൩൪. പകിണ്ണകവിനിച്ഛയകഥാ

൧. ഇദാനി പകിണ്ണകകഥാ ച വേദിതബ്ബാ. ‘‘ഗണഭോജനേ അഞ്ഞത്ര സമയാ പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൧൭) വുത്തം ഗണഭോജനം (പാചി. അട്ഠ. ൨൧൭-൨൧൮) ദ്വീഹി ആകാരേഹി പസവതി വിഞ്ഞത്തിതോ വാ നിമന്തനതോ വാ. കഥം വിഞ്ഞത്തിതോ പസവതി? ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ ഏകതോ ഠിതാ വാ നിസിന്നാ വാ ഉപാസകം ദിസ്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ചതുന്നമ്പി ഭത്തം ദേഹീ’’തി വാ വിഞ്ഞാപേയ്യും, പാടേക്കം വാ പസ്സിത്വാ ‘‘മയ്ഹം ദേഹി, മയ്ഹം ദേഹീ’’തി ഏവം ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഏകതോ വാ ഗച്ഛന്തു നാനാതോ വാ, ഭത്തം ഗഹേത്വാപി ഏകതോ വാ ഭുഞ്ജന്തു നാനാതോ വാ. സചേ ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി, ഗണഭോജനം ഹോതി, സബ്ബേസം ആപത്തി. പടിഗ്ഗഹണമേവ ഹേത്ഥ പമാണം. ഏവം വിഞ്ഞത്തിതോ പസവതി.

കഥം നിമന്തനതോ പസവതി? ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, ഓദനേന നിമന്തേമി, ഓദനം മേ ഗണ്ഹഥ ആകങ്ഖഥ ഓലോകേഥ അധിവാസേഥ പടിമാനേഥാ’’തി ഏവം യേന കേനചി വേവചനേന വാ ഭാസന്തരേന വാ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം നാമം ഗഹേത്വാ നിമന്തേതി. ഏവം ഏകതോ നിമന്തിതാ പരിച്ഛിന്നകാലവസേന അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ ഏകതോ ഗച്ഛന്തി, ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി, ഏകതോ ഭുഞ്ജന്തി, ഗണഭോജനം ഹോതി, സബ്ബേസം ആപത്തി. ഏകതോ നിമന്തിതാ ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഗച്ഛന്തി, ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി, ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഭുഞ്ജന്തി, ആപത്തിയേവ. ഏകതോ നിമന്തിതാ ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഗച്ഛന്തി, നാനാതോ ഗണ്ഹന്തി, ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഭുഞ്ജന്തി, അനാപത്തി. ചത്താരി പരിവേണാനി വാ വിഹാരേ വാ ഗന്ത്വാ നാനാതോ നിമന്തിതാ, ഏകട്ഠാനേ ഠിതേസുയേവ വാ ഏകോ പുത്തേന ഏകോ പിതരാതി ഏവമ്പി നാനാതോ നിമന്തിതാ ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഗച്ഛന്തു, ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ ഭുഞ്ജന്തു, സചേ ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി, ഗണഭോജനം ഹോതി, സബ്ബേസം ആപത്തി. ഏവം താവ നിമന്തനതോ പസവതി.

തസ്മാ സചേ കോചി സങ്ഘഭത്തം കത്തുകാമേന നിമന്തനത്ഥായ പേസിതോ വിഹാരം ആഗമ്മ ‘‘ഭന്തേ, സ്വേ അമ്ഹാകം ഘരേ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘോ ഭത്തം ഗണ്ഹതൂ’’തി വാ വദതി, ഭത്തുദ്ദേസകേന പണ്ഡിതേന ഭവിതബ്ബം. നിമന്തനികാ ഗണഭോജനതോ, പിണ്ഡപാതികാ ച ധുതങ്ഗഭേദതോ മോചേതബ്ബാ. കഥം? ഏവം താവ വത്തബ്ബം ‘‘സ്വേ ന സക്കാ ഉപാസകാ’’തി. പുനദിവസേ, ഭന്തേതി. പുനദിവസേപി ന സക്കാതി. ഏവം യാവ അഡ്ഢമാസമ്പി ഹരിത്വാ പുന വത്തബ്ബോ ‘‘കിം ത്വം അവചാ’’തി. സചേ പുനപി ‘‘സങ്ഘഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തതോ ‘‘ഇമം താവ ഉപാസക പുപ്ഫം കപ്പിയം കരോഹി, ഇമം തിണ’’ന്തി ഏവം വിക്ഖേപം കത്വാ പുന ‘‘ത്വം കിം കഥയിത്ഥാ’’തി പുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ പുനപി തഥേവ വദതി, ‘‘ആവുസോ, ത്വം പിണ്ഡപാതികേ വാ മഹല്ലകത്ഥേരേ വാ ന ലച്ഛസി, സാമണേരേ ലച്ഛസീ’’തി വത്തബ്ബോ. ‘‘നനു, ഭന്തേ, അസുകസ്മിം അസുകസ്മിഞ്ച ഗാമേ ഭദന്തേ ഭോജേസും, അഹം കസ്മാ ന ലഭാമീ’’തി ച വുത്തേ തേ നിമന്തിതും ജാനന്തി, ത്വം ന ജാനാസീതി. തേ കഥം നിമന്തേസും, ഭന്തേതി? തേ ഏവമാഹംസു ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി. സചേ സോപി തഥേവ വദതി, വട്ടതി.

അഥ പുനപി ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ‘‘ന ദാനി ത്വം, ആവുസോ, ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ലച്ഛസി, തയോ ഏവ, ആവുസോ, ലച്ഛസീ’’തി വത്തബ്ബോ. ‘‘നനു, ഭന്തേ, അമുകസ്മിഞ്ച അമുകസ്മിഞ്ച ഗാമേ സകലം ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഭോജേസും, അഹം കസ്മാ ന ലഭാമീ’’തി. ‘‘ത്വം നിമന്തിതും ന ജാനാസീ’’തി. തേ കഥം നിമന്തേസും, ഭന്തേതി? തേ ഏവമാഹംസു ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി. സചേ സോപി തഥേവ ‘‘ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, വട്ടതി. അഥ പുനപി ‘‘ഭത്തമേവാ’’തി വദതി, തതോ വത്തബ്ബോ – ‘‘ഗച്ഛ ത്വം, നത്ഥമ്ഹാകം തവ ഭത്തേനത്ഥോ, നിബദ്ധഗോചരോ ഏസ അമ്ഹാകം, മയമേത്ഥ പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമാ’’തി. തം ‘‘ചരഥ, ഭന്തേ’’തി വത്വാ ആഗതം പുച്ഛന്തി ‘‘കിം ഭോ ലദ്ധാ ഭിക്ഖൂ’’തി? കിം ഏതേന, ബഹു ഏത്ഥ വത്തബ്ബം, ഥേരാ ‘‘സ്വേ പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമാ’’തി ആഹംസു, മാ ദാനി തുമ്ഹേ പമജ്ജിത്ഥാതി. ദുതിയദിവസേ ചേതിയവത്തം കത്വാ ഠിതഭിക്ഖൂ സങ്ഘത്ഥേരേന വത്തബ്ബാ ‘‘ആവുസോ, ധുരഗാമേ സങ്ഘഭത്തം, അപണ്ഡിതമനുസ്സോ പന അഗമാസി, ഗച്ഛാമ, ധുരഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമാ’’തി. ഭിക്ഖൂഹി ഥേരസ്സ വചനം കാതബ്ബം, ന ദുബ്ബചേഹി ഭവിതബ്ബം, ഗാമദ്വാരേ അട്ഠത്വാവ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം, തേസു പത്താനി ഗഹേത്വാ നിസീദാപേത്വാ ഭോജേന്തേസു ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

സചേ ആസനസാലായ ഭത്തം ഠപേത്വാ രഥികാസു ആഹിണ്ഡന്താ ആരോചേന്തി ‘‘ആസനസാലായം, ഭന്തേ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി, ന വട്ടതി. അഥ പന ‘‘ഭത്തം ആദായ തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, പടികച്ചേവ വാ വിഹാരം അതിഹരിത്വാ പതിരൂപേ ഠാനേ ഠപേത്വാ ആഗതാഗതാനം ദേന്തി, അയം അഭിഹടഭിക്ഖാ നാമ വട്ടതി. സചേ പന ഭത്തസാലായ ദാനം സജ്ജേത്വാ തം തം പരിവേണം പഹിണന്തി ‘‘ഭത്തസാലായ ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി, വട്ടതി. യേ പന മനുസ്സാ പിണ്ഡചാരികേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ആസനസാലം സമ്മജ്ജിത്വാ തത്ഥ നിസീദാപേത്വാ ഭോജേന്തി, ന തേ പടിക്ഖിപിതബ്ബാ. യേ പന ഗാമേ ഭിക്ഖം അലഭിത്വാ ഗാമതോ നിക്ഖമന്തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘ഭന്തേ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, തേ പടിക്ഖിപിതബ്ബാ, ന നിവത്തിതബ്ബം. സചേ ‘‘നിവത്തഥ, ഭന്തേ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, ‘‘നിവത്തഥാ’’തി വുത്തപദേ നിവത്തിതും വട്ടതി. ‘‘നിവത്തഥ, ഭന്തേ, ഘരേ ഭത്തം കതം, ഗാമേ ഭത്തം കത’’ന്തി വദന്തി, ഗേഹേ ച ഗാമേ ച ഭത്തം നാമ യസ്സ കസ്സചി ഹോതി, നിവത്തിതും വട്ടതി. ‘‘നിവത്തഥ ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി സമ്ബന്ധം കത്വാ വദന്തി, നിവത്തിതും ന വട്ടതി. ആസനസാലാതോ പിണ്ഡായ ചരിതും നിക്ഖമന്തേ ദിസ്വാ ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ.

‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി വചനതോ ഗിലാനസമയോ ചീവരദാനസമയോ ചീവരകാരസമയോ അദ്ധാനഗമനസമയോ നാവാഭിരുഹനസമയോ മഹാസമയോ സമണഭത്തസമയോതി ഏതേസു സത്തസു സമയേസു അഞ്ഞതരസ്മിം അനാപത്തി. തസ്മാ യഥാ മഹാചമ്മസ്സ പരതോ മംസം ദിസ്സതി, ഏവം അന്തമസോ പാദാപി ഫാലിതാ ഹോന്തി, വാലികായ വാ സക്ഖരായ വാ പഹടമത്തേ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേന്തി, ന സക്കാ ച ഹോതി അന്തോഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിതും, ഈദിസേ ഗേലഞ്ഞേ ഗിലാനസമയോതി ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന ലേസകപ്പിയം കാതബ്ബം.

ചീവരദാനസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ചമാസാ. ഏത്ഥന്തരേ ‘‘ചീവരദാനസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ചീവരേ കരിയമാനേ ചീവരകാരസമയോതി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. യദാ ഹി സാടകഞ്ച സുത്തഞ്ച ലഭിത്വാ ചീവരം കരോന്തി, അയം ചീവരകാരസമയോ നാമ, വിസും ചീവരകാരസമയോ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ യോ തത്ഥ ചീവരേ കത്തബ്ബം യം കിഞ്ചി കമ്മം കരോതി, മഹാപച്ചരിയഞ്ഹി ‘‘അന്തമസോ സൂചിവേധകോ’’തിപി വുത്തം. തേന ‘‘ചീവരകാരസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. കുരുന്ദിയം പന വിത്ഥാരേനേവ വുത്തം ‘‘യോ ചീവരം വിചാരേതി ഛിന്ദതി, മോഘസുത്തകം ഠപേതി, ആഗന്തുകപത്തം ഠപേതി, പച്ചാഗതം സിബ്ബേതി, ആഗന്തുകപത്തം ബന്ധതി, അനുവാതം ഛിന്ദതി ഘടേതി ആരോപേതി, തത്ഥ പച്ചാഗതം സിബ്ബേതി, സുത്തം കരോതി വലേതി, പിപ്ഫലികം നിസേതി, പരിവത്തനം കരോതി, സബ്ബോപി ചീവരം കരോതിയേവാതി വുച്ചതി. യോ പന സമീപേ നിസിന്നോ ജാതകം വാ ധമ്മപദം വാ കഥേതി, അയം ന ചീവരകാരകോ, ഏതം ഠപേത്വാ സേസാനം ഗണഭോജനേ അനാപത്തീ’’തി.

അദ്ധാനഗമനസമയേ അന്തമസോ അഡ്ഢയോജനം ഗന്തുകാമേനപി ‘‘അഡ്ഢയോജനം ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗച്ഛന്തേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗതേന ഏകദിവസം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

നാവാഭിരുഹനസമയേ ‘‘നാവം അഭിരുഹിസ്സാമീ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ആരുള്ഹേന ഇച്ഛിതട്ഠാനം ഗന്ത്വാപി യാവ ന ഓരോഹതി, താവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഓരുള്ഹേന ഏകദിവസം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

മഹാസമയോ നാമ യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ യാപേന്തി, അന്തമസോ ചതുത്ഥേപി ആഗതേ ന യാപേന്തി, അയം മഹാസമയോ. യത്ഥ പന സതം വാ സഹസ്സം വാ സന്നിപതന്തി, തത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, തസ്മാ താദിസേ കാലേ ‘‘മഹാസമയോ’’തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

സമണഭത്തസമയോ നാമ യോ കോചി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ ഭത്തം കരോതി, അയം സമണഭത്തസമയോവ. തസ്മാ സഹധമ്മികേസു വാ തിത്ഥിയേസു വാ അഞ്ഞതരേന യേന കേനചി കതേ ഭത്തേ ‘‘സമണഭത്തസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ‘‘അനാപത്തി സമയേ, ദ്വേ തയോ ഏകതോ ഭുഞ്ജന്തി, പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ ഭുഞ്ജന്തി, നിച്ചഭത്തം, സലാകഭത്തം, പക്ഖികം, ഉപോസഥികം, പാടിപദികം, പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീ’’തി (പാചി. ൨൨൦) വചനതോ യേപി അകപ്പിയനിമന്തനം സാദിയിത്വാ ദ്വേ വാ തയോ വാ ഏകതോ ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജന്തി, തേസമ്പി അനാപത്തി.

തത്ഥ അനിമന്തിതചതുത്ഥം പിണ്ഡപാതികചതുത്ഥം അനുപസമ്പന്നചതുത്ഥം പത്തചതുത്ഥം ഗിലാനചതുത്ഥന്തി പഞ്ചന്നം ചതുത്ഥാനം വസേന വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. കഥം? ഇധേകച്ചോ ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി നിമന്തേതി. തേസു തയോ ഗതാ, ഏകോ ന ഗതോ. ഉപാസകോ ‘‘ഏകോ, ഭന്തേ, ഥേരോ കുഹി’’ന്തി പുച്ഛതി. നാഗതോ ഉപാസകാതി. സോ അഞ്ഞം തംഖണപ്പത്തം കഞ്ചി ‘‘ഏഹി, ഭന്തേ’’തി ഘരം പവേസേത്വാ ചതുന്നമ്പി ഭത്തം ദേതി, സബ്ബേസം അനാപത്തി. കസ്മാ? ഗണപൂരകസ്സ അനിമന്തിതത്താ. തയോ ഏവ ഹി തത്ഥ നിമന്തിതാ ഗണ്ഹിംസു, തേഹി ഗണോ ന പൂരതി, ഗണപൂരകോ ച അനിമന്തിതോ, തേന ഗണോ ഭിജ്ജതീതി. ഏതം അനിമന്തിതചതുത്ഥം.

പിണ്ഡപാതികചതുത്ഥേ നിമന്തനകാലേ ഏകോ പിണ്ഡപാതികോ ഹോതി, സോ നാധിവാസേതി, ഗമനവേലായം പന ‘‘ഏഹി ഭന്തേ’’തി വുത്തേ അനധിവാസിതത്താ അനാഗച്ഛന്തമ്പി ‘‘ഏഥ ഭിക്ഖം ലച്ഛഥാ’’തി ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി, സോ തം ഗണം ഭിന്ദതി, തസ്മാ സബ്ബേസം അനാപത്തി.

അനുപസമ്പന്നചതുത്ഥേ സാമണേരേന സദ്ധിം നിമന്തിതാ ഹോന്തി, സോപി ഗണം ഭിന്ദതി.

പത്തചതുത്ഥേ ഏകോ സയം ആഗന്ത്വാ പത്തം പേസേതി, ഏവമ്പി ഗണോ ഭിജ്ജതി, തസ്മാ സബ്ബേസം അനാപത്തി.

ഗിലാനചതുത്ഥേ ഗിലാനേന സദ്ധിം നിമന്തിതാ ഹോന്തി, തത്ഥ ഗിലാനസ്സേവ അനാപത്തി, ഇതരേസം പന ഗണപൂരകോ ഹോതി. ന ഹി ഗിലാനേന ഗണോ ഭിജ്ജതി, തസ്മാ തേസം ആപത്തി. മഹാപച്ചരിയം പന അവിസേസേന വുത്തം ‘‘സമയലദ്ധകോ സയമേവ മുച്ചതി, സേസാനം ഗണപൂരകത്താ ആപത്തികരോ ഹോതീ’’തി. തസ്മാ ചീവരദാനസമയലദ്ധകാദീനമ്പി വസേന ചതുക്കാനി വേദിതബ്ബാനി.

സചേ പന അധിവാസേത്വാ ഗതേസുപി ചതൂസു ജനേസു ഏകോ പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു ‘‘അഹം തുമ്ഹാകം ഗണം ഭിന്ദിസ്സാമി, നിമന്തനം സാദിയഥാ’’തി വത്വാ യാഗുഖജ്ജകാവസാനേ ഭത്തത്ഥായ പത്തം ഗണ്ഹന്താനം അദത്വാ ‘‘ഇമേ താവ ഭിക്ഖൂ ഭോജേത്വാ വിസ്സജ്ജേഥ, അഹം പച്ഛാ അനുമോദനം കത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി നിസിന്നോ, തേസു ഭുത്വാ ഗതേസു ‘‘ദേഥ, ഭന്തേ, പത്ത’’ന്തി ഉപാസകേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഭത്തേ ദിന്നേ ഭുഞ്ജിത്വാ അനുമോദനം കത്വാ ഗച്ഛതി, സബ്ബേസം അനാപത്തി. പഞ്ചന്നഞ്ഹി ഭോജനാനംയേവ വസേന ഗണഭോജനേ വിസങ്കേതം നത്ഥി, ഓദനേന നിമന്തേത്വാ കുമ്മാസം ഗണ്ഹന്താപി ആപജ്ജന്തി, താനി ച തേഹി ഏകതോ ന ഗഹിതാനി, യാഗുആദീഹി പന വിസങ്കേതം ഹോതി, താനി തേഹി ഏകതോ ഗഹിതാനീതി ഏവം ഏകോ പണ്ഡിതോ അഞ്ഞേസമ്പി അനാപത്തിം കരോതി. നിച്ചഭത്തന്തി ധുവഭത്തം വുച്ചതി, ‘‘നിച്ചഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, ബഹൂനം ഏകതോ ഗഹേതും വട്ടതി. സലാകഭത്താദീസുപി ഏസേവ നയോ.

൨. ‘‘പരമ്പരഭോജനേ അഞ്ഞത്ര സമയാ പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൨൨-൨൨൩, ൨൨൫) വുത്തം പരമ്പരഭോജനം പന നിമന്തനതോയേവ പസവതി. യോ ഹി ‘‘പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദിനാ നിമന്തിതോ തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരഭോജനം ഭുഞ്ജതി, തസ്സേതം ഭോജനം ‘‘പരമ്പരഭോജന’’ന്തി വുച്ചതി. ഏവം ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഠപേത്വാ ഗിലാനസമയം ചീവരദാനസമയം ചീവരകാരസമയഞ്ച അഞ്ഞസ്മിം സമയേ പാചിത്തിയം വുത്തം, തസ്മാ നിമന്തനപടിപാടിയാവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന ഉപ്പടിപാടിയാ.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വികപ്പേത്വാ പരമ്പരഭോജനം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി (പാചി. ൨൨൬) വചനതോ പഠമനിമന്തനം അഞ്ഞസ്സ വികപ്പേത്വാപി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അയം (പാചി. അട്ഠ. ൨൨൬ ആദയോ) വികപ്പനാ നാമ സമ്മുഖാപി പരമ്മുഖാപി വട്ടതി. സമ്മുഖാ ദിസ്വാ ‘‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തി വാ ‘‘ദമ്മീ’’തി വാ വത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, അദിസ്വാ പഞ്ചസു സഹധമ്മികേസു യസ്സ കസ്സചി നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം ഇത്ഥന്നാമസ്സ വികപ്പേമീ’’തി വാ ‘‘ദമ്മീ’’തി വാ വത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ദ്വേ തീണി നിമന്തനാനി പന ഏകസ്മിം പത്തേ പക്ഖിപിത്വാ മിസ്സേത്വാ ഏകം കത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ‘‘അനാപത്തി ദ്വേ തയോ നിമന്തനേ ഏകതോ ഭുഞ്ജതീ’’തി (പാചി. ൨൨൯) ഹി വുത്തം. സചേ ദ്വേ തീണി കുലാനി നിമന്തേത്വാ ഏകസ്മിം ഠാനേ നിസീദാപേത്വാ ഇതോ ചിതോ ച ആഹരിത്വാ ഭത്തം ആകിരന്തി, സൂപബ്യഞ്ജനം ആകിരന്തി, ഏകമിസ്സകം ഹോതി, ഏത്ഥാപി അനാപത്തി.

സചേ പന മൂലനിമന്തനം ഹേട്ഠാ ഹോതി, പച്ഛിമം പച്ഛിമം ഉപരി, തം ഉപരിതോ പട്ഠായ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തി, ഹത്ഥം പന അന്തോ പവേസേത്വാ പഠമനിമന്തനതോ ഏകമ്പി കബളം ഉദ്ധരിത്വാ ഭുത്തകാലതോ പട്ഠായ യഥാ തഥാ വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി. ‘‘സചേപി തത്ഥ ഖീരം വാ രസം വാ ആകിരന്തി, യേന അജ്ഝോത്ഥതം ഭത്തം ഏകരസം ഹോതി, കോടിതോ പട്ഠായ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന വുത്തം ‘‘ഖീരഭത്തം വാ രസഭത്തം വാ ലഭിത്വാ നിസിന്നസ്സ തത്ഥേവ അഞ്ഞേപി ഖീരഭത്തം വാ രസഭത്തം വാ ആകിരന്തി, ഖീരം വാ രസം വാ പിവതോ അനാപത്തി, ഭുഞ്ജന്തേന പഠമം ലദ്ധമംസഖണ്ഡം വാ ഭത്തപിണ്ഡം വാ മുഖേ പക്ഖിപിത്വാ കോടിതോ പട്ഠായ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. സപ്പിപായാസേപി ഏസേവ നയോ’’തി.

മഹാഉപാസകോ ഭിക്ഖും നിമന്തേതി, തസ്സ കുലം ഉപഗതസ്സ ഉപാസകോപി തസ്സ പുത്തദാരഭാതുഭഗിനിആദയോപി അത്തനോ അത്തനോ കോട്ഠാസം ആഹരിത്വാ പത്തേ പക്ഖിപന്തി, ‘‘ഉപാസകേന പഠമം ദിന്നം അഭുഞ്ജിത്വാ പച്ഛാ ലദ്ധം ഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തീ’’തി മഹാഅട്ഠകഥായം വുത്തം. കുരുന്ദട്ഠകഥായം ‘‘വട്ടതീ’’തി വുത്തം. മഹാപച്ചരിയം ‘‘സചേ പാടേക്കം പചന്തി, അത്തനോ അത്തനോ പക്കഭത്തതോ ആഹരിത്വാ ദേന്തി, തത്ഥ പച്ഛാ ആഹടം പഠമം ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയം. യദി പന സബ്ബേസം ഏകോവ പാകോ ഹോതി, പരമ്പരഭോജനം ന ഹോതീ’’തി വുത്തം. മഹാഉപാസകോ നിമന്തേത്വാ നിസീദാപേതി, അഞ്ഞോ മനുസ്സോ പത്തം ഗണ്ഹാതി, ന ദാതബ്ബം. കിം, ഭന്തേ, ന ദേഥാതി. നനു ഉപാസക തയാ നിമന്തിതമ്ഹാതി. ‘‘ഹോതു, ഭന്തേ, ലദ്ധം ലദ്ധം ഭുഞ്ജഥാ’’തി വദതി, ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ‘‘അഞ്ഞേന ആഹരിത്വാ ഭത്തേ ദിന്നേ ആപുച്ഛിത്വാപി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം.

അനുമോദനം കത്വാ ഗച്ഛന്തം ധമ്മം സോതുകാമാ ‘‘സ്വേപി, ഭന്തേ, ആഗച്ഛേയ്യാഥാ’’തി സബ്ബേ നിമന്തേന്തി, പുനദിവസേ ആഗന്ത്വാ ലദ്ധം ലദ്ധം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. കസ്മാ? സബ്ബേഹി നിമന്തിതത്താ. ഏകോപി ഭിക്ഖു പിണ്ഡായ ചരന്തോ ഭത്തം ലഭതി, തമഞ്ഞോ ഉപാസകോ നിമന്തേത്വാ ഘരേ നിസീദാപേതി, ന ച താവ ഭത്തം സമ്പജ്ജതി, സചേ സോ ഭിക്ഖു പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ലദ്ധഭത്തം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി. അഭുഞ്ജിത്വാ നിസിന്നേ ‘‘കിം, ഭന്തേ, ന ഭുഞ്ജസീ’’തി വുത്തേ ‘‘തയാ നിമന്തിതത്താ’’തി വത്വാ ‘‘ലദ്ധം ലദ്ധം ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. സകലേന ഗാമേന ഏകതോ ഹുത്വാ നിമന്തിതസ്സ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജതോ അനാപത്തി. പൂഗേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘അനാപത്തി സകലേന ഗാമേന നിമന്തിതോ തസ്മിം ഗാമേ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജതി, സകലേന പൂഗേന നിമന്തിതോ തസ്മിം പൂഗേ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജതി, നിമന്തിയമാനോ ‘ഭിക്ഖം ഗഹേസ്സാമീ’തി ഭണതി, നിച്ചഭത്തേ സലാകഭത്തേ പക്ഖികേ ഉപോസഥികേ പാടിപദികേ പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീ’’തി (പാചി. ൨൨൯) വുത്തം.

തത്ഥ നിമന്തിയമാനോ ഭിക്ഖം ഗഹേസ്സാമീതി ഭണതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി നിമന്തിയമാനോ ‘‘ന മയ്ഹം തവ ഭത്തേനത്ഥോ, ഭിക്ഖം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി വദതി, അനാപത്തീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന മഹാപദുമത്ഥേരോ ആഹ ‘‘ഏവം വദന്തോ ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ അനിമന്തനം കാതും സക്കോതി, ഭുഞ്ജനത്ഥായ പന ഓകാസോ കതോ ഹോതീതി നേവ ഗണഭോജനതോ, ന ചാരിത്തതോ മുച്ചതീ’’തി. മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ ‘‘യദഗ്ഗേന അനിമന്തനം കാതും സക്കോതി, തദഗ്ഗേന നേവ ഗണഭോജനം, ന ചാരിത്തം ഹോതീ’’തി.

തത്ഥ ചാരിത്തന്തി –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ അഞ്ഞത്ര സമയാ പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ ചീവരദാനസമയോ ചീവരകാരസമയോ. അയം തത്ഥ സമയോ’’തി (പാചി. ൨൯൯) –

ഏവമാഗതം ചാരിത്തസിക്ഖാപദം വുത്തം. ഇമിനാ ഹി സിക്ഖാപദേന യോ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തിആദിനാ അകപ്പിയനിമന്തനേന നിമന്തിതോ, തേനേവ നിമന്തനഭത്തേന സഭത്തോ സമാനോ സന്തം ഭിക്ഖും ‘‘അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഘരം ഗച്ഛാമീ’’തി വാ ‘‘ചാരിത്തം ആപജ്ജാമീ’’തി വാ ഈദിസേന വചനേന അനാപുച്ഛിത്വാ യേന ഭത്തേന നിമന്തിതോ, തം ഭുത്വാ വാ അഭുത്വാ വാ അവീതിവത്തേയേവ മജ്ഝന്ഹികേ യസ്മിം കുലേ നിമന്തിതോ, തതോ അഞ്ഞാനി കുലാനി പവിസേയ്യ, തസ്സ വുത്തലക്ഖണം ദുവിധമ്പി സമയം ഠപേത്വാ അഞ്ഞത്ഥ പാചിത്തിയം വുത്തം. തസ്മാ അകപ്പിയനിമന്തനേന നിമന്തിയമാനോ സചേ ‘‘ഭിക്ഖം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി വദതി, ഇമിനാപി സിക്ഖാപദേന അനാപത്തി.

൩. സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാതി ഏത്ഥ (പാചി. അട്ഠ. ൨൯൮) പന കിത്താവതാ സന്തോ ഹോതി, കിത്താവതാ അസന്തോ? അന്തോവിഹാരേ യത്ഥ ഠിതസ്സ കുലാനി പയിരുപാസനചിത്തം ഉപ്പന്നം, തതോ പട്ഠായ യം പസ്സേ വാ അഭിമുഖേ വാ പസ്സതി, യസ്സ സക്കാ ഹോതി പകതിവചനേന ആരോചേതും, അയം സന്തോ നാമ, ഇതോ ചിതോ ച പരിയേസിത്വാ ആരോചനകിച്ചം പന നത്ഥി. യോ ഹി ഏവം പരിയേസിതബ്ബോ, സോ അസന്തോയേവ. അപിച അന്തോഉപചാരസീമായ ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘ആപുച്ഛിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി. തത്ഥ യം പസ്സതി, സോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. നോ ചേ പസ്സതി, അസന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പവിട്ഠോ നാമ ഹോതി. വികാലഗാമപ്പവേസനേപി അയമേവ നയോ.

സചേ (പാചി. അട്ഠ. ൫൧൨) പന സമ്ബഹുലാ കേനചി കമ്മേന ഗാമം പവിസന്തി, ‘‘വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമീ’’തി സബ്ബേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം ആപുച്ഛിതബ്ബം. തസ്മിം ഗാമേ തം കമ്മം ന സമ്പജ്ജതീതി അഞ്ഞം ഗാമം ഗച്ഛന്തി, ഗാമസതമ്പി ഹോതു, പുന ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി. സചേ പന ഉസ്സാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേത്വാ വിഹാരം ഗച്ഛന്താ അന്തരാ അഞ്ഞം ഗാമം പവിസിതുകാമാ ഹോന്തി, പുന ആപുച്ഛിതബ്ബമേവ. കുലഘരേ വാ ആസനസാലായ വാ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ തേലഭിക്ഖായ വാ സപ്പിഭിക്ഖായ വാ ചരിതുകാമോ ഹോതി, സചേ പസ്സേ ഭിക്ഖു അത്ഥി, ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം. അസന്തേ ഭിക്ഖുമ്ഹി ‘‘നത്ഥീ’’തി ഗന്തബ്ബം, വീഥിം ഓതരിത്വാ ഭിക്ഖും പസ്സതി, ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി, അനാപുച്ഛിത്വാപി ചരിതബ്ബമേവ. ഗാമമജ്ഝേന മഗ്ഗോ ഹോതി, തേന ഗച്ഛന്തസ്സ ‘‘തേലാദിഭിക്ഖായ ചരിസ്സാമീ’’തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ സചേ പസ്സേ ഭിക്ഖു അത്ഥി, ആപുച്ഛിത്വാ ചരിതബ്ബം. മഗ്ഗാ അനോക്കമ്മ ഭിക്ഖായ ചരന്തസ്സ പന ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി. സചേ സീഹോ വാ ബ്യഗ്ഘോ വാ ആഗച്ഛതി, മേഘോ വാ ഉട്ഠേതി, അഞ്ഞോ വാ കോചി ഉപദ്ദവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപുച്ഛാപി ബഹിഗാമതോ അന്തോഗാമം പവിസിതും വട്ടതി.

൪. ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അഭിന്നേ സരീരേ പംസുകൂലം ഗഹേതബ്ബം, യോ ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൧൩൭) വചനതോ അബ്ഭുണ്ഹേ അല്ലസരീരേ പംസുകൂലം ന ഗഹേതബ്ബം, ഗണ്ഹന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി. ഉപദ്ദവാ ച തസ്സ ഹോന്തി, ഭിന്നേ പന ഗഹേതും വട്ടതി.

കിത്താവതാ പന ഭിന്നം ഹോതി? കാകകുലലസോണസിങ്ഗാലാദീഹി മുഖതുണ്ഡകേന വാ ദാഠായ വാ ഈസകം ഫാലിതമത്തേനപി. യസ്സ പന പതതോ ഘംസനേന ഛവിമത്തം ഛിന്നം ഹോതി, ചമ്മം അച്ഛിന്നം, ഏതം അഭിന്നമേവ, ചമ്മേ പന ഛിന്നേ ഭിന്നം. യസ്സപി സജീവകാലേയേവ പഭിന്നാ ഗണ്ഡകുട്ഠപീളകാ വാ വണോ വാ ഹോതി, ഇദമ്പി ഭിന്നം, തതിയദിവസതോ പഭുതി ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവേന കുണപഭാവം ഉപഗതമ്പി ഭിന്നമേവ. സബ്ബേന സബ്ബം പന അഭിന്നേപി സുസാനഗോപകേഹി വാ അഞ്ഞേഹി വാ മനുസ്സേഹി ഗാഹാപേതും വട്ടതി. നോ ചേ അഞ്ഞം ലഭതി, സത്ഥകേന വാ കേനചി വാ വണം കത്വാ ഗഹേതബ്ബം. വിസഭാഗസരീരേ പന സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ സമണസഞ്ഞം ഉപ്പാദേത്വാ സീസേ വാ ഹത്ഥപാദപിട്ഠിയം വാ വണം കത്വാ ഗഹേതും വട്ടതി.

൫. അച്ഛിന്നചീവരകേന ഭിക്ഖുനാ കഥം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അച്ഛിന്നചീവരസ്സ വാ നട്ഠചീവരസ്സ വാ അഞ്ഞാതകം ഗഹപതിം വാ ഗഹപതാനിം വാ ചീവരം വിഞ്ഞാപേതും. യം ആവാസം പഠമം ഉപഗച്ഛതി, സചേ തത്ഥ ഹോതി സങ്ഘസ്സ വിഹാരചീവരം വാ ഉത്തരത്ഥരണം വാ ഭൂമത്ഥരണം വാ ഭിസിച്ഛവി വാ, തം ഗഹേത്വാ പാരുപിതും ‘ലഭിത്വാ ഓദഹിസ്സാമീ’തി. നോ ചേ ഹോതി സങ്ഘസ്സ വിഹാരചീവരം വാ ഉത്തരത്ഥരണം വാ ഭൂമത്ഥരണം വാ ഭിസിച്ഛവി വാ, തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ ആഗന്തബ്ബം, ന ത്വേവ നഗ്ഗേന ആഗന്തബ്ബം, യോ ആഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൫൧൭) വചനതോ ഇധ വുത്തനയേന പടിപജ്ജിതബ്ബം.

അയം പനേത്ഥ അനുപുബ്ബകഥാ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൧൭). സചേ ഹി ചോരേ പസ്സിത്വാ ദഹരാ പത്തചീവരാനി ഗഹേത്വാ പലാതാ, ചോരാ ഥേരാനം നിവാസനപാരുപനമത്തംയേവ ഹരിത്വാ ഗച്ഛന്തി, ഥേരേഹി നേവ താവ ചീവരം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം, ന സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിതബ്ബം. അഥ ദഹരാ സബ്ബം ഭണ്ഡകം ഛഡ്ഡേത്വാ പലാതാ, ചോരാ ഥേരാനഞ്ച നിവാസനപാരുപനം തഞ്ച ഭണ്ഡകം ഹരിത്വാ ഗച്ഛന്തി, ദഹരേഹി ആഗന്ത്വാ അത്തനോ നിവാസനപാരുപനാനി ന താവ ഥേരാനം ദാതബ്ബാനി. ന ഹി തേ അനച്ഛിന്നചീവരാ അത്തനോ അത്ഥായ സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിതും ലഭന്തി, അച്ഛിന്നചീവരാനം പന അത്ഥായ ലഭന്തി. അച്ഛിന്നചീവരാവ അത്തനോപി പരേസമ്പി അത്ഥായ ലഭന്തി, തസ്മാ ഥേരേഹി വാ സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിത്വാ വാകാദീഹി ഗന്ഥേത്വാ ദഹരാനം ദാതബ്ബം, ദഹരേഹി വാ ഥേരാനം അത്ഥായ ഭഞ്ജിത്വാ ഗന്ഥേത്വാ തേസം ഹത്ഥേ ദത്വാ വാ അദത്വാ വാ അത്തനാ നിവാസേത്വാ അത്തനോ നിവാസനപാരുപനാനി ഥേരാനം ദാതബ്ബാനി, നേവ ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയം ഹോതി, ന തേസം ധാരണേ ദുക്കടം.

സചേ അന്തരാമഗ്ഗേ രജകത്ഥരണം വാ ഹോതി, അഞ്ഞേ വാ താദിസേ മനുസ്സേ പസ്സന്തി, ചീവരം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. യാനി ച നേസം തേ വാ വിഞ്ഞത്തമനുസ്സാ അഞ്ഞേ വാ സാഖാപലാസനിവാസനേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ഉസ്സാഹജാതാ വത്ഥാനി ദേന്തി, താനി സദസാനി വാ ഹോന്തു അദസാനി വാ നീലാദിനാനാവണ്ണാനി വാ, കപ്പിയാനിപി അകപ്പിയാനിപി സബ്ബാനിപി അച്ഛിന്നചീവരട്ഠാനേ ഠിതത്താ തേസം നിവാസേതുഞ്ച പാരുപിതുഞ്ച വട്ടന്തി.

വുത്തമ്പിഹേതം പരിവാരേ –

‘‘അകപ്പകതം നാപി രജനായ രത്തം,

തേന നിവത്ഥോ യേനകാമം വജേയ്യ;

ന ചസ്സ ഹോതി ആപത്തി,

സോ ച ധമ്മോ സുഗതേന ദേസിതോ;

പഞ്ഹാമേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി. (പരി. ൪൮൧);

അയഞ്ഹി പഞ്ഹോ അച്ഛിന്നചീവരകഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്തോ. അഥ പന തിത്ഥിയേഹി സമാഗച്ഛന്തി, തേ ച നേസം കുസചീരവാകചീരഫലകചീരാനി ദേന്തി, താനിപി ലദ്ധിം അഗ്ഗഹേത്വാ നിവാസേതും വട്ടന്തി, നിവാസേത്വാപി ലദ്ധി ന ഗഹേതബ്ബാ.

യം ആവാസം പഠമം ഉപഗച്ഛന്തി, തത്ഥ വിഹാരചീവരാദീസു യം അത്ഥി, തം അനാപുച്ഛാപി ഗഹേത്വാ നിവാസേതും വാ പാരുപിതും വാ ലഭതി. തഞ്ച ഖോ ‘‘ലഭിത്വാ ഓദഹിസ്സാമി, പുന ഠപേസ്സാമീ’’തി അധിപ്പായേന, ന മൂലച്ഛേജ്ജായ. ലഭിത്വാ ച പന ഞാതിതോ വാ ഉപട്ഠാകതോ വാ അഞ്ഞതോ വാ കുതോചി പാകതികമേവ കാതബ്ബം. വിദേസഗതേന പന ഏകസ്മിം സങ്ഘികേ ആവാസേ സങ്ഘികപരിഭോഗേന ഭുഞ്ജനത്ഥായ ഠപേതബ്ബം. സചസ്സ പരിഭോഗേനേവ തം ജീരതി വാ നസ്സതി വാ, ഗീവാ ന ഹോതി. സചേ പന ഏതേസം വുത്തപ്പകാരാനം ഗിഹിവത്ഥാദീനം ഭിസിച്ഛവിപരിയന്താനം കിഞ്ചി ന ലഭതി, തേന തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ ആഗന്തബ്ബന്തി.

൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പടിഭാനചിത്തം കാരാപേതബ്ബം ഇത്ഥിരൂപകം പുരിസരൂപകം, യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൯൯) വചനതോ ഇത്ഥിപുരിസരൂപം കാതും വാ കാരാപേതും വാ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി. ന കേവലം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൯൯) ഇത്ഥിപുരിസരൂപമേവ, തിരച്ഛാനരൂപമ്പി അന്തമസോ ഗണ്ഡുപ്പാദരൂപം ഭിക്ഖുനോ സയം കാതും വാ ‘‘കരോഹീ’’തി വത്തും വാ ന വട്ടതി, ‘‘ഉപാസക ദ്വാരപാലം കരോഹീ’’തി വത്തുമ്പി ന ലഭതി. ജാതകപകരണഅസദിസദാനാദീനി പന പസാദനീയാനി നിബ്ബിദാപടിസംയുത്താനി വാ വത്ഥൂനി പരേഹി കാരാപേതും ലഭതി, മാലാകമ്മാദീനി സയമ്പി കാതും ലഭതി.

൭. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വിപ്പകതഭോജനോ ഭിക്ഖു വുട്ഠാപേതബ്ബോ, യോ വുട്ഠാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൬) വചനതോ അന്തരഘരേ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൬) വാ വിഹാരേ വാ അരഞ്ഞേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജമാനോ ഭിക്ഖു അനിട്ഠിതേ ഭോജനേ ന വുട്ഠാപേതബ്ബോ, അന്തരഘരേ പച്ഛാ ആഗതേന ഭിക്ഖം ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ മനുസ്സാ വാ ഭിക്ഖൂ വാ ‘‘പവിസഥാ’’തി വദന്തി, ‘‘മയി പവിസന്തേ ഭിക്ഖൂ ഉട്ഠഹിസ്സന്തീ’’തി വത്തബ്ബം. ‘‘ഏഥ, ഭന്തേ, ആസനം അത്ഥീ’’തി വുത്തേ പന പവിസിതബ്ബം. സചേ കോചി കിഞ്ചി ന വദതി, ആസനസാലം ഗന്ത്വാ അതിസമീപം അഗന്ത്വാ സഭാഗട്ഠാനേ ഠാതബ്ബം. ഓകാസേ കതേ ‘‘പവിസഥാ’’തി വുത്തേന പവിസിതബ്ബം. സചേ പന യം ആസനം തസ്സ പാപുണാതി, തത്ഥ അഭുഞ്ജന്തോ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, തം ഉട്ഠാപേതും വട്ടതി. യാഗുഖജ്ജകാദീസു പന യം കിഞ്ചി പിവിത്വാ ഖാദിത്വാ വാ യാവ അഞ്ഞോ ആഗച്ഛതി, താവ നിസിന്നം രിത്തഹത്ഥമ്പി ഉട്ഠാപേതും ന വട്ടതി. വിപ്പകതഭോജനോയേവ ഹി സോ ഹോതി.

സചേ പന ആപത്തിം അതിക്കമിത്വാപി വുട്ഠാപേതിയേവ, യം സോ വുട്ഠാപേതി, അയഞ്ച ഭിക്ഖു പവാരിതോ ഹോതി, തേന വത്തബ്ബോ ‘‘ഗച്ഛ ഉദകം ആഹരാഹീ’’തി. വുഡ്ഢതരം ഭിക്ഖും ആണാപേതും ഇദമേവ ഏകട്ഠാനം. സചേ സോ ഉദകമ്പി ന ആഹരതി, സാധുകം സിത്ഥാനി ഗിലിത്വാ വുഡ്ഢസ്സ ആസനം ദാതബ്ബം. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘സചേ വുട്ഠാപേതി, പവാരിതോ ച ഹോതി, ‘ഗച്ഛ ഉദകം ആഹരാ’തി വത്തബ്ബോ. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, സാധുകം സിത്ഥാനി ഗിലിത്വാ വുഡ്ഢസ്സ ആസനം ദാതബ്ബം. നത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘കേനചി പരിയായേന വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആസനം പടിബാഹിതബ്ബ’ന്തി വദാമി, യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൬).

൮. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നവകേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസന്തേന സമകേ വാ ആസനേ നിസീദിതും ഉച്ചതരേ വാ ധമ്മഗാരവേന, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസാപേന്തേന സമകേ വാ ആസനേ നിസീദിതും നീചതരേ വാ ധമ്മഗാരവേനാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ നവകതരേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസന്തേന ഉച്ചതരേപി ആസനേ നിസീദിതും, വുഡ്ഢതരേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസാപേന്തേന നീചതരേപി ആസനേ നിസീദിതും വട്ടതി.

൯. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിവസ്സന്തരേന സഹ നിസീദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ തിവസ്സന്തരേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകാസനേ നിസീദിതും വട്ടതി. തിവസ്സന്തരോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൦) നാമ യോ ദ്വീഹി വസ്സേഹി മഹന്തതരോ വാ ദഹരതരോ വാ ഹോതി, യോ പന ഏകേന വസ്സേന മഹന്തതരോ വാ ദഹരതരോ വാ, യോ വാ സമാനവസ്സോ, തത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, ഇമേ സബ്ബേ ഏകസ്മിം മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ ദ്വേ ദ്വേ ഹുത്വാ നിസീദിതും ലഭന്തി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദുവഗ്ഗസ്സ മഞ്ചം ദുവഗ്ഗസ്സ പീഠ’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) ഹി വുത്തം.

൧൦. യം പന തിണ്ണം പഹോതി, തം സംഹാരിമം വാ ഹോതു അസംഹാരിമം വാ, തഥാരൂപേ അപി ഫലകഖണ്ഡേ അനുപസമ്പന്നേനപി സദ്ധിം നിസീദിതും വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തിണ്ണം പഹോതി, ഏത്തകം പച്ഛിമം ദീഘാസന’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) ഹി വുത്തം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ പണ്ഡകം മാതുഗാമം ഉഭതോബ്യഞ്ജനകം അസമാനാസനികേഹി സഹ ദീഘാസനേ നിസീദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ പന ദീഘാസനേപി പണ്ഡകാദീഹി സഹ നിസീദിതും ന വട്ടതി.

൧൧. ഗിലാനം ഉപട്ഠഹന്തേന ‘‘നത്ഥി വോ, ഭിക്ഖവേ, മാതാ, നത്ഥി പിതാ, യേ വോ ഉപട്ഠഹേയ്യും, തുമ്ഹേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞമഞ്ഞം ന ഉപട്ഠഹിസ്സഥ, അഥ കോ ചരഹി ഉപട്ഠഹിസ്സതി. യോ, ഭിക്ഖവേ, മം ഉപട്ഠഹേയ്യ, സോ ഗിലാനം ഉപട്ഠഹേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൫) ഇമം ഭഗവതോ അനുസാസനിം അനുസ്സരന്തേന സക്കച്ചം ഉപട്ഠാതബ്ബോ.

സചേ ഉപജ്ഝായോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ ആചരിയോ ഹോതി, ആചരിയേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ അന്തേവാസികോ ഹോതി, അന്തേവാസികേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ സമാനുപജ്ഝായകോ ഹോതി, സമാനുപജ്ഝായകേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ സമാനാചരിയകോ ഹോതി, സമാനാചരിയകേന യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. സചേ ന ഹോതി ഉപജ്ഝായോ വാ ആചരിയോ വാ സദ്ധിവിഹാരികോ വാ അന്തേവാസികോ വാ സമാനുപജ്ഝായകോ വാ സമാനാചരിയകോ വാ, സങ്ഘേന ഉപട്ഠാതബ്ബോ. നോ ചേ ഉപട്ഠഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൫) –

വചനതോ യസ്സ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൬൫) തേ ഉപജ്ഝായാദയോ തസ്മിം വിഹാരേ നത്ഥി, ആഗന്തുകോ ഹോതി ഏകചാരികഭിക്ഖു, സങ്ഘസ്സ ഭാരോ, തസ്മാ സങ്ഘേന ഉപട്ഠാതബ്ബോ. നോ ചേ ഉപട്ഠഹേയ്യ, സകലസ്സ സങ്ഘസ്സ ആപത്തി. വാരം ഠപേത്വാ ജഗ്ഗന്തേസു പന യോ അത്തനോ വാരേ ന ജഗ്ഗതി, തസ്സേവ ആപത്തി, സങ്ഘത്ഥേരോപി വാരതോ ന മുച്ചതി. സചേ സകലോ സങ്ഘോ ഏകസ്സ ഭാരം കരോതി, ഏകോ വാ വത്തസമ്പന്നോ ഭിക്ഖു ‘‘അഹമേവ ജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി ജഗ്ഗതി, സങ്ഘോ ആപത്തിതോ മുച്ചതി.

ഗിലാനേന പന –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ ദൂപട്ഠോ ഹോതി. അസപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ന ജാനാതി, ഭേസജ്ജം ന പടിസേവിതാ ഹോതി, അത്ഥകാമസ്സ ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ യഥാഭൂതം ആബാധം നാവികത്താ ഹോതി ‘അഭിക്കമന്തം വാ അഭിക്കമതീതി, പടിക്കമന്തം വാ പടിക്കമതീതി, ഠിതം വാ ഠിതോ’തി, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അനധിവാസകജാതികോ ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൩൬൬) –

ഏവം വുത്താനി പഞ്ച അയുത്തങ്ഗാനി ആരകാ പരിവജ്ജേത്വാ –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ സൂപട്ഠോ ഹോതി. സപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ജാനാതി, ഭേസജ്ജം പടിസേവിതാ ഹോതി, അത്ഥകാമസ്സ ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ യഥാഭൂതം ആബാധം ആവികത്താ ഹോതി ‘അഭിക്കമന്തം വാ അഭിക്കമതീതി, പടിക്കമന്തം വാ പടിക്കമതീതി, ഠിതം വാ ഠിതോ’തി, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസകജാതികോ ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൩൬൬) –

ഏവം വുത്തപഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതേന ഭവിതബ്ബം.

ഗിലാനുപട്ഠാകേന ച –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ നാലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും. ന പടിബലോ ഹോതി ഭേസജ്ജം സംവിധാതും, സപ്പായാസപ്പായം ന ജാനാതി, അസപ്പായം ഉപനാമേതി, സപ്പായം അപനാമേതി, ആമിസന്തരോ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതി, നോ മേത്തചിത്തോ, ജേഗുച്ഛീ ഹോതി ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ ഖേളം വാ വന്തം വാ നീഹാതും, ന പടിബലോ ഹോതി ഗിലാനം കാലേന കാലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൬) –

ഏവം വുത്താനി പഞ്ച അയുത്തങ്ഗാനി ആരകാ പരിവജ്ജേത്വാ –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ അലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും. പടിബലോ ഹോതി ഭേസജ്ജം സംവിധാതും, സപ്പായാസപ്പായം ജാനാതി, അസപ്പായം അപനാമേതി, സപ്പായം ഉപനാമേതി, മേത്തചിത്തോ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതി, നോ ആമിസന്തരോ, അജേഗുച്ഛീ ഹോതി ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ ഖേളം വാ വന്തം വാ നീഹാതും, പടിബലോ ഹോതി ഗിലാനം കാലേന കാലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൬) –

ഏവം വുത്തപഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതേന ഭവിതബ്ബം.

൧൨. ധമ്മിം കഥം കരോന്തേന (മഹാവ. അട്ഠ. ൨.൧൮൦) ച ‘‘സീലവാ ഹി ത്വം കതകുസലോ, കസ്മാ മീയമാനോ ഭായസി, നനു സീലവതോ സഗ്ഗോ നാമ മരണമത്തപടിബദ്ധോയേവാ’’തി ഏവം ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ മരണവണ്ണോ ന സംവണ്ണേതബ്ബോ. സചേ ഹി തസ്സ സംവണ്ണനം സുത്വാ ആഹാരുപച്ഛേദാദിനാ ഉപക്കമേന ഏകജവനവാരാവസേസേപി ആയുസ്മിം അന്തരാ കാലം കരോതി, ഇമിനാവ മാരിതോ ഹോതി. പണ്ഡിതേന പന ഭിക്ഖുനാ ഇമിനാ നയേന അനുസിട്ഠി ദാതബ്ബാ ‘‘സീലവതോ നാമ അനച്ഛരിയാ മഗ്ഗഫലുപ്പത്തി, തസ്മാ വിഹാരാദീസു ആസത്തിം അകത്വാ ബുദ്ധഗതം ധമ്മഗതം സങ്ഘഗതം കായഗതഞ്ച സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ മനസികാരേ അപ്പമാദോ കാതബ്ബോ’’തി. മരണവണ്ണേപി സംവണ്ണിതേ സോ തായ സംവണ്ണനായ കഞ്ചി ഉപക്കമം അകത്വാ അത്തനോ ധമ്മതായ യഥായുനാ യഥാനുസന്ധിനാവ മരതി, തപ്പച്ചയാ സംവണ്ണകോ ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോ.

൧൩. ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അത്താനം പാതേതബ്ബം, യോ പാതേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൧൮൩) വചനതോ ഗിലാനേന (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൮൨-൧൮൩) ഭിക്ഖുനാപി യേന കേനചി ഉപക്കമേന അന്തമസോ ആഹാരുപച്ഛേദനേനപി അത്താ ന മാരേതബ്ബോ. യോപി ഗിലാനോ വിജ്ജമാനേ ഭേസജ്ജേ ച ഉപട്ഠാകേസു ച മരിതുകാമോ ആഹാരം ഉപച്ഛിന്ദതി, ദുക്കടമേവ. യസ്സ പന മഹാആബാധോ ചിരാനുബന്ധോ, ഭിക്ഖൂ ഉപട്ഠഹന്താ കിലമന്തി ജിഗുച്ഛന്തി, ‘‘കദാ നു ഖോ ഗിലാനതോ മുച്ചിസ്സാമാ’’തി അട്ടീയന്തി. സചേ സോ ‘‘അയം അത്തഭാവോ പടിജഗ്ഗിയമാനോപി ന തിട്ഠതി, ഭിക്ഖൂ ച കിലമന്തീ’’തി ആഹാരം ഉപച്ഛിന്ദതി, ഭേസജ്ജം ന സേവതി, വട്ടതി. യോ പന ‘‘അയം രോഗോ ഖരോ, ആയുസങ്ഖാരാ ന തിട്ഠന്തി, അയഞ്ച മേ വിസേസാധിഗമോ ഹത്ഥപ്പത്തോ വിയ ദിസ്സതീ’’തി ഉപച്ഛിന്ദതി, വട്ടതിയേവ. അഗിലാനസ്സപി ഉപ്പന്നസംവേഗസ്സ ‘‘ആഹാരപരിയേസനം നാമ പപഞ്ചോ, കമ്മട്ഠാനമേവ അനുയുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി കമ്മട്ഠാനസീസേന ഉപച്ഛിന്ദന്തസ്സ വട്ടതി. വിസേസാധിഗമം ബ്യാകരിത്വാ ആഹാരം ഉപച്ഛിന്ദതി, ന വട്ടതി. സഭാഗാനഞ്ഹി ലജ്ജീഭിക്ഖൂനം കഥേതും വട്ടതി.

൧൪. ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അപ്പടിവേക്ഖിത്വാ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, യോ നിസീദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൧൮൦) വചനതോ ആസനം അനുപപരിക്ഖിത്വാ ന നിസീദിതബ്ബം. കീദിസം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൮൦) പന ആസനം ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം, കീദിസം ന ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം? യം സുദ്ധം ആസനമേവ ഹോതി അപച്ചത്ഥരണകം, യഞ്ച ആഗന്ത്വാ ഠിതാനം പസ്സതംയേവ അത്ഥരീയതി, തം ന പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം, നിസീദിതും വട്ടതി. യമ്പി മനുസ്സാ സയം ഹത്ഥേന അക്കമിത്വാ ‘‘ഇധ ഭന്തേ നിസീദഥാ’’തി ദേന്തി, തസ്മിമ്പി വട്ടതി. സചേപി പഠമമേവ ആഗന്ത്വാപി നിസിന്നാ പച്ഛാ ഉദ്ധം വാ അധോ വാ സങ്കമന്തി, പടിവേക്ഖണകിച്ചം നത്ഥി. യമ്പി തനുകേന വത്ഥേന യഥാ തലം ദിസ്സതി, ഏവം പടിച്ഛന്നം ഹോതി, തസ്മിമ്പി പടിവേക്ഖണകിച്ചം നത്ഥി. യം പന പടികച്ചേവ പാവാരകോജവാദീഹി അത്ഥതം ഹോതി, തം ഹത്ഥേന പരാമസിത്വാ സല്ലക്ഖേത്വാ നിസീദിതബ്ബം. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഘനസാടകേനപി അത്ഥതേ യസ്മിം വലി ന പഞ്ഞായതി, തം ന പടിവേക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

൧൫. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദവായ സിലാ പടിവിജ്ഝിതബ്ബാ, യോ പടിവിജ്ഝേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാരാ. ൧൮൩) വചനതോ ഹസാധിപ്പായേന പാസാണോ ന പവട്ടേതബ്ബോ. ന കേവലഞ്ച (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൮൨-൧൮൩) പാസാണോ, അഞ്ഞമ്പി യം കിഞ്ചി ദാരുഖണ്ഡം വാ ഇട്ഠകഖണ്ഡം വാ ഹത്ഥേന വാ യന്തേന വാ പടിവിജ്ഝിതും ന വട്ടതി. ചേതിയാദീനം അത്ഥായ പാസാണാദയോ ഹസന്താ ഹസന്താ പവട്ടേന്തിപി ഖിപന്തിപി ഉക്ഖിപന്തിപി, ‘‘കമ്മസമയോ’’തി വട്ടതി, അഞ്ഞമ്പി ഈദിസം നവകമ്മം വാ കരോന്താ ഭണ്ഡകം വാ ധോവന്താ രുക്ഖം വാ ധോവനദണ്ഡകം വാ ഉക്ഖിപിത്വാ പടിവിജ്ഝന്തി, വട്ടതി, ഭത്തവിസ്സഗ്ഗകാലാദീസു കാകേ വാ സോണേ വാ കട്ഠം വാ കഥലം വാ ഖിപിത്വാ പലാപേന്തി, വട്ടതി.

൧൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദായോ ആലിമ്പിതബ്ബോ, യോ ആലിമ്പേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൮൩) വചനതോ വനേ അഗ്ഗി ന ദാതബ്ബോ. സചേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൯൦) പന ‘‘ഏത്ഥന്തരേ യോ കോചി സത്തോ മരതൂ’’തി അഗ്ഗിം ദേതി, പാരാജികാനന്തരിയഥുല്ലച്ചയപാചിത്തിയവത്ഥൂനം അനുരൂപതോ പാരാജികാദീനി അകുസലരാസി ച ഹോതി. ‘‘അല്ലതിണവനപ്പതയോ ഡയ്ഹന്തൂ’’തി അഗ്ഗിം ദേന്തസ്സ പാചിത്തിയം, ‘‘ദബ്ബൂപകരണാനി വിനസ്സന്തൂ’’തി അഗ്ഗിം ദേന്തസ്സ ദുക്കടം. ‘‘ഖിഡ്ഡാധിപ്പായേനപി ദുക്കട’’ന്തി സങ്ഖേപട്ഠകഥായം വുത്തം. ‘‘യം കിഞ്ചി അല്ലസുക്ഖം സഇന്ദ്രിയാനിന്ദ്രിയം ഡയ്ഹതൂ’’തി അഗ്ഗിം ദേന്തസ്സ വത്ഥുവസേന പാരാജികഥുല്ലച്ചയപാചിത്തിയദുക്കടാനി വേദിതബ്ബാനി.

പടഗ്ഗിദാനം പന പരിത്തകരണഞ്ച ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം, തസ്മാ അരഞ്ഞേ വനകമ്മികേഹി വാ ദിന്നം സയം വാ ഉട്ഠിതം അഗ്ഗിം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ‘‘തിണകുടിയോ മാ വിനസ്സന്തൂ’’തി തസ്സ അഗ്ഗിനോ പടിഅഗ്ഗിം ദാതും വട്ടതി, യേന സദ്ധിം ആഗച്ഛന്തോ അഗ്ഗി ഏകതോ ഹുത്വാ നിരുപാദാനോ നിബ്ബാതി. ‘‘പരിത്തമ്പി കാതും വട്ടതീ’’തി തിണകുടികാനം സമന്താ ഭൂമിതച്ഛനം പരിഖാഖണനം വാ, യഥാ ആഗതോ അഗ്ഗി ഉപാദാനം അലഭിത്വാ നിബ്ബാതി, ഏതഞ്ച സബ്ബം ഉട്ഠിതേയേവ അഗ്ഗിസ്മിം അസതി അനുപസമ്പന്നേ സയമ്പി കാതും വട്ടതി. അനുട്ഠിതേ പന അനുപസമ്പന്നേഹി കപ്പിയവോഹാരേന കാരേതബ്ബം, ഉദകേന പന നിബ്ബാപേന്തേഹി അപ്പാണകമേവ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.

൧൭. അസ്സദ്ധേസു (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൮൧) മിച്ഛാദിട്ഠികുലേസു സക്കച്ചം പണീതഭോജനം ലഭിത്വാ അനുപപരിക്ഖിത്വാ നേവ അത്തനാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന പരേസം ദാതബ്ബം. വിസമിസ്സമ്പി ഹി താനി കുലാനി പിണ്ഡപാതം ദേന്തി. യമ്പി ആഭിദോസികം ഭത്തം വാ ഖജ്ജകം വാ തതോ ലഭതി, തമ്പി ന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. അപിഹിതവത്ഥുമ്പി ഹി സപ്പവിച്ഛികാദീഹി അധിസയിതം ഛഡ്ഡനീയധമ്മം താനി കുലാനി ദേന്തി. ഗന്ധഹലിദ്ദാദിമക്ഖിതോപി തതോ പിണ്ഡപാതോ ന ഗഹേതബ്ബോ. സരീരേ രോഗട്ഠാനാനി പുഞ്ഛിത്വാ ഠപിതഭത്തമ്പി ഹി താനി ദാതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി.

൧൮. ‘‘അനാപത്തി, ഭിക്ഖവേ, ഗോപകസ്സ ദാനേ’’തി (പാരാ. ൧൫൬) വുത്തം. തത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൧൫൬) കതരം ഗോപകദാനം വട്ടതി, കതരം ന വട്ടതി? മഹാസുമത്ഥേരോ താവ ആഹ ‘‘യം ഗോപകസ്സ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദിന്നം ഹോതി ‘ഏത്തകം ദിവസേ ദിവസേ ഗണ്ഹാ’തി, തദേവ വട്ടതി, തതോ ഉത്തരി ന വട്ടതീ’’തി. മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ ‘‘കിം ഗോപകാനം പണ്ണം ആരോപേത്വാ നിമിത്തസഞ്ഞം വാ കത്വാ ദിന്നം അത്ഥി, ഏതേസം ഹത്ഥേ വിസ്സട്ഠകസ്സ ഏതേ ഇസ്സരാ, തസ്മാ യം ദേന്തി, തം ബഹുകമ്പി വട്ടതീ’’തി. കുരുന്ദട്ഠകഥായം പന വുത്തം ‘‘മനുസ്സാനം ആരാമം വാ അഞ്ഞം വാ ഫലാഫലം ദാരകാ രക്ഖന്തി, തേഹി ദിന്നം വട്ടതി, ആഹരാപേത്വാ പന ന ഗഹേതബ്ബം. സങ്ഘികേ പന ചേതിയസ്സ സന്തകേ ച കേണിയാ ഗഹേത്വാ രക്ഖന്തസ്സേവ ദാനം വട്ടതി, വേതനേന രക്ഖന്തസ്സ അത്തനോ ഭാഗമത്തം വട്ടതീ’’തി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘യം ഗിഹീനം ആരാമരക്ഖകാ ഭിക്ഖൂനം ദേന്തി, ഏതമ്പി വട്ടതി. ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആരാമഗോപകാ യം അത്തനോ ഭതിയാ ഖണ്ഡിത്വാ ദേന്തി, ഏതം വട്ടതി. യോപി ഉപഡ്ഢാരാമം വാ കേചിദേവ രുക്ഖേ വാ ഭതിം ലഭിത്വാ രക്ഖതി, തസ്സപി അത്തനോ സമ്പത്തരുക്ഖതോയേവ ദാതും വട്ടതി, കേണിയാ ഗഹേത്വാ രക്ഖന്തസ്സ പന സബ്ബമ്പി വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ഏതം പന സബ്ബം ബ്യഞ്ജനതോ നാനം, അത്ഥതോ ഏകമേവ, തസ്മാ അധിപ്പായം ഞത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

അപിചേത്ഥ അയമ്പി വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൧൫൬) – യത്ഥ ആവാസികാ ആഗന്തുകാനം ന ദേന്തി, ഫലവാരേ ച സമ്പത്തേ അഞ്ഞേസം അഭാവം ദിസ്വാ ചോരികായ അത്തനാവ ഖാദന്തി, തത്ഥ ആഗന്തുകേഹി ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. യത്ഥ പന ആവാസികാ രുക്ഖേ രക്ഖിത്വാ ഫലവാരേ സമ്പത്തേ ഭാജേത്വാ ഖാദന്തി, ചതൂസു പച്ചയേസു സമ്മാ ഉപനേന്തി, അനിസ്സരാ തത്ഥ ആഗന്തുകാ. യേപി രുക്ഖാ ചീവരത്ഥായ നിയമേത്വാ ദിന്നാ, തേസുപി ആഗന്തുകാ അനിസ്സരാ. ഏസ നയോ സേസപച്ചയത്ഥായ നിയമേത്വാ ദിന്നേപി. യേ പന തഥാ അനിയമേത്വാ ആവാസികാ ച തേ രക്ഖിത്വാ ഗോപേത്വാ ചോരികായ പരിഭുഞ്ജന്തി, ന തേസു ആവാസികാനം കതികായ ഠാതബ്ബം. യേ ഫലപരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നാ, ആവാസികാ ച നേ രക്ഖിത്വാ ഗോപേത്വാ സമ്മാ ഉപനേന്തി, തേസുയേവ തേസം കതികായ ഠാതബ്ബം. മഹാപച്ചരിയം പന വുത്തം ‘‘ചതുന്നം പച്ചയാനം നിയമേത്വാ ദിന്നം ഥേയ്യചിത്തേന പരിഭുഞ്ജന്തോ ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോ, പരിഭോഗവസേന ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭണ്ഡദേയ്യം. യം പനേത്ഥ സേനാസനത്ഥായ നിയമിതം, തം പരിഭോഗവസേനേവ ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയഞ്ച ഭണ്ഡദേയ്യഞ്ചാ’’തി.

ഓദിസ്സ ചീവരത്ഥായ ദിന്നം ചീവരേയേവ ഉപനേതബ്ബം. സചേ ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി, ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡപാതേന കിലമന്തി, ചീവരം പന സുലഭം, സങ്ഘസുട്ഠുതായ അപലോകനകമ്മം കത്വാ പിണ്ഡപാതേപി ഉപനേതും വട്ടതി. സേനാസനേന ഗിലാനപച്ചയേന വാ കിലമന്തേസു സങ്ഘസുട്ഠുതായ അപലോകനകമ്മം കത്വാ തദത്ഥായപി ഉപനേതും വട്ടതി. ഓദിസ്സ പിണ്ഡപാതത്ഥായ ച ഗിലാനപച്ചയത്ഥായ ച ദിന്നേപി ഏസേവ നയോ. ഓദിസ്സ സേനാസനത്ഥായ ദിന്നം പന ഗരുഭണ്ഡം ഹോതി, തം രക്ഖിത്വാ ഗോപേത്വാ തദത്ഥമേവ ഉപനേതബ്ബം. സചേ പന ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി, ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡപാതേന ന യാപേന്തി, ഏത്ഥ രാജരോഗചോരഭയാദീഹി അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്താനം വിഹാരാ പലുജ്ജന്തി, താലനാളികേരാദികേ വിനാസേന്തി, സേനാസനപച്ചയം പന നിസ്സായ യാപേതും സക്കാ ഹോതി, ഏവരൂപേ കാലേ സേനാസനം വിസ്സജ്ജേത്വാപി സേനാസനജഗ്ഗനത്ഥായ പരിഭോഗോ ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോ. തസ്മാ ഏകം വാ ദ്വേ വാ വരസേനാസനാനി ഠപേത്വാ ഇതരാനി ലാമകകോടിയാ പിണ്ഡപാതത്ഥായ വിസ്സജ്ജേതും വട്ടന്തി, മൂലവത്ഥുച്ഛേദം പന കത്വാ ന ഉപനേതബ്ബം.

യോ പന ആരാമോ ചതുപച്ചയത്ഥായ നിയമേത്വാ ദിന്നോ, തത്ഥ അപലോകനകമ്മം ന കാതബ്ബം. യേന പച്ചയേന പന ഊനം, തദത്ഥം ഉപനേതും വട്ടതി, ആരാമോ പടിജഗ്ഗിതബ്ബോ, വേതനം ദത്വാപി ജഗ്ഗാപേതും വട്ടതി. യേ പന വേതനം ലഭിത്വാ ആരാമേയേവ ഗേഹം കത്വാ വസന്താ രക്ഖന്തി, തേ ചേ ആഗതാനം ഭിക്ഖൂനം നാളികേരം വാ താലപക്കം വാ ദേന്തി, യം തേസം സങ്ഘേന അനുഞ്ഞാതം ഹോതി ‘‘ദിവസേ ദിവസേ ഏത്തകം നാമ ഖാദഥാ’’തി, തദേവ തേ ദാതും ലഭന്തി, തതോ ഉത്തരി തേസം ദേന്താനമ്പി ഗഹേതും ന വട്ടന്തി. യോ പന ആരാമം കേണിയാ ഗഹേത്വാ സങ്ഘസ്സ ചതുപച്ചയത്ഥായ കപ്പിയഭണ്ഡമേവ ദേതി, അയം ബഹുകമ്പി ദാതും ലഭതി. ചേതിയസ്സ പദീപത്ഥായ വാ ഖണ്ഡഫുല്ലപടിസങ്ഖരണത്ഥായ വാ ദിന്നആരാമോപി ജഗ്ഗിതബ്ബോ, വേതനം ദത്വാപി ജഗ്ഗാപേതബ്ബോ. വേതനഞ്ച പനേത്ഥ ചേതിയസന്തകമ്പി സങ്ഘസന്തകമ്പി ദാതും വട്ടതി. ഏതമ്പി ആരാമം വേതനേന തത്ഥേവ വസിത്വാ രക്ഖന്താനഞ്ച കേണിയാ ഗഹേത്വാ കപ്പിയഭണ്ഡദായകാനഞ്ച തത്ഥജാതകഫലദാനം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൧൯. ധമ്മികരക്ഖം (പാചി. അട്ഠ. ൬൭൯) യാചന്തേന അതീതം അനാഗതം വാ ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖിതും ന വട്ടതി. അതീതഞ്ഹി ആരബ്ഭ അത്ഥി ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ, അത്ഥി അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ, അനാഗതം ആരബ്ഭപി അത്ഥി ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ, അത്ഥി അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ. കഥം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി? ഭിക്ഖൂനം വിഹാരേ ഗാമദാരകാ വാ ധുത്താദയോ വാ യേ കേചി അനാചാരം ആചരന്തി, രുക്ഖം വാ ഛിന്ദന്തി, ഫലാഫലം വാ ഹരന്തി, പരിക്ഖാരേ വാ അച്ഛിന്ദന്തി, ഭിക്ഖു വോഹാരികേ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം വിഹാരേ ഇദം നാമ കത’’ന്തി വദതി. ‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ ‘‘അസുകേന ച അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ ന വട്ടതി. തഞ്ചേ സുത്വാ തേ വോഹാരികാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഭിക്ഖുസ്സ ഗീവാ ഹോതി, ‘‘ദണ്ഡം ഗണ്ഹിസ്സന്തീ’’തി അധിപ്പായേപി സതി ഗീവായേവ ഹോതി. സചേ പന ‘‘തസ്സ ദണ്ഡം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, പഞ്ചമാസകമത്തേ ഗഹിതേ പാരാജികം ഹോതി. ‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘അസുകേനാതി വത്തും അമ്ഹാകം ന വട്ടതി, തുമ്ഹേയേവ ജാനിസ്സഥ. കേവലഞ്ഹി മയം രക്ഖം യാചാമ, തം നോ ദേഥ, അവഹടഭണ്ഡഞ്ച ആഹരാപേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവം അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ വട്ടതി. ഏവം വുത്തേ സചേപി തേ വോഹാരികാ കാരകേ ഗവേസിത്വാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബസാപതേയ്യേപി ഗഹിതേ ഭിക്ഖുനോ നേവ ഗീവാ, ന ആപത്തി. പരിക്ഖാരം ഹരന്തേ ദിസ്വാ തേസം അനത്ഥകാമതായ ‘‘ചോരോ ചോരോ’’തി വത്തുമ്പി ന വട്ടതി. ഏവം വുത്തേപി ഹി യം തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഭിക്ഖുനോ ഗീവാ ഹോതി. അത്തനോ വചനകരം പന ‘‘ഇമിനാ മേ പരിക്ഖാരോ ഗഹിതോ, തം ആഹരാപേഹി, മാ ചസ്സ ദണ്ഡം കരോഹീ’’തി വത്തും വട്ടതി. ദാസദാസീവാപിആദീനമ്പി അത്ഥായ അഡ്ഡം കരോന്തി അയം അകപ്പിയഅഡ്ഡോ നാമ, ന വട്ടതി.

കഥം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി? വുത്തനയേനേവ പരേഹി അനാചാരാദീസു കതേസു ഭിക്ഖു വോഹാരികേ ഏവം വദതി ‘‘അമ്ഹാകം വിഹാരേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോന്തി, രക്ഖം നോ ദേഥ ആയതിം അകരണത്ഥായാ’’തി. ‘‘കേന ഏവം കത’’ന്തി വുത്തേ ച ‘‘അസുകേന ച അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാപി ന വട്ടതി. തേസഞ്ഹി ദണ്ഡേ കതേ പുരിമനയേനേവ സബ്ബം ഭിക്ഖുസ്സ ഗീവാ, സേസം പുരിമസദിസമേവ. സചേ വോഹാരികാ ‘‘ഭിക്ഖൂനം വിഹാരേ ഏവരൂപം അനാചാരം കരോന്താനം ഇമം നാമ ദണ്ഡം കരോമാ’’തി ഭേരിം ചരാപേത്വാ ആണായ അതിട്ഠമാനേ പരിയേസിത്വാ ദണ്ഡം കരോന്തി, ഭിക്ഖുനോ നേവ ഗീവാ, ന ആപത്തി. വിഹാരസീമായ രുക്ഖാദീനി ഛിന്ദന്താനം വാസിഫരസുആദീനി ഗഹേത്വാ പാസാണേഹി കോട്ടേന്തി, ന വട്ടതി. സചേ ധാരാ ഭിജ്ജതി, കാരാപേത്വാ ദാതബ്ബാ. ഉപധാവിത്വാ തേസം പരിക്ഖാരേ ഗണ്ഹന്തി, തമ്പി ന കാതബ്ബം. ലഹുപരിവത്തഞ്ഹി ചിത്തം, ഥേയ്യചേതനായ ഉപ്പന്നായ മൂലച്ഛേജ്ജമ്പി ഗച്ഛേയ്യ.

൨൦. ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ സങ്കാരം വാ വിഘാസം വാ തിരോകുട്ടേ വാ തിരോപാകാരേ വാ ഛഡ്ഡേതും വാ ഛഡ്ഡാപേതും വാ ന വട്ടതി. ചത്താരിപി (പാചി. അട്ഠ. ൮൨൬) വത്ഥൂനി ഏകപയോഗേന ഛഡ്ഡേന്തസ്സ ഏകമേവ ദുക്കടം, പാടേക്കം ഛഡ്ഡേന്തസ്സ വത്ഥുഗണനായ ദുക്കടാനി. ആണത്തിയമ്പി ഏസേവ നയോ. ദന്തകട്ഠഛഡ്ഡനേപി ദുക്കടമേവ. ഓലോകേത്വാ വാ അവലഞ്ജേ വാ ഉച്ചാരാദീനി ഛഡ്ഡേന്തസ്സ അനാപത്തി. യമ്പി മനുസ്സാനം ഉപഭോഗപരിഭോഗം രോപിമം ഖേത്തം ഹോതു നാളികേരാദിആരാമോ വാ, തത്ഥാപി യത്ഥ കത്ഥചി രോപിമഹരിതട്ഠാനേ ഏതാനി വത്ഥൂനി ഛഡ്ഡേതും ന വട്ടതി. ഛഡ്ഡേന്തസ്സ പുരിമനയേനേവ ആപത്തിഭേദോ വേദിതബ്ബോ. ഖേത്തേ വാ ആരാമേ വാ നിസീദിത്വാ ഭുഞ്ജമാനോ ഉച്ഛുആദീനി വാ ഖാദമാനോ ഗച്ഛന്തോ ഉച്ഛിട്ഠോദകചലകാദീനി ഹരിതട്ഠാനേ ഛഡ്ഡേതി, അന്തമസോ ഉദകം പിവിത്വാ മത്ഥകച്ഛിന്നനാളികേരമ്പി ഛഡ്ഡേതി, ദുക്കടം. കസിതട്ഠാനേ നിക്ഖിത്തബീജേ അങ്കുരേ ഉട്ഠിതേപി അവുട്ഠിതേപി ദുക്കടമേവ. അനിക്ഖിത്തബീജേസു പന ഖേത്തകോണാദീസു വാ അസഞ്ജാതരോപിമേസു ഖേത്തമരിയാദാദീസു വാ ഛഡ്ഡേതും വട്ടതി, മനുസ്സാനം കചവരഛഡ്ഡനട്ഠാനേപി വട്ടതി. മനുസ്സേസു സസ്സം ഉദ്ധരിത്വാ ഗതേസു ഛഡ്ഡിതഖേത്തം നാമ ഹോതി, തത്ഥ വട്ടതി. യത്ഥ പന ‘‘ലായിതമ്പി പുബ്ബണ്ണാദി പുന ഉട്ഠഹിസ്സതീ’’തി രക്ഖന്തി, തത്ഥ ന വട്ടതി.

൨൧. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഹായമാനേന ഭിക്ഖുനാ രുക്ഖേ കായോ ഉഗ്ഘംസേതബ്ബോ, യോ ഉഗ്ഘംസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൩) വചനതോ നഹായന്തേന (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൪൩ ആദയോ) രുക്ഖേ വാ നഹാനതിത്ഥേ നിഖനിത്വാ ഠപിതത്ഥമ്ഭേ വാ ഇട്ഠകസിലാദാരുകുട്ടാനം അഞ്ഞതരസ്മിം കുട്ടേ വാ കായോ ന ഘംസേതബ്ബോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അട്ടാനേ നഹായിതബ്ബം, യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൩) വചനതോ അട്ടാനേപി നഹായിതും ന വട്ടതി. അട്ടാനം നാമ രുക്ഖം ഫലകം വിയ തച്ഛേത്വാ അട്ഠപദാകാരേന രാജിയോ ഛിന്ദിത്വാ നഹാനതിത്ഥേ നിഖനന്തി, തത്ഥ ചുണ്ണാനി ആകിരിത്വാ മനുസ്സാ കായം ഘംസന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗന്ധബ്ബഹത്ഥകേന നഹായിതബ്ബം, യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂള്വ. ൨൪൩) വചനതോ നഹാനതിത്ഥേ ഠപിതേന ദാരുമയഹത്ഥേന ചുണ്ണാനി ഗഹേത്വാ മനുസ്സാ സരീരം ഘംസന്തി, തേന നഹായിതും ന വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കുരുവിന്ദകസുത്തിയാ നഹായിതബ്ബം, യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൩) വചനതോ കുരുവിന്ദകസുത്തിയാപി നഹായിതും ന വട്ടതി. കുരുവിന്ദകസുത്തി നാമ കുരുവിന്ദകപാസാണചുണ്ണാനി ലാഖായ ബന്ധിത്വാ കതഗുളികകലാപകോ വുച്ചതി, യം ഉഭോസു അന്തേസു ഗഹേത്വാ സരീരം ഘംസന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വിഗ്ഗയ്ഹ പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം, യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൩) വചനതോ അഞ്ഞമഞ്ഞം സരീരേന ഘംസിതും ന വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മല്ലകേന നഹായിതബ്ബം, യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ അകതമല്ലക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൩-൨൪൪) വചനതോ മകരദണ്ഡകേ ഛിന്ദിത്വാ മല്ലകമൂലസണ്ഠാനേന കതം ‘‘മല്ലക’’ന്തി വുച്ചതി, ഇദം ഗിലാനസ്സപി ന വട്ടതി. അകതമല്ലകം നാമ ദന്തേ അച്ഛിന്ദിത്വാ കതം, ഇദം അഗിലാനസ്സ ന വട്ടതി, ഇട്ഠകഖണ്ഡം പന കപാലഖണ്ഡം വാ വട്ടതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉക്കാസികം പുഥുപാണിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൪) വചനതോ ഉക്കാസികം പുഥുപാണികഞ്ച വട്ടതി. ഉക്കാസികം നാമ വത്ഥവട്ടി, തസ്മാ നഹായന്തസ്സ യസ്സ കസ്സചി നഹാനസാടകവട്ടിയാ പിട്ഠിം ഘംസിതും വട്ടതി. പുഥുപാണികന്തി ഹത്ഥപരികമ്മം വുച്ചതി, തസ്മാ സബ്ബേസം ഹത്ഥേന പിട്ഠിപരികമ്മം കാതും വട്ടതി.

ഇദം പനേത്ഥ നഹാനവത്തം – ഉദകതിത്ഥം ഗന്ത്വാ യത്ഥ വാ തത്ഥ വാ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ വേഗേന ഠിതകേനേവ ന ഓതരിതബ്ബം, സബ്ബദിസാ പന ഓലോകേത്വാ വിവിത്തഭാവം ഞത്വാ ഖാണുഗുമ്ബലതാദീനി വവത്ഥപേത്വാ തിക്ഖത്തും ഉക്കാസിത്വാ അവകുജ്ജ ഠിതേന ഉത്തരാസങ്ഗചീവരം അപനേത്വാ പസാരേതബ്ബം, കായബന്ധനം മോചേത്വാ ചീവരപിട്ഠേയേവ ഠപേതബ്ബം. സചേ ഉദകസാടികാ നത്ഥി, ഉദകന്തേ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ നിവാസനം മോചേത്വാ സചേ നിന്നട്ഠാനം അത്ഥി, ആതപേ പസാരേതബ്ബം. നോ ചേ അത്ഥി, സംഹരിത്വാ ഠപേതബ്ബം. ഓതരന്തേന സണികം നാഭിപ്പമാണമത്തം ഓതരിത്വാ വീചിം അനുട്ഠപേന്തേന സദ്ദം അകരോന്തേന നിവത്തിത്വാ ആഗതദിസാഭിമുഖേന നിമുജ്ജിതബ്ബം, ഏവം ചീവരം രക്ഖിതം ഹോതി. ഉമ്മുജ്ജന്തേനപി സദ്ദം അകരോന്തേന സണികം ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നഹാനപരിയോസാനേ ഉദകന്തേ ഉക്കുടികേന നിസീദിത്വാ നിവാസനം പരിക്ഖിപിത്വാ ഉട്ഠായ സുപരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ചീവരം പാരുപിത്വാവ ഠാതബ്ബം.

൨൨. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വല്ലികാ ധാരേതബ്ബാ… ന പാമങ്ഗോ ധാരേതബ്ബോ… ന കണ്ഠസുത്തകം ധാരേതബ്ബം… ന കടിസുത്തകം ധാരേതബ്ബം… ന ഓവട്ടികം ധാരേതബ്ബം… ന കായൂരം ധാരേതബ്ബം… ന ഹത്ഥാഭരണം ധാരേതബ്ബം… ന അങ്ഗുലിമുദ്ദികാ ധാരേതബ്ബാ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൫) വചനതോ കണ്ണപിളന്ധനാദി യം കിഞ്ചി ആഭരണം ന വട്ടതി. തത്ഥ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൪൫) വല്ലികാതി കണ്ണതോ നിക്ഖന്തമുത്തോലമ്ബകാദീനം ഏതം അധിവചനം. ന കേവലഞ്ച വല്ലികാ ഏവ, യം കിഞ്ചി കണ്ണപിളന്ധനം അന്തമസോ താലപണ്ണമ്പി ന വട്ടതി. പാമങ്ഗന്തി യം കിഞ്ചി പലമ്ബകസുത്തം. കണ്ഠസുത്തകന്തി യം കിഞ്ചി ഗീവൂപഗം ആഭരണം. കടിസുത്തകന്തി യം കിഞ്ചി കടിപിളന്ധനം, അന്തമസോ സുത്തതന്തുമത്തമ്പി. ഓവട്ടികന്തി വലയം. കായൂരാദീനി പാകടാനേവ.

൨൩. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദീഘാ കേസാ ധാരേതബ്ബാ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേമാസികം വാ ദുവങ്ഗുലം വാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൬) വചനതോ സചേ കേസാ അന്തോദ്വേമാസേ ദ്വങ്ഗുലം പാപുണന്തി, അന്തോദ്വേമാസേയേവ ഛിന്ദിതബ്ബാ, ദ്വങ്ഗുലേഹി അതിക്കാമേതും ന വട്ടതി. സചേപി ന ദീഘാ, ദ്വേമാസതോ ഏകദിവസമ്പി അതിക്കാമേതും ന ലഭതിയേവ. ഉഭയഥാപി ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോവ വുത്തോ, തതോ ഓരം പന ന വട്ടനഭാവോ നാമ നത്ഥി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കത്തരികായ കേസാ ഛേദാപേതബ്ബാ, യോ ഛേദാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപച്ചയാ കത്തരികായ കേസേ ഛേദാപേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൫) വചനതോ ആബാധം വിനാ കത്തരികായ കേസേ ഛേദാപേതും ന വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കോച്ഛേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ… ന ഫണകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ… ന ഹത്ഥഫണകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ… ന സിത്ഥതേലകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ… ന ഉദകതേലകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ, യോ ഓസണ്ഠേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൬) വചനതോ മണ്ഡനത്ഥായ കോച്ഛാദീഹി കേസാ ന ഓസണ്ഠേതബ്ബാ, ഉദ്ധലോമേന പന അനുലോമനിപാതനത്ഥം ഹത്ഥം തേമേത്വാ സീസം പുഞ്ഛിതബ്ബം, ഉണ്ഹാഭിതത്തരജസിരാനമ്പി അല്ലഹത്ഥേന പുഞ്ഛിതും വട്ടതി.

൨൪. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാ മുഖനിമിത്തം ഓലോകേതബ്ബം, യോ ഓലോകേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപച്ചയാ ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാ മുഖനിമിത്തം ഓലോകേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൭) വചനതോ ആബാധം വിനാ ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാ മുഖം ന ഓലോകേതബ്ബം. ഏത്ഥ ച കംസപത്താദീനിപി യേസു മുഖനിമിത്തം പഞ്ഞായതി, സബ്ബാനി ആദാസസങ്ഖമേവ ഗച്ഛന്തി, കഞ്ജിയാദീനിപി ച ഉദകപത്തസങ്ഖമേവ. തസ്മാ യത്ഥ കത്ഥചി ഓലോകേന്തസ്സ ദുക്കടം. ആബാധപച്ചയാ പന ‘‘സഞ്ഛവി നു ഖോ മേ വണോ, ഉദാഹു ന താവാ’’തി ജാനനത്ഥം വട്ടതി, ‘‘ജിണ്ണോ നു ഖോമ്ഹി, നോ’’തി ഏവം ആയുസങ്ഖാരം ഓലോകനത്ഥമ്പി വട്ടതീതി വുത്തം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മുഖം ആലിമ്പിതബ്ബം… ന മുഖം ഉമ്മദ്ദിതബ്ബം… ന മുഖം ചുണ്ണേതബ്ബം… ന മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛേതബ്ബം… ന അങ്ഗരാഗോ കാതബ്ബോ… ന മുഖരാഗോ കാതബ്ബോ… ന അങ്ഗരാഗമുഖരാഗോ കാതബ്ബോ, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപച്ചയാ മുഖം ആലിമ്പിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൭) വചനതോ ആബാധം വിനാ മുഖവിലിമ്പനാദി ന കാതബ്ബം.

൨൫. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നച്ചം വാ ഗീതം വാ വാദിതം വാ ദസ്സനായ ഗന്തബ്ബം, യോ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൮) വചനതോ നച്ചാദിം ദസ്സനായ ന ഗന്തബ്ബം. ഏത്ഥ (പാചി. അട്ഠ. ൮൩൫) ച നച്ചന്തി നടാദയോ വാ നച്ചന്തു സോണ്ഡാ വാ അന്തമസോ മോരസൂവമക്കടാദയോപി, സബ്ബമേതം നച്ചമേവ, തസ്മാ അന്തമസോ മോരനച്ചമ്പി ദസ്സനായ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം. സയമ്പി നച്ചന്തസ്സ വാ നച്ചാപേന്തസ്സ വാ ദുക്കടമേവ. ഗീതന്തി നടാദീനം വാ ഗീതം ഹോതു അരിയാനം പരിനിബ്ബാനകാലേ രതനത്തയഗുണൂപസഞ്ഹിതം സാധുകീളിതഗീതം വാ അസഞ്ഞതഭിക്ഖൂനം ധമ്മഭാണകഗീതം വാ അന്തമസോ ദന്തഗീതമ്പി, ‘‘യം ഗായിസ്സാമാ’’തി പുബ്ബഭാഗേ ഓകൂജന്താ കരോന്തി, സബ്ബമേതം ഗീതമേവ, സയം ഗായന്തസ്സപി ഗായാപേന്തസ്സപി ദുക്കടമേവ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തസ്സ. അത്തനാപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജതി, പരേപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജന്തി, ഗഹപതികാപി ഉജ്ഝായന്തി, സരകുത്തിമ്പി നികാമയമാനസ്സ സമാധിസ്സ ഭങ്ഗോ ഹോതി, പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തസ്സ. ന, ഭിക്ഖവേ, ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മോ ഗായിതബ്ബോ, യോ ഗായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൯) –

വചനതോ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മോപി ന ഗായിതബ്ബോ.

ആയതകോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൪൯) നാമ ഗീതസ്സരോ തം തം വത്തം ഭിന്ദിത്വാ അക്ഖരാനി വിനാസേത്വാ പവത്തോ. ധമ്മേ പന സുത്തന്തവത്തം നാമ അത്ഥി, ജാതകവത്തം നാമ അത്ഥി, ഗാഥാവത്തം നാമ അത്ഥി, തം വിനാസേത്വാ അതിദീഘം കാതും ന വട്ടതി, ചതുരസ്സേന വത്തേന പരിമണ്ഡലാനി പദബ്യഞ്ജനാനി ദസ്സേതബ്ബാനി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സരഭഞ്ഞ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൯) വചനതോ പന സരേന ധമ്മം ഭണിതും വട്ടതി. സരഭഞ്ഞേ കിര തരങ്ഗവത്തധോതകവത്തഗലിതവത്താദീനി ദ്വത്തിംസ വത്താനി അത്ഥി, തേസു യം ഇച്ഛതി, തം കാതും ലഭതി. സബ്ബേസം പദബ്യഞ്ജനം അവിനാസേത്വാ വികാരം അകത്വാ സമണസാരുപ്പേന ചതുരസ്സേന നയേന പവത്തനംയേവ ലക്ഖണം.

വാദിതം നാമ തന്തിബദ്ധാദിവാദനീയഭണ്ഡം വാദിതം വാ ഹോതു കുടഭേരിവാദിതം വാ അന്തമസോ ഉദകഭേരിവാദിതമ്പി, സബ്ബമേതം ന വട്ടതി. യം പന നിട്ഠുഭന്തോ വാ സാസങ്കേ വാ ഠിതോ അച്ഛരികം വാ ഫോടേതി, പാണിം വാ പഹരതി, തത്ഥ അനാപത്തി, സബ്ബം അന്തരാരാമേ ഠിതസ്സ പസ്സതോ അനാപത്തി, പസ്സിസ്സാമീതി വിഹാരതോ വിഹാരം ഗച്ഛന്തസ്സ ആപത്തിയേവ. ആസനസാലായം നിസിന്നോ പസ്സതി, അനാപത്തി. പസ്സിസ്സാമീതി ഉട്ഠഹിത്വാ ഗച്ഛതോ ആപത്തി, വീഥിയം ഠത്വാ ഗീവം പരിവത്തേത്വാ പസ്സതോപി ആപത്തിയേവ. സലാകഭത്താദീനം വാ അത്ഥായ അഞ്ഞേന വാ കേനചി കരണീയേന ഗന്ത്വാ ഗതട്ഠാനേ പസ്സതി വാ സുണാതി വാ, അനാപത്തി. ആപദാസു താദിസേന ഉപദ്ദവേന ഉപദ്ദുതോ സമജ്ജട്ഠാനം പവിസതി, ഏവം പവിസിത്വാ പസ്സന്തസ്സ സുണന്തസ്സ വാ അനാപത്തി. ‘‘ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം ദേഥ ഉപാസകാ’’തി വത്തുമ്പി, ‘‘തുമ്ഹാകം ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം കരോമാ’’തി വുത്തേ സമ്പടിച്ഛിതുമ്പി ന ലഭതി. ‘‘തുമ്ഹാകം ചേതിയസ്സ ഉപട്ഠാനം കരോമാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ഉപട്ഠാനകരണം നാമ സുന്ദര’’ന്തി വത്തും വട്ടതി.

൨൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അത്തനോ അങ്ഗജാതം ഛേതബ്ബം, യോ ഛിന്ദേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൧) വചനതോ അങ്ഗജാതം (ചൂളവ. ൨൫൧) ഛിന്ദന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയം, അഞ്ഞം പന കണ്ണനാസാഅങ്ഗുലിആദിം യം കിഞ്ചി ഛിന്ദന്തസ്സ താദിസം വാ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ദുക്കടം. അഹികീടദട്ഠാദീസു പന അഞ്ഞാബാധപച്ചയാ വാ ലോഹിതം വാ മോചേന്തസ്സ ഛിന്ദന്തസ്സ വാ അനാപത്തി.

൨൭. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹീനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേതബ്ബം, യോ ദസ്സേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൨) വചനതോ ഗിഹീനം വികുബ്ബനിദ്ധിം ദസ്സേതും ന വട്ടതി, അധിട്ഠാനിദ്ധി പന അപ്പടിക്ഖിത്താ.

൨൮. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സോവണ്ണമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ…പേ… ന രൂപിയമയോ…പേ… ന മണിമയോ…പേ… ന വേളുരിയമയോ…പേ… ന ഫലികമയോ…പേ… ന കംസമയോ…പേ… ന കാചമയോ…പേ… ന തിപുമയോ …പേ… ന സീസമയോ…പേ… ന തമ്ബലോഹമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൨) വചനതോ സുവണ്ണമയാദിപത്തോ ന വട്ടതി. സചേപി ഗിഹീ ഭത്തഗ്ഗേ സുവണ്ണതട്ടികാദീസു ബ്യഞ്ജനം കത്വാ ഉപനാമേന്തി, ആമസിതുമ്പി ന വട്ടതി. ഫലികമയകാചമയകംസമയാനി പന തട്ടികാദീനി ഭാജനാനി പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേനേവ ന വട്ടന്തി, സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ ഗിഹിവികടാനി വാ വട്ടന്തി. തമ്ബലോഹമയോപി പത്തോയേവ ന വട്ടതി, ഥാലകം പന വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പത്തേ അയോപത്തം മത്തികാപത്ത’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൨) ദ്വേയേവ ച പത്താ അനുഞ്ഞാതാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ബകടാഹേ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം, യോ ചരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൫) വചനതോ ലാബുകടാഹം പരിഹരിതും ന വട്ടതി, തം ലഭിത്വാ പന താവകാലികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഘടികടാഹേപി ഏസേവ നയോ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛവസീസപത്തോ ധാരേതബ്ബോ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൫) വചനതോ ഛവസീസമയോപി പത്തോ ന വട്ടതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്താധാരക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ ഭൂമിദാരുദണ്ഡവഅലവേത്താദീഹി കതേ ഭൂമിആധാരകേ ദാരുദണ്ഡആധാരകേ ച പത്തം ഠപേതും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഭൂമിആധാരകേ തയോ ദണ്ഡാധാരകേ ദ്വേ പത്തേ ഉപരൂപരി ഠപേതും വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന വുത്തം ‘‘ഭൂമിആധാരകേ തിണ്ണം പത്താനം അനോകാസോ, ദ്വേ ഠപേതും വട്ടതി. ദാരുആധാരകദണ്ഡാധാരകേസുപി സുസജ്ജിതേസു ഏസേവ നയോ. ഭമകോടിസദിസോ പന ദാരുആധാരകോ തീഹി ദണ്ഡകേഹി ബദ്ധോ, ദണ്ഡാധാരകോ ച ഏകസ്സപി പത്തസ്സ അനോകാസോ, തത്ഥ ഠപേത്വാപി ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാവ നിസീദിതബ്ബം, ഭൂമിയം പന നിക്കുജ്ജിത്വാ ഏകമേവ ഠപേതബ്ബ’’ന്തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മിഡ്ഢന്തേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ ആലിന്ദകമിഡ്ഢികാദീനം അന്തേ ഠപേതും ന വട്ടതി. സചേ പന പരിവത്തേത്വാ തത്ഥേവ പതിട്ഠാതി, ഏവരൂപായ വിത്ഥിണ്ണായ മിഡ്ഢികായ ഠപേതും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരിഭണ്ഡന്തേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ ബാഹിരപസ്സേ കതായ തനുകമിഡ്ഢികായ അന്തേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചോളക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ ചോളകം പത്ഥരിത്വാ തത്ഥ ഠപേതും വട്ടതി. തസ്മിം പന അസതി കടസാരകേ വാ തട്ടികായ വാ മത്തികായ വാ പരിഭണ്ഡകതായ ഭൂമിയാ യത്ഥ ന ദുസ്സതി, തഥാരൂപായ വാലികായ വാ ഠപേതും വട്ടതി. പംസുരജാദീസു പന ഖരഭൂമിയം വാ ഠപേന്തസ്സ ദുക്കടം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പത്തോ ലഗ്ഗേതബ്ബോ, യോ ലഗ്ഗേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ നാഗദന്താദീസു യത്ഥ കത്ഥചി ലഗ്ഗേതും ന വട്ടതി, ചീവരവംസേപി ബന്ധിത്വാ ഠപേതും ന വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഞ്ചേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൪) വചനതോ ഭണ്ഡകട്ഠപനത്ഥമേവ വാ കതം ഹോതു നിസീദനസയനത്ഥം വാ, യത്ഥ കത്ഥചി മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ ഠപേന്തസ്സ ദുക്കടം, അഞ്ഞേന പന ഭണ്ഡകേന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ ഠപേതും, അടനിയം ബന്ധിത്വാ ഓലമ്ബിതും വാ വട്ടതി, ബന്ധിത്വാപി ഉപരി ഠപേതും ന വട്ടതിയേവ. സചേ പന മഞ്ചോ വാ പീഠം വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ചീവരവംസാദീസു അട്ടകച്ഛന്നേന ഠപിതം ഹോതി, തത്ഥ ഠപേതും വട്ടതി. അംസവട്ടനകേന അംസകൂടേ ലഗ്ഗേത്വാ അങ്കേ ഠപേതും വട്ടതി, ഛത്തേ ഭത്തപൂരോപി അംസകൂടേ ലഗ്ഗിതപത്തോപി ഠപേതും ന വട്ടതി. ഭണ്ഡകേന പന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ അട്ടകം കത്വാ വാ ഠപിതേ യോ കോചി ഠപേതും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പത്തഹത്ഥേന കവാടം പണാമേതബ്ബം, യോ പണാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൫) വചനതോ പത്തഹത്ഥേന കവാടം ന പണാമേതബ്ബം. ഏത്ഥ ച ന കേവലം യസ്സ പത്തോ ഹത്ഥേ, സോ ഏവ പത്തഹത്ഥോ. ന കേവലഞ്ച കവാടമേവ പണാമേതും ന ലഭതി, അപിച ഖോ പന ഹത്ഥേ വാ പിട്ഠിപാദേ വാ യത്ഥ യത്ഥചി സരീരാവയവേ പത്തസ്മിം സതി ഹത്ഥേന വാ പാദേന വാ സീസേന വാ യേന കേനചി സരീരാവയവേന കവാടം വാ പണാമേതും ഘടികം വാ ഉക്ഖിപിതും സൂചിം വാ കുഞ്ചികായ അവാപുരിതും ന ലഭതി, അംസകൂടേ പന പത്തം ലഗ്ഗേത്വാ യഥാസുഖം അവാപുരിതും ലഭതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചലകാനി വാ അട്ഠികാനി വാ ഉച്ഛിട്ഠോദകം വാ പത്തേന നീഹരിതബ്ബം, യോ നീഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൫) വചനതോ ചലകാദീനി പത്തേന നീഹരിതും ന വട്ടതി. ഏത്ഥ ച ചലകാനീതി ചബ്ബേത്വാ അപവിദ്ധാമിസാനി. അട്ഠികാനീതി മച്ഛമംസഅഅകാനി. ഉച്ഛിട്ഠോദകന്തി മുഖവിക്ഖാലിതോദകം. ഏതേസു യം കിഞ്ചി പത്തേന നീഹരന്തസ്സ ദുക്കടം. പത്തം പടിഗ്ഗഹം കത്വാ ഹത്ഥം ധോവിതുമ്പി ന ലഭതി. ഹത്ഥധോതപാദധോതഉദകമ്പി പത്തേ ആകിരിത്വാ നീഹരിതും ന വട്ടതി, അനുച്ഛിട്ഠം സുദ്ധപത്തം ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഗണ്ഹിതും ന വട്ടതി, വാമഹത്ഥേന പനേത്ഥ ഉദകം ആസിഞ്ചിത്വാ ഏകം ഉദകഗണ്ഡുസം ഗഹേത്വാ ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്താവതാപി ഹി സോ ഉച്ഛിട്ഠപത്തോ ഹോതി, ഹത്ഥം പന ബഹിഉദകേന വിക്ഖാലേത്വാ ഗഹേതും വട്ടതി. മച്ഛമംസഫലാഫലാദീനി ച ഖാദന്തോ യം തത്ഥ അട്ഠിം വാ ചലകം വാ ഛഡ്ഡേതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി. യം പന പടിഖാദിതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ലഭതി. അട്ഠികകണ്ടകാദീനി തത്ഥേവ കത്വാ ഹത്ഥേന ലുഞ്ചിത്വാ ഖാദിതും വട്ടതി. മുഖതോ നീഹടം പന യം കിഞ്ചി പുന ഖാദിതുകാമോ പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി, സിങ്ഗിവേരനാളികേരഖണ്ഡാദീനി ഡംസിത്വാ പുന ഠപേതും ലഭതി.

൨൯. ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബപംസുകൂലികേന ഭവിതബ്ബം, യോ ഭവേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൫) വചനതോ സബ്ബപംസുകൂലികേന ന ഭവിതബ്ബം. ഏത്ഥ പന ചീവരഞ്ച മഞ്ചപീഠഞ്ച പംസുകൂലം വട്ടതി, അജ്ഝോഹരണീയം പന ദിന്നമേവ ഗഹേതബ്ബം.

൩൦. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നേന ഭിക്ഖുനാ പരിസ്സാവനം യാചിയമാനേന ന ദാതബ്ബം, യോ ന ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൯) വചനതോ അപരിസ്സാവനകസ്സ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൫൯) യാചമാനസ്സ പരിസ്സാവനം അദാതും ന വട്ടതി. യോ പന അത്തനോ ഹത്ഥേ പരിസ്സാവനേ വിജ്ജമാനേപി യാചതി, തസ്സ ന അകാമാ ദാതബ്ബം.

‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അപരിസ്സാവനകേന ഭിക്ഖുനാ അദ്ധാനമഗ്ഗോ പടിപജ്ജിതബ്ബോ, യോ പടിപജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൯) വചനതോ അപരിസ്സാവനകേന മഗ്ഗോ ന ഗന്തബ്ബോ. സചേപി ന ഹോതി പരിസ്സാവനം വാ ധമ്മകരണം വാ, സങ്ഘാടികണ്ണോ അധിട്ഠാതബ്ബോ ‘‘ഇമിനാ പരിസ്സാവേത്വാ പിവിസ്സാമീ’’തി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡപരിസ്സാവന’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൯) വചനതോ ദണ്ഡപരിസ്സാവനമ്പി വട്ടതി. ദണ്ഡപരിസ്സാവനം നാമ യത്ഥ രജകാനം ഖാരപരിസ്സാവനം വിയ ചതൂസു പാദേസു ബദ്ധനിസ്സേണികായ സാടകം ബന്ധിത്വാ മജ്ഝേ ദണ്ഡകേ ഉദകം ആസിഞ്ചന്തി, തം ഉഭോപി കോട്ഠാസേ പൂരേത്വാ പരിസ്സാവതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്ഥരക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൯) വചനതോ ഓത്ഥരകം പരിസ്സാവനമ്പി വട്ടതി. ഓത്ഥരകം നാമ യം ഉദകേ ഓത്ഥരിത്വാ ഘടകേന ഉദകം ഗണ്ഹന്തി, തഞ്ഹി ചതൂസു ദണ്ഡകേസു വത്ഥം ബന്ധിത്വാ ഉദകേ ചത്താരോ ഖാണുകേ നിഖനിത്വാ തേസു ബന്ധിത്വാ സബ്ബപരിയന്തേ ഉദകതോ മോചേത്വാ മജ്ഝേ ഓത്ഥരിത്വാ ഘടേന ഉദകം ഗണ്ഹന്തി.

൩൧. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഗ്ഗേന നഗ്ഗോ അഭിവാദേതബ്ബോ, യോ അഭിവാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തിആദിവചനതോ (ചൂളവ. ൨൬൧) ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗോ അഭിവാദേതബ്ബോ, ന നഗ്ഗേന അഭിവാദേതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗോ അഭിവാദാപേതബ്ബോ, ന നഗ്ഗേന അഭിവാദാപേതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗസ്സ ദാതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന ഖാദിതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന സായിതബ്ബം, ന നഗ്ഗേന പാതബ്ബം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പടിച്ഛാദിയോ ജന്താഘരപടിച്ഛാദിം ഉദകപടിച്ഛാദിം വത്ഥപടിച്ഛാദി’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൧) വചനതോ തിസ്സോ പടിച്ഛാദിയോ വട്ടന്തി. ഏത്ഥ ച ജന്താഘരപടിച്ഛാദി ഉദകപടിച്ഛാദി ച പരികമ്മം കരോന്തസ്സേവ വട്ടതി, സേസേസു അഭിവാദനാദീസു ന വട്ടതി. വത്ഥപടിച്ഛാദി പന സബ്ബകമ്മേസു വട്ടതി.

൩൨. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പുപ്ഫാഭികിണ്ണേസു സയനേസു സയിതബ്ബം, യോ സസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൪) വചനതോ പുപ്ഫേഹി സന്ഥതേസു സയനേസു ന സയിതബ്ബം, ഗന്ധഗന്ധം പന ഗഹേത്വാ കവാടേ പഞ്ചങ്ഗുലിം ദാതും വട്ടതി പുപ്ഫം ഗഹേത്വാ വിഹാരേ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതും.

൩൩. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ആസിത്തകൂപധാനേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, യോ ഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൪) വചനതോ ആസിത്തകൂപധാനേ ഠപേത്വാ ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ആസിത്തകൂപധാനന്തി തമ്ബലോഹേന വാ രജതേന വാ കതായ പേളായ ഏതം അധിവചനം, പടിക്ഖിത്തത്താ പന ദാരുമയാപി ന വട്ടതി.

൩൪. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മളോരിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൪) വചനതോ മളോരികായ ഠപേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. മളോരികാതി ദണ്ഡാധാരകോ വുച്ചതി. യട്ഠിആധാരകപണ്ണാധാരകപച്ഛികപീഠാദീനിപി ഏത്ഥേവ പവിട്ഠാനി. ആധാരകസങ്ഖേപഗമനതോ ഹി പട്ഠായ ഛിദ്ദം വിദ്ധമ്പി അവിദ്ധമ്പി വട്ടതിയേവ.

൩൫. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകഭാജനേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, യോ ഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി(ചൂളവ. ൨൬൪) ആദിവചനതോ ന ഏകഭാജനേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന ഏകഥാലകേ പാതബ്ബം. സചേ പന ഏകോ ഭിക്ഖു ഭാജനതോ ഫലം വാ പൂപം വാ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി, തസ്മിം അപഗതേ ഇതരസ്സ സേസകം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ഇതരസ്സപി തസ്മിം ഖീണേ പുന ഗഹേതും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകമഞ്ചേ തുവട്ടിതബ്ബം, യോ തുവട്ടേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി(ചൂളവ. ൨൬൪) ആദിവചനതോ ന ഏകമഞ്ചേ നിപജ്ജിതബ്ബം, ന ഏകത്ഥരണേ നിപജ്ജിതബ്ബം. വവത്ഥാനം പന ദസ്സേത്വാ മജ്ഝേ കാസാവം വാ കത്തരയട്ഠിം വാ അന്തമസോ കായബന്ധനമ്പി ഠപേത്വാ നിപജ്ജന്താനം അനാപത്തി. ഏകപാവുരണേഹി ഏകത്ഥരണപാവുരണേഹി ച ന നിപജ്ജിതബ്ബം. ഏകം അത്ഥരണഞ്ചേവ പാവുരണഞ്ച ഏതേസന്തി ഏകത്ഥരണപാവുരണാ. സംഹാരിമാനം പാവാരത്ഥരണകടസാരകാദീനം ഏകം അന്തം അത്ഥരിത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ നിപജ്ജന്താനമേതം അധിവചനം.

൩൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചേലപ്പടികാ അക്കമിതബ്ബാ, യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൮) വചനതോ ന ചേലസന്ഥാരോ അക്കമിതബ്ബോ, ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹീനം മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനേന ചേലപ്പടികം അക്കമിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൮) വചനതോ പന കാചി ഇത്ഥീ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൬൮) അപഗതഗബ്ഭാ വാ ഹോതി ഗരുഗബ്ഭാ വാ, ഏവരൂപേസു ഠാനേസു മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനേന അക്കമിതും വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ധോതപാദകം അക്കമിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൮) വചനതോ പാദധോവനട്ഠാനേ ധോതേഹി പാദേഹി അക്കമനത്ഥായ അത്ഥതപച്ചത്ഥരണം അക്കമിതും വട്ടതി.

൩൭. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കതകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം, യോ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൯) വചനതോ കതകം ന വട്ടതി. കതകം നാമ പദുമകണ്ണികാകാരം പാദഘംസനത്ഥം കണ്ടകേ ഉട്ഠാപേത്വാ കതം. തം വട്ടം വാ ഹോതു ചതുരസ്സാദിഭേദം വാ, ബാഹുലികാനുയോഗത്താ പടിക്ഖിത്തമേവ, നേവ പടിഗ്ഗഹേതും, ന പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പാദഘംസനിയോ സക്ഖരം കഥലം സമുദ്ദഫേണക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൯) വചനതോ സക്ഖരാദീഹി പാദഘംസനം വട്ടതി. സക്ഖരാതി പാസാണോ വുച്ചതി, പാസാണഫേണകോപി വട്ടതിയേവ.

൩൮. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചാമരിബീജനീ ധാരേതബ്ബാ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൯) വചനതോ ചാമരിവാലേഹി കതബീജനീ ന വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മകസബീജനിം. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ തിസ്സോ ബീജനിയോ വാകമയം ഉസീരമയം മോരപിഞ്ഛമയം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിധൂപനഞ്ച താലവണ്ടഞ്ചാ’’തി (ചൂളവ. ൨൬൯) വചനതോ മകസബീജനീആദി വട്ടതി. തത്ഥ വിധൂപനന്തി ബീജനീ വുച്ചതി. താലവണ്ടം പന താലപണ്ണേഹി വാ കതം ഹോതു വേളുദന്തവിലീവേഹി വാ മോരപിഞ്ഛേഹി വാ ചമ്മവികതീഹി വാ, സബ്ബം വട്ടതി. മകസബീജനീ ദന്തമയവിസാണമയദണ്ഡകാപി വട്ടതി. വാകമയബീജനിയാ കേതകപാരോഹകുന്താലപണ്ണാദിമയാപി സങ്ഗഹിതാ.

൩൯. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛത്തം ധാരേതബ്ബം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഛത്ത’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൦) വചനതോ അഗിലാനേന ഛത്തം ന ധാരേതബ്ബം. യസ്സ പന കായഡാഹോ വാ പിത്തകോപോ വാ ഹോതി ചക്ഖു വാ ദുബ്ബലം, അഞ്ഞോ വാ കോചി ആബാധോ വിനാ ഛത്തേന ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ ഛത്തം വട്ടതി. വസ്സേ പന ചീവരഗുത്തത്ഥമ്പി വാളമിഗചോരഭയേസു അത്തഗുത്തത്ഥമ്പി വട്ടതി, ഏകപണ്ണച്ഛത്തം പന സബ്ബത്ഥേവ വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അഗിലാനേനപി ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ഛത്തം ധാരേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൦) വചനതോ പന അഗിലാനസ്സപി ആരാമആരാമൂപചാരേസു ഛത്തം ധാരേതും വട്ടതി.

൪൦. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദീഘാ നഖാ ധാരേതബ്ബാ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മംസപ്പമാണേന നഖം ഛിന്ദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൪) വചനതോ ദീഘാ നഖാ ഛിന്ദിതബ്ബാ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വീസതിമട്ഠം കാരാപേതബ്ബം, യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മലമത്തം അപകഡ്ഢിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൪) വചനതോ വീസതിപി നഖേ ലിഖിതമട്ഠേ കാരാപേതും ന വട്ടതി, നഖതോ മലമത്തം പന അപകഡ്ഢിതും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപേതബ്ബം, യോ സംഹരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപച്ചയാ സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൫) വചനതോ ഗണ്ഡവണാദിആബാധം വിനാ സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപേതും ന വട്ടതി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദീഘം നാസികാലോമം ധാരേതബ്ബം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൭൫) വചനതോ സണ്ഡാസേന നാസികാലോമം സംഹരാപേതും വട്ടതി. സക്ഖരാദീഹി നാസികാലോമം ഗാഹാപനേപി ആപത്തി നത്ഥി, അനുരക്ഖണത്ഥം പന ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സണ്ഡാസ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൭൫) സണ്ഡാസോ അനുഞ്ഞാതോ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പലിതം ഗാഹാപേതബ്ബം, യോ ഗാഹാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൭൫) വചനതോ പലിതം ഗാഹാപേതും ന വട്ടതി. യം പന ഭമുകായ വാ നലാടേ വാ ദാഠികായ വാ ഉഗ്ഗന്ത്വാ ബീഭച്ഛം ഹുത്വാ ഠിതം, താദിസം ലോമം പലിതം വാ അപലിതം വാ ഗാഹാപേതും വട്ടതി.

൪൧. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അകായബന്ധനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, യോ പവിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൭൮) വചനതോ അകായബന്ധനേന ഗാമോ ന പവിസിതബ്ബോ, അബന്ധിത്വാ നിക്ഖമന്തേന യത്ഥ സരതി, തത്ഥ ബന്ധിതബ്ബം. ‘‘ആസനസാലായ ബന്ധിസ്സാമീ’’തി ഗന്തും വട്ടതി, സരിത്വാ യാവ ന ബന്ധതി, ന താവ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം.

൪൨. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹിനിവത്ഥം നിവാസേതബ്ബം, യോ നിവാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി(ചൂളവ. ൨൮൦) ആദിവചനതോ ഹത്ഥിസോണ്ഡാദിവസേന ഗിഹിനിവത്ഥം ന നിവാസേതബ്ബം, സേതപടപാരുതാദിവസേന ന ഗിഹിപാരുതം പാരുപിതബ്ബം, മല്ലകമ്മകരാദയോ വിയ കച്ഛം ബന്ധിത്വാ ന നിവാസേതബ്ബം. ഏവം നിവാസേതും ഗിലാനസ്സപി മഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സപി ന വട്ടതി. യമ്പി മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ ഏകം വാ ദ്വേ വാ കോണേ ഉക്ഖിപിത്വാ അന്തരവാസകസ്സ ഉപരി ലഗ്ഗന്തി, അന്തോ വാ ഏകം കാസാവം തഥാ നിവാസേത്വാ ബഹി അപരം നിവാസേന്തി, സബ്ബം ന വട്ടതി. ഗിലാനോ പന അന്തോകാസാവസ്സ ഓവട്ടികം ദസ്സേത്വാ അപരം ഉപരി നിവാസേതും ലഭതി, അഗിലാനേന ദ്വേ നിവാസേന്തേന സഗുണം കത്വാ നിവാസേതബ്ബാനി.

൪൩. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉഭതോകാജം ഹരിതബ്ബം, യോ ഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൮൧) വചനതോ ഉഭതോകാജം ഹരിതും ന വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകതോകാജം അന്തരാകാജം സീസഭാരം ഖന്ധഭാരം കടിഭാരം ഓലമ്ബക’’ന്തി വചനതോ ഏകതോകാജാദിം ഹരിതും വട്ടതി.

൪൪. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദീഘം ദന്തകട്ഠം ഖാദിതബ്ബം, യോ ഖാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൮൨) വചനതോ ന ദീഘം ദന്തകട്ഠം ഖാദിതബ്ബം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠങ്ഗുലപരമം ദന്തകട്ഠം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതുരങ്ഗുലപച്ഛിമം ദന്തകട്ഠ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൨) വചനതോ മനുസ്സാനം പമാണങ്ഗുലേന അട്ഠങ്ഗുലപരമം ചതുരങ്ഗുലപച്ഛിമഞ്ച ദന്തകട്ഠം ഖാദിതബ്ബം.

൪൫. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖോ അഭിരുഹിതബ്ബോ, യോ അഭിരുഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സതി കരണീയേ പോരിസം രുക്ഖം അഭിരുഹിതും ആപദാസു യാവദത്ഥ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൪) വചനതോ ന രുക്ഖം അഭിരുഹിതബ്ബം, സുക്ഖകട്ഠഗഹണാദികിച്ചേ പന സതി പുരിസപ്പമാണം അഭിരുഹിതും വട്ടതി. ആപദാസൂതി വാളമിഗാദയോ വാ ദിസ്വാ മഗ്ഗമൂള്ഹോ വാ ദിസാ ഓലോകേതുകാമോ ഹുത്വാ ദവഡാഹം വാ ഉദകോഘം വാ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ അതിഉച്ചമ്പി രുക്ഖം ആരോഹിതും വട്ടതി.

൪൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ബുദ്ധവചനം ഛന്ദസോ ആരോപേതബ്ബം, യോ ആരോപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സകായ നിരുത്തിയാ ബുദ്ധവചനം പരിയാപുണിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൫) വചനതോ വേദം വിയ ബുദ്ധവചനം സക്കടഭാസായ വാചനാമഗ്ഗം ആരോചേതും ന വട്ടതി, സകായ പന മാഗധികായ നിരുത്തിയാ പരിയാപുണിതബ്ബം.

൪൭. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ലോകായതം പരിയാപുണിതബ്ബം, യോ പരിയാപുണേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി(ചഊളവ. ൨൮൬) ആദിവചനതോ ലോകായതസങ്ഖാതം ‘‘സബ്ബം ഉച്ഛിട്ഠം, സബ്ബം അനുച്ഛിട്ഠം, സേതോ കാകോ, കാളോ ബകോ ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച കാരണേനാ’’തി ഏവമാദിനിരത്ഥകകാരണപടിസംയുത്തം തിത്ഥിയസത്ഥം നേവ പരിയാപുണിതബ്ബം, ന പരസ്സ വാചേതബ്ബം. ന ച തിരച്ഛാനവിജ്ജാ പരിയാപുണിതബ്ബാ, ന പരസ്സ വാചേതബ്ബാ.

൪൮. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഖിപിതേ ‘ജീവാ’തി വത്തബ്ബോ, യോ വദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹീനം ‘ജീവഥ ഭന്തേ’തി വുച്ചമാനേന ‘ചിരം ജീവാ’തി വത്തു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൮) വചനതോ ഖിപിതേ ‘‘ജീവാ’’തി ന വത്തബ്ബം, ഗിഹിനാ പന ‘‘ജീവഥാ’’തി വുച്ചമാനേന ‘‘ചിരം ജീവാ’’തി വത്തും വട്ടതി.

൪൯. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ലസുണം ഖാദിതബ്ബം, യോ ഖാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപച്ചയാ ലസുണം ഖാദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൯) വചനതോ ആബാധം വിനാ ലസുണം ഖാദിതും ന വട്ടതി, സൂപസമ്പാകാദീസു (പാചി. അട്ഠ. ൭൯൭) പക്ഖിത്തം പന വട്ടതി. തഞ്ഹി പച്ചമാനേസു മുഗ്ഗസൂപാദീസു വാ മച്ഛമംസവികതിയാ വാ തേലേ വാ ബദരസാളവാദീസു വാ അമ്ബിലസാകാദീസു വാ ഉത്തരിഭങ്ഗേസു വാ യത്ഥ കത്ഥചി അന്തമസോ യാഗുഭത്തേപി പക്ഖിത്തം വട്ടതി.

൫൦. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അധോതേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം, യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ അധോതേഹി പാദേഹി മഞ്ചപീഠാദിസേനാസനം പരികമ്മകതാ വാ ഭൂമി ന അക്കമിതബ്ബാ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അല്ലേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം, യോ അക്കമേയ്യ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ യേഹി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൪) അക്കന്തട്ഠാനേ ഉദകം പഞ്ഞായതി, ഏവരൂപേഹി അല്ലപാദേഹി പരിഭണ്ഡകതാ ഭൂമി വാ സേനാസനം വാ ന അക്കമിതബ്ബം. സചേ പന ഉദകസിനേഹമത്തമേവ പഞ്ഞായതി, ന ഉദകം, വട്ടതി. പാദപുഞ്ഛനിം പന അല്ലപാദേഹിപി അക്കമിതും വട്ടതിയേവ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സഉപാഹനേന സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം, യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ ധോതപാദേഹി അക്കമിതബ്ബട്ഠാനം സഉപാഹനേന അക്കമിതും ന വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ നിട്ഠുഭിതബ്ബം, യോ നിട്ഠുഭേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ ന നിട്ഠുഭിതബ്ബം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഖേളമല്ലക’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൪) ഏവം അനുഞ്ഞാതേ ഖേളമല്ലകേ നിട്ഠുഭിതബ്ബം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചോളകേന പലിവേഠേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ സുധാഭൂമിയാ വാ പരിഭണ്ഡഭൂമിയാ വാ മഞ്ചപീഠം നിക്ഖിപന്തേന സചേ തട്ടികാ വാ കടസാരകോ വാ നത്ഥി, ചോളകേന മഞ്ചപീഠാനം പാദാ വേഠേതബ്ബാ, തസ്മിം അസതി പണ്ണമ്പി അത്ഥരിതും വട്ടതി, കിഞ്ചി അനത്ഥരിത്വാ ഠപേന്തസ്സ പന ദുക്കടം. യദി പന തത്ഥ നേവാസികാ അനത്ഥതായ ഭൂമിയാപി ഠപേന്തി, അധോതപാദേഹിപി വളഞ്ജേന്തി, തഥേവ വളഞ്ജേതും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരികമ്മകതാ ഭിത്തി അപസ്സേതബ്ബാ, യോ അപസ്സേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൨൪) വചനതോ പരികമ്മകതാ ഭിത്തി സേതഭിത്തി വാ ഹോതു ചിത്തകമ്മകതാ വാ, ന അപസ്സേതബ്ബാ. ന കേവലഞ്ച ഭിത്തിമേവ, ദ്വാരമ്പി വാതപാനമ്പി അപസ്സേനഫലകമ്പി പാസാണത്ഥമ്ഭമ്പി രുക്ഖത്ഥമ്ഭമ്പി ചീവരേന വാ യേന കേനചി അപ്പടിച്ഛാദേത്വാ അപസ്സിതും ന ലഭതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പച്ചത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൫) വചനതോ പന ധോതപാദേഹി അക്കമിതബ്ബം, പരിഭണ്ഡകതം ഭൂമിം വാ ഭൂമത്ഥരണം സേനാസനം വാ സങ്ഘികമഞ്ചപീഠം വാ അത്തനോ സന്തകേന പച്ചത്ഥരണേന പച്ചത്ഥരിത്വാവ നിപജ്ജിതബ്ബം. സചേ നിദ്ദായതോപി പച്ചത്ഥരണേ സങ്കുടിതേ കോചി സരീരാവയവോ മഞ്ചം വാ പീഠം വാ ഫുസതി, ആപത്തിയേവ, ലോമേസു പന ഫുസന്തേസു ലോമഗണനായ ആപത്തിയോ. പരിഭോഗസീസേന അപസ്സയന്തസ്സപി ഏസേവ നയോ. ഹത്ഥതലപാദതലേഹി പന ഫുസിതും അക്കമിതും വാ വട്ടതി, മഞ്ചം വാ പീഠം വാ ഹരന്തസ്സ കായേ പടിഹഞ്ഞതി, അനാപത്തി.

൫൧. ‘‘ദസയിമേ, ഭിക്ഖവേ, അവന്ദിയാ. പുരേഉപസമ്പന്നേന പച്ഛുപസമ്പന്നോ അവന്ദിയോ, അനുപസമ്പന്നോ അവന്ദിയോ, നാനാസംവാസകോ വുഡ്ഢതരോ അധമ്മവാദീ അവന്ദിയോ, മാതുഗാമോ അവന്ദിയോ, പണ്ഡകോ അവന്ദിയോ, പാരിവാസികോ അവന്ദിയോ, മൂലായപടികസ്സനാരഹോ അവന്ദിയോ, മാനത്താരഹോ അവന്ദിയോ, മാനത്തചാരികോ അവന്ദിയോ, അബ്ഭാനാരഹോ അവന്ദിയോ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൨) വചനതോ ഇമേ ദസ അവന്ദിയാതി വേദിതബ്ബാ.

‘‘പച്ഛുപസമ്പന്നേന പുരേഉപസമ്പന്നോ വന്ദിയോ, നാനാസംവാസകോ വുഡ്ഢതരോ ധമ്മവാദീ വന്ദിയോ, തഥാഗതോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വന്ദിയോ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൨) – വചനതോ ഇമേ തയോ വന്ദിതബ്ബാ.

൫൨. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തീണി തൂലാനി രുക്ഖതൂലം ലതാതൂലം പോടകീതൂല’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ ഇമാനി തീണി തൂലാനി കപ്പിയാനി. തത്ഥ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൯൭) രുക്ഖതൂലന്തി സിമ്ബലിരുക്ഖാദീനം യേസം കേസഞ്ചി രുക്ഖാനം തൂലം. ലതാതൂലന്തി ഖീരവല്ലിആദീനം യാസം കാസഞ്ചി വല്ലീനം തൂലം. പോടകീതൂലന്തി പോടകീതിണാദീനം യേസം കേസഞ്ചി തിണജാതികാനം അന്തമസോ ഉച്ഛുനളാദീനമ്പി തൂലം. ഏതേഹി തീഹി സബ്ബഭൂതഗാമാ സങ്ഗഹിതാ ഹോന്തി. രുക്ഖവല്ലിതിണജാതിയോ ഹി മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞോ ഭൂതഗാമോ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ യസ്സ കസ്സചി ഭൂതഗാമസ്സ തൂലം ബിമ്ബോഹനേ വട്ടതി. ഭിസിം പന പാപുണിത്വാ സബ്ബമേതം അകപ്പിയതൂലന്തി വുച്ചതി. ന കേവലഞ്ച ബിമ്ബോഹനേ ഏതം തൂലമേവ, ഹംസമോരാദീനം സബ്ബസകുണാനം സീഹാദീനം സബ്ബചതുപ്പദാനഞ്ച ലോമമ്പി വട്ടതി, പിയങ്ഗുപുപ്ഫബകുലപുപ്ഫാദീനം പന യം കിഞ്ചി പുപ്ഫം ന വട്ടതി. തമാലപത്തം സുദ്ധമേവ ന വട്ടതി, മിസ്സകം പന വട്ടതി, ഭിസീനം അനുഞ്ഞാതം പഞ്ചവിധം ഉണ്ണാദിതൂലമ്പി വട്ടതി.

൫൩. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഭിസിയോ ഉണ്ണഭിസിം ചോളഭിസിം വാകഭിസിം തിണഭിസിം പണ്ണഭിസി’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ പഞ്ചഹി ഉണ്ണാദീഹി പൂരിതാ പഞ്ച ഭിസിയോ അനുഞ്ഞാതാ. തൂലഗണനായ ഹി ഏതാസം ഗണനാ വുത്താ. തത്ഥ ഉണ്ണഗ്ഗഹണേന ന കേവലം ഏളകലോമമേവ ഗഹിതം, ഠപേത്വാ പന മനുസ്സലോമം യം കിഞ്ചി കപ്പിയാകപ്പിയമംസജാതീനം പക്ഖിചതുപ്പദാനം ലോമം സബ്ബം ഇധ ഉണ്ണഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതം. തസ്മാ ഛന്നം ചീവരാനം ഛന്നം അനുലോമചീവരാനഞ്ച അഞ്ഞതരേന ഭിസിച്ഛവിം കത്വാ തം സബ്ബം പക്ഖിപിത്വാ ഭിസിം കാതും വട്ടതി. ഏളകലോമാനി പന അപക്ഖിപിത്വാ കമ്ബലമേവ ചതുഗ്ഗുണം പഞ്ചഗുണം വാ പക്ഖിപിത്വാ കതാപി ഉണ്ണഭിസിസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതി.

ചോളഭിസിആദീസു യം കിഞ്ചി നവചോളം വാ പുരാണചോളം വാ സംഹരിത്വാ അന്തോ പക്ഖിപിത്വാ വാ കതാ ചോളഭിസി. യം കിഞ്ചി വാകം പക്ഖിപിത്വാ കതാ വാകഭിസി. യം കിഞ്ചി തിണം പക്ഖിപിത്വാ കതാ തിണഭിസി. അഞ്ഞത്ര സുദ്ധതമാലപത്താ യം കിഞ്ചി പണ്ണം പക്ഖിപിത്വാ കതാ പണ്ണഭിസീതി വേദിതബ്ബാ. തമാലപത്തം പന അഞ്ഞേന മിസ്സമേവ വട്ടതി. സുദ്ധം ന വട്ടതി. യം പനേതം ഉണ്ണാദിപഞ്ചവിധം തൂലം ഭിസിയം വട്ടതി, തം മസൂരകേപി വട്ടതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. ഏതേന മസൂരകം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം ഹോതി. ഭിസിയാ പമാണനിയമോ നത്ഥി, മഞ്ചഭിസി പീഠഭിസി ഭൂമത്ഥരണഭിസി ചങ്കമനഭിസി പാദപുഞ്ഛനഭിസീതി ഏതാസം അനുരൂപതോ സല്ലക്ഖേത്വാ അത്തനോ രുചിവസേന പമാണം കാതബ്ബം. ബിമ്ബോഹനം പന പമാണയുത്തമേവ വട്ടതി.

൫൪. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകായികാനി ബിമ്ബോഹനാനി ധാരേതബ്ബാനി, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൯൭) യേസു കടിതോ പട്ഠായ യാവ സീസം ഉപദഹന്തി, താദിസാനി ഉപഡ്ഢകായപ്പമാണാനി ബിമ്ബോഹനാനി പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സീസപ്പമാണം ബിമ്ബോഹന’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) സീസപ്പമാണം അനുഞ്ഞാതം. സീസപ്പമാണം നാമ യസ്സ വിത്ഥാരതോ തീസു കണ്ണേസു ദ്വിന്നം കണ്ണാനം അന്തരം മിനിയമാനം വിദത്ഥി ചേവ ചതുരങ്ഗുലഞ്ച ഹോതി, മജ്ഝട്ഠാനം മുട്ഠിരതനം ഹോതി. ‘‘ദീഘതോ പന ദിയഡ്ഢരതനം വാ ദ്വിരതനം വാ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. അയം സീസപ്പമാണസ്സ ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ, ഇതോ ഉദ്ധം ന വട്ടതി, ഹേട്ഠാ വട്ടതി. അഗിലാനസ്സ സീസൂപധാനഞ്ച പാദൂപധാനഞ്ചാതി ദ്വയമേവ വട്ടതി, ഗിലാനസ്സ ബിമ്ബോഹനാനി സന്ഥരിത്വാ ഉപരി പച്ചത്ഥരണം ദത്വാ നിപജ്ജിതുമ്പി വട്ടതി. ‘‘യാനി പന ഭിസീനം അനുഞ്ഞാതാനി പഞ്ച കപ്പിയതൂലാനി, തേഹി ബിമ്ബോഹനം മഹന്തമ്പി വട്ടതീ’’തി ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ ആഹ. വിനയധരഉപതിസ്സത്ഥേരോ പന ‘‘ബിമ്ബോഹനം കരിസ്സാമീതി കപ്പിയതൂലം വാ അകപ്പിയതൂലം വാ പക്ഖിപിത്വാ കരോന്തസ്സ പമാണമേവ വട്ടതീ’’തി ആഹ.

൫൫. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആസന്ദിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ ചതുരസ്സപീഠസങ്ഖാതോ ആസന്ദികോ വട്ടതി, സോ ച ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചകമ്പി ആസന്ദിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ അട്ഠങ്ഗുലതോ ഉച്ചപാദകോപി വട്ടതി. ഏകതോഭാഗേന ദീഘപീഠമേവ ഹി അട്ഠങ്ഗുലതോ ഉച്ചപാദകം ന വട്ടതി, തസ്മാ ചതുരസ്സപീഠം പമാണാതിക്കന്തമ്പി വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തങ്ഗ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ തീസു ദിസാസു അപസ്സയം കത്വാ കതമഞ്ചോപി വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചകമ്പി സത്തങ്ഗ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ അയമ്പി പമാണാതിക്കന്തോ ച വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദപീഠ’’ന്തിആദിനാ (ചൂളവ. ൨൯൭) പാളിയം അനുഞ്ഞാതം വേത്തമയപീഠം പിലോതികാബദ്ധപീഠം ദാരുപട്ടികായ ഉപരി പാദേ ഠപേത്വാ ഭോജനഫലകം വിയ കതം ഏളകപാദപീഠം ആമലകാകാരേന യോജിതം ബഹുപാദകം ആമണ്ഡകവട്ടികപീഠം പലാലപീഠം ഫലകപീഠഞ്ച പാളിയം അനാഗതഞ്ച അഞ്ഞമ്പി യം കിഞ്ചി ദാരുമയപീഠം വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചേ മഞ്ചേ സയിതബ്ബം, യോ സയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ പമണാതിക്കന്തേ മഞ്ചേ സയന്തസ്സ ദുക്കടം, തം പന കരോന്തസ്സ കാരാപേന്തസ്സ ച ഛേദനകം പാചിത്തിയം. അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തേന ഛിന്ദിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ ന ഛിന്ദിതുകാമോ ഹോതി, ഭൂമിയം നിഖനിത്വാ പമാണം ഉപരി ദസ്സേതി, ഉത്താനകം വാ കത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, ഉക്ഖിപിത്വാ തുലാസങ്ഘാടേ ഠപേത്വാ അട്ടം കത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, വട്ടതി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാ മഞ്ചപടിപാദകാ ധാരേതബ്ബാ, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠങ്ഗുലപരമം മഞ്ചപടിപാദക’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ മനുസ്സാനം പമാണങ്ഗുലേന അട്ഠങ്ഗുലപരമോവ മഞ്ചപടിപാദകോ വട്ടതി, തതോ ഉദ്ധം ന വട്ടതി.

൫൬. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാസയനമഹാസയനാനി ധാരേതബ്ബാനി, സേയ്യഥിദം, ആസന്ദി പല്ലങ്കോ ഗോനകോ ചിത്തകോ പടികാ പടലികാ തൂലികാ വികതികാ ഉദ്ദലോമി ഏകന്തലോമി കട്ടിസ്സം കോസേയ്യം കുത്തകം ഹത്ഥത്ഥരം അസ്സത്ഥരം രഥത്ഥരം അജിനപവേണീ കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണം സഉത്തരച്ഛദം ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൫൪) വചനതോ ഉച്ചാസയനമഹാസയനാനി ന വട്ടന്തി. തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൫൪) ഉച്ചാസയനം നാമ പമാണാതിക്കന്തം മഞ്ചം. മഹാസയനം നാമ അകപ്പിയത്ഥരണം. ആസന്ദിആദീസു ആസന്ദീതി പമാണാതിക്കന്താസനം. പല്ലങ്കോതി പാദേസു വാളരൂപാനി ഠപേത്വാ കതോ. ഗോനകോതി ദീഘലോമകോ മഹാകോജവോ. ചതുരങ്ഗുലാധികാനി കിര തസ്സ ലോമാനി. ചിത്തകോതി രതനചിത്രഉണ്ണാമയത്ഥരകോ. പടികാതി ഉണ്ണാമയോ സേതത്ഥരകോ. പടലികാതി ഘനപുപ്ഫകോ ഉണ്ണാമയലോമത്ഥരകോ, യോ ‘‘ആമലകപടോ’’തിപി വുച്ചതി. തൂലികാതി പകതിതൂലികായേവ. വികതികാതി സീഹബ്യഗ്ഘാദിരൂപവിചിത്രോ ഉണ്ണാമയത്ഥരകോ. ഉദ്ദലോമീതി ഏകതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം. ഏകന്തലോമീതി ഉഭതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം. കട്ടിസ്സന്തി രതനപരിസിബ്ബിതം കോസേയ്യകട്ടിസ്സമയം പച്ചത്ഥരണം. കോസേയ്യന്തി രതനപരിസിബ്ബിതം കോസിയസുത്തമയം പച്ചത്ഥരണം, സുദ്ധകോസേയ്യം പന വട്ടതി.

കുത്തകന്തി സോളസന്നം നാടകിത്ഥീനം ഠത്വാ നച്ചനയോഗ്ഗം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം. ഹത്ഥത്ഥരഅസ്സത്ഥരാ ഹത്ഥിഅസ്സപിട്ഠീസു അത്ഥരണകഅത്ഥരണാ ഏവ. രഥത്ഥരേപി ഏസേവ നയോ. അജിനപവേണീതി അജിനചമ്മേഹി മഞ്ചപ്പമാണേന സിബ്ബിത്വാ കതാ പവേണീ. കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണന്തി കദലിമിഗചമ്മം നാമ അത്ഥി, തേന കതം പവരപച്ചത്ഥരണന്തി അത്ഥോ. തം കിര സേതവത്ഥസ്സ ഉപരി കദലിമിഗചമ്മം പത്ഥരിത്വാ സിബ്ബിത്വാ കരോന്തി. സഉത്തരച്ഛദന്തി സഹ ഉത്തരച്ഛദേന, ഉപരിബദ്ധേന രത്തവിതാനേന സദ്ധിന്തി അത്ഥോ. സേതവിതാനമ്പി ഹേട്ഠാ അകപ്പിയപച്ചത്ഥരണേ സതി ന വട്ടതി, അസതി പന വട്ടതി. ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനന്തി സീസൂപധാനഞ്ച പാദൂപധാനഞ്ചാതി മഞ്ചസ്സ ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനം, ഏതം ന കപ്പതി. യം പന ഏകമേവ ഉപധാനം ഉഭോസു പസ്സേസു രത്തം വാ ഹോതു പദുമവണ്ണം വാ വിചിത്രം വാ, സചേ പമാണയുത്തം, വട്ടതി, മഹാഉപധാനം പന പടിക്ഖിത്തം. ഗോനകാദീനി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൦) സങ്ഘികവിഹാരേ വാ പുഗ്ഗലികവിഹാരേ വാ മഞ്ചപീഠകേസു അത്ഥരിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടന്തി, ധമ്മാസനേ പന ഗിഹിവികതനീഹാരേന ലബ്ഭന്തി, തത്രാപി നിപജ്ജിതും ന വട്ടതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ തീണി ആസന്ദിം പല്ലങ്കം തൂലികം ഗിഹിവികതം അഭിനിസീദിതും, ന ത്വേവ അഭിനിപജ്ജിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൧൪) – വചനതോ ആസന്ദാദിത്തയം ഠപേത്വാ അവസേസേസു ഗോനകാദീസു ഗിഹിവികതേസു ധമ്മാസനേ വാ ഭത്തഗ്ഗേ വാ അന്തരഘരേ വാ നിസീദിതും വട്ടതി, നിപജ്ജിതും ന വട്ടതി. തൂലോനദ്ധം പന മഞ്ചപീഠം ഭത്തഗ്ഗേ അന്തരഘരേയേവ നിസീദിതും വട്ടതി, തത്ഥാപി നിപജ്ജിതും വട്ടതി. തൂലോനദ്ധം പന മഞ്ചപീഠം കാരാപേന്തസ്സപി ഉദ്ദാലനകം പാചിത്തിയം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓനദ്ധമഞ്ചം ഓനദ്ധപീഠ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൯൭) വചനതോ പന ചമ്മാദീഹി ഓനദ്ധം മഞ്ചപീഠം വട്ടതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാവാരം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോസേയ്യപാവാരം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോജവം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കമ്ബല’’ന്തി (മഹാവ. ൩൩൭-൩൩൮) – വചനതോ പാവാരാദീനി സങ്ഘികാനി വാ ഹോന്തു പുഗ്ഗലികാനി വാ, യഥാസുഖം വിഹാരേ വാ അന്തരഘരേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടന്തി. കോജവം പനേത്ഥ പകതികോജവമേവ വട്ടതി, മഹാപിട്ഠിയകോജവം ന വട്ടതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബം പാസാദപരിഭോഗ’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ സുവണ്ണരജതാദിവിചിത്രാനി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൦) കവാടാനി മഞ്ചപീഠാനി താലവണ്ടാനി സുവണ്ണരജതയോനി പാനീയഘടപാനീയസരാവാനി, യം കിഞ്ചി ചിത്തകമ്മകതം, സബ്ബം സേനാസനപരിഭോഗേ വട്ടതി. ‘‘പാസാദസ്സ ദാസിദാസം ഖേത്തവത്ഥും ഗോമഹിംസം ദേമാ’’തി വദന്തി, പാടേക്കം ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി, പാസാദേ പടിഗ്ഗഹിതേ പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി.