൨൭. ഉപജ്ഝായാദിവത്തവിനിച്ഛയകഥാ
൧൮൩. വത്തന്തി ഏത്ഥ പന വത്തം നാമേതം ഉപജ്ഝായവത്തം ആചരിയവത്തം ആഗന്തുകവത്തം ആവാസികവത്തം ഗമികവത്തം ഭത്തഗ്ഗവത്തം പിണ്ഡചാരികവത്തം ആരഞ്ഞികവത്തം സേനാസനവത്തം ജന്താഘരവത്തം വച്ചകുടിവത്തന്തി ബഹുവിധം. തത്ഥ ഉപജ്ഝായവത്തം താവ ഏവം വേദിതബ്ബം – സദ്ധിവിഹാരികേന കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ ദന്തകട്ഠം ദാതബ്ബം, മുഖോദകം ദാതബ്ബം. തത്ഥ ദന്തകട്ഠം ദേന്തേന മഹന്തം മജ്ഝിമം ഖുദ്ദകന്തി തീണി ദന്തകട്ഠാനി ഉപനേത്വാ ഇതോ യം തീണി ദിവസാനി ഗണ്ഹാതി, ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ താദിസമേവ ദാതബ്ബം. സചേ അനിയമം കത്വാ യം വാ തം വാ ഗണ്ഹാതി, അഥ യാദിസം ലഭതി, താദിസം ദാതബ്ബം. മുഖോദകം ദേന്തേനപി സീതഞ്ച ഉണ്ഹഞ്ച ഉദകം ഉപനേത്വാ തതോ യം തീണി ദിവസാനി വളഞ്ജേതി. ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ താദിസമേവ മുഖധോവനോദകം ദാതബ്ബം. സചേ ദുവിധമ്പി വളഞ്ജേതി, ദുവിധമ്പി ഉപനേതബ്ബം. ഉദകം മുഖധോവനട്ഠാനേ ഠപേത്വാ വച്ചകുടിതോ പട്ഠായ സമ്മജ്ജിതബ്ബം. ഥേരേ വച്ചകുടിഗതേ പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, ഏവം പരിവേണം അസുഞ്ഞം ഹോതി. ഥേരേ വച്ചകുടിതോ അനിക്ഖന്തേയേവ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം. സരീരകിച്ചം കത്വാ ആഗന്ത്വാ തസ്മിം നിസിന്നസ്സ സചേ യാഗു ഹോതി, ഭാജനം ധോവിത്വാ യാഗു ഉപനാമേതബ്ബാ, യാഗും പിവിതസ്സ ഉദകം ദത്വാ ഭാജനം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബം. ഉപജ്ഝായമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി കേനചി കചവരേന സംകിണ്ണോ, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ പന അഞ്ഞോ കചവരോ നത്ഥി, ഉദകഫുസിതാനേവ ഹോന്തി, ഹത്ഥേന പമജ്ജിതബ്ബോ.
സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, നിവാസനം ദാതബ്ബം, പടിനിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, ധോവിത്വാ പത്തോ സഉദകോ ദാതബ്ബോ. സചേ ഉപജ്ഝായോ പച്ഛാസമണം ആകങ്ഖതി, തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം, നാതിദൂരേ ഗന്തബ്ബം, നാച്ചാസന്നേ ഗന്തബ്ബം. ഏത്ഥ പന സചേ ഉപജ്ഝായം നിവത്തിത്വാ ഓലോകേന്തം ഏകേന വാ ദ്വീഹി വാ പദവീതിഹാരേഹി സമ്പാപുണാതി, ഏത്താവതാ നാതിദൂരേ നാച്ചാസന്നേ ഗതോ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. സചേ ഉപജ്ഝായേന ഭിക്ഖാചാരേ യാഗുയാ വാ ഭത്തേ വാ ലദ്ധേ പത്തോ ഉണ്ഹോ വാ ഭാരികോ വാ ഹോതി, അത്തനോ പത്തം തസ്സ ദത്വാ സോ പത്തോ ഗഹേതബ്ബോ, ന ഉപജ്ഝായസ്സ ഭണമാനസ്സ അന്തരന്തരാ കഥാ ഓപാതേതബ്ബാ. ഇതോ പട്ഠായ പന യത്ഥ യത്ഥ ന-കാരേന പടിസേധോ കരീയതി, സബ്ബത്ഥ ദുക്കടാപത്തി വേദിതബ്ബാ. ഉപജ്ഝായോ ആപത്തിസാമന്താ ഭണമാനോ നിവാരേതബ്ബോ. നിവാരേന്തേന ച ‘‘ഭന്തേ, ഈദിസം നാമ വത്തും വട്ടതി, ആപത്തി ന ഹോതീ’’തി ഏവം പുച്ഛന്തേന വിയ വാരേതബ്ബോ, ‘‘വാരേസ്സാമീ’’തി പന കത്വാ ‘‘മഹല്ലക, മാ ഏവം ഭണാ’’തി ന വത്തബ്ബോ.
സചേ ആസന്നേ ഗാമോ ഹോതി, വിഹാരേ വാ ഗിലാനോ ഭിക്ഖു ഹോതി, ഗാമതോ പഠമതരം ആഗന്തബ്ബം. സചേ ദൂരേ ഗാമോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം ആഗച്ഛന്തോപി നത്ഥി, തേനേവ സദ്ധിം ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ ചീവരേന പത്തം വേഠേത്വാ അന്തരാമഗ്ഗതോ പഠമതരം ആഗന്തബ്ബം. ഏവം പഠമതരം ആഗതേന ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പടിനിവാസനം ദാതബ്ബം, നിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. സചേ ചീവരം സേദഗ്ഗഹിതം ഹോതി, മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബം, ന ച ഉണ്ഹേ ചീവരം നിദഹിതബ്ബം, ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം. ചീവരം സങ്ഘരന്തേന ച ചതുരങ്ഗുലം കണ്ണം ഉസ്സാരേത്വാ ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം. കിംകാരണാ? മാ മജ്ഝേ ഭങ്ഗോ അഹോസീതി. സമം കത്വാ സങ്ഘരിതസ്സ ഹി മജ്ഝേ ഭങ്ഗോ ഹോതി, തതോ നിച്ചം ഭിജ്ജമാനം ദുബ്ബലം ഹോതി, തം നിവാരണത്ഥമേതം വുത്തം. തസ്മാ യഥാ അജ്ജ ഭങ്ഗട്ഠാനേയേവ സ്വേ ന ഭിജ്ജിസ്സതി, തഥാ ദിവസേ ദിവസേ ചതുരങ്ഗുലം ഉസ്സാരേത്വാ സങ്ഘരിതബ്ബം, ഓഭോഗേ കായബന്ധനം കാതബ്ബം.
സചേ പിണ്ഡപാതോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായോ ച ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഉദകം ദത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഉപനാമേതബ്ബോ, ഉപജ്ഝായോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. പുച്ഛന്തേന ച തിക്ഖത്തും ‘‘പാനീയം, ഭന്തേ, ആഹരീയതൂ’’തി പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ കാലോ അത്ഥി, ഉപജ്ഝായേ ഭുത്തേ സയം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ ഉപകട്ഠോ കാലോ, പാനീയം ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികേ ഠപേത്വാ സയമ്പി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഭുത്താവിസ്സ ഉദകം ദത്വാ പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ വോദകം കത്വാ മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബോ, ന ച ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ, പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, ന ച തട്ടികചമ്മഖണ്ഡാദീഹി അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. സചേ പന കാളവണ്ണകതാ വാ സുധാബദ്ധാ വാ ഭൂമി ഹോതി നിരജമത്തികാ, തഥാരൂപായ ഭൂമിയാ ഠപേതും വട്ടതി, ധോതവാലികായപി ഠപേതും വട്ടതി, പംസുരജസക്ഖരാദീസു ന വട്ടതി. തത്ര പന പണ്ണം വാ ആധാരകം വാ ഠപേത്വാ തത്ര നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. ഇദഞ്ച ചീവരവംസാദീനം ഹേട്ഠാ ഹത്ഥം പവേസേത്വാ അഭിമുഖേന ഹത്ഥേന സണികം നിക്ഖിപനത്ഥം വുത്തം. അന്തേ പന ഗഹേത്വാ ഭോഗേന ചീവരവംസാദീനം ഉപരി ഖിപന്തസ്സ ഭിത്തിയം ഭോഗോ പടിഹഞ്ഞതി, തസ്മാ തഥാ ന കാതബ്ബം. ഉപജ്ഝായമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.
സചേ ഉപജ്ഝായോ നഹായിതുകാമോ ഹോതി, നഹാനം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ സീതേന അത്ഥോ ഹോതി, സീതം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ ഉണ്ഹേന അത്ഥോ ഹോതി, ഉണ്ഹം പടിയാദേതബ്ബം.
സചേ ഉപജ്ഝായോ ജന്താഘരം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ. ജന്താഘരപീഠം ആദായ ഉപജ്ഝായസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ഗന്ത്വാ ജന്താഘരപീഠം ദത്വാ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തേ നിദ്ധൂമട്ഠാനേ ഠപേതബ്ബം, ചുണ്ണം ദാതബ്ബം, മത്തികാ ദാതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം, പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം, ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ, ജന്താഘരേ ഉപജ്ഝായസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരേ പരികമ്മം നാമ അങ്ഗാരമത്തികാഉണ്ഹോദകദാനാദികം സബ്ബകിച്ചം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം.
ഉദകേപി ഉപജ്ഝായസ്സ അങ്ഗപച്ചങ്ഗഘംസനാദികം പരികമ്മം കാതബ്ബം, നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ അത്തനോ ഗത്തം വോദകം കത്വാ നിവാസേത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ ഗത്തതോ ഉദകം പമജ്ജിതബ്ബം, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, ഉപജ്ഝായോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. ജന്താഘരേ ഹി ഉണ്ഹസന്താപേന പിപാസാ ഹോതി. സചേ ഉദ്ദിസാപേതുകാമോ ഹോതി, ഉദ്ദിസിതബ്ബോ. സചേ പരിപുച്ഛിതുകാമോ ഹോതി, പരിപുച്ഛിതബ്ബോ.
യസ്മിം വിഹാരേ ഉപജ്ഝായോ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, കേനചി ഗേലഞ്ഞേന അനഭിഭൂതോ ഹോതി, സോധേതബ്ബോ. അഗിലാനേന ഹി സദ്ധിവിഹാരികേന സട്ഠിവസ്സേനപി സബ്ബം ഉപജ്ഝായവത്തം കാതബ്ബം, അനാദരേന അകരോന്തസ്സ വത്തഭേദേ ദുക്കടം, ന-കാരപടിസംയുത്തേസു പന പദേസു ഗിലാനസ്സപി പടിക്ഖിത്തകിരിയം കരോന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ഭിസിബിമ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ, പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ, ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ, അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. ഭൂമത്ഥരണം യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ പരിപ്ഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ ‘‘മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീ’’തി, സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.
ഭൂമത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അഭിഹരിത്വാ യഥാ പഠമം പഞ്ഞത്തം അഹോസി, തഥേവ പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഏതദത്ഥമേവ ഹി ‘‘യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സചേ പന പഠമം അജാനന്തേന കേനചി പഞ്ഞത്തം അഹോസി, സമന്തതോ ഭിത്തിം ദ്വങ്ഗുലമത്തേന വാ തിവങ്ഗുലമത്തേന വാ മോചേത്വാ പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഇദഞ്ഹേത്ഥ പഞ്ഞാപനവത്തം – സചേ കടസാരകോ ഹോതി അതിമഹന്തോ ച, ഛിന്ദിത്വാ കോടിം നിവത്തേത്വാ ബന്ധിത്വാ പഞ്ഞപേതബ്ബോ. സചേ കോടിം നിവത്തേത്വാ ബന്ധിതും ന ജാനാതി, ന ഛിന്ദിതബ്ബോ. മഞ്ചപടിപാദകാ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബാ, മഞ്ചോ ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബോ, പീഠം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, ഭിസിബിമ്ബോഹനം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, ഖേളമല്ലകോ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബോ, അപസ്സേനഫലകം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം, പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം, ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.
സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ, ഉത്തരാ, ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.
സചേ ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ, ഉപട്ഠാനസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, അഗ്ഗിസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേതബ്ബം, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.
സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന അഞ്ഞത്ഥ നേതബ്ബോ, അഞ്ഞോ വാ ഭിക്ഖു വത്തബ്ബോ ‘‘ഥേരം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛാ’’തി, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ കുക്കുച്ചം ഉപ്പന്നം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന വിനോദേതബ്ബം, അഞ്ഞേന വാ വിനോദാപേതബ്ബം ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, അഞ്ഞോ വാ വത്തബ്ബോ ‘‘ഥേരം ദിട്ഠിഗതം വിസ്സജ്ജാപേഹീ’’തി, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി പരിവാസാരഹോ, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം, പരിവാസദാനത്ഥം സോ സോ ഭിക്ഖു ഉപസങ്കമിത്വാ യാചിതബ്ബോ. സചേ അത്തനാ പടിബലോ ഹോതി, അത്തനാവ ദാതബ്ബോ. നോ ചേ പടിബലോ ഹോതി, അഞ്ഞേന ദാപേതബ്ബോ. സചേ ഉപജ്ഝായോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ ഹോതി മാനത്താരഹോ അബ്ഭാനാരഹോ വാ, വുത്തനയേനേവ ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം. സചേ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം ‘‘കേന നു ഖോ ഉപായേന സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാ’’തി. സദ്ധിവിഹാരികേന ഹി ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സ ഉക്ഖേപനീയകമ്മം കത്തുകാമോ സങ്ഘോ’’തി ഞത്വാ ഏകമേകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘മാ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ഉപജ്ഝായസ്സ കമ്മം കരിത്ഥാ’’തി യാചിതബ്ബാ. സചേ കരോന്തിയേവ, ‘‘തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ ലഹുകകമ്മം കരോഥാ’’തി യാചിതബ്ബാ. സചേ കരോന്തിയേവ, അഥ ഉപജ്ഝായോ ‘‘സമ്മാ വത്തഥ, ഭന്തേ’’തി യാചിതബ്ബോ. ഇതി തം സമ്മാ വത്താപേത്വാ ‘‘പടിപ്പസ്സമ്ഭേഥ, ഭന്തേ, കമ്മ’’ന്തി ഭിക്ഖൂ യാചിതബ്ബാ.
സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം ധോവിതബ്ബം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന ധോവിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം ‘‘കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം ധോവിയേഥാ’’തി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം കാതബ്ബം ഹോതി, രജനം വാ പചിതബ്ബം, ചീവരം വാ രജേതബ്ബം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന സബ്ബം കാതബ്ബം, ഉസ്സക്കം വാ കാതബ്ബം ‘‘കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം രജിയേഥാ’’തി. ചീവരം രജന്തേന സാധുകം സംപരിവത്തേത്വാ രജേതബ്ബം, ന ച അച്ഛിന്നേ ഥേവേ പക്കമിതബ്ബം.
ന ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ ഏകച്ചസ്സ പത്തോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പത്തോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം ദാതബ്ബം, ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ കേസാ ഛേദേതബ്ബാ, ന ഏകച്ചേന കേസാ ഛേദാപേതബ്ബാ, ന ഏകച്ചസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം, ന ഏകച്ചേന പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം, ന ഏകച്ചസ്സ വേയ്യാവച്ചോ കാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന വേയ്യാവച്ചോ കാരാപേതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം, ന ഏകച്ചോ പച്ഛാസമണോ ആദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പിണ്ഡപാതോ നീഹരിതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ, ന ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, പിണ്ഡായ വാ അഞ്ഞേന വാ കരണീയേന പവിസിതുകാമേന ആപുച്ഛിത്വാവ പവിസിതബ്ബോ. സചേ ഉപജ്ഝായോ കാലസ്സേവ വുട്ഠായ ദൂരം ഭിക്ഖാചാരം ഗന്തുകാമോ ഹോതി, ‘‘ദഹരാ പിണ്ഡായ പവിസന്തൂ’’തി വത്വാ ഗന്തബ്ബം. അവത്വാ ഗതേ പരിവേണം ഗന്ത്വാ ഉപജ്ഝായം അപസ്സന്തേന ഗാമം പവിസിതും വട്ടതി. സചേ ഗാമം പവിസന്തോപി പസ്സതി, ദിട്ഠട്ഠാനതോ പട്ഠായ ആപുച്ഛിതുംയേവ വട്ടതി. ന ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ വാസത്ഥായ വാ അസുഭദസ്സനത്ഥായ വാ സുസാനം ഗന്തബ്ബം, ന ദിസാ പക്കമിതബ്ബാ, പക്കമിതുകാമേന പന കമ്മം ആചിക്ഖിത്വാ യാവതതിയം യാചിതബ്ബോ. സചേ അനുജാനാതി, സാധു, നോ ചേ അനുജാനാതി, തം നിസ്സായ വസതോ ചസ്സ ഉദ്ദേസോ വാ പരിപുച്ഛാ വാ കമ്മട്ഠാനം വാ ന സമ്പജ്ജതി, ഉപജ്ഝായോ ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ, കേവലം അത്തനോ സന്തികേ വസാപേതുകാമതായ ഏവ ഗന്തും ന ദേതി, ഏവരൂപേ നിവാരേന്തേപി ഗന്തും വട്ടതി. സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗിലാനോ ഹോതി, യാവജീവം ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം, ന കത്ഥചി ഗന്തബ്ബം. സചേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഉപട്ഠാകോ അത്ഥി, ഭേസജ്ജം പരിയേസിത്വാ തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ‘‘ഭന്തേ, അയം ഉപട്ഠഹിസ്സതീ’’തി വത്വാ ഗന്തബ്ബം. ഇദം താവ ഉപജ്ഝായവത്തം.
൧൮൪. ഇദമേവ ച അന്തേവാസികേന ആചരിയസ്സ കത്തബ്ബത്താ ആചരിയവത്തന്തി വുച്ചതി. നാമമത്തമേവ ഹേത്ഥ നാനം. തത്ഥ യാവ ചീവരരജനം, താവ വത്തേ അകരിയമാനേ ഉപജ്ഝായസ്സ ആചരിയസ്സ ച പരിഹാനി ഹോതി, തസ്മാ തം അകരോന്തസ്സ നിസ്സയമുത്തകസ്സപി അമുത്തകസ്സപി ആപത്തിയേവ, ഏകച്ചസ്സ പത്തദാനതോ പട്ഠായ അമുത്തനിസ്സയസ്സേവ ആപത്തി. ഉപജ്ഝായേ ആചരിയേ വാ വത്തം സാദിയന്തേ സദ്ധിവിഹാരികാ അന്തേവാസികാ ച ബഹുകാപി ഹോന്തു, സബ്ബേസം ആപത്തി. സചേ ഉപജ്ഝായോ ആചരിയോ വാ ‘‘മയ്ഹം ഉപട്ഠാകോ അത്ഥി, തുമ്ഹേ അത്തനോ സജ്ഝായമനസികാരാദീസു യോഗം കരോഥാ’’തി വദതി, സദ്ധിവിഹാരികാദീനം അനാപത്തി. ഉപജ്ഝായോ വാ ആചരിയോ വാ സചേ സാദിയനം വാ അസാദിയനം വാ ന ജാനാതി, ബാലോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികാദയോ ബഹൂ, തേസു ഏകോ വത്തസമ്പന്നോ ഭിക്ഖു ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സ വാ ആചരിയസ്സ വാ കിച്ചം അഹം കരിസ്സാമി, തുമ്ഹേ അപ്പോസ്സുക്കാ വിഹരഥാ’’തി ഏവഞ്ചേ അത്തനോ ഭാരം കത്വാ ഇതരേ വിസ്സജ്ജേതി, തസ്സ ഭാരകരണതോ പട്ഠായ തേസം അനാപത്തി. ഏത്ഥ അന്തേവാസികേസു പന നിസ്സയന്തേവാസികേന യാവ ആചരിയം നിസ്സായ വസതി, താവ സബ്ബം ആചരിയവത്തം കാതബ്ബം. പബ്ബജ്ജഉപസമ്പദധമ്മന്തേവാസികേഹി പന നിസ്സയമുത്തകേഹിപി ആദിതോ പട്ഠായ യാവ ചീവരരജനം, താവ വത്തം കാതബ്ബം. അനാപുച്ഛിത്വാ പത്തദാനാദിമ്ഹി പന ഏതേസം അനാപത്തി.
ഏതേസു പബ്ബജ്ജന്തേവാസികോ ച ഉപസമ്പദന്തേവാസികോ ച ആചരിയസ്സ യാവജീവം ഭാരാ. നിസ്സയന്തേവാസികോ ച ധമ്മന്തേവാസികോ ച യാവ സമീപേ വസന്തി, താവ ആചരിയുപജ്ഝായേഹിപി അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാ സങ്ഗഹേതബ്ബാ അനുഗ്ഗഹേതബ്ബാ ഉദ്ദേസേന പരിപുച്ഛായ ഓവാദേന അനുസാസനിയാ. സചേ അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാനം പത്തോ വാ ചീവരം വാ അഞ്ഞോ വാ കോചി പരിക്ഖാരോ നത്ഥി, അത്തനോ അതിരേകപത്തചീവരം അതിരേകപരിക്ഖാരോ വാ അത്ഥി, ദാതബ്ബം. നോ ചേ, ധമ്മിയേന നയേന പരിയേസനത്ഥായ ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം. സചേ അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാ ഗിലാനാ ഹോന്തി, ഉപജ്ഝായവത്തേ വുത്തനയേന ദന്തകട്ഠദാനം ആദിം കത്വാ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകസിഞ്ചനപരിയോസാനം സബ്ബം വത്തം കാതബ്ബമേവ, അകരോന്താനം ആപത്തി. തസ്മാ ആചരിയുപജ്ഝായേഹിപി അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ആചരിയുപജ്ഝായാദീസു ഹി യോ യോ ന സമ്മാ വത്തതി, തസ്സ തസ്സ ആപത്തി. ഉപജ്ഝായാദിവത്തകഥാ.
൧൮൫. ഇദാനി ആഗന്തുകവത്താദീനി വേദിതബ്ബാനി. ആഗന്തുകേന ഭിക്ഖുനാ ഉപചാരസീമാസമീപം ഗന്ത്വാ ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ നീചം കത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ ഉപാഹനദണ്ഡകേന ഗഹേത്വാ ഛത്തം ഉപനാമേത്വാ സീസം വിവരിത്വാ സീസേ ചീവരം ഖന്ധേ കരിത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ആരാമോ പവിസിതബ്ബോ, ആരാമം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം ‘‘കത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ സന്നിപതന്തീ’’തി. യത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ സന്നിപതന്തി ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ, തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഏകമന്തം പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, ഏകമന്തം ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം, പതിരൂപം ആസനം ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബം, പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം പുച്ഛിതബ്ബം ‘‘കതമം പാനീയം, കതമം പരിഭോജനീയ’’ന്തി. സചേ പാനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പാനീയം ഗഹേത്വാ പാതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഗഹേത്വാ പാദാ ധോവിതബ്ബാ. പാദേ ധോവന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം, ഏകേന ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ, ന തേനേവ ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം, ന തേനേവ ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ, ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം പുഞ്ഛിത്വാ ഉപാഹനാ പുഞ്ഛിതബ്ബാ, ഉപാഹനാ പുഞ്ഛന്തേന പഠമം സുക്ഖേന ചോളകേന പുഞ്ഛിതബ്ബാ, പച്ഛാ അല്ലേന, ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം ധോവിത്വാ ഏകമന്തം പത്ഥരിതബ്ബം.
സചേ ആവാസികോ ഭിക്ഖു വുഡ്ഢോ ഹോതി, അഭിവാദേതബ്ബോ. സചേ നവകോ ഹോതി, അഭിവാദാപേതബ്ബോ. സേനാസനം പുച്ഛിതബ്ബം ‘‘കതമം മേ സേനാസനം പാപുണാതീ’’തി, അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ പുച്ഛിതബ്ബം, ‘‘ഗോചരഗാമോ ആസന്നേ, ഉദാഹു ദൂരേ, കാലസ്സേവ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം, ഉദാഹു ദിവാ’’തി ഏവം ഭിക്ഖാചാരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, അഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, ഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ. അഗോചരോ നാമ മിച്ഛാദിട്ഠികാനം ഗാമോ പരിച്ഛിന്നഭിക്ഖോ വാ ഗാമോ, യത്ഥ ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ ഭിക്ഖാ ദീയതി, സേക്ഖസമ്മഹാനി കുലാനി പുച്ഛിതബ്ബാനി, വച്ചട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, പസ്സാവട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, ‘‘കിം ഇമിസ്സാ പോക്ഖരണിയാ പാനീയംയേവ പിവന്തി, നഹാനാദിപരിഭോഗമ്പി കരോന്തീ’’തി ഏവം പാനീയഞ്ചേവ പരിഭോജനീയഞ്ച പുച്ഛിതബ്ബം, കത്തരദണ്ഡോ പുച്ഛിതബ്ബോ, സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, കേസുചി ഠാനേസു വാളമിഗാ വാ അമനുസ്സാ വാ ഹോന്തി, തസ്മാ ‘‘കം കാലം പവിസിതബ്ബം, കം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബം. സചേ വിഹാരോ അനജ്ഝാവുട്ഠോ ഹോതി, കവാടം ആകോടേത്വാ മുഹുത്തം ആഗമേത്വാ ഘടികം ഉഗ്ഘാടേത്വാ കവാടം പണാമേത്വാ ബഹി ഠിതേന നില്ലോകേതബ്ബോ.
സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, മഞ്ചേ വാ മഞ്ചോ ആരോപിതോ ഹോതി, പീഠേ വാ പീഠം ആരോപിതം ഹോതി, സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജീകതം ഹോതി, സചേ സക്കോതി, സബ്ബോ വിഹാരോ സോധേതബ്ബോ, അസക്കോന്തേന അത്തനോ വസനോകാസോ ജഗ്ഗിതബ്ബോ. സബ്ബം സോധേതും സക്കോന്തേന പന ഉപജ്ഝായവത്തേ വുത്തനയേന ഭൂമത്ഥരണമഞ്ചപീഠാദീനി ബഹി നീഹരിത്വാ വിഹാരം സോധേത്വാ പുന അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ പഞ്ഞപേതബ്ബാനി.
സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ, ഉത്തരാ, ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.
സചേ ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ, ഉപട്ഠാനസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, അഗ്ഗിസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ഇദം ആഗന്തുകവത്തം.
൧൮൬. ആവാസികവത്തേ ആവാസികേന ഭിക്ഖുനാ ആഗന്തുകം ഭിക്ഖും വുഡ്ഢതരം ദിസ്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ, പുച്ഛന്തേന പന സകിം ആനീതം പാനീയം സബ്ബം പിവതി, ‘‘പുന ആനേമീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബോയേവ. ബീജനേനപി ബീജിതബ്ബോ, ബീജന്തേന സകിം പാദപിട്ഠിയം ബീജിത്വാ സകിം മജ്ഝേ, സകിം സീസേ ബീജിതബ്ബോ, ‘‘അലം ഹോതൂ’’തി വുത്തേന മന്ദതരം ബീജിതബ്ബം, പുന ‘‘അല’’ന്തി വുത്തേന തതോ മന്ദതരം ബീജിതബ്ബം, തതിയവാരം വുത്തേന ബീജനീ ഠപേതബ്ബാ, പാദാപിസ്സ ധോവിതബ്ബാ. സചേ അത്തനോ തേലം അത്ഥി, തേലേന മക്ഖേതബ്ബാ. നോ ചേ അത്ഥി, തസ്സ സന്തകേന മക്ഖേതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ഉപാഹനാ പുഞ്ഛിതബ്ബാ. ഉപാഹനാ പുഞ്ഛന്തേന പഠമം സുക്ഖേന ചോളേന പുഞ്ഛിതബ്ബാ, പച്ഛാ അല്ലേന, ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം ധോവിത്വാ ഏകമന്തം വിസ്സജ്ജേതബ്ബം.
ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു അഭിവാദേതബ്ബോ, സേനാസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം ‘‘ഏതം സേനാസനം പാപുണാതീ’’തി. അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം, ഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ, അഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ, സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി ആചിക്ഖിതബ്ബാനി, വച്ചട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം, പസ്സാവട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം, പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം, കത്തരദണ്ഡോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ, സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘‘ഇമം കാലം പവിസിതബ്ബം, ഇമം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’’ന്തി.
സചേ ആഗന്തുകോ നവകോ ഹോതി, നിസിന്നകേനേവ ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘‘അത്ര പത്തം നിക്ഖിപാഹി, അത്ര ചീവരം നിക്ഖിപാഹി, ഇദം ആസനം, നിസീദാഹീ’’തി. പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം, ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം ആചിക്ഖിതബ്ബം, ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു അഭിവാദാപേതബ്ബോ, സേനാസനാദീനിപി നിസിന്നേനേവ ആചിക്ഖിതബ്ബാനി. വുഡ്ഢതരേ പന ആഗതേ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബന്തി ഏവമാദി സബ്ബം ചീവരകമ്മം വാ നവകമ്മം വാ ഠപേത്വാപി കാതബ്ബം. ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജന്തേന സമ്മുഞ്ജനിം നിക്ഖിപിത്വാ തസ്സ വത്തം കാതും ആരഭിതബ്ബം. പണ്ഡിതോ ഹി ആഗന്തുകോ ‘‘സമ്മജ്ജാഹി താവ ചേതിയങ്ഗണ’’ന്തി വക്ഖതി. ഗിലാനസ്സ ഭേസജ്ജം കരോന്തേന പന സചേ നാതിആതുരോ ഗിലാനോ ഹോതി, ഭേസജ്ജം അകത്വാ വത്തമേവ കാതബ്ബം, മഹാഗിലാനസ്സ പന ഭേസജ്ജമേവ കാതബ്ബം. പണ്ഡിതോ ഹി ആഗന്തുകോ ‘‘കരോഹി താവ ഭേസജ്ജ’’ന്തി വക്ഖതി. ഇദം ആവാസികവത്തം.
൧൮൭. ഗമികവത്തേ ഗമികേന ഭിക്ഖുനാ മഞ്ചപീഠാദിദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡമ്പി രജനഭാജനാദി സബ്ബം അഗ്ഗിസാലായം വാ അഞ്ഞസ്മിം വാ ഗുത്തട്ഠാനേ പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ സേനാസനം ആപുച്ഛിത്വാ പക്കമിതബ്ബം. സചേ ഭിക്ഖു ന ഹോതി, സാമണേരോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ സാമണേരോ ന ഹോതി, ആരാമികോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ ന ഹോതി ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ, ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. സചേ വിഹാരോ ഓവസ്സതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സബ്ബോ ഛാദേതബ്ബോ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം ‘‘കിന്തി നു ഖോ വിഹാരോ ഛാദിയേഥാ’’തി, ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, യോ ദേസോ അനോവസ്സകോ ഹോതി, തത്ഥ ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. സചേ വിഹാരോ ഓവസ്സതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സേനാസനം ഗാമം അതിഹരിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം ‘‘കിന്തി നു ഖോ സേനാസനം ഗാമം അതിഹരിയേഥാ’’തി, ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, അജ്ഝോകാസേ ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ പക്കമിതബ്ബം ‘‘അപ്പേവ നാമ അങ്ഗാനിപി സേസേയ്യു’’ന്തി. ഇദം ഗമികവത്തം.
൧൮൮. ഭത്തഗ്ഗവത്തേ സചേ ആരാമേ കാലോ ആരോചിതോ ഹോതി, തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ.
ന ഓക്കമ്മ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ ഗന്തബ്ബം. സുപ്പടിച്ഛന്നേന, സുസംവുതേന, ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ, അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം, ന ഉക്ഖിത്തകായ, ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം, ന കായപ്പചാലകം, ന ബാഹുപ്പചാലകം, ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം, ന ഖമ്ഭകതേന, ന ഓഗുണ്ഠിതേന, ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം.
സുപ്പടിച്ഛന്നേന, സുസംവുതേന, ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ, അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഉക്ഖിത്തകായ, ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം, ന കായപ്പചാലകം, ന ബാഹുപ്പചാലകം, ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഖമ്ഭകതേന, ന ഓഗുണ്ഠിതേന, ന പല്ലത്ഥികായ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം, ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. സചേ മഹാഥേരസ്സ നിസിന്നാസനേന സമകം ആസനം ഹോതി, ബഹൂസു ആസനേസു സതി ഏകം ദ്വേ ആസനാനി ഠപേത്വാ നിസീദിതബ്ബം. ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ പഞ്ഞത്താസനേസു അനിസീദിത്വാ മഹാഥേരേന ‘‘നിസീദാ’’തി വുത്തേന നിസീദിതബ്ബം. നോ ചേ മഹാഥേരോ വദതി, ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ആസനം ഉച്ച’’ന്തി വത്തബ്ബം. ‘‘നിസീദാ’’തി വുത്തേന നിസീദിതബ്ബം. സചേ പന ഏവം ആപുച്ഛിതേപി ന വദതി, നിസീദന്തസ്സ അനാപത്തി, മഹാഥേരസ്സേവ ആപത്തി. നവകോ ഹി ഏവരൂപേ ആസനേ അനാപുച്ഛാ നിസീദന്തോ ആപജ്ജതി, ഥേരോ ആപുച്ഛിതേ അനനുജാനന്തോ. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ, ന സങ്ഘാടികം ഓത്ഥരിത്വാ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം.
പത്തധോവനോദകേ ദീയമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ദക്ഖിണോദകം പന പുരതോ ആധാരകേ പത്തം ഠപേത്വാ ഗഹേതബ്ബം, നീചം കത്വാ ഉദകസദ്ദം അകരോന്തേന അപടിഘംസന്തേന പത്തോ ധോവിതബ്ബോ. സചേ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ഹോതി, നീചം കത്വാ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകേ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം ‘‘മാ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ഉദകേന ഓസിഞ്ചി, മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീ’’തി. സചേ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ന ഹോതി, നീചം കത്വാ ഛമായ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം ‘‘മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീ’’തി.
ഓദനേ ദീയമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഓദനോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ. യഥാ സൂപസ്സ ഓകാസോ ഹോതി, ഏവം മത്തായ ഓദനോ ഗണ്ഹിതബ്ബോ. സചേ ഹോതി സപ്പി വാ തേലം വാ ഉത്തരിഭങ്ഗം വാ, ഥേരേന വത്തബ്ബോ ‘‘സബ്ബേസം സമകം സമ്പാദേഹീ’’തി. ഇദഞ്ച ന കേവലം സപ്പിആദീസു, ഓദനേപി വത്തബ്ബം. സപ്പിആദീസു പന യം അപ്പം ഹോതി ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ അനുരൂപം, തം സബ്ബേസം സമകം സമ്പാദേഹീതി വുത്തേ മനുസ്സാനം വിഹേസാ ഹോതി, തസ്മാ താദിസം സകിം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ ഗഹേത്വാ സേസം ന ഗഹേതബ്ബം. സക്കച്ചം പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, പത്തസഞ്ഞിനാ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, സമസൂപകോ സമതിത്ഥികോ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ന താവ ഥേരേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം, യാവ ന സബ്ബേസം ഓദനോ സമ്പത്തോ ഹോതി. ഇദഞ്ച യം പരിച്ഛിന്നഭിക്ഖുകം ഭത്തഗ്ഗം, യത്ഥ മനുസ്സാ സബ്ബേസം പാപേത്വാ വന്ദിതുകാമാ ഹോന്തി, തം സന്ധായ വുത്തം. യം പന മഹാഭത്തഗ്ഗം ഹോതി, യത്ഥ ഏകസ്മിം പദേസേ ഭുഞ്ജന്തി, ഏകസ്മിം പദേസേ ഉദകം ദീയതി, തത്ഥ യഥാസുഖം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.
സക്കച്ചം പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ, പത്തസഞ്ഞിനാ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ, സപദാനോ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ, സമസൂപകോ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ, ന ഥൂപകതോ ഓമദ്ദിത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ, ന സൂപം വാ ബ്യഞ്ജനം വാ ഓദനേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം ഭിയ്യോകമ്യതം ഉപാദായ, ന സൂപം വാ ഓദനം വാ അഗിലാനേന അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിനാ പരേസം പത്തോ ഓലോകേതബ്ബോ, നാതിമഹന്തോ കബളോ കാതബ്ബോ, പരിമണ്ഡലം ആലോപോ കാതബ്ബോ, ന അനാഹടേ കബളേ മുഖദ്വാരം വിവരിതബ്ബം, ന ഭുഞ്ജമാനേന സബ്ബോ ഹത്ഥോ മുഖേ പക്ഖിപിതബ്ബോ, ന സകബളേന മുഖേന ബ്യാഹരിതബ്ബം, ന പിണ്ഡുക്ഖേപകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന കബളാവച്ഛേകം, ന അവഗണ്ഡകാരകം, ന ഹത്ഥനിദ്ധുനകം, ന സിത്ഥാവകാരകം, ന ജിവ്ഹാനിച്ഛാരകം, ന ചപുചപുകാരകം, ന സുരുസുരുകാരകം, ന ഹത്ഥനില്ലേഹകം, ന പത്തനില്ലേഹകം, ന ഓട്ഠനില്ലേഹകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.
ന സാമിസേന ഹത്ഥേന പാനീയഥാലകോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ന താവ ഥേരേന ഹത്ഥധോവനഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, യാവ ന സബ്ബേ ഭുത്താവിനോ ഹോന്തി. സചേ മനുസ്സാ ‘‘ധോവഥ, ഭന്തേ, പത്തഞ്ച ഹത്ഥേ ചാ’’തി വദന്തി, ഭിക്ഖൂ വാ ‘‘തുമ്ഹേ ഉദകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, വട്ടതി. ഉദകേ ദീയമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, നീചം കത്വാ ഉദകസദ്ദം അകരോന്തേന അപടിഘംസന്തേന പത്തോ ധോവിതബ്ബോ. സചേ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ഹോതി, നീചം കത്വാ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകേ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം ‘‘മാ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ഉദകേന ഓസിഞ്ചി, മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീ’’തി. സചേ ഉദകപടിഗ്ഗാഹകോ ന ഹോതി, നീചം കത്വാ ഛമായ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം ‘‘മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീ’’തി, ന സസിത്ഥകം പത്തധോവനം അന്തരഘരേ ഛഡ്ഡേതബ്ബം.
ഭത്തഗ്ഗതോ ഉട്ഠായ നിവത്തന്തേസു നവകേഹി ഭിക്ഖൂഹി പഠമതരം നിവത്തിതബ്ബം, പച്ഛാ ഥേരേഹി. സമ്ബാധേസു ഹി ഘരേസു മഹാഥേരാനം നിക്ഖമനോകാസോ ന ഹോതി, തസ്മാ ഏവം വുത്തം. ഏവം നിവത്തന്തേഹി പന നവകേഹി ഗേഹദ്വാരേ ഠത്വാ ഥേരേസു നിക്ഖമന്തേസു പടിപാടിയാ ഗന്തബ്ബം. സചേ പന മഹാഥേരാ ധുരേ നിസിന്നാ ഹോന്തി, നവകാ അന്തോഗേഹേ, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ പടിപാടിയാ ഏവ നിക്ഖമിതബ്ബം, കായേന കായം അസങ്ഘട്ടേന്തേന യഥാ അന്തരേന മനുസ്സാ ഗന്തും സക്കോന്തി, ഏവം വിരളായ പാളിയാ ഗന്തബ്ബം.
‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൬൨) വചനതോ സങ്ഘത്ഥേരേന ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതബ്ബം. തം ഏകമേവ ഓഹായ സേസേഹി ന ഗന്തബ്ബം.
‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തഗ്ഗേ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഥേരാനുഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ആഗമേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൬൨) വചനതോ സങ്ഘത്ഥേരേന അനുമോദനത്ഥായ നിസിന്നേ ഹേട്ഠാ പടിപാടിയാ ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബം, അനുഥേരേ നിസിന്നേ മഹാഥേരേന ച ഹേട്ഠാ ച തീഹി നിസീദിതബ്ബം, പഞ്ചമേ നിസിന്നേ ഉപരി ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബം, സങ്ഘത്ഥേരേന ഹേട്ഠാ ദഹരഭിക്ഖുസ്മിം അജ്ഝിട്ഠേപി സങ്ഘത്ഥേരതോ പട്ഠായ ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബമേവ. സചേ പന അനുമോദകോ ഭിക്ഖു ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭന്തേ, ആഗമേതബ്ബകിച്ചം നത്ഥീ’’തി വദതി, ഗന്തും വട്ടതി. മഹാഥേരേന ‘‘ഗച്ഛാമ, ആവുസോ’’തി വുത്തേ ‘‘ഗച്ഛഥാ’’തി വദതി, ഏവമ്പി വട്ടതി, ‘‘ബഹിഗാമേ ആഗമിസ്സാമാ’’തി ആഭോഗം കത്വാപി ബഹിഗാമം ഗന്ത്വാ അത്തനോ നിസ്സിതകേ ‘‘തുമ്ഹേ തസ്സ ആഗമനം ആഗമേഥാ’’തി വത്വാപി ഗന്തും വട്ടതിയേവ. സചേ പന മനുസ്സാ അത്തനോ രുചിതേന ഏകേന അനുമോദനം കാരേന്തി, നേവ തസ്സ അനുമോദതോ ആപത്തി, ന മഹാഥേരസ്സ ഭാരോ ഹോതി. ഉപനിസിന്നകഥായമേവ ഹി മനുസ്സേസു കഥാപേന്തേസു ഥേരോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. മഹാഥേരേന ച അനുമോദനായ അജ്ഝിട്ഠോവ ആഗമേതബ്ബോതി ഇദമേത്ഥ ലക്ഖണം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സതി കരണീയേ ആനന്തരികം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൬൨) വചനതോ പന വച്ചാദിപീളിതേന അനന്തരം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബന്തി. ഇദം ഭത്തഗ്ഗവത്തം.
൧൮൯. പിണ്ഡചാരികവത്തേ പന പിണ്ഡചാരികേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘ഇദാനി ഗാമം പവിസിസ്സാമീ’’തി തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ. സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബന്തിആദി സബ്ബം ഭത്തഗ്ഗവത്തേ വുത്തനയേനേവ ഇധാപി വേദിതബ്ബം.
നിവേസനം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം ‘‘ഇമിനാ പവിസിസ്സാമി, ഇമിനാ നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തി, നാതിസഹസാ പവിസിതബ്ബം, നാതിദൂരേ നാച്ചാസന്നേ ഠാതബ്ബം, നാതിചിരം ഠാതബ്ബം, നാതിലഹുകം നിവത്തിതബ്ബം, ഠിതേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം ‘‘ഭിക്ഖം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’’തി. സചേ കമ്മം വാ നിക്ഖിപതി, ആസനാ വാ വുട്ഠാതി, കടച്ഛും വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി വാ, ‘‘ദാതുകാമസ്സാ’’തി ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദീയമാനായ വാമേന ഹത്ഥേന സങ്ഘാടിം ഉച്ചാരേത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന പത്തം പണാമേത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ, ഇത്ഥീ വാ ഹോതു പുരിസോ വാ, ഭിക്ഖാദാനസമയേ മുഖം ന ഓലോകേതബ്ബം, സല്ലക്ഖേതബ്ബം ‘‘സൂപം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’’തി. സചേ കടച്ഛും വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി വാ, ‘‘ദാതുകാമസ്സാ’’തി ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദിന്നായ സങ്ഘാടിയാ പത്തം പടിച്ഛാദേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന നിവത്തിതബ്ബം.
യോ പഠമം ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി, തേന ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, അവക്കാരപാതി ധോവിത്വാ ഉപട്ഠാപേതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. യോ പച്ഛാ ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി, സചേ ഹോതി ഭുത്താവസേസോ, സചേ ആകങ്ഖതി, ഭുഞ്ജിതബ്ബം. നോ ചേ ആകങ്ഖതി, അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേതബ്ബം, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേതബ്ബം, തേന ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം, അവക്കാരപാതി ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം പടിസാമേതബ്ബം, ഭത്തഗ്ഗം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. യോ പസ്സതി പാനീയഘടം വാ പരിഭോജനീയഘടം വാ വച്ചഘടം വാ രിത്തം തുച്ഛം, തേന ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചസ്സ ഹോതി അവിസയ്ഹം, ഹത്ഥവികാരേന ദുതിയം ആമന്തേത്വാ ഹത്ഥവിലങ്ഘകേന ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാതി. ഇദം പിണ്ഡചാരികവത്തം.
൧൯൦. ആരഞ്ഞികവത്തേ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ പത്തം ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാ അംസേ ലഗ്ഗേത്വാ ചീവരം ഖന്ധേ കരിത്വാ ഉപാഹനാ ആരോഹിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ വസനട്ഠാനതോ നിക്ഖമിതബ്ബം. ‘‘ഇദാനി ഗാമം പവിസിസ്സാമാ’’തി ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ നീചം കത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാ അംസേ ലഗ്ഗേത്വാ തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ. സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബന്തിആദി സബ്ബം ഗമനവിധാനം ഇധാപി ഭത്തഗ്ഗവത്തേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.
നിവേസനം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം ‘‘ഇമിനാ പവിസിസ്സാമി, ഇമിനാ നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തിആദി സബ്ബം ഭിക്ഖാചാരവിധാനം പിണ്ഡചാരികവത്തേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ ഭാജനാനി നപ്പഹോന്തി, പാനീയമേവ പരിഭോജനീയമ്പി കത്വാ ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. ഭാജനം അലഭന്തേന വേളുനാളികായപി ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. തമ്പി അലഭന്തസ്സ യഥാ സമീപേ ഉദകആവാടോ ഹോതി, ഏവം കാതബ്ബം. അഗ്ഗി ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, അരണിസഹിതം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, അരണിസഹിതേ സതി അഗ്ഗിം അകാതുമ്പി വട്ടതി. യഥാ ച ആരഞ്ഞികസ്സ, ഏവം കന്താരപ്പടിപന്നസ്സപി അരണിസഹിതം ഇച്ഛിതബ്ബം. ഗണവാസിനോ പന തേന വിനാപി വട്ടതി. കത്തരദണ്ഡോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, നക്ഖത്തപദാനി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബാനി സകലാനി വാ ഏകദേസാനി വാ, ദിസാകുസലേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം ആരഞ്ഞികവത്തം.
൧൯൧. സേനാസനവത്തേ യസ്മിം വിഹാരേ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ഭിസിബിമ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ, പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ, ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ, അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ഭൂമത്ഥരണം യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ പരിപ്ഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ ‘‘മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീ’’തി, സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.
ന ഭിക്ഖുസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം, ന വിഹാരസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം, ന പാനീയസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം, ന പരിഭോജനീയസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം, ന പടിവാതേ അങ്ഗണേ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം, അധോവാതേ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം.
ഭൂമത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, മഞ്ചപടിപാദകാ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അഭിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബാ, മഞ്ചോ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബോ, പീഠം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപീഠം അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, ഭിസിബിമ്ബോഹനം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം, ഖേളമല്ലകോ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബോ, അപസ്സേനഫലകം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം, പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം, ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.
സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ, ഉത്തരാ, ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.
സചേ ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ, ഉപട്ഠാനസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, അഗ്ഗിസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ പാനീയം ന ഹോതി, പാനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയം ന ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.
സചേ വുഡ്ഢേന സദ്ധിം ഏകവിഹാരേ വിഹരതി, ന വുഡ്ഢം അനാപുച്ഛാ ഉദ്ദേസോ ദാതബ്ബോ, ന പരിപുച്ഛാ ദാതബ്ബാ, ന സജ്ഝായോ കാതബ്ബോ, ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ, ന പദീപോ കാതബ്ബോ, ന പദീപോ വിജ്ഝാപേതബ്ബോ, ന വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, ന വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. ദ്വാരം നാമ യസ്മാ മഹാവളഞ്ജം, തസ്മാ തത്ഥ ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി, സേസാനി പന ഉദ്ദേസദാനാദീനി ആപുച്ഛിത്വാവ കാതബ്ബാനി, ദേവസികമ്പി ആപുച്ഛിതും വട്ടതി. അഥാപി ‘‘ഭന്തേ, ആപുച്ഛിതമേവ ഹോതൂ’’തി വുത്തേ വുഡ്ഢതരോ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, സയമേവ വാ ‘‘ത്വം യഥാസുഖം വിഹരാഹീ’’തി വദതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. സഭാഗസ്സ വിസ്സാസേനപി വട്ടതിയേവ. സചേ വുഡ്ഢേന സദ്ധിം ഏകചങ്കമേ ചങ്കമതി, യേന വുഡ്ഢോ, തേന പരിവത്തേതബ്ബം, ന ച വുഡ്ഢോ സങ്ഘാടികണ്ണേന ഘട്ടേതബ്ബോ. ഇദം സേനാസനവത്തം.
൧൯൨. ജന്താഘരവത്തേ യോ പഠമം ജന്താഘരം ഗച്ഛതി, സചേ ഛാരികാ ഉസ്സന്നാ ഹോതി, ഛാരികാ ഛഡ്ഡേതബ്ബാ. സചേ ഉക്ലാപം ഹോതി, ജന്താഘരം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, പരിഭണ്ഡം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ, ജന്താഘരസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ഉദകദോണിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം, ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം, ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ജന്താഘരേ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം. സചേ ഉസ്സഹതി, ഉദകേപി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പരികമ്മം കാതബ്ബം, ന ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ നഹായിതബ്ബം, ന ഉപരിതോ നഹായിതബ്ബം, നഹാതേന ഉത്തരന്തേന ഓതരന്താനം മഗ്ഗോ ദാതബ്ബോ. യോ പച്ഛാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമതി, സചേ ജന്താഘരം ചിക്ഖല്ലം ഹോതി, ധോവിതബ്ബം, മത്തികാദോണിം ധോവിത്വാ ജന്താഘരപീഠം പടിസാമേത്വാ അഗ്ഗിം വിജ്ഝാപേത്വാ ദ്വാരം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. ഇദം ജന്താഘരവത്തം.
൧൯൩. വച്ചകുടിവത്തേ യോ വച്ചകുടിം ഗച്ഛതി, ബഹി ഠിതേന ഉക്കാസിതബ്ബം, അന്തോ നിസിന്നേനപി ഉക്കാസിതബ്ബം, ചീവരവംസേ വാ ചീവരരജ്ജുയാ വാ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സാധുകം അതരമാനേന വച്ചകുടി പവിസിതബ്ബാ, നാതിസഹസാ പവിസിതബ്ബാ, ന ഉബ്ഭജിത്വാ പവിസിതബ്ബാ, വച്ചപാദുകായ ഠിതേന ഉബ്ഭജിതബ്ബം, ന നിത്ഥുനന്തേന വച്ചോ കാതബ്ബോ, ന ദന്തകട്ഠം ഖാദന്തേന വച്ചോ കാതബ്ബോ, ന ബഹിദ്ധാ വച്ചദോണികായ വച്ചോ കാതബ്ബോ, ന ബഹിദ്ധാ പസ്സാവദോണികായ പസ്സാവോ കാതബ്ബോ, ന പസ്സാവദോണികായ ഖേളോ കാതബ്ബോ, ഫാലിതേന വാ ഖരേന വാ ഗണ്ഠികേന വാ കണ്ടകേന വാ സുസിരേന വാ പൂതിനാ വാ കട്ഠേന ന അവലേഖിതബ്ബം, അവലേഖനകട്ഠം പന അഗ്ഗഹേത്വാ പവിട്ഠസ്സ ആപത്തി നത്ഥി, ന അവലേഖനകട്ഠം വച്ചകൂപമ്ഹി പാതേതബ്ബം, വച്ചപാദുകായ ഠിതേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം, നാതിസഹസാ നിക്ഖമിതബ്ബം, ന ഉബ്ഭജിത്വാ നിക്ഖമിതബ്ബം, ആചമനപാദുകായ ഠിതേന ഉബ്ഭജിതബ്ബം, ന ചപുചപുകാരകം ആചമേതബ്ബം, ന ആചമനസരാവകേ ഉദകം സേസേതബ്ബം. ഇദഞ്ച സബ്ബസാധാരണട്ഠാനം സന്ധായ വുത്തം. തത്ര ഹി അഞ്ഞേ അഞ്ഞേ ആഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഉദകം ന സേസേതബ്ബം. യം പന സങ്ഘികേപി വിഹാരേ ഏകദേസേ നിബദ്ധഗമനത്ഥായ കതം ഠാനം ഹോതി പുഗ്ഗലികട്ഠാനം വാ, തസ്മിം വട്ടതി. വിരേചനം പിവിത്വാ പുനപ്പുനം പവിസന്തസ്സപി വട്ടതിയേവ. ആചമനപാദുകായ ഠിതേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം.
സചേ വച്ചകുടി ഉഹതാ ഹോതി ബഹി വച്ചമക്ഖിതാ, ഉദകം ആഹരിത്വാ ധോവിതബ്ബാ. ഉദകം അത്ഥി, ഭാജനം നത്ഥി, അസന്തം നാമ ഹോതി. ഭാജനം അത്ഥി, ഉദകം നത്ഥി, ഏതമ്പി അസന്തം. ഉഭയസ്മിം അസതി അസന്തമേവ, കട്ഠേന വാ കേനചി വാ പുഞ്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ അവലേഖനപിടകോ പൂരിതോ ഹോതി, അവലേഖനകട്ഠം ഛഡ്ഡേതബ്ബം. സചേ കചവരം അത്ഥി, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ, പരിഭണ്ഡം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.
‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വച്ചം കത്വാ സതി ഉദകേ നാചമേതബ്ബം, യോ നാചമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൭൩) വചനതോ ഉദകേ സതി ഉദകകിച്ചം അകരോന്തസ്സ ആപത്തി. സചേ ഉദകം അത്ഥി, പടിച്ഛന്നട്ഠാനം പന നത്ഥി, ഭാജനേന നീഹരിത്വാ ആചമിതബ്ബം. ഭാജനേ അസതി പത്തേന നീഹരിതബ്ബം, പത്തേപി അസതി അസന്തം നാമ ഹോതി. ‘‘ഇദം അതിവിവടം, പുരതോ അഞ്ഞം ഉദകം ഭവിസ്സതീ’’തി ഗതസ്സ ഉദകം അലഭന്തസ്സേവ ഭിക്ഖാചാരവേലാ ഹോതി, കട്ഠേന വാ കേനചി വാ പുഞ്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം, ഭുഞ്ജിതുമ്പി അനുമോദിതുമ്പി വട്ടതി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വച്ചകുടിയാ യഥാവുഡ്ഢം വച്ചോ കാതബ്ബോ, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആഗതപടിപാടിയാ വച്ചം കാതു’’ന്തി (ചുളവ. ൩൭൩) വചനതോ വച്ചകുടിം പവിസന്തേന ആഗതപടിപാടിയാ പവിസിതബ്ബം. വച്ചകുടിയം പസ്സാവട്ഠാനേ നഹാനതിത്ഥേതി തീസുപി ആഗതപടിപാടിയേവ പമാണം. ഇദം വച്ചകുടിവത്തം.
ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ
ഉപജ്ഝായാദിവത്തവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.