്ഭന്തരേ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഠിതോപി പരിച്ഛേദതോ ബഹി അഞ്ഞം തത്തകംയേവ പരിച്ഛേദം അനതിക്കമിത്വാ ഠിതോപി കമ്മം കോപേതി, ഇദം സബ്ബഅട്ഠകഥാസു സന്നിട്ഠാന’’ന്തി, തത്ഥ ‘‘അഞ്ഞം തത്തകംയേവ പരിച്ഛേദം അനതിക്കമിത്വാ ഠിതോപി കമ്മം കോപേതീ’’തി ഇദം നേവ പാളിയം, ന അട്ഠകഥായം ഉപലബ്ഭതി. യദി ചേതം ദ്വിന്നം സങ്ഘാനം വിസും ഉപോസഥാദികമ്മകരണാധികാരേ വുത്തത്താ ഉദകുക്ഖേപതോ ബഹി അഞ്ഞം ഉദകുക്ഖേപം അനതിക്കമിത്വാ ഉപോസഥാദികരണത്ഥം ഠിതോ സങ്ഘോ സീമാസമ്ഭേദസമ്ഭവതോ കമ്മം കോപേതീതി ഇമിനാ അധിപ്പായേന വുത്തം സിയാ, ഏവം സതി യുജ്ജേയ്യ. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായ ലീനത്ഥപ്പകാസനിയം വുത്തം ‘‘അഞ്ഞം തത്തകംയേവ പരിച്ഛേദന്തി ദുതിയം ഉദകുക്ഖേപം അനതിക്കന്തോപി കോപേതി. കസ്മാ? അത്തനോ ഉദകുക്ഖേപസീമായ പരേസം ഉദകുക്ഖേപസീമായ അജ്ഝോത്ഥടത്താ സീമാസമ്ഭേദോ ഹോതി, തസ്മാ കോപേതീ’’തി. ‘‘ഇദം സബ്ബഅട്ഠകഥാസു സന്നിട്ഠാന’’ന്തി ച ഇമിനാ അധിപ്പായേന വുത്തന്തി ഗഹേതബ്ബം സബ്ബാസുപി അട്ഠകഥാസു സീമാസമ്ഭേദസ്സ അനിച്ഛിതത്താ. തേനേവ ഹി ‘‘അത്തനോ ച അഞ്ഞേസഞ്ച ഉദകുക്ഖേപപരിച്ഛേദസ്സ അന്തരാ അഞ്ഞോ ഉദകുക്ഖേപോ സീമന്തരികത്ഥായ ഠപേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞേ പനേത്ഥ അഞ്ഞഥാപി പപഞ്ചേന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം.

സബ്ബത്ഥ സങ്ഘോ നിസീദതീതി ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ നിസീദതി. ഉദകുക്ഖേപസീമാകമ്മം നത്ഥീതി യസ്മാ സബ്ബോപി നദീപദേസോ ഭിക്ഖൂഹി അജ്ഝോത്ഥടോ, തസ്മാ സമന്തതോ നദിയാ അഭാവാ ഉദകുക്ഖേപേ പയോജനം നത്ഥി. ഉദകുക്ഖേപപ്പമാണാ സീമന്തരികാ സുവിഞ്ഞേയ്യതരാ ഹോതി, സീമാസമ്ഭേദസങ്കാ ന ച സിയാതി സാമീചിദസ്സനത്ഥം ‘‘അഞ്ഞോ ഉദകുക്ഖേപോ സീമന്തരികത്ഥായ ഠപേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. യത്തകേന പന സീമാസമ്ഭേദോ ന ഹോതി, തത്തകം ഠപേതും വട്ടതിയേവ. തേനേവാഹു പോരാണാ ‘‘യത്തകേന സീമാസങ്കരോ ന ഹോതി, തത്തകമ്പി ഠപേതും വട്ടതീ’’തി. ഊനകം പന ന വട്ടതീതി ഇദമ്പി ഉദകുക്ഖേപസീമായ പരിസവസേന വഡ്ഢനതോ സീമാസമ്ഭേദസങ്കാ സിയാതി തംനിവാരണത്ഥമേവ വുത്തം.

ഗച്ഛന്തിയാ പന നാവായ കാതും ന വട്ടതീതി ഏത്ഥ ഉദകുക്ഖേപമനതിക്കമിത്വാ പരിവത്തമാനായ കാതും വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. സീമം വാ സോധേത്വാതി ഏത്ഥ സീമസോധനം നാമ ഗാമസീമാദീസു ഠിതാനം ഹത്ഥപാസാനയനാദി. ‘‘നദിം വിനാസേത്വാ തളാകം കരോന്തീ’’തി വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേതി ‘‘ഹേട്ഠാ പാളി ബദ്ധാ’’തി, ഹേട്ഠാനദിം ആവരിത്വാ പാളി ബദ്ധാതി അത്ഥോ. ഛഡ്ഡിതമോദകന്തി തളാകരക്ഖണത്ഥം ഏകമന്തേന ഛഡ്ഡിതമുദകം. ദേവേ അവസ്സന്തേതി ദുബ്ബുട്ഠികാലേ വസ്സാനേപി ദേവേ അവസ്സന്തേ. ഉപ്പതിത്വാതി ഉത്തരിത്വാ. ഗാമനിഗമസീമം ഓത്ഥരിത്വാ പവത്തതീതി വുത്തപ്പകാരേ വസ്സകാലേ ചത്താരോ മാസേ അബ്ബോച്ഛിന്നാ പവത്തതി. വിഹാരസീമന്തി ബദ്ധസീമം സന്ധായ വദതി.

അഗമനപഥേതി യത്ഥ തദഹേവ ഗന്ത്വാ പച്ചാഗന്തും ന സക്കാ ഹോതി, താദിസേ പദേസേ അരഞ്ഞസീമാസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതീതി സത്തബ്ഭന്തരസീമം സന്ധായ വദതി. തേസന്തി മച്ഛബന്ധാനം. ഗമനപരിയന്തസ്സ ഓരതോതി ഗമനപരിയന്തസ്സ ഓരിമഭാഗേ ദീപകം പബ്ബതഞ്ച സന്ധായ വുത്തം, ന സമുദ്ദപ്പദേസം.

൧൪൮. സംസട്ഠവിടപാതി ഇമിനാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ആസന്നതം ദീപേതി. ബദ്ധാ ഹോതീതി പച്ഛിമദിസാഭാഗേ സീമം സന്ധായ വുത്തം. തസ്സാ പദേസന്തി യത്ഥ ഠത്വാ ഭിക്ഖൂഹി കമ്മം കാതും സക്കാ ഹോതി, താദിസം പദേസം. യത്ഥ പന ഠിതേഹി കമ്മം കാതും ന സക്കാ ഹോതി, താദിസം പദേസം അന്തോകരിത്വാ ബന്ധന്താ സീമായ സീമം സമ്ഭിന്ദന്തി നാമ. ദ്വിന്നം സീമാനം നിമിത്തം ഹോതീതി നിമിത്തസ്സ സീമതോ ബാഹിരത്താ സീമാസമ്ഭേദോ ന ഹോതീതി വുത്തം. സീമാസങ്കരം കരോതീതി വഡ്ഢിത്വാ സീമപ്പദേസം പവിട്ഠേ ദ്വിന്നം സീമാനം ഗതട്ഠാനസ്സ ദുവിഞ്ഞേയ്യത്താ വുത്തം, ന പന തത്ഥ കമ്മം കാതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം. ന ഹി സീമാ തത്തകേന അസീമാ ഹോതി, ദ്വേ പന സീമാ പച്ഛാ വഡ്ഢിതേന രുക്ഖേന അജ്ഝോത്ഥടത്താ ഏകാബദ്ധാ ഹോന്തി, തസ്മാ ഏകത്ഥ ഠത്വാ കമ്മം കരോന്തേഹി ഇതരം സോധേത്വാ കാതബ്ബം.

ഗാമസീമാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഉപോസഥഭേദാദികഥാവണ്ണനാ

൧൪൯. അധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മന്തി ഏത്ഥ യത്ഥ ചത്താരോ വസന്തി, തത്ഥ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ അനുഞ്ഞാതോ. യത്ഥ ദ്വേ വാ തയോ വാ വസന്തി, തത്ഥ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ. ഇധ പന തഥാ അകത്വാ ചതുന്നം വസനട്ഠാനേ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥസ്സ കതത്താ തിണ്ണം വസനട്ഠാനേ ച പാതിമോക്ഖസ്സ ഉദ്ദിട്ഠത്താ ‘‘അധമ്മേനാ’’തി വുത്തം. യസ്മാ സബ്ബേവ ന സന്നിപതിംസു, ഛന്ദപാരിസുദ്ധി ച സങ്ഘമജ്ഝംയേവ ആഗച്ഛതി, ന ഗണമജ്ഝം, തസ്മാ ‘‘വഗ്ഗ’’ന്തി വുത്തം.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകഥാവണ്ണനാ

൧൫൦. ഏവമേതം ധാരയാമീതി ‘‘സുതാ ഖോ പനായസ്മന്തേഹീ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി വത്വാ ‘‘ഉദ്ദിട്ഠം ഖോ ആയസ്മന്തോ നിദാനം, സുതാ ഖോ പനായസ്മന്തേഹി ചത്താരോ പാരാജികാ ധമ്മാ’’തി വത്തബ്ബം. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) ‘‘തത്ഥായസ്മന്തേ പുച്ഛാമി കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ, ദുതിയമ്പി പുച്ഛാമി…പേ… തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി വത്വാ ‘ഉദ്ദിട്ഠം ഖോ ആയസ്മന്തോ നിദാന’ന്തിആദിനാ നയേന അവസേസേ സുതേന സാവിതേ ഉദ്ദിട്ഠോ ഹോതീ’’തി വുത്തം. സുതേനാതി സുതപദേന. സവരഭയന്തി വനചരകഭയം. തേനാഹ ‘‘അടവിമനുസ്സഭയ’’ന്തി. ‘‘അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ നിദാനുദ്ദേസേ അനിട്ഠിതേ സുതേന സാവേതബ്ബം നാമ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘ദുതിയാദീസു ഉദ്ദേസേസൂ’’തി. ഉദ്ദിട്ഠഉദ്ദേസാപേക്ഖഞ്ഹി അവസേസഗ്ഗഹണം, തസ്മാ നിദാനേ ഉദ്ദിട്ഠേ പാരാജികുദ്ദേസാദീസു യസ്മിം വിപ്പകതേ അന്തരായോ ഉപ്പജ്ജതി, തേന സദ്ധിം അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം.

തീഹിപി വിധീഹീതി ഓസാരണകഥനസരഭഞ്ഞേഹി. ഏത്ഥ ച അത്ഥം ഭണിതുകാമതായ സുത്തസ്സ ഓസാരണാ ഓസാരണം നാമ. തസ്സേവ അത്ഥപ്പകാസനാ കഥനം നാമ. സുത്തസ്സ തദത്ഥസ്സ വാ സരേന ഭണനം സരഭഞ്ഞം നാമ. സജ്ഝായം അധിട്ഠഹിത്വാതി ‘‘സജ്ഝായം കരോമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ. ഓസാരേത്വാ പന കഥേന്തേനാതി പഠമം ഉസ്സാരേത്വാ പച്ഛാ അത്ഥം കഥേന്തേന. മനുസ്സാനം പന ‘‘ഭണാഹീ’’തി വത്തും വട്ടതീതി ഏത്ഥ ഉച്ചതരേ നിസിന്നേനപി മനുസ്സാനം ഭണാഹീതി വിസേസേത്വായേവ വത്തും വട്ടതി, അവിസേസേത്വാ പന ന വട്ടതി. സജ്ഝായം കരോന്തേനാതി യത്ഥ കത്ഥചി നിസീദിത്വാ സജ്ഝായം കരോന്തേന. ഥേരോതി യോ കോചി അത്തനാ വുഡ്ഢതരോ. ഏകം ആപുച്ഛിത്വാതി ഏകം വുഡ്ഢതരം ആപുച്ഛിത്വാ. അപരോ ആഗച്ഛതീതി അപരോ തതോപി വുഡ്ഢതരോ ആഗച്ഛതി.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകഅജ്ഝേസനാദികഥാവണ്ണനാ

൧൫൫. ചോദനാവത്ഥു നാമ ഏകം നഗരം. സങ്ഘഉപോസഥാദിഭേദേന നവവിധന്തി സങ്ഘേ ഉപോസഥോ ഗണേ ഉപോസഥോ പുഗ്ഗലേ ഉപോസഥോതി ഏവം കാരകവസേന തയോ, സുത്തുദ്ദേസോ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ അധിട്ഠാനുപോസഥോതി ഏവം കത്തബ്ബാകാരവസേന തയോ, ചാതുദ്ദസികോ പന്നരസികോ സാമഗ്ഗീഉപോസഥോതി ഏവം ദിവസവസേന തയോതി നവവിധം. ചതുബ്ബിധം ഉപോസഥകമ്മന്തി അധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, അധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ധമ്മേന വഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മം, ധമ്മേന സമഗ്ഗം ഉപോസഥകമ്മന്തി ഏവം ചതുബ്ബിധമ്പി ഉപോസഥകമ്മം. ദുവിധം പാതിമോക്ഖന്തി ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖം ഭിക്ഖുനീപാതിമോക്ഖന്തി ദുവിധം പാതിമോക്ഖം. നവവിധം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസന്തി ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച ഉദ്ദേസാ, ഭിക്ഖുനീനം ഠപേത്വാ അനിയതുദ്ദേസം അവസേസാ ചത്താരോതി നവവിധം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം.

പക്ഖഗണനാദിഉഗ്ഗഹണാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൫൮-൧൬൧. സമന്നാഹരഥാതി സല്ലക്ഖേഥ. പരിയേസിതബ്ബാനീതി ഭിക്ഖാചാരേന പരിയേസിതബ്ബാനി.

ദിസംഗമികാദിവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൧൬൩. ഉതുവസ്സേയേവാതി ഹേമന്തഗിമ്ഹേസുയേവ.

പാരിസുദ്ധിദാനകഥാവണ്ണനാ

൧൬൪. യേന കേനചി അങ്ഗപച്ചങ്ഗേന വിഞ്ഞാപേതീതി മനസാ ചിന്തേത്വാ ഹത്ഥപ്പയോഗാദിനാ യേന കേനചി വിഞ്ഞാപേതി. സങ്ഘോ നപ്പഹോതീതി ദ്വിന്നം ദ്വിന്നം അന്തരാ ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ പടിപാടിയാ ഠാതും നപ്പഹോതി. ഇതരാ പന ബിളാലസങ്ഖലികപാരിസുദ്ധി നാമാതി ഏത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘ബിളാലസങ്ഖലികാ ബദ്ധാവ ഹോതി അന്തോഗേഹേ ഏവ സമ്പയോജനത്താ, യഥാ സാ ന കത്ഥചി ഗച്ഛതി, തഥാ സാപി ന ഗച്ഛതീതി അധിപ്പായോ. ഇതരഥാ വിസേസനം നിരത്ഥകം ഹോതീ’’തി. അപരേ പന ‘‘യഥാ ബഹൂഹി മനുസ്സേഹി ഏകസ്സ ബിളാലസ്സ അത്തനോ അത്തനോ സങ്ഖലികാ ഗീവായ ആബദ്ധാ ബിളാലേ ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തി ആബദ്ധത്താ, ന അഞ്ഞസ്മിം ബിളാലേ ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തി അനാബദ്ധത്താ, ഏവമേവസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ ബഹൂഹി സങ്ഖലികസദിസാ ഛന്ദപാരിസുദ്ധി ദിന്നാ, സാ തസ്മിം ഭിക്ഖുസ്മിം ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛതി തസ്മിം സങ്ഖലികാ വിയ ആബദ്ധത്താ, ന അഞ്ഞസ്മിം അനാബദ്ധത്താ’’തി വദന്തി. സബ്ബമ്പേതം ന സാരതോ പച്ചേതബ്ബം. അയം പനേത്ഥ സാരോ – യഥാ സങ്ഖലികായ പഠമവലയം ദുതിയംയേവ വലയം പാപുണാതി, ന തതിയം, ഏവമയമ്പി പാരിസുദ്ധിദായകേന യസ്സ ദിന്നാ, തതോ അഞ്ഞത്ഥ ന ഗച്ഛതീതി സങ്ഖലികസദിസത്താ ‘‘ബിളാലസങ്ഖലികാ’’തി വുത്താ. ബിളാലസങ്ഖലികഗഹണഞ്ചേത്ഥ യാസം കാസഞ്ചി സങ്ഖലികാനം ഉപലക്ഖണമത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

ഛന്ദദാനകഥാവണ്ണനാ

൧൬൫. ‘‘സന്തി സങ്ഘസ്സ കരണീയാനീ’’തി വത്തബ്ബേ വചനവിപല്ലാസേന ‘‘കരണീയ’’ന്തി വുത്തം. തസ്സ സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥി. ‘‘ഹത്ഥപാസം ആനേതബ്ബോയേവാ’’തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം.

സങ്ഘുപോസഥാദികഥാവണ്ണനാ

൧൬൮. സങ്ഘസന്നിപാതതോ പഠമം കാതബ്ബം പുബ്ബകരണന്തി വുത്തം, പുബ്ബകരണതോ പച്ഛാ കാതബ്ബമ്പി ഉപോസഥകമ്മതോ പഠമം കാതബ്ബത്താ പുബ്ബകിച്ചന്തി വുത്തം. ഉഭയമ്പി ചേതം ഉപോസഥകമ്മതോ പഠമം കത്തബ്ബത്താ കത്ഥചി പുബ്ബകിച്ചമിച്ചേവ വോഹരീയതി ‘‘കിം സങ്ഘസ്സ പുബ്ബകിച്ച’’ന്തിആദീസു വിയ.

ഉപോസഥോതി തീസു ഉപോസഥദിവസേസു അഞ്ഞതരദിവസോ. തസ്മിഞ്ഹി സതി ഇദം സങ്ഘസ്സ ഉപോസഥകമ്മം പത്തകല്ലം നാമ ഹോതി, നാസതി. യഥാഹ ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അനുപോസഥേ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൧൮൩). യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താതി യത്തകാ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ഉപോസഥകമ്മസ്സ പത്താ യുത്താ അനുരൂപാ സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ പകതത്താ, തേ ച ഖോ ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ ഏകസീമായം ഠിതാ. സഭാഗാപത്തിയോ ച ന വിജ്ജന്തീതി ഏത്ഥ യം സബ്ബോ സങ്ഘോ വികാലഭോജനാദിനാ സഭാഗവത്ഥുനാ ലഹുകാപത്തിം ആപജ്ജതി, ഏവരൂപാ ‘‘വത്ഥുസഭാഗാ’’തി വുച്ചന്തി. ഏതാസു ഹി അവിജ്ജമാനാസു വിസഭാഗാസു വിജ്ജമാനാസുപി പത്തകല്ലം ഹോതിയേവ.

വജ്ജനീയാ ച പുഗ്ഗലാ തസ്മിം ന ഹോന്തീതി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സഗഹട്ഠായ പരിസായാ’’തി (മഹാവ. ൧൫൪) വചനതോ ഗഹട്ഠോ, ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ നിസിന്നപരിസായ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൮൩) നയേന വുത്താ ഭിക്ഖുനീ സിക്ഖമാനാ സാമണേരോ സാമണേരീ സിക്ഖാപച്ചക്ഖാതകോ അന്തിമവത്ഥുഅജ്ഝാപന്നകോ ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകോ ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകോ പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകോ പണ്ഡകോ ഥേയ്യസംവാസകോ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ തിരച്ഛാനഗതോ മാതുഘാതകോ പിതുഘാതകോ അരഹന്തഘാതകോ ഭിക്ഖുനീദൂസകോ സങ്ഘഭേദകോ ലോഹിതുപ്പാദകോ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോതി ഇമേ വീസതി ചാതി ഏകവീസതി പുഗ്ഗലാ വജ്ജനീയാ നാമ, തേ ഹത്ഥപാസതോ ബഹികരണവസേന വജ്ജേതബ്ബാ. ഏതേസു ഹി തിവിധേ ഉക്ഖിത്തകേ സതി ഉപോസഥം കരോന്തോ സങ്ഘോ പാചിത്തിയം ആപജ്ജതി, സേസേസു ദുക്കടം. ഏത്ഥ ച തിരച്ഛാനഗതോതി യസ്സ ഉപസമ്പദാ പടിക്ഖിത്താ, സോവ അധിപ്പേതോ, തിത്ഥിയാ ഗഹട്ഠേനേവ സങ്ഗഹിതാ. ഏതേപി ഹി വജ്ജനീയാ. ഏവം പത്തകല്ലം ഇമേഹി ചതൂഹി അങ്ഗേഹി സങ്ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം.

അജ്ജ മേ ഉപോസഥോ പന്നരസോതിപീതി പി-സദ്ദേന പാളിയം ആഗതനയേനേവ ‘‘അജ്ജ മേ ഉപോസഥോ’’തിപി വത്തും വട്ടതീതി ദീപേതി. മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) പന ‘‘അജ്ജ മേ ഉപോസഥോ ചാതുദ്ദസോതി വാ പന്നരസോതി വാ വത്വാ അധിട്ഠാമീതി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

സങ്ഘുപോസഥാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആപത്തിപടികമ്മവിധികഥാവണ്ണനാ

൧൬൯. നനു ച ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സാപത്തികേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഏവം സാപത്തികസ്സ ഉപോസഥകരണേ വിസും പഞ്ഞത്താ ആപത്തി ന ദിസ്സതി, തസ്മാ ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ‘‘ന സാപത്തികേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ’’തി ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി…പേ… പഞ്ഞത്തം ഹോതീതി വേദിതബ്ബ’’ന്തി. കിഞ്ചാപി വിസും പഞ്ഞത്താ ആപത്തി ന ദിസ്സതി, അഥ ഖോ ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി, സോ ആവികരേയ്യാ’’തിആദിം വദന്തേന അത്ഥതോ പഞ്ഞത്തായേവാതി അധിപ്പായോ.

പാരിസുദ്ധിദാനപഞ്ഞാപനേന ചാതി ഇമിനാവ ‘‘സാപത്തികേന പാരിസുദ്ധിപി ന ദാതബ്ബാ’’തി ദീപിതം ഹോതി. ന ഹി സാപത്തികോ സമാനോ ‘‘പാരിസുദ്ധിം ദമ്മി, പാരിസുദ്ധിം മേ ഹര, പാരിസുദ്ധിം മേ ആരോചേഹീ’’തി വത്തുമരഹതി. തസ്മാ പാരിസുദ്ധിം ദേന്തേന പഠമം സന്തീ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ ‘‘അഹം, ആവുസോ, ഇത്ഥന്നാമായ ആപത്തിയാ വേമതികോ, യദാ നിബ്ബേമതികോ ഭവിസ്സാമി, തദാ തം ആപത്തിം പടികരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. ‘‘പാതിമോക്ഖം സോതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ യാവ നിബ്ബേമതികോ ന ഹോതി, താവ സഭാഗാപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി, അഞ്ഞേസഞ്ച കമ്മാനം പരിസുദ്ധോ നാമ ഹോതി. ‘‘പുന നിബ്ബേമതികോ ഹുത്വാ ദേസേതബ്ബം ന ചാ’’തി നേവ പാളിയം ന അട്ഠകഥായം അത്ഥി, ദേസിതേ പന ദോസോ നത്ഥി. ‘‘ഇതോ വുട്ഠഹിത്വാ പടികരിസ്സാമീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ’’തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. യഥാ സബ്ബോ സങ്ഘോ സഭാഗാപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ, സങ്ഘോ…പേ… പടികരിസ്സതീ’’തി ഞത്തിം ഠപേത്വാ ഉപോസഥം കാതും ലഭതി, ഏവം തീഹി ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, ഇമേ ഭിക്ഖൂ സഭാഗം ആപത്തിം ആപന്നാ. യദാ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സുദ്ധം അനാപത്തികം പസ്സിസ്സന്തി, തദാ തസ്സ സന്തികേ തം ആപത്തിം പടികരിസ്സന്തീ’’തി ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ, ദ്വീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം ആരോചേത്വാ ഉപോസഥം കാതും വട്ടതി. ഏകേനപി ‘‘പരിസുദ്ധം ലഭിത്വാ പടികരിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ കാതും വട്ടതീതി ച വദന്തി.

ആപത്തിപടികമ്മവിധികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ലിങ്ഗാദിദസ്സനകഥാവണ്ണനാ

൧൭൯. ആചാരസണ്ഠാനന്തി ആചാരസണ്ഠിതി. ആകരീയതി പകാസീയതി ഏതേനാതി ആകാരോ. ലീനം ഗമയതി ബോധേതീതി ലിങ്ഗം. നിമിയന്തി പരിച്ഛിജ്ജ ഞായന്തി ഏതേനാതി നിമിത്തം. ഉദ്ദിസീയന്തി അപദിസീയന്തി ഏതേനാതി ഉദ്ദേസോ. ‘‘അമ്ഹാകം ഇദ’’ന്തി അഞ്ഞാതം അവിദിതന്തി അഞ്ഞാതകം. തഞ്ച അത്ഥതോ പരസന്തകംയേവാതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞേസം സന്തക’’ന്തി.

൧൮൦. നാനാസംവാസകഭാവന്തി ലദ്ധിനാനാസംവാസകഭാവം. തസ്സ അഭിഭവോ നാമ തേസം ലദ്ധിവിസ്സജ്ജാപനന്തി ആഹ ‘‘തം ദിട്ഠിം ന നിസ്സജ്ജാപേന്തീതി അത്ഥോ’’തി.

നഗന്തബ്ബഗന്തബ്ബവാരകഥാവണ്ണനാ

൧൮൧. ഉപോസഥാധിട്ഠാനത്ഥം സീമാപി നദീപി ന ഗന്തബ്ബാതി ഗരുകം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം വിസ്സജ്ജേത്വാ ലഹുകസ്സ അകത്തബ്ബത്താ വുത്തം. ആരഞ്ഞകേനാപി ഭിക്ഖുനാതി ഏകചാരികേന ആരഞ്ഞകഭിക്ഖുനാ, യത്ഥ വാ സങ്ഘപഹോനകാ ഭിക്ഖൂ ന സന്തി, താദിസേ അരഞ്ഞേ വസന്തേന. തത്ഥ ഉപോസഥം കത്വാവ ഗന്തബ്ബന്തി തസ്സ വസനട്ഠാനേ സങ്ഘുപോസഥസ്സ അപ്പവത്തനതോ വുത്തം. ഉപോസഥന്തരായോതി അത്തനോ ഉപോസഥന്തരായോ.

വജ്ജനീയപുഗ്ഗലസന്ദസ്സനകഥാവണ്ണനാ

൧൮൩. ഹത്ഥപാസുപഗമനമേവ പമാണന്തി ഭിക്ഖുനീആദയോ ഠിതാ വാ ഹോന്തു നിസിന്നാ വാ, തേസം ഹത്ഥപാസുപഗമനമേവ ആപത്തിയാ പമാണന്തി അധിപ്പായോ, തസ്മാ ഏകസീമായമ്പി ഹത്ഥപാസം ജഹാപേത്വാ ഉപോസഥം കാതും വട്ടതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

ഉപോസഥക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.