൨൮. ചതുപച്ചയഭാജനീയവിനിച്ഛയകഥാ

൧൯൪. ചതുപച്ചയഭാജനന്തി ചീവരാദീനം ചതുന്നം പച്ചയാനം ഭാജനം. തത്ഥ ചീവരഭാജനേ താവ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോ വേദിതബ്ബോ, ചീവരനിദഹകോ വേദിതബ്ബോ, ഭണ്ഡാഗാരികോ വേദിതബ്ബോ, ഭണ്ഡാഗാരം വേദിതബ്ബം, ചീവരഭാജകോ വേദിതബ്ബോ, ചീവരഭാജനം വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൪൦-൩൪൨) ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ചീവരപടിഗ്ഗാഹകം സമ്മന്നിതും, യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഗഹിതാഗഹിതഞ്ച ജാനേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൩൪൨) വചനതോ ഇമേഹി പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. തത്ഥ പച്ഛാ ആഗതാനമ്പി അത്തനോ ഞാതകാദീനം പഠമതരം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ വാ ഏകച്ചസ്മിം പേമം ദസ്സേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ വാ ലോഭപകതിതായ അത്തനോ പരിണാമേന്തോ വാ ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. പഠമതരം ആഗതസ്സപി കോധവസേന പച്ഛാ ഗണ്ഹന്തോ വാ ദുഗ്ഗതമനുസ്സേസു അവമഞ്ഞം കത്വാ ഗണ്ഹന്തോ വാ ‘‘കിം വോ ഘരേ ഠപനോകാസോ നത്ഥി, തുമ്ഹാകം സന്തകം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി ഏവം സങ്ഘസ്സ ലാഭന്തരായം കരോന്തോ വാ ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. യോ പന മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ, അയം മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. പച്ഛാ ആഗതാനമ്പി ഇസ്സരാനം ഭയേന പഠമതരം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ വാ ‘‘ചീവരപടിഗ്ഗാഹകട്ഠാനം നാമേതം ഭാരിയ’’ന്തി സന്തസന്തോ വാ ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. ‘‘മയാ ഇദഞ്ചിദഞ്ച ഗഹിതം, ഇദഞ്ചിദഞ്ച ന ഗഹിത’’ന്തി ഏവം ജാനന്തോ ഗഹിതാഗഹിതം ജാനാതി നാമ. തസ്മാ യോ ഛന്ദാഗതിആദിവസേന ന ഗച്ഛതി, ഞാതകഅഞ്ഞാതകഅഡ്ഢദുഗ്ഗതേസു വിസേസം അകത്വാ ആഗതപടിപാടിയാ ഗണ്ഹാതി, സീലാചാരപടിപത്തിയുത്തോ ഹോതി സതിമാ മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ, സക്കോതി ദായകാനം വിസ്സട്ഠായ വാചായ പരിമണ്ഡലേഹി പദബ്യഞ്ജനേഹി അനുമോദനം കരോന്തോ പസാദം ജനേതും, ഏവരൂപോ സമ്മന്നിതബ്ബോ.

ഏവഞ്ച പന സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരപടിഗ്ഗാഹകം സമ്മന്നേയ്യ, ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരപടിഗ്ഗാഹകം സമ്മന്നതി, യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ. യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോ, ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (മഹാവ. ൩൪൨) –

ഇതി ഇമായ കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ അന്തോവിഹാരേ സബ്ബസങ്ഘമജ്ഝേപി ഖണ്ഡസീമായമ്പി സമ്മന്നിതും വട്ടതിയേവ. ഏവം സമ്മതേന ച വിഹാരപച്ചന്തേ വാ പധാനഘരേ വാ ന അച്ഛിതബ്ബം. യത്ഥ പന ആഗതാഗതാ മനുസ്സാ സുഖം പസ്സന്തി, താദിസേ ധുരവിഹാരട്ഠാനേ ബീജനിം പസ്സേ ഠപേത്വാ സുനിവത്ഥേന സുപാരുതേന നിസീദിതബ്ബം.

൧൯൫. ചീവരനിദഹകോപി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ചീവരനിദഹകം സമ്മന്നിതും, യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, നിഹിതാനിഹിതഞ്ച ജാനേയ്യാ’’തി വചനതോ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരനിദഹകം സമ്മന്നേയ്യ, ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരനിദഹകം സമ്മന്നതി, യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരനിദഹകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ. യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ചീവരനിദഹകോ, ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (മഹാവ. ൩൪൨) –

ഇതി ഇമായ കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ വുത്തനയേനേവ സമ്മന്നിതബ്ബോ.

൧൯൬. ഭണ്ഡാഗാരികോപി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ഭണ്ഡാഗാരികം സമ്മന്നിതും, യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഗുത്താഗുത്തഞ്ച ജാനേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൩൪൩) വചനതോ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ഭണ്ഡാഗാരികം സമ്മന്നേയ്യാ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൩൪൩) നയേന കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ സമ്മന്നിതബ്ബോ.

ഏത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൪൩) ച യത്ഥ ഛദനാദീസു കോചി ദോസോ നത്ഥി, തം ഗുത്തം. യത്ഥ പന ഛദനതിണം വാ ഛദനിട്ഠകാ വാ യത്ഥ കത്ഥചി പതിതാ, യേന ഓവസ്സതി വാ, മൂസികാദീനം വാ പവേസോ ഹോതി, ഭിത്തിആദീസു വാ കത്ഥചി ഛിദ്ദം ഹോതി, ഉപചികാ വാ ഉട്ഠഹന്തി, തം സബ്ബം അഗുത്തം നാമ. തം സല്ലക്ഖേത്വാ ഭണ്ഡാഗാരികേന പടിസങ്ഖരിതബ്ബം. സീതസമയേ ദ്വാരഞ്ച വാതപാനഞ്ച സുപിഹിതം കാതബ്ബം. സീതേന ഹി ചീവരാനി കണ്ണകിതാനി ഹോന്തി. ഉണ്ഹസമയേ അന്തരന്തരാ വാതപ്പവേസനത്ഥം വിവരിതബ്ബം. ഏവം കരോന്തോ ഹി ഗുത്താഗുത്തം ജാനാതി നാമ.

൧൯൭. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭണ്ഡാഗാരം സമ്മന്നിതും, യം സങ്ഘോ ആകങ്ഖതി വിഹാരം വാ അഡ്ഢയോഗം വാ പാസാദം വാ ഹമ്മിയം വാ ഗുഹം വാ’’തി (മഹാവ. ൩൪൩) വചനതോ ഭണ്ഡാഗാരം സമ്മന്നിത്വാ ഠപേതബ്ബം. ഏത്ഥ ച യോ ആരാമമജ്ഝേ ആരാമികസാമണേരാദീഹി അവിവിത്തോ സബ്ബേസം സമോസരണട്ഠാനേ വിഹാരോ വാ അഡ്ഢയോഗോ വാ ഹോതി, സോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. പച്ചന്തസേനാസനം പന ന സമ്മന്നിതബ്ബം. ഇമം പന ഭണ്ഡാഗാരം ഖണ്ഡസീമം ഗന്ത്വാ ഖണ്ഡസീമായ നിസിന്നേഹി സമ്മന്നിതും ന വട്ടതി. വിഹാരമജ്ഝേയേവ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം വിഹാരം ഭണ്ഡാഗാരം സമ്മന്നേയ്യാ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൩൪൩) നയേന കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ സമ്മന്നിതബ്ബം.

ചീവരപടിഗ്ഗാഹകാദീഹി പന തീഹിപി അത്തനോ വത്തം ജാനിതബ്ബം. തത്ഥ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകേന താവ യം യം മനുസ്സാ ‘‘കാലചീവര’’ന്തി വാ ‘‘അകാലചീവര’’ന്തി വാ ‘‘അച്ചേകചീവര’’ന്തി വാ ‘‘വസ്സികസാടിക’’ന്തി വാ ‘‘നിസീദന’’ന്തി വാ ‘‘പച്ചത്ഥരണ’’ന്തി വാ ‘‘മുഖപുഞ്ഛനചോള’’ന്തി വാ ദേന്തി, തം സബ്ബം ഏകരാസിം കത്വാ മിസ്സേത്വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബം, വിസും വിസും കത്വാവ ഗണ്ഹിത്വാ ചീവരനിദഹകസ്സ തഥേവ ആചിക്ഖിത്വാ ദാതബ്ബം. ചീവരനിദഹകേനപി ഭണ്ഡാഗാരികസ്സ ദദമാനേന ‘‘ഇദം കാലചീവരം…പേ… ഇദം മുഖപുഞ്ഛനചോള’’ന്തി ആചിക്ഖിത്വാവ ദാതബ്ബം. ഭണ്ഡാഗാരികേനപി തഥേവ വിസും വിസും സഞ്ഞാണം കത്വാ ഠപേതബ്ബം. തതോ സങ്ഘേന ‘‘കാലചീവരം ആഹരാ’’തി വുത്തേ കാലചീവരമേവ ദാതബ്ബം…പേ… ‘‘മുഖപുഞ്ഛനചോളം ആഹരാ’’തി വുത്തേ തദേവ ദാതബ്ബം. ഇതി ഭഗവതാ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോ അനുഞ്ഞാതോ, ചീവരനിദഹകോ അനുഞ്ഞാതോ, ഭണ്ഡാഗാരികോ അനുഞ്ഞാതോ, ഭണ്ഡാഗാരം അനുഞ്ഞാതം, ന ബാഹുലികതായ, ന അസന്തുട്ഠിതായ, അപിച ഖോ സങ്ഘാനുഗ്ഗഹായ. സചേ ഹി ആഹടാഹടം ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖൂ ഭാജേയ്യും, നേവ ആഹടം, ന അനാഹടം, ന ദിന്നം, ന അദിന്നം, ന ലദ്ധം, ന അലദ്ധം ജാനേയ്യും, ആഹടാഹടം ഥേരാസനേ വാ ദദേയ്യും, ഖണ്ഡാഖണ്ഡം വാ ഛിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹേയ്യും, ഏവം സതി അയുത്തപരിഭോഗോ ച ഹോതി, ന ച സബ്ബേസം സങ്ഗഹോ കതോ ഹോതി. ഭണ്ഡാഗാരേ പന ചീവരം ഠപേത്വാ ഉസ്സന്നകാലേ ഏകേകസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിചീവരം വാ ദ്വേ ദ്വേ വാ ഏകേകം വാ ചീവരം ദസ്സന്തി, ലദ്ധാലദ്ധം ജാനിസ്സന്തി, അലദ്ധഭാവം ഞത്വാ സങ്ഗഹം കാതും മഞ്ഞിസ്സന്തീതി.

൧൯൮. ചീവരഭാജകോവി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ചീവരഭാജകം സമ്മന്നിതും, യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഭാജിതാഭാജിതഞ്ച ജാനേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൩൪൩) വചനതോ പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോയേവ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരഭാജകം സമ്മന്നേയ്യാ’’തി(മഹാവ. ൩൪൩) ആദിനാ നയേന കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ സമ്മന്നിത്വാ ഠപേതബ്ബോ.

ഏത്ഥ സഭാഗാനം ഭിക്ഖൂനം അപാപുണന്തമ്പി മഹഗ്ഘചീവരം ദേന്തോ ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. അഞ്ഞേസം വുഡ്ഢതരാനം പാപുണന്തമ്പി മഹഗ്ഘചീവരം അദത്വാ അപ്പഗ്ഘം ദേന്തോ ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. മോഹമൂള്ഹോ ചീവരദാനവത്തം അജാനന്തോ മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. മുഖരാനം നവകാനമ്പി ഭയേന അപാപുണന്തം ഏവ മഹഗ്ഘം ചീവരം ദേന്തോ ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി നാമ. യോ ഏവം ന ഗച്ഛതി, സബ്ബേസം തുലാഭൂതോ പമാണഭൂതോ മജ്ഝത്തോ, സോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. തേനപി ചീവരം ഭാജേന്തേന പഠമം ‘‘ഇദം ഥൂലം, ഇദം സണ്ഹം, ഇദം ഘനം, ഇദം തനുകം, ഇദം പരിഭുത്തം, ഇദം അപരിഭുത്തം, ഇദം ദീഘതോ ഏത്തകം, പുഥുലതോ ഏത്തക’’ന്തി ഏവം വത്ഥാനി വിചിനിത്വാ ‘‘ഇദം ഏത്തകം അഗ്ഘതി, ഇദം ഏത്തക’’ന്തി ഏവം അഗ്ഘപരിച്ഛേദം കത്വാ സചേ സബ്ബേസം ഏകേകമേവ ദസദസഅഗ്ഘനകം പാപുണാതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ പാപുണാതി, യം നവ വാ അട്ഠ വാ അഗ്ഘതി, തം അഞ്ഞേന ഏകഅഗ്ഘനകേന ച ദ്വിഅഗ്ഘനകേന ച സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ ഏതേന ഉപായേന സമേ പടിവീസേ ഠപേത്വാ കുസോ പാതേതബ്ബോ. സചേ ഏകേകസ്സ ദീയമാനേ ചീവരേ ദിവസോ നപ്പഹോതി, ദസ ദസ ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ ദസ ദസ ചീവരപടിവീസേ ഏകതോ ബന്ധിത്വാ ഭണ്ഡികം കത്വാ ഏകോ ചീവരപടിവീസോ ഠപേതബ്ബോ. ഏവം ഠപിതേസു ചീവരപടിവീസേസു കുസോ പാതേതബ്ബോ. തേഹിപി ഭിക്ഖൂഹി പുന കുസപാതം കത്വാ ഭാജേതബ്ബം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാമണേരാനം ഉപഡ്ഢപടിവീസം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൩) വചനതോ യേ സാമണേരാ അത്തിസ്സരാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ കത്തബ്ബകമ്മം ന കരോന്തി, ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാസു യുത്താ ആചരിയുപജ്ഝായാനംയേവ വത്തപടിവത്തം കരോന്തി, അഞ്ഞേസം ന കരോന്തി, ഏതേസംയേവ ഉപഡ്ഢഭാഗോ ദാതബ്ബോ. യേ പന പുരേഭത്തഞ്ച പച്ഛാഭത്തഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സേവ കത്തബ്ബകിച്ചം കരോന്തി, തേസം സമകോ ദാതബ്ബോ. ഇദഞ്ച പിട്ഠിസമയേ ഉപ്പന്നേന ഭണ്ഡാഗാരേ ഠപിതേന അകാലചീവരേനേവ കഥിതം, കാലചീവരം പന സമകംയേവ ദാതബ്ബം. തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികം സമ്മുഞ്ജനീബന്ധനാദി സങ്ഘസ്സ ഫാതികമ്മം കത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ഏതഞ്ഹേത്ഥ സബ്ബേസം വത്തം. ഭണ്ഡാഗാരചീവരേപി സചേ സാമണേരാ ആഗന്ത്വാ ‘‘ഭന്തേ, മയം യാഗും പചാമ, ഭത്തം പചാമ, ഖജ്ജകം പചാമ, അപ്പഹരിതം കരോമ, ദന്തകട്ഠം ആഹരാമ, രങ്ഗഛല്ലിം കപ്പിയം കത്വാ ദേമ, കിം അമ്ഹേഹി ന കതം നാമാ’’തി ഉക്കുട്ഠിം കരോന്തി, സമഭാഗോവ ദാതബ്ബോ. ഏതംയേവ വിരജ്ഝിത്വാ കരോന്തി, യേസഞ്ച കരണഭാവോ ന പഞ്ഞായതി, തേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാമണേരാനം ഉപഡ്ഢപടിവീസം ദാതു’’ന്തി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘സചേ സാമണേരാ ‘കസ്മാ മയം, ഭന്തേ, സങ്ഘകമ്മം ന കരോമ, കരിസ്സാമാ’തി യാചന്തി, സമപടിവീസോ ദാതബ്ബോ’’തി വുത്തം.

സചേ കോചി ഭിക്ഖു സകം ഭാഗം ഗഹേത്വാ സത്ഥം ലഭിത്വാ നദിം വാ കന്താരം വാ ഉത്തരിത്വാ ദിസാപക്കമിതുകാമോ ഹോതി, തസ്സ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉത്തരന്തസ്സ സകം ഭാഗം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൩) വചനതോ ചീവരേസു ഭണ്ഡാഗാരതോ ബഹി നീഹടേസു ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സന്നിപതിതേ ചീവരഭാജകേന ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോട്ഠാസേന ഏത്തകേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി തക്കേത്വാ നയഗ്ഗാഹേന സമഭാഗേന ചീവരം ദാതബ്ബം. തുലായ തുലിതമിവ ഹി സമസമം ദാതും ന സക്കാ, തസ്മാ ഊനം വാ ഹോതു അധികം വാ, ഏവം തക്കേന നയേന ദിന്നം സുദിന്നം. നേവ ഊനകം പുന ദാതബ്ബം, നാതിരിത്തം പടിഗ്ഗണ്ഹിതബ്ബം. സചേ ദസ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, സാടകാപി ദസേവ, തേസു ഏകോ ദ്വാദസ അഗ്ഘതി, സേസാ ദസഗ്ഘനകാ. സബ്ബേസു ദസഗ്ഘനകവസേന കുസേ പാതിതേ യസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദ്വാദസഗ്ഘനകോ കുസോ പാതിതോ, തേന യത്തകം തസ്മിം പടിവീസേ അധികം, തത്തകം അഗ്ഘനകം യം കിഞ്ചി അത്തനോ സന്തകം കപ്പിയഭണ്ഡം ദത്വാ സോ അതിരേകഭാഗോ ഗഹേതബ്ബോ. സചേ സബ്ബേസം പഞ്ച പഞ്ച വത്ഥാനി പത്താനി, സേസാനിപി അത്ഥി, ഏകേകം പന ന പാപുണാതി, ഛിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബാനി.

ഛിന്ദന്തേന ച അഡ്ഢമണ്ഡലാദീനം വാ ഉപാഹനത്ഥവികാദീനം വാ പഹോനകാനി ഖണ്ഡാനി കത്വാ ദാതബ്ബാനി. ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദേന ചതുരങ്ഗുലവിത്ഥാരമ്പി അനുവാതപ്പഹോനകായാമം ഖണ്ഡം കത്വാ ദാതും വട്ടതി, അപരിഭോഗം പന ന കാതബ്ബം. സചേപി ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോട്ഠാസേ ഏകം വാ ദ്വേ വാ വത്ഥാനി നപ്പഹോന്തി, തത്ഥ അഞ്ഞം സാമണകം പരിക്ഖാരം ഠപേത്വാ യോ തേന തുസ്സതി, തസ്സ തം ഭാഗം കത്വാ പച്ഛാ കുസപാതോ കാതബ്ബോ. സചേ ദസ ദസ ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ വഗ്ഗം കരോന്താനം ഏകോ വഗ്ഗോ ന പൂരതി, അട്ഠ വാ നവ വാ ഹോന്തി, തേസം അട്ഠ വാ നവ വാ കോട്ഠാസാ ‘‘തുമ്ഹേ ഇമേ ഗഹേത്വാ വിസും ഭാജേഥാ’’തി ദാതബ്ബാ. ഏവം ദത്വാ പച്ഛാ കുസപാതോ കാതബ്ബോ.

൧൯൯. ഇദാനി ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ ചീവരസ്സ ഉപ്പാദായ, സീമായ ദേതി, കതികായ ദേതി, ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തിയാ ദേതി, സങ്ഘസ്സ ദേതി, ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതി, വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദേതി, ആദിസ്സ ദേതി, പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീ’’തി (മഹാവ. ൩൭൯) ചീവരാനം പടിലാഭഖേത്തദസ്സനത്ഥം യാ താ അട്ഠ മാതികാ വുത്താ, താസം വസേന വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

തത്ഥ ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി ഏവം സീമം പരാമസിത്വാ ദേന്തോ സീമായ ദേതി നാമ. ഏവം സീമായ ദിന്നം യാവതികാ ഭിക്ഖൂ അന്തോസീമാഗതാ, തേഹി ഭാജേതബ്ബം. സീമാ ച നാമേസാ ഖണ്ഡസീമാ ഉപചാരസീമാ സമാനസംവാസസീമാ അവിപ്പവാസസീമാ ലാഭസീമാ ഗാമസീമാ നിഗമസീമാ നഗരസീമാ അബ്ഭന്തരസീമാ ഉദകുക്ഖേപസീമാ ജനപദസീമാ രട്ഠസീമാ രജ്ജസീമാ ദീപസീമാ ചക്കവാളസീമാതി പന്നരസവിധാ ഹോതി. തത്ഥ ഖണ്ഡസീമാ സീമാകഥായം വുത്താവ. ഉപചാരസീമാ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപേന, അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേന പരിച്ഛിന്നാ ഹോതി. അപിച ഭിക്ഖൂനം ധുവസന്നിപാതട്ഠാനതോ പരിയന്തേ ഠിതഭോജനസാലതോ വാ നിബദ്ധവസനആവാസതോ വാ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ദ്വിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തോ ഉപചാരസീമാതി വേദിതബ്ബാ. സാ പന ആവാസേസു വഡ്ഢന്തേസു വഡ്ഢതി, പരിഹായന്തേസു പരിഹായതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഭിക്ഖൂസുപി വഡ്ഢന്തേസു വഡ്ഢതീ’’തി വുത്തം. തസ്മാ സചേ വിഹാരേ സന്നിപതിതഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാ ഹുത്വാ യോജനസതമ്പി പൂരേത്വാ നിസീദന്തി, യോജനസതമ്പി ഉപചാരസീമാവ ഹോതി, സബ്ബേസം ലാഭോ പാപുണാതി. സമാനസംവാസഅവിപ്പവാസസീമാദ്വയമ്പി വുത്തമേവ. ലാഭസീമാ നാമ നേവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന അനുഞ്ഞാതാ, ന ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി ഠപിതാ, അപിച ഖോ രാജരാജമഹാമത്താ വിഹാരം കാരേത്വാ ഗാവുതം വാ അഡ്ഢയോജനം വാ യോജനം വാ സമന്തതോ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘അയം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ലാഭസീമാ’’തി നാമലിഖിതകേ ഥമ്ഭേ നിഖണിത്വാ ‘‘യം ഏത്ഥന്തരേ ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി സീമാ ഠപേന്തി, അയം ലാഭസീമാ നാമ. ഗാമനിഗമനഗരഅബ്ഭന്തരഉദകുക്ഖേപസീമാപി വുത്താ ഏവ.

ജനപദസീമാ നാമ കാസികോസലരട്ഠാദീനം അന്തോ ബഹൂ ജനപദാ ഹോന്തി, തത്ഥ ഏകേകോ ജനപദപരിച്ഛേദോ ജനപദസീമാ. രട്ഠസീമാ നാമ കാസികോസലാദിരട്ഠപരിച്ഛേദോ. രജ്ജസീമാ നാമ ‘‘ചോളഭോഗോ കേരളഭോഗോ’’തി ഏവം ഏകേകസ്സ രഞ്ഞോ ആണാപവത്തിട്ഠാനം. ദീപസീമാ നാമ സമുദ്ദന്തേന പരിച്ഛിന്നമഹാദീപാ ച അന്തരദീപാ ച. ചക്കവാളസീമാ ചക്കവാളപബ്ബതേനേവ പരിച്ഛിന്നാ. ഏവമേതാസു സീമാസു ഖണ്ഡസീമായ കേനചി കമ്മേന സന്നിപതിതം സങ്ഘം ദിസ്വാ ‘‘ഏത്ഥേവ സീമായ സങ്ഘസ്സ ദേമീ’’തി വുത്തേ യാവതികാ ഭിക്ഖൂ അന്തോഖണ്ഡസീമാഗതാ, തേഹി ഭാജേതബ്ബം. തേസംയേവ ഹി തം പാപുണാതി, അഞ്ഞേസം സീമന്തരികായ വാ ഉപചാരസീമായ വാ ഠിതാനമ്പി ന പാപുണാതി. ഖണ്ഡസീമായ ഠിതേ പന രുക്ഖേ വാ പബ്ബതേ വാ ഠിതസ്സ ഹേട്ഠാ വാ പഥവീവേമജ്ഝഗതസ്സ പാപുണാതിയേവ. ‘‘ഇമിസ്സാ ഉപചാരസീമായ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം പന ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികാസു ഠിതാനമ്പി പാപുണാതി. ‘‘സമാനസംവാസസീമായ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം പന ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികാസു ഠിതാനം ന പാപുണാതി. അവിപ്പവാസസീമാലാഭസീമാസു ദിന്നം താസു സീമാസു അന്തോഗതാനം പാപുണാതി. ഗാമസീമാദീസു ദിന്നം താസം സീമാനം അബ്ഭന്തരേ ബദ്ധസീമായ ഠിതാനമ്പി പാപുണാതി. അബ്ഭന്തരസീമാഉദകുക്ഖേപസീമാസു ദിന്നം തത്ഥ അന്തോഗതാനംയേവ പാപുണാതി. ജനപദരട്ഠരജ്ജദീപചക്കവാളസീമാസുപി ഗാമസീമാദീസു വുത്തസദിസോയേവ വിനിച്ഛയോ.

സചേ പന ജമ്ബുദീപേ ഠിതോ ‘‘തമ്ബവണ്ണിദീപേ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, തമ്ബപണ്ണിദീപതോ ഏകോപി ആഗന്ത്വാ സബ്ബേസം ഗണ്ഹിതും ലഭതി. സചേപി തത്രേവ ഏകോ സഭാഗഭിക്ഖു സഭാഗാനം ഭാഗം ഗണ്ഹാതി, ന വാരേതബ്ബോ. ഏവം താവ യോ സീമം പരാമസിത്വാ ദേതി, തസ്സ ദാനേ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. യോ പന ‘‘അസുകസീമായ’’ന്തി വത്തും ന ജാനാതി, കേവലം ‘‘സീമാ’’തി വചനമത്തമേവ ജാനന്തോ വിഹാരം ആഗന്ത്വാ ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘സീമട്ഠകസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വാ ഭണതി, സോ പുച്ഛിതബ്ബോ ‘‘സീമാ നാമ ബഹുവിധാ, കതരസീമം സന്ധായ ഭണസീ’’തി. സചേ വദതി ‘‘അഹം ‘അസുകസീമാ’തി ന ജാനാമി, സീമട്ഠകസങ്ഘോ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹതൂ’’തി, കതരസീമായ ഭാജേതബ്ബം? മഹാസീവത്ഥേരോ കിരാഹ ‘‘അവിപ്പവാസസീമായാ’’തി. തതോ നം ആഹംസു ‘‘അവിപ്പവാസസീമാ നാമ തിയോജനാപി ഹോതി, ഏവം സന്തേ തിയോജനേ ഠിതാ ലാഭം ഗണ്ഹിസ്സന്തി, തിയോജനേ ഠത്വാ ആഗന്തുകവത്തം പൂരേത്വാ ആരാമം പവിസിതബ്ബം ഭവിസ്സതി, ഗമികോ തിയോജനം ഗന്ത്വാ സേനാസനം ആപുച്ഛിസ്സതി, നിസ്സയപ്പടിപന്നസ്സ തിയോജനാതിക്കമേ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭിസ്സതി, പാരിവാസികേന തിയോജനം അതിക്കമിത്വാ അരുണം ഉട്ഠപേതബ്ബം ഭവിസ്സതി, ഭിക്ഖുനിയാ തിയോജനേ ഠത്വാ ആരാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛിതബ്ബം ഭവിസ്സതി, സബ്ബമ്പേതം ഉപചാരസീമാപരിച്ഛേദവസേനേവ കാതും വട്ടതി, തസ്മാ ഉപചാരസീമായ ഭാജേതബ്ബ’’ന്തി.

൨൦൦. കതികായ ദേതീതി ഏത്ഥ പന കതികാ നാമ സമാനലാഭകതികാ. തത്രേവം കതികാ കാതബ്ബാ, ഏകസ്മിം വിഹാരേ സന്നിപതിതേഹി ഭിക്ഖൂഹി യം വിഹാരം സങ്ഗണ്ഹിതുകാമാ സമാനലാഭം കാതും ഇച്ഛന്തി, തസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘അസുകോ നാമ വിഹാരോ പോരാണകോ’’തി വാ ‘‘ബുദ്ധാധിവുത്ഥോ’’തി വാ ‘‘അപ്പലാഭോ’’തി വാ യ കിഞ്ചി കാരണം വത്വാ ‘‘തം വിഹാരം ഇമിനാ വിഹാരേന സദ്ധിം ഏകലാഭം കാതും സങ്ഘസ്സ രുച്ചതീ’’തി തിക്ഖത്തും സാവേതബ്ബം. ഏത്താവതാ തസ്മിം വിഹാരേ നിസിന്നോപി ഇധ നിസിന്നോവ ഹോതി. തസ്മിം വിഹാരേപി സങ്ഘേന ഏവമേവ കാതബ്ബം. ഏത്താവതാ ഇധ നിസിന്നോപി തസ്മിം നിസിന്നോവ ഹോതി. ഏകസ്മിം വിഹാരേ ലാഭേ ഭാജിയമാനേ ഇതരസ്മിം ഠിതസ്സ ഭാഗം ഗഹേതും വട്ടതി. ഏവം ഏകേന വിഹാരേന സദ്ധിം ബഹൂപി ആവാസാ ഏകലാഭാ കാതബ്ബാ. ഏവഞ്ച കതേ ഏകസ്മിം ആവാസേ ദിന്നേ സബ്ബത്ഥ ദിന്നം ഹോതി.

൨൦൧. ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തി നാമ അത്തനോ പരിച്ചാഗപഞ്ഞാപനട്ഠാനം, യത്ഥ സങ്ഘസ്സ ധുവകാരാ കരീയന്തി. ഏത്ഥ ച യസ്മിം വിഹാരേ ഇമസ്സ ചീവരദായകസ്സ സന്തകം സങ്ഘസ്സ പാകവട്ടം വാ വത്തതി, യസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ അത്തനോ ഭാരം കത്വാ സദാ ഗേഹേ ഭോജേതി, യത്ഥ വാ തേന ആവാസോ കാരിതോ, സലാകഭത്താദീനി വാ നിബദ്ധാനി, ഇമേ ധുവകാരാ നാമ. യേന പന സകലോപി വിഹാരോ പതിട്ഠാപിതോ, തത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, തസ്മാ സചേ സോ ‘‘യത്ഥ മയ്ഹം ധുവകാരാ കരീയന്തി, തത്ഥ ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘തത്ഥ ദേഥാ’’തി വാ ഭണതി, ബഹൂസു ചേപി ഠാനേസു ധുവകാരാ ഹോന്തി, സബ്ബത്ഥ ദിന്നമേവ ഹോതി. സചേ പന ഏകസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ബഹുതരാ ഹോന്തി, തേഹി വത്തബ്ബം ‘‘തുമ്ഹാകം ധുവകാരേ ഏകത്ഥ ഭിക്ഖൂ ബഹൂ, ഏകത്ഥ അപ്പകാ’’തി. സചേ ‘‘ഭിക്ഖുഗണനായ ഗണ്ഹഥാ’’തി ഭണതി, തഥാ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച വത്ഥഭേസജ്ജാദി അപ്പകമ്പി സുഖേന ഭാജീയതി. യദി പന മഞ്ചോ വാ പീഠം വാ ഏകമേവ ഹോതി, തം പുച്ഛിത്വാ യസ്സ വിഹാരസ്സ, ഏകവിഹാരേപി വാ യസ്സ സേനാസനസ്സ സോ വിചാരേതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം. സചേപി ‘‘അസുകഭിക്ഖു ഗണ്ഹതൂ’’തി വദതി, വട്ടതി. അഥ ‘‘മയ്ഹം ധുവകാരേ ദേഥാ’’തി വത്വാ അവിചാരേത്വാ ഗച്ഛതി, സങ്ഘസ്സപി വിചാരേതും വട്ടതി. ഏവം പന വിചാരേതബ്ബം, ‘‘സങ്ഘത്ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനേ ദേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ തത്ഥ സേനാസനം പരിപുണ്ണം ഹോതി, യത്ഥ നപ്പഹോതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം. സചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ‘‘മയ്ഹം വസനട്ഠാനേ സേനാസനപരിഭോഗഭണ്ഡം നത്ഥീ’’തി വദതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം.

൨൦൨. സങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ പന സചേ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദേതി, ഉപചാരസീമായ ഠിതേന സങ്ഘേന ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ കാലം ഘോസേത്വാ ഭാജേതബ്ബാനി, സീമട്ഠകസ്സ അസമ്പത്തസ്സപി ഭാഗം ഗണ്ഹന്തോ ന വാരേതബ്ബോ. വിഹാരോ മഹാ ഹോതി, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ വത്ഥേസു ദീയമാനേസു അലസജാതികാ മഹാഥേരാ പച്ഛാ ആഗച്ഛന്തി, ‘‘ഭന്തേ, വീസതിവസ്സാനം ദീയതി, തുമ്ഹാകം ഠിതികാ അതിക്കന്താ’’തി ന വത്തബ്ബാ, ഠിതികം ഠപേത്വാ തേസം ദത്വാ പച്ഛാ ഠിതിഭായ ദാതബ്ബം. ‘‘അസുകവിഹാരേ കിര ബഹു ചീവരം ഉപ്പന്ന’’ന്തി സുത്വാ യോജനന്തരികവിഹാരതോപി ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, സമ്പത്തസമ്പത്താനം ഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബം, അസമ്പത്താനമ്പി ഉപചാരസീമം പവിട്ഠാനം അന്തേവാസികാദീസു ഗണ്ഹന്തേസു ദാതബ്ബമേവ. ‘‘ബഹിഉപചാരസീമായ ഠിതാനം ദേഥാ’’തി വദന്തി, ന ദാതബ്ബം. സചേ പന ഉപചാരസീമം ഓക്കന്തേഹി ഏകാബദ്ധാ ഹുത്വാ അത്തനോ വിഹാരദ്വാരേ വാ അന്തോവിഹാരേയേവ വാ ഹോന്തി, പരിസവസേന വഡ്ഢിതാ നാമ സീമാ ഹോതി, തസ്മാ ദാതബ്ബം. സങ്ഘനവകസ്സ ദിന്നേപി പച്ഛാ ആഗതാനം ദാതബ്ബമേവ. ദുതിയഭാഗേ പന ഥേരാസനം ആരുള്ഹേ ആഗതാനം പഠമഭാഗോ ന പാപുണാതി, ദുതിയഭാഗതോ വസ്സഗ്ഗേന ദാതബ്ബം.

ഏകസ്മിം വിഹാരേ ദസ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, ദസ വത്ഥാനി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ദേന്തി, പാടേക്കം ഭാജേതബ്ബാനി. സചേ ‘‘സബ്ബാനേവ അമ്ഹാകം പാപുണന്തീ’’തി ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി, ദുപ്പാപിതാനി ചേവ ദുഗ്ഗഹിതാനി ച, ഗതഗതട്ഠാനേ സങ്ഘികാനേവ ഹോന്തി. ഏകം പന ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘ഇദം തുമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി സങ്ഘത്ഥേരസ്സ പാപേത്വാ ‘‘സേസാനി അമ്ഹാകം പാപുണന്തീ’’തി ഗഹേതും വട്ടതി. ഏകമേവ വത്ഥം ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ആഹരന്തി, അഭാജേത്വാവ ‘‘അമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി ഗണ്ഹന്തി, ദുപ്പാപിതഞ്ചേവ ദുഗ്ഗഹിതഞ്ച. സത്ഥകേന വാ ഹലിദ്ദിആദിനാ വാ ലേഖം കത്വാ ഏകകോട്ഠാസം ‘‘ഇദം ഠാനം തുമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി സങ്ഘത്ഥേരസ്സ പാപേത്വാ ‘‘സേസം അമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി ഗഹേതും വട്ടതി. യം പന വത്ഥസ്സേവ പുപ്ഫം വാ വലി വാ, തേന പരിച്ഛേദം കാതും ന വട്ടതി. സചേ ഏകം തന്തം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘ഇദം ഠാനം തുമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി ഥേരസ്സ ദത്വാ ‘‘സേസം അമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി ഗണ്ഹന്തി, വട്ടതി. ഖണ്ഡം ഖണ്ഡം ഛിന്ദിത്വാ ഭാജിയമാനം വട്ടതിയേവ.

ഏകഭിക്ഖുകേ വിഹാരേ സങ്ഘസ്സ ചീവരേസു ഉപ്പന്നേസു സചേ പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ സോ ഭിക്ഖു ‘‘സബ്ബാനി മയ്ഹം പാപുണന്തീ’’തി ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതാനി, ഠിതികാ പന ന തിട്ഠതി. സചേ ഏകേകം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘ഇദം മയ്ഹം പാപുണാതീ’’തി ഗണ്ഹാതി, ഠിതികാ തിട്ഠതി. തത്ഥ അട്ഠിതായ ഠിതികായ പുന അഞ്ഞസ്മിം ചീവരേ ഉപ്പന്നേ സചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ആഗച്ഛതി, മജ്ഝേ ഛിന്ദിത്വാ ദ്വീഹിപി ഗഹേതബ്ബം. ഠിതായ ഠിതികായ പുന അഞ്ഞസ്മിം ചീവരേ ഉപ്പന്നേ സചേ നവകതരോ ആഗച്ഛതി, ഠിതികാ ഹേട്ഠാ ഓരോഹതി. സചേ വുഡ്ഢതരോ ആഗച്ഛതി, ഠിതികാ ഉദ്ധം ആരോഹതി. അഥ അഞ്ഞോ നത്ഥി, പുന അത്തനോ പാപേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ യേന കേനചി ആകാരേന സങ്ഘം ആമസിത്വാ ദിന്നം പന പംസുകൂലികാനം ന വട്ടതി ‘‘ഗഹപതിചീവരം പടിക്ഖിപാമി, പംസുകൂലികങ്ഗം സമാദിയാമീ’’തി വുത്തത്താ, ന പന അകപ്പിയത്താ. ഭിക്ഖുസങ്ഘേന അപലോകേത്വാ ദിന്നമ്പി ന ഗഹേതബ്ബം. യം പന ഭിക്ഖു അത്തനോ സന്തകം ദേതി, തം ഭിക്ഖുദത്തിയം നാമ വട്ടതി, പംസുകൂലം പന ന ഹോതി. ഏവം സന്തേപി ധുതങ്ഗം ന ഭിജ്ജതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനം ദേമ, ഥേരാനം ദേമാ’’തി വുത്തേ പന പംസുകൂലികാനമ്പി വട്ടതി, ‘‘ഇദം വത്ഥം സങ്ഘസ്സ ദേമ, ഇമിനാ ഉപാഹനത്ഥവികപത്തത്ഥവികആയോഗഅംസബദ്ധകാദീനി കരോന്തൂ’’തി ദിന്നമ്പി വട്ടതി. പത്തത്ഥവികാദീനം അത്ഥായ ദിന്നാനി ബഹൂനിപി ഹോന്തി, ചീവരത്ഥായപി പഹോന്തി, തതോ ചീവരം കത്വാ പാരുപിതും വട്ടതി. സചേ പന സങ്ഘോ ഭാജിതാതിരിത്താനി വത്ഥാനി ഛിന്ദിത്വാ ഉപാഹനത്ഥവികാദീനം അത്ഥായ ഭാജേതി, തതോ ഗഹേതും ന വട്ടതി. സാമികേഹി വിചാരിതമേവ ഹി വട്ടതി, ന ഇതരം. പംസുകൂലികം ‘‘സങ്ഘസ്സ ധമ്മകരണപടാദീനം അത്ഥായ ദേമാ’’തി വുത്തേപി ഗഹേതും വട്ടതി, പരിക്ഖാരോ നാമ പംസുകൂലികാനമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബോ. യം തത്ഥ അതിരേകം ഹോതി, തം ചീവരേപി ഉപനേതും വട്ടതി. സുത്തം സങ്ഘസ്സ ദേന്തി, പംസുകൂലികേഹിപി ഗഹേതബ്ബം. അയം താവ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നേസു വിനിച്ഛയോ. സചേ പന ബഹിഉപചാരസീമായ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി സങ്ഘത്ഥേരസ്സ വാ സങ്ഘനവകസ്സ വാ ആരോചേതി, സചേപി യോജനം ഫരിത്വാ പരിസാ ഠിതാ ഹോതി, ഏകാബദ്ധാ ചേ, സബ്ബേസം പാപുണാതി. യേ പന ദ്വാദസഹി ഹത്ഥേഹി പരിസം അസമ്പത്താ, തേസം ന പാപുണാതി.

൨൦൩. ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വുത്തേപി ‘‘ദ്വിധാ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി, ‘‘ദ്വിന്നം സങ്ഘാനം ദമ്മീ’’തി, ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീസങ്ഘസ്സ ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേപി ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദിന്നമേവ ഹോതി. തത്ഥ സചേ ബഹുകാപി ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, ഏകാ ഭിക്ഖുനീ ഹോതി, ഉപഡ്ഢം ദാതബ്ബം, ദ്വേ ഭാഗേ സമേ കത്വാ ഏകോ ഭാഗോ ദാതബ്ബോതി അത്ഥോ. സചേ ബഹുകാപി ഭിക്ഖുനിയോ ഹോന്തി, ഏകോ ഭിക്ഖു ഹോതി, ഉപഡ്ഢം ദാതബ്ബം. ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേ സചേ ദസ ദസ ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഹോന്തി, ഏകവീസതി പടിവീസേ കത്വാ ഏകോ പുഗ്ഗലസ്സ ദാതബ്ബോ, ദസ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, ദസ ഭിക്ഖുനീസങ്ഘസ്സ. യേന പുഗ്ഗലികോ ലദ്ധോ, സോ സങ്ഘതോപി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹേതും ലഭതി. കസ്മാ? ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ. ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച ചേതിയസ്സ ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ. ഇധ പന ചേതിയസ്സ സങ്ഘതോ പാപുണനകോട്ഠാസോ നാമ നത്ഥി, ഏകപുഗ്ഗലസ്സ പത്തകോട്ഠാസസമോവ കോട്ഠാസോ ഹോതി. ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ദ്വാവീസതി കോട്ഠാസേ കത്വാ ദസ ഭിക്ഖൂനം, ദസ ഭിക്ഖുനീനം, ഏകോ പുഗ്ഗലസ്സ, ഏകോ ചേതിയസ്സ ദാതബ്ബോ. തത്ഥ പുഗ്ഗലോ സങ്ഘതോപി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹേതും ലഭതി, ചേതിയസ്സ ഏകോയേവ.

‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പന ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം, ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ദാതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പന പുഗ്ഗലോ വിസും ന ലഭതി, പാപുണനട്ഠാനതോ ഏകമേവ ലഭതി. കസ്മാ? ഭിക്ഖുസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സ ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസോ ലബ്ഭതി, പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതി, തസ്മാ ഏകം ചേതിയസ്സ ദത്വാ അവസേസം ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ഭാജേതബ്ബം.

‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേപി മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ന ദാതബ്ബം, പുഗ്ഗലഗണനായ ഏവ വിഭജിതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച, ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച ചേതിയസ്സ ച, ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി ഏവം വുത്തേപി ചേതിയസ്സ ഏകപടിവീസോ ലബ്ഭതി, പുഗ്ഗലസ്സ വിസും നത്ഥി, ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ഏവ ഭാജേതബ്ബം. യഥാ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം ആദിം കത്വാ നയോ നീതോ, ഏവം ഭിക്ഖുനീസങ്ഘം ആദിം കത്വാപി നേതബ്ബോ.

‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതി, വസ്സഗ്ഗേനേവ ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ വിസും പടിവീസോ ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സേവ വിസും ലബ്ഭതി, ന പുഗ്ഗലസ്സ. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി വിസും ന ലബ്ഭതി, ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സേവ വിസും ലബ്ഭതി, ന പുഗ്ഗലസ്സ. ഭിക്ഖുനീസങ്ഘം ആദിം കത്വാപി ഏവമേവ യോജേതബ്ബം.

പുബ്ബേ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തി, ഭഗവാ മജ്ഝേ നിസീദതി, ദക്ഖിണതോ ഭിക്ഖൂ, വാമതോ ഭിക്ഖുനിയോ നിസീദന്തി, ഭഗവാ ഉഭിന്നം സങ്ഘത്ഥേരോ, തദാ ഭഗവാ അത്തനാ ലദ്ധപച്ചയേ അത്തനാപി പരിഭുഞ്ജതി, ഭിക്ഖൂനമ്പി ദാപേതി. ഏതരഹി പന പണ്ഡിതമനുസ്സാ സധാതുകം പടിമം വാ ചേതിയം വാ ഠപേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തി, പടിമായ വാ ചേതിയസ്സ വാ പുരതോ ആധാരകേ പത്തം ഠപേത്വാ ദക്ഖിണോദകം ദത്വാ ‘‘ബുദ്ധാനം ദേമാ’’തി, തത്ഥ പഠമം ഖാദനീയഭോജനീയം ദേന്തി, വിഹാരം വാ ആഹരിത്വാ ‘‘ഇദം ചേതിയസ്സ ദേമാ’’തി പിണ്ഡപാതഞ്ച മാലാഗന്ധാദീനി ച ദേന്തി, തത്ഥ കഥം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? മാലാഗന്ധാദീനി താവ ചേതിയേ ആരോപേതബ്ബാനി, വത്ഥേഹി പടാകാ, തേലേന പദീപാ കാതബ്ബാ. പിണ്ഡപാതമധുഫാണിതാദീനി പന യോ നിബദ്ധചേതിയജഗ്ഗകോ ഹോതി പബ്ബജിതോ വാ ഗഹട്ഠോ വാ, തസ്സ ദാതബ്ബാനി. നിബദ്ധജഗ്ഗകേ അസതി ആഹടഭത്തം ഠപേത്വാ വത്തം കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ഉപകട്ഠേ കാലേ ഭുഞ്ജിത്വാ പച്ഛാപി വത്തം കാതും വട്ടതിയേവ. മാലാഗന്ധാദീസു ച യം കിഞ്ചി ‘‘ഇദം ഹരിത്വാ ചേതിയേ പൂജം കരോഥാ’’തി വുത്തേ ദൂരമ്പി ഹരിത്വാ പൂജേതബ്ബം, ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഹരാ’’തി വുത്തേപി ഹരിതബ്ബം. സചേ പന ‘‘അഹം പിണ്ഡായ ചരാമി, ആസനസാലായ ഭിക്ഖൂ അത്ഥി, തേ ഹരിസ്സന്തീ’’തി വുത്തേ ‘‘ഭന്തേ, തുയ്ഹമേവ ദമ്മീ’’തി വദതി, ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അഥ പന ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദസ്സാമീ’’തി ഹരന്തസ്സ ഗച്ഛതോ അന്തരാവ കാലോ ഉപകട്ഠോ ഹോതി, അത്തനോ പാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

൨൦൪. വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ പന സചേ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദേതി, യത്തകാ ഭിക്ഖൂ തസ്മിം ആവാസേ വസ്സച്ഛേദം അകത്വാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാ, തേഹി ഭാജേതബ്ബം, അഞ്ഞേസം ന പാപുണാതി. ദിസാപക്കന്തസ്സപി സതി ഗാഹകേ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ ദാതബ്ബം. ‘‘അനത്ഥതേ പന കഥിനേ അന്തോഹേമന്തേ ഏവഞ്ച വത്വാ ദിന്നം പച്ഛിമവസ്സംവുട്ഠാനമ്പി പാപുണാതീ’’തി ലക്ഖണഞ്ഞൂ വദന്തി. അട്ഠകഥാസു പനേതം ന വിചാരിതം. സചേ പന ബഹിഉപചാരസീമായം ഠിതോ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, സമ്പത്താനം സബ്ബേസം പാപുണാതി. അഥ ‘‘അസുകവിഹാരേ വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സാ’’തി വദതി, തത്ര വസ്സംവുട്ഠാനമേവ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ പാപുണാതി. സചേ പന ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ ഏവം വദതി, തത്ര സമ്മുഖീഭൂതാനം സബ്ബേസം പാപുണാതി. കസ്മാ? പിട്ഠിസമയേ ഉപ്പന്നത്താ. അന്തോവസ്സേയേവ ‘‘വസ്സം വസന്താനം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ ഛിന്നവസ്സാ ന ലഭന്തി, വസ്സം വസന്താവ ലഭന്തി. ചീവരമാസേ പന ‘‘വസ്സം വസന്താനം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പച്ഛിമികായ വസ്സൂപഗതാനംയേവ പാപുണാതി, പുരിമികായ വസ്സൂപഗതാനഞ്ച ഛിന്നവസ്സാനഞ്ച ന പാപുണാതി.

ചീവരമാസതോ പട്ഠായ യാവ ഹേമന്തസ്സ പച്ഛിമോ ദിവസോ, താവ ‘‘വസ്സാവാസികം ദേമാ’’തി വുത്തേ കഥിനം അത്ഥതം വാ ഹോതു അനത്ഥതം വാ, അതീതവസ്സംവുട്ഠാനമേവ പാപുണാതി. ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ വുത്തേ പന മാതികാ ആരോപേതബ്ബാ ‘‘അതീതപസ്സാവാസസ്സ പഞ്ച മാസാ അതിക്കന്താ, അനാഗതോ ചാതുമാസച്ചയേന ഭവിസ്സതി, കതരവസ്സാവാസസ്സ ദേസീ’’തി. സചേ ‘‘അതീതവസ്സംവുട്ഠാനം ദമ്മീ’’തി വദതി, തം അന്തോവസ്സംവുട്ഠാനമേവ പാപുണാതി, ദിസാപക്കന്താനമ്പി സഭാഗാ ഗണ്ഹിതും ലഭന്തി. സചേ ‘‘അനാഗതേ വസ്സാവാസികം ദമ്മീ’’തി വദതി, തം ഠപേത്വാ വസ്സൂപനായികദിവസേ ഗഹേതബ്ബം. അഥ ‘‘അഗുത്തോ വിഹാരോ, ചോരഭയം അത്ഥി, ന സക്കാ ഠപേതും ഗണ്ഹിത്വാ വാ ആഹിണ്ഡിതു’’ന്തി വുത്തേ ‘‘സമ്പത്താനം ദമ്മീ’’തി വദതി, ഭാജേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. സചേ വദതി ‘‘ഇതോ മേ, ഭന്തേ, തതിയേ വസ്സേ വസ്സാവാസികം ന ദിന്നം, തം ദമ്മീ’’തി, തസ്മിം അന്തോവസ്സേ വുട്ഠഭിക്ഖൂനം പാപുണാതി. സചേ തേ ദിസാ പക്കന്താ, അഞ്ഞോ വിസ്സാസികോ ഗണ്ഹാതി, ദാതബ്ബം. അഥേകോയേവ അവസിട്ഠോ, സേസാ കാലകതാ, സബ്ബം ഏകസ്സേവ പാപുണാതി. സചേ ഏകോപി നത്ഥി, സങ്ഘികം ഹോതി, സമ്മുഖീഭൂതേഹി ഭാജേതബ്ബം.

൨൦൫. ആദിസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ പന യാഗുയാ വാ ഭത്തേ വാ ഖാദനീയേ വാ ചീവരേ വാ സേനാസനേ വാ ഭേസജ്ജേ വാ ആദിസിത്വാ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദേന്തോ ആദിസ്സ ദേതി നാമ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ – ഭിക്ഖൂ അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ യാഗുയാ നിമന്തേത്വാ തേസം ഘരം പവിട്ഠാനം യാഗും ദേതി, യാഗും ദത്വാ പീതായ യാഗുയാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി യേഹി മയ്ഹം യാഗു പീതാ, തേസം ദമ്മീ’’തി ദേതി, യേഹി നിമന്തിതേഹി യാഗു പീതാ, തേസംയേവ പാപുണാതി. യേഹി പന ഭിക്ഖാചാരവത്തേന ഘരദ്വാരേന ഗച്ഛന്തേഹി വാ ഘരം പവിട്ഠേഹി വാ യാഗു ലദ്ധാ, യേസം വാ ആസനസാലതോ പത്തം ആഹരിത്വാ മനുസ്സേഹി നീതാ, യേസം വാ ഥേരേഹി പേസിതാ, തേസം ന പാപുണാതി. സചേ പന നിമന്തിഹഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം അഞ്ഞേപി ബഹൂ ആഗന്ത്വാ അന്തോഗേഹഞ്ച ബഹിഗേഹഞ്ച പൂരേത്വാ നിസിന്നാ, ദായകോ ച ഏവം വദതി ‘‘നിമന്തിതാ വാ ഹോന്തു അനിമന്തിതാ വാ, യേസം മയാ യാഗു ദിന്നാ, സബ്ബേസം ഇമാനി വത്ഥാനി ഹോന്തൂ’’തി, സബ്ബേസം പാപുണാതി. യേഹി പന ഥേരാനം ഹത്ഥതോ യാഗു ലദ്ധാ, തേസം ന പാപുണാതി. അഥ സോ ‘‘യേഹി മയ്ഹം യാഗു പീതാ, സബ്ബേസം ഹോതൂ’’തി വദതി, സബ്ബേസം പാപുണാതി. ഭത്തഖാദനീയേസുപി ഏസേവ നയോ. ചീവരേ പന പുബ്ബേപി തേന വസ്സം വാസേത്വാ ഭിക്ഖൂനം ചീവരം ദിന്നപുബ്ബം ഹോതി, സോ ചേ ഭിക്ഖൂ ഭോജേത്വാ വദതി ‘‘യേസം മയാ പുബ്ബേ ചീവരം ദിന്നം, തേസംയേവ ഇമം ചീവരം വാ സുത്തം വാ സപ്പിമധുഫാണിതാദീനി വാ ഹോന്തൂ’’തി, സബ്ബം തേസംയേവ പാപുണാതി. സേനാസനേപി ‘‘യോ മയാ കാരിതേ വിഹാരേ വാ പരിവേണേ വാ വസതി, തസ്സിദം ഹോതൂ’’തി വുത്തേ തസ്സേവ ഹോതി. ഭേസജ്ജേപി ‘‘മയം കാലേന കാലം ഥേരാനം സപ്പിആദീനി ഭേസജ്ജാനി ദേമ, യേഹി താനി ലദ്ധാനി, തേസംയേവിദം ഹോതൂ’’തി വുത്തേ തേസംയേവ ഹോതി.

൨൦൬. പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ പന ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി ഏവം പരമ്മുഖാ വാ, പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം ദമ്മീ’’തി ഏവം സമ്മുഖാ വാ ദേതി, തം തസ്സേവ ഹോതി. സചേ പന ‘‘ഇദം തുമ്ഹാകഞ്ച തുമ്ഹാകം അന്തേവാസികാനഞ്ച ദമ്മീ’’തി ഏവം വദതി, ഥേരസ്സ ച അന്തേവാസികാനഞ്ച പാപുണാതി. ഉദ്ദേസം ഗഹേതും ആഗതോ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തോ ച അത്ഥി, തസ്സപി പാപുണാതി. ‘‘തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം നിബദ്ധചാരികഭിക്ഖൂനം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ ഉദ്ദേസന്തേവാസികാനം വത്തം കത്വാ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീനി ഗഹേത്വാ വിചരന്താനം സബ്ബേസം പാപുണാതി. അയം ‘‘പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീ’’തി ഇമസ്മിം പദേ വിനിച്ഛയോ.

സചേ കോചി ഭിക്ഖു ഏകോവ വസ്സം വസതി, തത്ഥ മനുസ്സാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ചീവരാനി ദേന്തി, തത്ഥ കിം കാതബ്ബന്തി? ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ താനി ചീവരാനി യാവ കഥിനസ്സ ഉബ്ഭാരാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൩) വചനതോ സചേ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൬൩) ഗണപൂരകേ ഭിക്ഖൂ ലഭിത്വാ കഥിനം അത്ഥതം ഹോതി, പഞ്ച മാസേ, നോ ചേ അത്ഥതം ഹോതി, ഏകം ചീവരമാസം അഞ്ഞത്ഥ ഗഹേത്വാ നീതാനിപി തസ്സേവ താനി ചീവരാനി, ന തേസം അഞ്ഞോ കോചി ഇസ്സരോ. യം യഞ്ഹി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘വസ്സാവാസികം ദേമാ’’തി വാ ദേന്തി, സചേപി മതകചീവരം അവിഭജിത്വാ തം വിഹാരം പവിസതി, തം സബ്ബം തസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ഹോതി. യമ്പി സോ വസ്സാവാസത്ഥായ വഡ്ഢിം പയോജേത്വാ ഠപിതഉപനിക്ഖേപതോ വാ തത്രുപ്പാദതോ വാ വസ്സാവാസികം ഗണ്ഹാതി, സബ്ബം സുഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. ഇദഞ്ഹേത്ഥ ലക്ഖണം – യേന തേനാകാരേന സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നവത്ഥം അത്ഥതകഥിനസ്സ പഞ്ച മാസേ, അനത്ഥതകഥിനസ്സ ഏകം ചീവരമാസം പാപുണാതി. സചേ പന കോചി ഭിക്ഖു വസ്സാനതോ അഞ്ഞസ്മിം ഉതുകാലേ ഏകകോ വസതി, തത്ഥ മനുസ്സാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ചീവരാനി ദേന്തി, തേന ഭിക്ഖുനാ അധിട്ഠാതബ്ബം ‘‘മയ്ഹിമാനി ചീവരാനീ’’തി. അധിട്ഠഹന്തേന പന വത്തം ജാനിതബ്ബം. തേന ഹി ഭിക്ഖുനാ ഘണ്ടിം വാ പഹരിത്വാ കാലം വാ ഘോസേത്വാ ഥോകം ആഗമേത്വാ സചേ ഘണ്ടിസഞ്ഞായ വാ കാലസഞ്ഞായ വാ ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, തേഹി സദ്ധിം ഭാജേതബ്ബാനി. തേഹി ചേ ഭിക്ഖൂഹി തസ്മിം ചീവരേ ഭാജിയമാനേ അപാതിതേ കുസേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആഗച്ഛതി, സമകോ ദാതബ്ബോ ഭാഗോ, പാതിതേ കുസേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആഗച്ഛതി, ന അകാമാ ദാതബ്ബോ ഭാഗോ. ഏകകോട്ഠാസേപി ഹി കുസദണ്ഡകേ പാതിതമത്തേ സചേപി ഭിക്ഖുസഹസ്സം ഹോതി, ഗഹിതമേവ നാമ ചീവരം, തസ്മാ ന അകാമാ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. സചേ പന അത്തനോ രുചിയാ ദാതുകാമാ ഹോന്തി, ദേന്തു. അനുഭാഗേപി ഏസേവ നയോ.

അഥ ഘണ്ടിസഞ്ഞായ വാ കാലസഞ്ഞായ വാ അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന ആഗച്ഛന്തി, ‘‘മയ്ഹിമാനി ചീവരാനി പാപുണന്തീ’’തി അധിട്ഠാതബ്ബാനി. ഏവം അധിട്ഠിതേ സബ്ബാനി തസ്സേവ ഹോന്തി, ഠിതികാ പന ന തിട്ഠതി. സചേ ഏകേകം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘അയം പഠമഭാഗോ മയ്ഹം പാപുണാതി, അയം ദുതിയഭാഗോ’’തി ഏവം ഗണ്ഹാതി, ഗഹിതാനി ച സുഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തി, ഠിതികാ ച തിട്ഠതി, ഏവം പാപേത്വാ ഗണ്ഹന്തേനപി അധിട്ഠിതമേവ ഹോതി. സചേ പന ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ വാ അപ്പഹരിത്വാ വാ കാലമ്പി ഘോസേത്വാ വാ അഘോസേത്വാ വാ ‘‘അഹമേവേത്ഥ, മയ്ഹമേവ ഇമാനി ചീവരാനീ’’തി ഗണ്ഹാതി, ദുഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തി. അഥ ‘‘അഞ്ഞോ കോചി ഇധ നത്ഥി, മയ്ഹം ഏതാനി പാപുണന്തീ’’തി ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതാനി. അഥ അനധിട്ഠഹിത്വാവ താനി ചീവരാനി ഗഹേത്വാ അഞ്ഞം വിഹാരം ഉദ്ദിസ്സ ഗച്ഛതി ‘‘തത്ഥ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭാജേസ്സാമീ’’തി, താനി ചീവരാനി ഗതഗതട്ഠാനേ സങ്ഘികാനേവ ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂഹി ദിട്ഠമത്തമേവേത്ഥ പമാണം. തസ്മാ സചേ കേചി പടിപഥം ആഗച്ഛന്താ ‘‘കുഹിം, ആവുസോ, ഗച്ഛസീ’’തി പുച്ഛിത്വാ തമത്ഥം സുത്വാ ‘‘കിം, ആവുസോ, മയം സങ്ഘോ ന ഹോമാ’’തി തത്ഥേവ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹന്തി, സുഗ്ഗഹിതാനി. സചേപി ഏസ മഗ്ഗാ ഓക്കമിത്വാ കഞ്ചി വിഹാരം വാ ആസനസാലം വാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ ഏകഗേഹമേവ വാ പവിസതി, തത്ര ച നം ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ തമത്ഥം പുച്ഛിത്വാ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹന്തി, സുഗ്ഗഹിതാനേവ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞത്ര വസ്സംവുട്ഠേന അഞ്ഞത്ര ചീവരഭാഗോ സാദിതബ്ബോ, യോ സാദിയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൪) വചനതോ അഞ്ഞത്ര വസ്സംവുട്ഠോ അഞ്ഞത്ര ഭാഗം ഗണ്ഹാതി, ദുക്കടം. ഏത്ഥ പന കിഞ്ചാപി ലഹുകാ ആപത്തി, അഥ ഖോ ഗഹിതാനി ചീവരാനി ഗഹിതട്ഠാനേ ദാതബ്ബാനി. സചേപി നട്ഠാനി വാ ജിണ്ണാനി വാ ഹോന്തി, തസ്സേവ ഗീവാ. ‘‘ദേഹീ’’തി വുത്തേ അദേന്തോ ധുരനിക്ഖേപേ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ.

ഏകോ ഭിക്ഖു ദ്വീസു ആവാസേസു വസ്സം വസതി ‘‘ഏവം മേ ബഹു ചീവരം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി, ഏകം പുഗ്ഗലപടിവീസംയേവ ലഭതി. തസ്മാ സചേ ഏകേകസ്മിം വിഹാരേ ഏകാഹമേകാഹം വാ സത്താഹം വാ വസതി, ഏകേകസ്മിം വിഹാരേ യം ഏകോ പുഗ്ഗലോ ലഭതി, തതോ തതോ ഉപഡ്ഢം ഉപഡ്ഢം ദാതബ്ബം. ഏവഞ്ഹി ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസോ ദിന്നോ ഹോതി. സചേ പന ഏകസ്മിം വിഹാരേ വസന്തോ ഇതരസ്മിം സത്താഹവാരേന അരുണമേവ ഉട്ഠാപേതി, ബഹുതരം വസിതവിഹാരതോ തസ്സ പടിവീസോ ദാതബ്ബോ. ഏവമ്പി ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസോയേവ ദിന്നോ ഹോതി. ഇദഞ്ച നാനാലാഭേഹി നാനൂപചാരേഹി ഏകസീമാവിഹാരേഹി കഥിതം, നാനാസീമാവിഹാരേ പന സേനാസനഗ്ഗാഹോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. തസ്മാ തത്ഥ ചീവരപടിവീസോ ന പാപുണാതി, സേസം പന ആമിസഭേസജ്ജാദി സബ്ബം സബ്ബത്ഥ അന്തോസീമാഗതസ്സ പാപുണാതി.

൨൦൭. ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ, ഭിക്ഖവേ, കാലകതേ സങ്ഘോ സാമീ പത്തചീവരേ, അപിച ഗിലാനുപട്ഠാകാ ബഹൂപകാരാ, അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേന തിചീവരഞ്ച പത്തഞ്ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദാതും, യം തത്ഥ ലഹുഭണ്ഡം ലഹുപരിക്ഖാരം, തം സമ്മുഖീഭൂതേന സങ്ഘേന ഭാജേതും, യം തത്ഥ ഗരുഭണ്ഡം ഗരുപരിക്ഖാരം, തം ആഗതാനാഗതചാതുദ്ദിസസ്സ സങ്ഘസ്സ അവിസ്സജ്ജികം അവേഭങ്ഗിക’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൯) വചനതോ ഭിക്ഖുസ്മിം കാലകതേ അപലോകേത്വാ വാ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു കാലകതോ, ഇദം തസ്സ തിചീവരഞ്ച പത്തോ ച, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം തിചീവരഞ്ച പത്തഞ്ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദദേയ്യ, ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു കാലകതോ, ഇദം തസ്സ തിചീവരഞ്ച പത്തോ ച, സങ്ഘോ ഇമം തിചീവരഞ്ച പത്തഞ്ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദേതി, യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇമസ്സ തിചീവരസ്സ ച പത്തസ്സ ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ. യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നം ഇദം സങ്ഘേന തിചീവരഞ്ച പത്തോ ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം, ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (മഹാവ. ൩൬൭) –

ഏവം കമ്മവാചം വാ സാവേത്വാ ഗിലാനുപട്ഠാകാനം പത്തചീവരം ദത്വാ സേസം ലഹുപരിക്ഖാരം സമ്മുഖീഭൂതേന സങ്ഘേന ഭാജേത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

൨൦൮. ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ലാഭേ പന അയം വിനിച്ഛയോ – സചേ സകലേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഉപട്ഠഹന്തേ കാലം കരോതി, സബ്ബേപി സാമികാ. അഥ ഏകച്ചേഹി വാരേ കതേ ഏകച്ചേഹി അകതേയേവ കാലം കരോതി, തത്ര ഏകച്ചേ ആചരിയാ വദന്തി ‘‘സബ്ബേപി അത്തനോ വാരേ സമ്പത്തേ കരേയ്യും, തസ്മാ സബ്ബേപി സാമിനോ’’തി. ഏകച്ചേ വദന്തി ‘‘യേഹി ജഗ്ഗിതോ, തേ ഏവ ലഭന്തി, ഇതരേ ന ലഭന്തീ’’തി. സാമണേരേപി കാലകതേ സചേ ചീവരം അത്ഥി, ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദാതബ്ബം. നോ ചേ അത്ഥി, യം അത്ഥി, തം ദാതബ്ബം. അഞ്ഞസ്മിം പരിക്ഖാരേ സതി ചീവരഭാഗം കത്വാ ദാതബ്ബം. ഭിക്ഖു ച സാമണേരോ ച സചേ സമം ഉപട്ഠഹിംസു, സമകോ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. അഥ സാമണേരോവ ഉപട്ഠഹതി, ഭിക്ഖുസ്സ സംവിദഹനമത്തമേവ ഹോതി, സാമണേരസ്സ ജേട്ഠകോട്ഠാസോ ദാതബ്ബോ. സചേ സാമണേരോ ഭിക്ഖുനാ ആനീതഉദകേന യാഗും പചിത്വാ പടിഗ്ഗഹാപനമത്തമേവ കരോതി, ഭിക്ഖു ഉപട്ഠഹതി, ഭിക്ഖുസ്സ ജേട്ഠഭാഗോ ദാതബ്ബോ. ബഹൂ ഭിക്ഖൂ സബ്ബേ സമഗ്ഗാ ഹുത്വാ ഉപട്ഠഹന്തി, സബ്ബേസം സമകോ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. യോ പനേത്ഥ വിസേസേന ഉപട്ഠഹതി, തസ്സ വിസേസോ കാതബ്ബോ.

യേന പന ഏകദിവസമ്പി ഗിലാനുപട്ഠാകവസേന യാഗുഭത്തം വാ പചിത്വാ ദിന്നം, ന്ഹാനം വാ പടിസാദിതം, സോപി ഗിലാനുപട്ഠാകോവ. യോ പന സമീപം അനാഗന്ത്വാ ഭേസജ്ജതണ്ഡുലാദീനി പേസേതി, അയം ഗിലാനുപട്ഠാകോ ന ഹോതി. യോ പരിയേസിത്വാ ഗാഹേത്വാ ആഗച്ഛതി, അയം ഗിലാനുപട്ഠാകോവ. ഏകോ വത്തസീസേന ജഗ്ഗതി, ഏകോ പച്ചാസായ, മതകാലേ ഉഭോപി പച്ചാസീസന്തി, ഉഭിന്നമ്പി ദാതബ്ബം. ഏകോ ഉപട്ഠഹിത്വാ ഗിലാനസ്സ വാ കമ്മേന അത്തനോ വാ കമ്മേന കത്ഥചി ഗതോ ‘‘പുന ആഗന്ത്വാ ജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി, ഏതസ്സപി ദാതബ്ബം. ഏകോ ചിരം ഉപട്ഠഹിത്വാ ‘‘ഇദാനി ന സക്കോമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ ഗച്ഛതി, സചേപി തം ദിവസമേവ ഗിലാനോ കാലം കരോതി, ഉപട്ഠാകഭാഗോ ന ദാതബ്ബോ. ഗിലാനുപട്ഠാകോ നാമ ഗിഹീ വാ ഹോതു പബ്ബജിതോ വാ അന്തമസോ മാതുഗാമോപി, സബ്ബേ ഭാഗം ലഭന്തി. സചേ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പത്തചീവരമത്തമേവ ഹോതി, അഞ്ഞം നത്ഥി, സബ്ബം ഗിലാനുപട്ഠാകാനംയേവ ദാതബ്ബം. സചേപി സഹസ്സം അഗ്ഘതി, അഞ്ഞം പന ബഹുമ്പി പരിക്ഖാരം തേ ന ലഭന്തി, സങ്ഘസ്സേവ ഹോതി. അവസേസം ഭണ്ഡം ബഹു ചേവ മഹഗ്ഘഞ്ച, തിചീവരം അപ്പഗ്ഘം, തതോ ഗഹേത്വാ തിചീവരപരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, സബ്ബഞ്ചേതം സങ്ഘികതോവ ലബ്ഭതി. സചേ പന സോ ജീവമാനോയേവ സബ്ബം അത്തനോ പരിക്ഖാരം നിസ്സജ്ജിത്വാ കസ്സചി അദാസി, കോചി വാ വിസ്സാസം അഗ്ഗഹേസി, യസ്സ ദിന്നം, യേന ച ഗഹിതം, തസ്സേവ ഹോതി, തസ്സ രുചിയാ ഏവ ഗിലാനുപട്ഠാകാ ലഭന്തി. അഞ്ഞേസം അദത്വാ ദൂരേ ഠപിതപരിക്ഖാരാപി തത്ഥ തത്ഥ സങ്ഘസ്സേവ ഹോന്തി. ദ്വിന്നം സന്തകം ഹോതി അവിഭത്തം, ഏകസ്മിം കാലകതേ ഇതരോ സാമീ. ബഹൂനമ്പി സന്തകേ ഏസേവ നയോ. സബ്ബേസു മതേസു സങ്ഘികം ഹോതി. സചേപി അവിഭജിത്വാ സദ്ധിവിഹാരികാദീനം ദേന്തി, അദിന്നമേവ ഹോതി, വിഭജിത്വാ ദിന്നം പന സുദിന്നം. തം തേസു മതേസുപി സദ്ധിവിഹാരികാദീനംയേവ ഹോതി, ന സങ്ഘസ്സ.

സചേ വസ്സംവുട്ഠോ ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നേ വാ ഉപ്പന്നേ വാ ചീവരേ അഭാജിതേ വാ പക്കമതി, ഉമ്മത്തകോ ഖിത്തചിത്തോ വേദനാട്ടോ ഉക്ഖിത്തകോ വാ ഹോതി, സന്തേ പതിരൂപേ ഗാഹകേ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. സചേ പന വിബ്ഭമതി വാ കാലം വാ കരോതി സാമണേരോ വാ പടിജാനാതി, സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകോ, അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകോ, പണ്ഡകോ, ഥേയ്യസംവാസകോ, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ, തിരച്ഛാനഗതോ, മാതുഘാതകോ, പിതുഘാതകോ, അരഹന്തഘാതകോ, ഭിക്ഖുനീദൂസകോ, സങ്ഘഭേദകോ, ലോഹിതുപ്പാദകോ, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ വാ പടിജാനാതി, സങ്ഘോ സാമീ, ഭാഗോ ന ദാതബ്ബോ.

സചേ വസ്സംവുട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനം അനുപ്പന്നേ ചീവരേ സങ്ഘോ ഭിജ്ജതി, കോസമ്ബകഭിക്ഖൂ വിയ ദ്വേ കോട്ഠാസാ ഹോന്തി, തത്ഥ മനുസ്സാ ഏകസ്മിം പക്ഖേ ദക്ഖിണോദകഞ്ച ഗന്ധാദീനി ച ദേന്തി, ഏകസ്മിം ചീവരാനി ദേന്തി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി, യത്ഥ വാ ഉദകം ദിന്നം, യസ്മിംയേവ പക്ഖേ ചീവരാനി ദേന്തി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി, സങ്ഘസ്സേവ താനി ചീവരാനി, ദ്വിന്നമ്പി കോട്ഠാസാനം പാപുണന്തി, ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ദ്വീഹിപി പക്ഖേഹി ഏകതോ ഭാജേതബ്ബാനി. സചേ പന മനുസ്സാ ഏകസ്മിം പക്ഖേ ദക്ഖിണോദകം ഗന്ധാദീനി ച ദേന്തി, ഏകസ്മിം പക്ഖേ ചീവരാനി ദേന്തി ‘‘പക്ഖസ്സ ദേമാ’’തി, പക്ഖസ്സേവ താനി ചീവരാനി. ഏവഞ്ഹി ദിന്നേ യസ്സ കോട്ഠാസസ്സ ഉദകം ദിന്നം, തസ്സ ഉദകമേവ ഹോതി. യസ്സ ചീവരം ദിന്നം, തസ്സേവ ചീവരം. യസ്മിം പദേസേ ദക്ഖിണോദകം പമാണം ഹോതി, തത്ഥ ഏകോ പക്ഖോ ദക്ഖിണോദകസ്സ ലദ്ധത്താ ചീവരാനി ലഭതി, ഏകോ ചീവരാനമേവ ലദ്ധത്താതി ഉഭോഹി ഏകതോ ഹുത്വാ യഥാവുഡ്ഢം ഭാജേതബ്ബം. ‘‘ഇദം കിര പരസമുദ്ദേ ലക്ഖണ’’ന്തി മഹാഅട്ഠകഥായം വുത്തം. സചേ യസ്മിം പക്ഖേ ഉദകം ദിന്നം, തസ്മിംയേവ പക്ഖേ ചീവരാനി ദേന്തി ‘‘പക്ഖസ്സ ദേമാ’’തി, പക്ഖസ്സേവ താനി ചീവരാനി, ഇതരോ പക്ഖോ അനിസ്സരോയേവ. സചേ പന വസ്സംവുട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനം ഉപ്പന്നേ ചീവരേ അഭാജിതേ സങ്ഘോ ഭിജ്ജതി, സബ്ബേസം സമകം ഭാജേതബ്ബം.

സചേ സമ്ബഹുലേസു ഭിക്ഖൂസു അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നേസു കേചി ഭിക്ഖൂ പംസുകൂലത്ഥായ സുസാനം ഓക്കമന്തി, കേചി അനാഗമേന്താ പക്കമന്തി, അനാഗമേന്താനം ന അകാമാ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ, ആഗമേന്താനം പന അകാമാപി ദാതബ്ബോ ഭാഗോ. യദി പന മനുസ്സാ ‘‘ഇധാഗതാ ഏവ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ദേന്തി, സഞ്ഞാണം വാ കത്വാ ഗച്ഛന്തി ‘‘സമ്പത്താ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി, സമ്പത്താനം സബ്ബേസമ്പി പാപുണാതി. സചേ ഛഡ്ഡേത്വാ ഗതാ, യേന ഗഹിതം, സോ ഏവ സാമീ. സചേ കേചി ഭിക്ഖൂ പഠമം സുസാനം ഓക്കമന്തി, കേചി പച്ഛാ, തത്ഥ പഠമം ഓക്കന്താ പംസുകൂലം ലഭന്തി, പച്ഛാ ഓക്കന്താ ന ലഭന്തി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പച്ഛാ ഓക്കന്താനം ന അകാമാ ഭാഗം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൧) വചനതോ പച്ഛാ ഓക്കന്താനം അകാമാ ഭാഗോ ന ദാതബ്ബോ. സചേ പന സബ്ബേപി സമം ഓക്കന്താ, കേചി ലഭന്തി, കേചി ന ലഭന്തി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സദിസാനം ഓക്കന്താനം അകാമാപി ഭാഗം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൧) വചനതോ സമം ഓക്കന്താനം അകാമാപി ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. സചേ പന ‘‘ലദ്ധം പംസുകൂലം സബ്ബേ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി ബഹിമേവ കതികം കത്വാ സുസാനം ഓക്കന്താ കേചി ലഭന്തി, കേചി ന ലഭന്തി, ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കതികം കത്വാ ഓക്കന്താനം അകാമാ ഭാഗം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൧) വചനതോ കതികം കത്വാ ഓക്കന്താനമ്പി അകാമാ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. അയം താവ ചീവരഭാജനീയകഥാ.

൨൦൯. പിണ്ഡപാതഭാജനേ പന ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘഭത്തം ഉദ്ദേസഭത്തം നിമന്തനം സലാകഭത്തം പക്ഖികം ഉപോസഥികം പാടിപദിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൫) ഏവം അനുഞ്ഞാതേസു സങ്ഘഭത്താദീസു അയം വിനിച്ഛയോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൫) –

സങ്ഘഭത്തം നാമ സകലസ്സ സങ്ഘസ്സ ദാതബ്ബം ഭത്തം. തസ്മാ സങ്ഘഭത്തേ ഠിതികാ നാമ നത്ഥി, തതോയേവ ച ‘‘അമ്ഹാകം അജ്ജ ദസ ദ്വാദസ ദിവസാ ഭുഞ്ജന്താനം, ഇദാനി അഞ്ഞതോ ഭിക്ഖൂ ആനേഥാ’’തി ന ഏവം തത്ഥ വത്തബ്ബം, ‘‘പുരിമദിവസേസു അമ്ഹേഹി ന ലദ്ധം, ഇദാനി തം അമ്ഹാകം ഗാഹേഥാ’’തി ഏവമ്പി വത്തും ന ലഭതി. തഞ്ഹി ആഗതാഗതാനം പാപുണാതിയേവ.

ഉദ്ദേസഭത്താദീസു പന അയം നയോ – രഞ്ഞാ വാ രാജമഹാമത്തേന വാ ‘‘സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ ഏത്തകേ ഭിക്ഖൂ ആനേഥാ’’തി പഹിതേ കാലം ഘോസേത്വാ ഠിതികാ പുച്ഛിതബ്ബാ. സചേ അത്ഥി, തതോ പട്ഠായ ഗാഹേതബ്ബം. നോ ചേ, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ഗാഹേതബ്ബം. ഉദ്ദേസകേന പിണ്ഡപാതികാനമ്പി ന അതിക്കാമേതബ്ബം. തേ പന ധുതങ്ഗം രക്ഖന്താ സയമേവ അതിക്കമിസ്സന്തി. ഏവം ഗാഹിയമാനേ അലസജാതികാ മഹാഥേരാ പച്ഛാ ആഗച്ഛന്തി, ‘‘ഭന്തേ, വീസതിവസ്സാനം ഗാഹീയതി, തുമ്ഹാകം ഠിതികാ അതിക്കന്താ’’തി ന വത്തബ്ബാ, ഠിതികം ഠപേത്വാ തേസം ഗാഹേത്വാ പച്ഛാ ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. ‘‘അസുകവിഹാരേ ബഹു ഉദ്ദേസഭത്തം ഉപ്പന്ന’’ന്തി സുത്വാ യോജനന്തരികവിഹാരതോപി ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, സമ്പത്തസമ്പത്താനം ഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ ഗാഹേതബ്ബം, അസമ്പത്താനമ്പി ഉപചാരസീമം പവിട്ഠാനം അന്തേവാസികാദീസു ഗണ്ഹന്തേസു ഗാഹേതബ്ബമേവ. ‘‘ബഹിഉപചാരസീമായം ഠിതാനം ഗാഹേഥാ’’തി വദന്തി, ന ഗാഹേതബ്ബം. സചേ ഉപചാരസീമം ഓക്കന്തേഹി ഏകാബദ്ധാ ഹുത്വാ അത്തനോ വിഹാരദ്വാരേ വാ അന്തോവിഹാരേയേവ വാ ഹോന്തി, പരിസവസേന വഡ്ഢിതാ നാമ സീമാ ഹോതി, തസ്മാ ഗാഹേതബ്ബം. സങ്ഘനവകസ്സ ദിന്നേപി പച്ഛാ ആഗതാനം ഗാഹേതബ്ബമേവ. ദുതിയഭാഗേ പന ഥേരാസനം ആരുള്ഹേ പുന ആഗതാനം പഠമഭാഗോ ന പാപുണാതി, ദുതിയഭാഗതോ വസ്സഗ്ഗേന ഗാഹേതബ്ബം.

ഏകസ്മിം വിഹാരേ ഏകം ഭത്തുദ്ദേസട്ഠാനം പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ഗാവുതപ്പമാണായപി ഉപചാരസീമായ യത്ഥ കത്ഥചി ആരോചിതം ഉദ്ദേസഭത്തം തസ്മിംയേവ ഭത്തുദ്ദേസട്ഠാനേ ഗാഹേതബ്ബം. ഏകോ ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ പഹിണതി ‘‘സ്വേ സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ ദസ ഭിക്ഖൂ പഹിണഥാ’’തി, തേന സോ അത്ഥോ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ ആരോചേതബ്ബോ. സചേ തം ദിവസം പമുസ്സതി, ദുതിയദിവസേ പാതോവ ആരോചേതബ്ബോ, അഥ പമുസ്സിത്വാവ പിണ്ഡായ പവിസന്തോ സരതി, യാവ ഉപചാരസീമം നാതിക്കമതി, താവ യാ ഭോജനസാലായ പകതിഠിതികാ, തസ്സായേവ വസേന ഗാഹേതബ്ബം. സചേപി ഉപചാരസീമം അതിക്കന്തോ, ഭിക്ഖൂ ച ഉപചാരസീമട്ഠകേഹി ഏകാബദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം ദ്വാദസഹത്ഥന്തരം അവിജഹിത്വാ ഗച്ഛന്തി, പകതിഠിതികായ വസേന ഗാഹേതബ്ബം. ഭിക്ഖൂനം പന താദിസേ ഏകാബദ്ധേ അസതി ബഹിഉപചാരസീമായ യസ്മിം ഠാനേ സരതി, തത്ഥ നവം ഠിതികം കത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. അന്തോഗാമേ ആസനസാലായ സരന്തേന ആസനസാലായ ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. യത്ഥ കത്ഥചി സരിത്വാ ഗാഹേതബ്ബമേവ, അഗാഹേതും ന വട്ടതി. ന ഹി ഏതം ദുതിയദിവസേ ലബ്ഭതീതി.

സചേ സകവിഹാരതോ അഞ്ഞം വിഹാരം ഗച്ഛന്തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ കോചി ഉദ്ദേസഭത്തം ഉദ്ദിസാപേതി, യാവ അന്തോഉപചാരേ വാ ഉപചാരസീമട്ഠകേഹി സദ്ധിം വുത്തനയേന ഏകാബദ്ധാ വാ ഹോന്തി, താവ സകവിഹാരേ ഠിതികാവസേന ഗാഹേതബ്ബം. ബഹിഉപചാരേ ഠിതാനം ദിന്നം പന ‘‘സങ്ഘതോ, ഭന്തേ, ഏത്തകേ നാമ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസഥാ’’തി വുത്തേ സമ്പത്തസമ്പത്താനം ഗാഹേതബ്ബം. തത്ഥ ദ്വാദസഹത്ഥന്തരം അവിജഹിത്വാ ഏകാബദ്ധനയേന ദൂരേ ഠിതാപി സമ്പത്തായേവാതി വേദിതബ്ബാ. സചേ യം വിഹാരം ഗച്ഛന്തി, തത്ഥ പവിട്ഠാനം ആരോചേന്തി, തസ്സ വിഹാരസ്സ ഠിതികാവസേന ഗാഹേതബ്ബം. സചേപി ഗാമദ്വാരേ വാ വീഥിയം വാ ചതുക്കേ വാ അന്തരഘരേ വാ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ കോചി സങ്ഘുദ്ദേസം ആരോചേതി, തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ അന്തോഉപചാരഗതാനം ഗാഹേതബ്ബം.

ഘരൂപചാരോ ചേത്ഥ ഏകഘരം ഏകൂപചാരം, ഏകഘരം നാനൂപചാരം, നാനാഘരം ഏകൂപചാരം, നാനാഘരം നാനൂപചാരന്തി ഇമേസം വസേന വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ യം ഏകകുലസ്സ ഘരം ഏകവളഞ്ജം ഹോതി, തം സുപ്പപാതപരിച്ഛേദസ്സ അന്തോ ഏകൂപചാരം നാമ, തത്ഥുപ്പന്നോ ഉദ്ദേസലാഭോ ഏകസ്മിം ഉപചാരേ ഭിക്ഖാചാരവത്തേനപി ഠിതാനം സബ്ബേസം പാപുണാതി. ഏതം ഏകഘരം ഏകൂപചാരം നാമ. യം പന ഏകഘരം ദ്വിന്നം ഭരിയാനം സുഖവിഹാരത്ഥായ മജ്ഝേ ഭിത്തിം ഉട്ഠപേത്വാ നാനാദ്വാരവളഞ്ജം കതം, തത്ഥുപ്പന്നോ ഉദ്ദേസലാഭോ ഭിത്തിഅന്തരികസ്സ ന പാപുണാതി, തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ നിസിന്നസ്സേവ പാപുണാതി. ഏതം ഏകഘരം നാനൂപചാരം നാമ. യസ്മിം പന ഘരേ ബഹൂ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ അന്തോഗേഹതോ പട്ഠായ ഏകാബദ്ധേ കത്വാ പടിവിസ്സകഘരാനിപി പൂരേത്വാ നിസീദാപേന്തി, തത്ഥ ഉപ്പന്നോ ഉദ്ദേസലാഭോ സബ്ബേസം പാപുണാതി. യമ്പി നാനാകുലസ്സ നിവേസനം മജ്ഝേ ഭിത്തിം അകത്വാ ഏകദ്വാരേനേവ വളഞ്ജന്തി, തത്രാപി ഏസേവ നയോ. ഏതം നാനാഘരം ഏകൂപചാരം നാമ. യോ പന നാനാനിവേസനേസു നിസിന്നാനം ഭിക്ഖൂനം ഉദ്ദേസലാഭോ ഉപ്പജ്ജതി, കിഞ്ചാപി ഭിത്തിച്ഛിദ്ദേന ഭിക്ഖൂ ദിസ്സന്തി, തസ്മിം തസ്മിം നിവേസനേ നിസിന്നാനംയേവ പാപുണാതി. ഏതം നാനാഘരം നാനൂപചാരം നാമ.

യോ പന ഗാമദ്വാരവീഥിചതുക്കേസു അഞ്ഞതരസ്മിം ഠാനേ ഉദ്ദേസഭത്തം ലഭിത്വാ അഞ്ഞസ്മിം ഭിക്ഖുസ്മിം അസതി അത്തനോവ പാപുണാപേത്വാ ദുതിയദിവസേപി തസ്മിംയേവ ഠാനേ അഞ്ഞം ലഭതി, തേന യം അഞ്ഞം നവകം വാ വുഡ്ഢം വാ ഭിക്ഖും പസ്സതി, തസ്സ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ കോചി നത്ഥി, അത്തനോവ പാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ ആസനസാലായ നിസീദിത്വാ കാലം പടിമാനേന്തേസു ഭിക്ഖൂസു കോചി ആഗന്ത്വാ ‘‘സങ്ഘുദ്ദേസപത്തം ദേഥ, ഉദ്ദേസപത്തം ദേഥ, സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ പത്തം ദേഥ, സങ്ഘികം പത്തം ദേഥാ’’തി വാ വദതി, ഉദ്ദേസപത്തം ഠിതികായ ഗാഹേത്വാ ദാതബ്ബം. ‘‘സങ്ഘുദ്ദേസഭിക്ഖും ദേഥ, സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ ഭിക്ഖും ദേഥ, സങ്ഘികം ഭിക്ഖും ദേഥാ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ.

ഉദ്ദേസകോ പനേത്ഥ പേസലോ ലജ്ജീ മേധാവീ ഇച്ഛിതബ്ബോ, തേന തിക്ഖത്തും ഠിതികം പുച്ഛിത്വാ സചേ കോചി ഠിതികം ജാനന്തോ നത്ഥി, ഥേരാസനതോ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പന ‘‘അഹം ജാനാമി, ദസവസ്സേന ലദ്ധ’’ന്തി കോചി ഭണതി, ‘‘അത്ഥാവുസോ, ദസവസ്സാ ഭിക്ഖൂ’’തി പുച്ഛിതബ്ബം. സചേ തസ്സ സുത്വാവ ‘‘ദസവസ്സമ്ഹ ദസവസ്സമ്ഹാ’’തി ബഹൂ ആഗച്ഛന്തി, ‘‘തുയ്ഹം പാപുണാതി, തുയ്ഹം പാപുണാതീ’’തി അഗത്വാ ‘‘സബ്ബേ അപ്പസദ്ദാ ഹോഥാ’’തി വത്വാ പടിപാടിയാ ഠപേതബ്ബാ, ഠപേത്വാ ‘‘കതി ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛഥാ’’തി ഉപാസകോ പുച്ഛിതബ്ബോ, ‘‘ഏത്തകേ നാമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘തുയ്ഹം പാപുണാതി, തുയ്ഹം പാപുണാതീ’’തി അവത്വാ സബ്ബനവകസ്സ വസ്സഗ്ഗഞ്ച ഉതു ച ദിവസഭാഗോ ച ഛായാ ച പുച്ഛിതബ്ബാ. സചേ ഛായായപി പുച്ഛിയമാനായ അഞ്ഞോ വുഡ്ഢതരോ ആഗച്ഛതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. അഥ ഛായം പുച്ഛിത്വാ ‘‘തുയ്ഹം പാപുണാതീ’’തി വുത്തേ വുഡ്ഢതരോ ആഗച്ഛതി, ന ലഭതി. കഥാപപഞ്ചേന ഹി നിസിന്നസ്സപി നിദ്ദായന്തസ്സപി ഗാഹിതം സുഗ്ഗാഹിതം, അതിക്കന്തം സുഅതിക്കന്തം. ഭാജനീയഭണ്ഡഞ്ഹി നാമേതം സമ്പത്തസ്സേവ പാപുണാതി, തത്ഥ സമ്പത്തഭാവോ ഉപചാരേന പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബോ. ആസനസാലായ ച അന്തോപരിക്ഖേപോ ഉപചാരോ, തസ്മിം ഠിതസ്സ ലാഭോ പാപുണാതി.

കോചി ആസനസാലതോ അട്ഠ ഉദ്ദേസപത്തേ ആഹരാപേത്വാ സത്ത പത്തേ പണീതഭോജനാനം, ഏകം ഉദകസ്സ പൂരേത്വാ ആസനസാലം പഹിണതി, ഗഹേത്വാ ആഗതാ കിഞ്ചി അവത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഹത്ഥേസു പതിട്ഠപേത്വാ പക്കമന്തി, യേന യം ലദ്ധം, തസ്സേവ തം ഹോതി. യേന പന ഉദകം ലദ്ധം, തസ്സ അതിക്കന്തമ്പി ഠിതികം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം ഉദ്ദേസഭത്തം ഗാഹേതബ്ബം, തഞ്ച ലൂഖം വാ ലഭതു പണീതം വാ തിചീവരപരിവാരം വാ, തസ്സേവ തം ഹോതി. ഈദിസോ ഹിസ്സ പുഞ്ഞവിസേസോ, ഉദകം പന യസ്മാ ആമിസം ന ഹോതി, തസ്മാ അഞ്ഞം ഉദ്ദേസഭത്തം ലഭതി. സചേ പന തേ ഗഹേത്വാ ആഗതാ ‘‘ഇദം കിര, ഭന്തേ, സബ്ബം ഭാജേത്വാ ഭുഞ്ജഥാ’’തി വത്വാ ഗച്ഛന്തി, സബ്ബേഹി ഭാജേത്വാ ഭുഞ്ജിത്വാ ഉദകം പാതബ്ബം. ‘‘സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ അട്ഠ മഹാഥേരേ ദേഥ, മജ്ഝിമേ ദേഥ, നവകേ ദേഥ, പരിപുണ്ണവസ്സേ സാമണേരേ ദേഥ, മജ്ഝിമഭാണകാദയോ ദേഥ, മയ്ഹം ഞാതിഭിക്ഖൂ ദേഥാ’’തി വദന്തസ്സ പന ‘‘ഉപാസക, ത്വം ഏവം വദസി, ഠിതികായ പന തേസം ന പാപുണാതീ’’തി വത്വാ ഠിതികാവസേനേവ ദാതബ്ബാ. ദഹരസാമണേരേഹി പന ഉദ്ദേസഭത്തേസു ലദ്ധേസു സചേ ദായകാനം ഘരേ മങ്ഗലം ഹോതി, ‘‘തുമ്ഹാകം ആചരിയുപജ്ഝായേ പേസേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. യസ്മിം പന ഉദ്ദേസഭത്തേ പഠമഭാഗോ സാമണേരാനം പാപുണാതി, അനുഭാഗോ മഹാഥേരാനം, ന തത്ഥ സാമണേരാ ‘‘മയം പഠമഭാഗം ലഭിമ്ഹാ’’തി പുരതോ ഗന്തും ലഭന്തി, യഥാപടിപാടിയാ ഏവ ഗന്തബ്ബം. ‘‘സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ തുമ്ഹേ ഏഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹം അഞ്ഞദാപി ജാനിസ്സസി, ഠിതികാ പന ഏവം ഗച്ഛതീ’’തി ഠിതികാവസേനേവ ഗാഹേതബ്ബം. അഥ ‘‘സങ്ഘുദ്ദേസപത്തം ദേഥാ’’തി വത്വാ അഗ്ഗാഹിതേയേവ പത്തേ യസ്സ കസ്സചി പത്തം ഗഹേത്വാ പൂരേത്വാ ആഹരതി, ആഹടമ്പി ഠിതികായ ഏവ ഗാഹേതബ്ബം.

ഏകോ ‘‘സങ്ഘുദ്ദേസപത്തം ആഹരാ’’തി പേസിതോ ‘‘ഭന്തേ, ഏകം പത്തം ദേഥ, നിമന്തനഭത്തം ആഹരിസ്സാമീ’’തി വദതി, സോ ചേ ‘‘ഉദ്ദേസഭത്തഘരതോ അയം ആഗതോ’’തി ഞത്വാ ഭിക്ഖൂഹി ‘‘നനു ത്വം അസുകഘരതോ ആഗതോ’’തി വുത്തോ ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ന നിമന്തനഭത്തം, ഉദ്ദേസഭത്ത’’ന്തി ഭണതി, ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. യോ പന ‘‘ഏകം പത്തം ആഹരാ’’തി വുത്തേ ‘‘കിന്തി വത്വാ ആഹരാമീ’’തി വത്വാ ‘‘യഥാ തേ രുച്ചതീ’’തി വുത്തോ ആഗച്ഛതി, അയം വിസ്സട്ഠദൂതോ നാമ. ഉദ്ദേസപത്തം വാ പടിപാടിപത്തം വാ പുഗ്ഗലികപത്തം വാ യം ഇച്ഛതി, തം ഏതസ്സ ദാതബ്ബം. ഏകോ ബാലോ അബ്യത്തോ ‘‘ഉദ്ദേസപത്തം ആഹരാ’’തി പേസിതോ വത്തും ന ജാനാതി, തുണ്ഹീഭൂതോ തിട്ഠതി, സോ ‘‘കസ്സ സന്തികം ആഗതോസീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ പത്തം ഹരിസ്സസീ’’തി വാ ന വത്തബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി വുത്തോ പുച്ഛാസഭാഗേന ‘‘തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതോമ്ഹീ’’തി വാ ‘‘തുമ്ഹാകം പത്തം ഹരിസ്സാമീ’’തി വാ വദേയ്യ. തതോ തം ഭിക്ഖും അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ജിഗുച്ഛന്താ ന ഓലോകേയ്യും, ‘‘കുഹിം ഗച്ഛസി, കിം കരോന്തോ ആഹിണ്ഡസീ’’തി പന വത്തബ്ബോ. തസ്സ ‘‘ഉദ്ദേസപത്തത്ഥായ ആഗതോമ്ഹീ’’തി വദന്തസ്സ ഗാഹേത്വാ പത്തോ ദാതബ്ബോ.

ഏകാ കൂടട്ഠിതികാ നാമ ഹോതി. രഞ്ഞോ വാ രാജമഹാമത്തസ്സ വാ ഗേഹേ അതിപണീതാനി അട്ഠ ഉദ്ദേസഭത്താനി നിച്ചം ദീയന്തി, താനി ഏകചാരികഭത്താനി കത്വാ ഭിക്ഖൂ വിസും ഠിതികായ പരിഭുഞ്ജന്തി. ഏകച്ചേ ഭിക്ഖൂ ‘‘സ്വേ ദാനി അമ്ഹാകം പാപുണിസ്സന്തീ’’തി അത്തനോ ഠിതികം സല്ലക്ഖേത്വാ ഗതാ. തേസു അനാഗതേസുയേവ അഞ്ഞേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്ത്വാ ആസനസാലായ നിസീദന്തി. തങ്ഖണഞ്ഞേവ രാജപുരിസാ ആഗന്ത്വാ ‘‘പണീതഭത്തപത്തേ ദേഥാ’’തി വദന്തി, ആഗന്തുകാ ഠിതികം അജാനന്താ ഗാഹേന്തി, തങ്ഖണഞ്ഞേവ ച ഠിതികം ജാനനകഭിക്ഖൂ ആഗന്ത്വാ ‘‘കിം ഗാഹേഥാ’’തി വദന്തി. രാജഗേഹേ പണീതഭത്തന്തി. കതിവസ്സതോ പട്ഠായാതി. ഏത്തകവസ്സതോ നാമാതി. ‘‘മാ ഗാഹേഥാ’’തി നിവാരേത്വാ ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. ഗാഹിതേ ആഗതേഹിപി, പത്തദാനകാലേ ആഗതേഹിപി, ദിന്നകാലേ ആഗതേഹിപി, രാജഗേഹതോ പത്തേ പൂരേത്വാ ആഹടകാലേ ആഗതേഹിപി, രാജാ ‘‘അജ്ജ ഭിക്ഖൂയേവ ആഗച്ഛന്തൂ’’തി പേസേത്വാ ഭിക്ഖൂനംയേവ ഹത്ഥേ പിണ്ഡപാതം ദേതി, ഏവം ദിന്നം പിണ്ഡപാതം ഗഹേത്വാ ആഗതകാലേ ആഗതേഹിപി ഠിതികം ജാനനകഭിക്ഖൂഹി ‘‘മാ ഭുഞ്ജിത്ഥാ’’തി വാരേത്വാ ഠിതികായമേവ ഗാഹേതബ്ബം.

അഥ നേ രാജാ ഭോജേത്വാ പത്തേപി നേസം പൂരേത്വാ ദേതി, യം ആഹടം, തം ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പന ‘‘മാ തുച്ഛഹത്ഥാ ഗച്ഛന്തൂ’’തി ഥോകമേവ പത്തേസു പക്ഖിത്തം ഹോതി, തം ന ഗാഹേതബ്ബം. ‘‘അഥ ഭുഞ്ജിത്വാ തുച്ഛപത്താവ ആഗച്ഛന്തി, യം തേഹി ഭുത്തം, തം നേസം ഗീവാ ഹോതീ’’തി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ ‘‘ഗീവാകിച്ചം ഏത്ഥ നത്ഥി, ഠിതികം പന അജാനന്തേഹി യാവ ജാനനകാ ആഗച്ഛന്തി, താവ നിസീദിതബ്ബം സിയാ, ഏവം സന്തേപി ഭിക്ഖൂഹി ഭുത്തം സുഭുത്തം, ഇദാനി പത്തട്ഠാനേന ഗാഹേതബ്ബ’’ന്തി.

ഏകോ തിചീവരപരിവാരോ സതഗ്ഘനകോ പിണ്ഡപാതോ അവസ്സികസ്സ ഭിക്ഖുനോ പത്തോ, വിഹാരേ ച ‘‘ഏവരൂപോ പിണ്ഡപാതോ അവസ്സികസ്സ പത്തോ’’തി ലിഖിത്വാ ഠപേസും. അഥ സട്ഠിവസ്സച്ചയേന അഞ്ഞോ തഥാരൂപോ പിണ്ഡപാതോ ഉപ്പന്നോ, അയം കിം അവസ്സികഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബോ, ഉദാഹു സട്ഠിവസ്സഠിതികായാതി? സട്ഠിവസ്സഠിതികായാതി വുത്തം. അയഞ്ഹി ഭിക്ഖുഠിതികം ഗഹേത്വായേവ വഡ്ഢിതോതി. ഏകോ ഉദ്ദേസഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ സാമണേരോ ജാതോ, പുന തം ഭത്തം സാമണേരഠിതികായ പത്തം ഗണ്ഹിതും ലഭതി. അയം കിര അന്തരാഭട്ഠകോ നാമ. യോ പന പരിപുണ്ണവസ്സോ സാമണേരോ ‘‘സ്വേ ഉദ്ദേസഭത്തം ലഭിസ്സതീ’’തി അജ്ജേവ ഉപസമ്പജ്ജതി, അതിക്കന്താ തസ്സ ഠിതികാ. ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉദ്ദേസഭത്തം പത്തം, പത്തോ ചസ്സ ന തുച്ഛോ ഹോതി, സോ അഞ്ഞസ്സ സമീപേ നിസിന്നസ്സ പത്തം ദാപേതി, തം ചേ ഥേയ്യായ ഹരന്തി, ഗീവാ ഹോതി. സചേ പന സോ ഭിക്ഖു ‘‘മയ്ഹം പത്തം ദമ്മീ’’തി സയമേവ ദേതി, അസ്സ ഗീവാ ന ഹോതി. അഥാപി തേന ഭത്തേന അനത്ഥികോ ഹുത്വാ ‘‘അലം മയ്ഹം, തവേതം ഭത്തം ദമ്മി, പത്തം പേസേത്വാ ആഹരാപേഹീ’’തി അഞ്ഞം വദതി, യം തതോ ആഹരീയതി, സബ്ബം പത്തസാമികസ്സ ഹോതി. പത്തം ചേ ഥേയ്യായ ഹരന്തി, സുഹടോ, ഭത്തസ്സ ദിന്നത്താ ഗീവാ ന ഹോതി.

വിഹാരേ ദസ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, തേസു നവ പിണ്ഡപാതികാ, ഏകോ സാദിയനകോ, ‘‘ദസ ഉദ്ദേസപത്തേ ദേഥാ’’തി വുത്തേ പിണ്ഡപാതികാ ഗഹേതും ന ഇച്ഛന്തി. ഇതരോ ഭിക്ഖു ‘‘സബ്ബാനി മയ്ഹം പാപുണന്തീ’’തി ഗണ്ഹാതി, ഠിതികാ ന ഹോതി. ഏകേകം ചേ പാപേത്വാ ഗണ്ഹാതി, ഠിതികാ തിട്ഠതി. ഏവം ഗാഹേത്വാ ദസഹിപി പത്തേഹി ആഹരാപേത്വാ ‘‘ഭന്തേ, മയ്ഹം സങ്ഗഹം കരോഥാ’’തി നവ പത്തേ പിണ്ഡപാതികാനം ദേതി, ഭിക്ഖുദത്തിയം നാമേതം, ഗഹേതും വട്ടതി. സചേ സോ ഉപാസകോ ‘‘ഭന്തേ, ഘരം ആഗന്തബ്ബ’’ന്തി വദതി, സോ ച ഭിക്ഖു തേ ഭിക്ഖൂ ‘‘ഏഥ, ഭന്തേ, മയ്ഹം സഹായാ ഹോഥാ’’തി തസ്സ ഘരം ഗച്ഛതി, യം തത്ഥ ലഭതി, സബ്ബം തസ്സേവ ഹോതി, ഇതരേ തേന ദിന്നം ലഭന്തി. അഥ നേസം ഘരേയേവ നിസീദാപേത്വാ ദക്ഖിണോദകം ദത്വാ യാഗുഖജ്ജകാദീനി ദേന്തി ‘‘ഭന്തേ, യം മനുസ്സാ ദേന്തി, തം ഗണ്ഹഥാ’’തി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വചനേനേവ ഇതരേസം വട്ടതി. ഭുത്താവീനം പത്തേ പൂരേത്വാ ഗണ്ഹിത്വാ ഗമനത്ഥായ ദേന്തി, സബ്ബം തസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ഹോതി, തേന ദിന്നം ഇതരേസം വട്ടതി. യദി പന തേ വിഹാരേയേവ തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘ഭന്തേ, മയ്ഹം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥ, മനുസ്സാനം വചനം കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്താ ഗച്ഛന്തി, തത്ഥ യം ഭുഞ്ജന്തി ചേവ നീഹരന്തി ച, സബ്ബം തം തേസംയേവ സന്തകം. അഥാപി ‘‘മയ്ഹം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി അവുത്താ ‘‘മനുസ്സാനം വചനം കാതും വട്ടതീ’’തി ഗച്ഛന്തി, തത്ര ചേ ഏകസ്സ മധുരേന സരേന അനുമോദനം കരോന്തസ്സ സുത്വാ ഥേരാനഞ്ച ഉപസമേ പസീദിത്വാ ബഹും സമണപരിക്ഖാരം ദേന്തി, അയം ഥേരേസു പസാദേന ഉപ്പന്നോ അകതഭാഗോ നാമ, തസ്മാ സബ്ബേസം പാപുണാതി.

ഏകോ സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസാപേത്വാ ഠിതികായ ഗാഹിതപത്തം ഹരിത്വാ പണീതസ്സ ഖാദനീയഭോജനീയസ്സ പൂരേത്വാ ആഹരിത്വാ ‘‘ഇമം, ഭന്തേ, സബ്ബോ സങ്ഘോ പരിഭുഞ്ജതൂ’’തി ദേതി, സബ്ബേഹി ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. പത്തസാമികസ്സ പന അതിക്കന്തമ്പി ഠിതികം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം ഉദ്ദേസഭത്തം ദാതബ്ബം. അഥ പഠമംയേവ ‘‘സബ്ബം സങ്ഘികപത്തം ദേഥാ’’തി വദതി, ഏകസ്സ ലജ്ജിഭിക്ഖുനോ സന്തകോ പത്തോ ദാതബ്ബോ. ആഹരിത്വാ ച ‘‘സബ്ബോ സങ്ഘോ പരിഭുഞ്ജതൂ’’തി വുത്തേ ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഏകോ പാതിയാ ഭത്തം ആഹരിത്വാ ‘‘സങ്ഘുദ്ദേസം ദമ്മീ’’തി വദതി, ഏകേകം ആലോപം അദത്വാ ഠിതികായ ഏകസ്സ യാപനമത്തം കത്വാ ദാതബ്ബം. അഥ സോ ഭത്തം ആഹരിത്വാ കിഞ്ചി വത്തും അജാനന്തോ തുണ്ഹീഭൂതോ അച്ഛതി, ‘‘കസ്സ തേ ആനീതം, കസ്സ ദാതുകാമോസീ’’തി ന വത്തബ്ബം. പുച്ഛാസഭാഗേന ഹി ‘‘തുമ്ഹാകം ആനീതം, തുമ്ഹാകം ദാതുകാമോമ്ഹീ’’തി വദേയ്യ, തതോ തം ഭിക്ഖും അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ജിഗുച്ഛന്താ ഗീവം പരിവത്തേത്വാ ഓലോകേതബ്ബമ്പി ന മഞ്ഞേയ്യും. സചേ പന ‘‘കുഹിം യാസി, കിം കരോന്തോ ആഹിണ്ഡസീ’’തി വുത്തേ ‘‘ഉദ്ദേസഭത്തം ഗഹേത്വാ ആഗതോമ്ഹീ’’തി വദതി, ഏകേന ലജ്ജിഭിക്ഖുനാ ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ ആഭതം ബഹു ഹോതി, സബ്ബേസം പഹോതി, ഠിതികാകിച്ചം നത്ഥി. ഥേരാസനതോ പട്ഠായ പത്തം പൂരേത്വാ ദാതബ്ബം.

‘‘സങ്ഘുദ്ദേസപത്തം ദേഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘കിം ആഹരിസ്സസീ’’തി അവത്വാ പകതിഠിതികായ ഏവ ഗാഹേതബ്ബം. യോ പന പായാസോ വാ രസപിണ്ഡപാതോ വാ നിച്ചം ലബ്ഭതി, ഏവരൂപാനം പണീതഭോജനാനം ആവേണികാ ഠിതികാ കാതബ്ബാ, തഥാ സപരിവാരായ യാഗുയാ മഹഗ്ഘാനം ഫലാനം പണീതാനഞ്ച ഖജ്ജകാനം. പകതിഭത്തയാഗുഫലഖജ്ജകാനം ഏകാവ ഠിതികാ കാതബ്ബാ. ‘‘സപ്പിം ആഹരിസ്സാമീ’’തി വുത്തേ സബ്ബസപ്പീനം ഏകാവ ഠിതികാ വട്ടതി, തഥാ സബ്ബതേലാനം. ‘‘മധും ആഹരിസ്സാമീ’’തി വുത്തേ പന മധുനോ ഏകാവ ഠിതികാ വട്ടതി, തഥാ ഫാണിതസ്സ ലട്ഠിമധുകാദീനഞ്ച ഭേസജ്ജാനം. സചേ പന ഗന്ധമാലം സങ്ഘുദ്ദേസം ദേന്തി, പിണ്ഡപാതികസ്സ വട്ടതി, ന വട്ടതീതി? ആമിസസ്സേവ പടിക്ഖിത്തത്താ വട്ടതി. ‘‘സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നത്താ പന ന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വദന്തി.

ഉദ്ദേസഭത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൧൦. നിമന്തനം പുഗ്ഗലികം ചേ, സയമേവ ഇസ്സരോ. സങ്ഘികം പന ഉദ്ദേസഭത്തേ വുത്തനയേനേവ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പനേത്ഥ ദൂതോ ബ്യത്തോ ഹോതി, ‘‘ഭന്തേ, രാജഗേഹേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. അഥ ദൂതോ അബ്യത്തോ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ഭത്തുദ്ദേസകോ ബ്യത്തോ ‘‘ഭത്ത’’ന്തി അവത്വാ ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേ യാഥ, തുമ്ഹേ യാഥാ’’തി വദതി, ഏവമ്പി പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി, ‘‘തുമ്ഹാകം, ഭന്തേ, പടിപാടിയാ ഭത്തം പാപുണാതീ’’തി വുത്തേ പന ന വട്ടതി. സചേ നിമന്തിതും ആഗതമനുസ്സോ ആസനസാലം പവിസിത്വാ ‘‘അട്ഠ ഭിക്ഖൂ ദേഥാ’’തി വാ ‘‘അട്ഠ പത്തേ ദേഥാ’’തി വാ വദതി, ഏവമ്പി പിണ്ഡപാതികാനം വട്ടതി, ‘‘തുമ്ഹേ ച തുമ്ഹേ ച ഗച്ഛഥാ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ ‘‘അട്ഠ ഭിക്ഖൂ ദേഥ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥ, അട്ഠ പത്തേ ദേഥ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വാ വദതി, പടിപാടിയാ ഗാഹേതബ്ബം. ഗാഹേന്തേന പന വിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘ഭത്ത’’ന്തി അവദന്തേന ‘‘തുമ്ഹേ ച തുമ്ഹേ ച ഗച്ഛഥാ’’തി വുത്തേ പിണ്ഡപാതികാനം വട്ടതി. ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം പത്തം ദേഥ, തുമ്ഹേ ഏഥാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘സാധു ഉപാസകാ’’തി ഗന്തബ്ബം. ‘‘സങ്ഘതോ ഉദ്ദിസിത്വാ തുമ്ഹേ ഏഥാ’’തി വുത്തേപി ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം.

നിമന്തനഭത്തഘരതോ പന പത്തത്ഥായ ആഗതസ്സ ഉദ്ദേസഭത്തേ വുത്തനയേനേവ ഠിതികായ പത്തോ ദാതബ്ബോ. ഏകോ ‘‘സങ്ഘതോ പടിപാടിയാ പത്ത’’ന്തി അവത്വാ കേവലം ‘‘ഏകം പത്തം ദേഥാ’’തി വത്വാ അഗ്ഗാഹിതേയേവ പത്തേ യസ്സ കസ്സചി പത്തം ഗഹേത്വാ പൂരേത്വാ ആഹരതി, തം പത്തസാമികസ്സേവ ഹോതി. ഉദ്ദേസഭത്തേ വിയ ഠിതികായ ന ഗാഹേതബ്ബം. ഇധാപി യോ ആഗന്ത്വാ തുണ്ഹീഭൂതോ തിട്ഠതി, സോ ‘‘കസ്സ സന്തികം ആഗതോസീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ പത്തം ഹരിസ്സസീ’’തി വാ ന വത്തബ്ബോ. പുച്ഛാസഭാഗേന ഹി ‘‘തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതോ, തുമ്ഹാകം പത്തം ഹരിസ്സാമീ’’തി വദേയ്യ, തതോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി ജിഗുച്ഛനീയോ അസ്സ. ‘‘കുഹിം ഗച്ഛസി, കിം കരോന്തോ ആഹിണ്ഡസീ’’തി പന വുത്തേ ‘‘തസ്സ പത്തത്ഥായ ആഗതോമ്ഹീ’’തി വദന്തസ്സ പടിപാടിഭത്തട്ഠിതികായ ഗഹേത്വാ പത്തോ ദാതബ്ബോ. ‘‘ഭത്തഹരണപത്തം ദേഥാ’’തി വുത്തേപി പടിപാടിഭത്തട്ഠിതികായ ഏവ ദാതബ്ബോ. സചേ ആഹരിത്വാ ‘‘സബ്ബോ സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതൂ’’തി വദതി, ഭാജേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. പത്തസാമികസ്സ അതിക്കന്തമ്പി ഠിതികം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പടിപാടിഭത്തം ഗാഹേതബ്ബം.

ഏകോ പാതിയാ ഭത്തം ആഹരിത്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, ആലോപഭത്തട്ഠിതികതോ പട്ഠായ ആലോപസങ്ഖേപേന ഭാജേതബ്ബം. സചേ പന തുണ്ഹീഭൂതോ അച്ഛതി, ‘‘കസ്സ തേ ആഭതം, കസ്സ ദാതുകാമോസീ’’തി ന വത്തബ്ബോ. സചേ പന ‘‘കുഹിം ഗച്ഛസി, കിം കരോന്തോ ആഹിണ്ഡസീ’’തി വുത്തേ പന ‘‘സങ്ഘസ്സ മേ ഭത്തം ആഭതം, ഥേരാനം മേ ഭത്തം ആഭത’’ന്തി വദതി, ഗഹേത്വാ ആലോപഭത്തട്ഠിതികായ ഭാജേതബ്ബം. സചേ പന ഏവം ആഭതം ഭത്തം ബഹു ഹോതി, സകലസങ്ഘസ്സ പഹോതി, അഭിഹടഭിക്ഖാ നാമ, പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി, ഠിതികാപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ പത്തം പൂരേത്വാ ദാതബ്ബം.

ഉപാസകോ സങ്ഘത്ഥേരസ്സ വാ ഗന്ഥധുതങ്ഗവസേന അഭിഞ്ഞാതസ്സ വാ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ വാ പഹിണതി ‘‘അമ്ഹാകം ഭത്തഗഹണത്ഥായ അട്ഠ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ആഗച്ഛഥാ’’തി, സചേപി ഞാതിഉപട്ഠാകേഹി പേസിതം ഹോതി, ഇമേ തയോ ജനാ പുച്ഛിതും ന ലഭന്തി, ആരുള്ഹായേവ മാതികം. സങ്ഘതോ അട്ഠ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസാപേത്വാ അത്തനവമേഹി ഗന്തബ്ബം. കസ്മാ? ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഹി ഏതേ ഭിക്ഖൂ നിസ്സായ ലാഭോ ഉപ്പജ്ജതീതി. ഗന്ഥധുതങ്ഗാദീഹി പന അനഭിഞ്ഞാതോ ആവാസികഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതും ലഭതി, തസ്മാ തേന ‘‘കിം സങ്ഘതോ ഗണ്ഹാമി, ഉദാഹു യേ ജാനാമി, തേഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛാമീ’’തി മാതികം ആരോപേത്വാ യഥാ ദായകാ വദന്തി, തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബം. ‘‘തുമ്ഹാകം നിസ്സിതകേ വാ യേ വാ ജാനാഥ, തേ ഗഹേത്വാ ഏഥാ’’തി വുത്തേ പന യേ ഇച്ഛന്തി, തേഹി സദ്ധിം ഗന്തും ലഭതി. സചേ ‘‘അട്ഠ ഭിക്ഖൂ പഹിണഥാ’’തി പേസേന്തി, സങ്ഘതോവ പേസേതബ്ബാ. അത്തനാ സചേ അഞ്ഞസ്മിം ഗാമേ സക്കാ ഹോതി ഭിക്ഖാ ലഭിതും, അഞ്ഞോ ഗാമോ ഗന്തബ്ബോ. ന സക്കാ ചേ ഹോതി ലഭിതും, സോയേവ ഗാമോ പിണ്ഡായ പവിസിതബ്ബോ.

നിമന്തിതഭിക്ഖൂ ആസനസാലായ നിസിന്നാ ഹോന്തി, തത്ര ചേ മനുസ്സാ ‘‘പത്തേ ദേഥാ’’തി ആഗച്ഛന്തി, അനിമന്തിതേഹി ന ദാതബ്ബാ, ‘‘ഏതേ നിമന്തിതാ ഭിക്ഖൂ’’തി വത്തബ്ബം, ‘‘തുമ്ഹേപി ദേഥാ’’തി വുത്തേ പന ദാതും വട്ടതി. ഉസ്സവാദീസു മനുസ്സാ സയമേവ പരിവേണാനി ച പധാനഘരാനി ച ഗന്ത്വാ തിപിടകേ ച ധമ്മകഥികേ ച ഭിക്ഖുസതേനപി സദ്ധിം നിമന്തേന്തി, തദാ തേഹി യേ ജാനന്തി, തേ ഗഹേത്വാ ഗന്തും വട്ടതി. കസ്മാ? ന ഹി മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘേന അത്ഥികാ മനുസ്സാ പരിവേണപധാനഘരാനി ഗച്ഛന്തി, സന്നിപാതട്ഠാനതോവ യഥാസത്തി യഥാബലം ഭിക്ഖൂ ഗണ്ഹിത്വാ ഗച്ഛന്തീതി.

സചേ പന സങ്ഘത്ഥേരോ വാ ഗന്ഥധുതങ്ഗവസേന അഭിഞ്ഞാതോ വാ ഭത്തുദ്ദേസകോ വാ അഞ്ഞത്ര വാ വസ്സം വസിത്വാ കത്ഥചി വാ ഗന്ത്വാ പുന സകട്ഠാനം ആഗച്ഛതി, മനുസ്സാ ച ആഗന്തുകസ്സ സക്കാരം കരോന്തി, ഏകവാരം യേ ജാനന്തി, തേ ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം. പടിബദ്ധകാലതോ പട്ഠായ ദുതിയവാരേ ആരദ്ധേ സങ്ഘതോയേവ ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം. അഭിനവആഗന്തുകാവ ഹുത്വാ ‘‘ഞാതീ വാ ഉപട്ഠാകേ വാ പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തി, തത്ര ചേ തേസം ഞാതീ ച ഉപട്ഠാകാ ച സക്കാരം കരോന്തി, ഏത്ഥ പന യേ ജാനന്തി, തേ ഗഹേത്വാ ഗന്തുമ്പി വട്ടതി. യോ പന അതിലാഭീ ഹോതി, സകട്ഠാനഞ്ച ആഗന്തുകട്ഠാനഞ്ച ഏകസദിസം, സബ്ബത്ഥ മനുസ്സാ സങ്ഘഭത്തം സജ്ജേത്വാവ നിസീദന്തി, തേന സങ്ഘതോവ ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബന്തി അയം നിമന്തനേ വിസേസോ. അവസേസോ സബ്ബപഞ്ഹോ ഉദ്ദേസഭത്തേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. കുരുന്ദിയം പന ‘‘അട്ഠ മഹാഥേരേ ദേഥാതി വുത്തേ അട്ഠ മഹാഥേരാവ ദാതബ്ബാ’’തി വുത്തം. ഏസ നയോ മജ്ഝിമാദീസു. സചേ പന അവിസേസേത്വാ ‘‘അട്ഠ ഭിക്ഖൂ ദേഥാ’’തി വദതി, സങ്ഘതോ ദാതബ്ബാതി.

നിമന്തനഭത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൧൧. സലാകഭത്തം പന ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സലാകായ വാ പട്ടികായ വാ ഉപനിബന്ധിത്വാ ഓപുഞ്ജിത്വാ ഭത്തം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൬) വചനതോ രുക്ഖസാരമയായ സലാകായ വാ വേളുവിലീവതാലപണ്ണാദിമയായ പട്ടികായ വാ ‘‘അസുകസ്സ നാമ സലാകഭത്ത’’ന്തി ഏവം അക്ഖരാനി ഉപനിബന്ധിത്വാ പച്ഛിയം വാ ചീവരഭോഗേ വാ കത്വാ സബ്ബസലാകായോ ഓപുഞ്ജിത്വാ പുനപ്പുനം ഹേട്ഠുപരിയവസേന ആലോളേത്വാ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതേന ഭത്തുദ്ദേസകേന സചേ ഠിതികാ അത്ഥി, ഠിതികതോ പട്ഠായ, നോ ചേ അത്ഥി, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ സലാകാ ദാതബ്ബാ. പച്ഛാ ആഗതാനമ്പി ഏകാബദ്ധവസേന ദൂരേ ഠിതാനമ്പി ഉദ്ദേസഭത്തേ വുത്തനയേനേവ ദാതബ്ബാ.

സചേ വിഹാരസ്സ സമന്തതോ ബഹൂ ഗോചരഗാമാ, ഭിക്ഖൂ പന ന ബഹൂ, ഗാമവസേനപി സലാകാ പാപുണന്തി. ‘‘തുമ്ഹാകം അസുകഗാമേ സലാകഭത്തം പാപുണാതീ’’തി ഗാമവസേനേവ ഗാഹേതബ്ബം. ഏവം ഗാഹേന്തേന സചേപി ഏകമേകസ്മിം ഗാമേ നാനപ്പകാരാനി സട്ഠി സലാകഭത്താനി, സബ്ബാനി ഗഹിതാനേവ ഹോന്തി. തസ്സ പത്തഗാമസമീപേ അഞ്ഞാനിപി ദ്വേ തീണി സലാകഭത്താനി ഹോന്തി, താനി തസ്സേവ ദാതബ്ബാനി. ന ഹി സക്കാ തേസം കാരണാ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും പഹിണിതുന്തി.

സചേ ഏകച്ചേസു ഗാമേസു ബഹൂനി സലാകഭത്താനി സല്ലക്ഖേത്വാ സത്തന്നമ്പി അട്ഠന്നമ്പി ഭിക്ഖൂനം ദാതബ്ബാനി. ദേന്തേന പന ചതുന്നം പഞ്ചന്നം ഭത്താനം സലാകായോ ഏകതോ ബന്ധിത്വാ ദാതബ്ബാ. സചേ തം ഗാമം അതിക്കമിത്വാ അഞ്ഞോ ഗാമോ ഹോതി, തസ്മിഞ്ച ഏകമേവ സലാകഭത്തം, തം പന പാതോവ ദേന്തി, തമ്പി ഏതേസു ഭിക്ഖൂസു ഏകസ്സ നിഗ്ഗഹേന ദത്വാ ‘‘പാതോവ തം ഗഹേത്വാ പച്ഛാ ഓരിമഗാമേ ഇതരാനി ഭത്താനി ഗണ്ഹാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ ഓരിമഗാമേ സലാകഭത്തേസു അഗ്ഗഹിതേസ്വേവ ഗഹിതസഞ്ഞായ ഗച്ഛതി, പരഭാഗഗാമേ സലാകഭത്തം ഗഹേത്വാ പുന വിഹാരം ആഗന്ത്വാ ഇതരാനി ഗഹേത്വാ ഓരിമഗാമോ ഗന്തബ്ബോ. ന ഹി ബഹിസീമായ സങ്ഘലാഭോ ഗാഹേതും ലബ്ഭതീതി അയം നയോ കുരുന്ദിയം വുത്തോ. സചേ പന ഭിക്ഖൂ ബഹൂ ഹോന്തി, ഗാമവസേന സലാകാ ന പാപുണന്തി, വീഥിവസേന വാ വീഥിയം ഏകഗേഹവസേന വാ ഏകകുലവസേന വാ ഗാഹേതബ്ബം. വീഥിആദീസു ച യത്ഥ ബഹൂനി ഭത്താനി, തത്ഥ ഗാമേ വുത്തനയേനേവ ബഹൂനം ഭിക്ഖൂനം ഗാഹേതബ്ബാനി, സലാകാസു അസതി ഉദ്ദിസിത്വാപി ഗാഹേതബ്ബാനി.

൨൧൨. സലാകദായകേന പന വത്തം ജാനിതബ്ബം. തേന ഹി കാലസ്സേവ വുട്ഠായ പത്തചീവരം ഗഹേത്വാ ഭോജനസാലം ഗന്ത്വാ അസമ്മട്ഠട്ഠാനം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേത്വാ ‘‘ഇദാനി ഭിക്ഖൂഹി വത്തം കതം ഭവിസ്സതീ’’തി കാലം സല്ലക്ഖേത്വാ ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂസു സന്നിപതിതേസു പഠമമേവ വാരഗാമേ സലാകഭത്തം ഗാഹേതബ്ബം, ‘‘തുയ്ഹം അസുകസ്മിം നാമ വാരഗാമേ സലാകാ പാപുണാതി, തത്ര ഗച്ഛാ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ അഭിരേകഗാവുതേ ഗാമോ ഹോതി, തം ദിവസം ഗച്ഛന്താ കിലമന്തി, ‘‘സ്വേ തുയ്ഹം വാരഗാമേ പാപുണാതീ’’തി അജ്ജേവ ഗാഹേതബ്ബം. യോ വാരഗാമം പേസിയമാനോ ന ഗച്ഛതി, അഞ്ഞം സലാകം മഗ്ഗതി, ന ദാതബ്ബാ. സദ്ധാനഞ്ഹി മനുസ്സാനം പുഞ്ഞഹാനി ച സങ്ഘസ്സ ച ലാഭച്ഛേദോ ഹോതി, തസ്മാ തസ്സ ദുതിയേപി തതിയേപി ദിവസേ അഞ്ഞാ സലാകാ ന ദാതബ്ബാ, ‘‘അത്തനോ പത്തട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഭുഞ്ജാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, തീണി പന ദിവസാനി അഗച്ഛന്തസ്സ വാരഗാമതോ ഓരിമവാരഗാമേ സലാകാ ഗാഹേതബ്ബാ. തഞ്ചേ ന ഗണ്ഹാതി, തതോ പട്ഠായ തസ്സ അഞ്ഞം സലാകം ദാതും ന വട്ടതി, ദണ്ഡകമ്മം ദള്ഹം കാതബ്ബം. സട്ഠിതോ വാ പണ്ണാസതോ വാ ന പരിഹാപേതബ്ബം. വാരഗാമേ ഗാഹേത്വാ വിഹാരവാരോ ഗാഹേതബ്ബോ, ‘‘തുയ്ഹം വിഹാരവാരോ പാപുണാതീ’’തി വത്തബ്ബം. വിഹാരവാരികസ്സ ദ്വേ തിസ്സോ യാഗുസലാകായോ തിസ്സോ ചതസ്സോ ഭത്തസലാകായോ ച ദാതബ്ബാ, നിബദ്ധം കത്വാ പന ന ദാതബ്ബാ. യാഗുഭത്തദായകാ ഹി ‘‘അമ്ഹാകം യാഗുഭത്തം വിഹാരഗോപകാവഭുഞ്ജന്തീ’’തി അഞ്ഞഥത്തം ആപജ്ജേയ്യും, തസ്മാ അഞ്ഞേസു കുലേസു ദാതബ്ബാ.

സചേ വിഹാരവാരികാനം സഭാഗാ ആഹരിത്വാ ദേന്തി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ, വാരം ഗഹേത്വാ തേസം യാഗുഭത്തം ആഹരാപേതബ്ബം, താവ നേസം സലാകാ ഫാതികമ്മമേവ ഭവന്തി. വസ്സഗ്ഗേന പത്തട്ഠാനേ പന അഞ്ഞമ്പി പണീതഭത്തസലാകം ഗണ്ഹിതും ലഭന്തിയേവ. അതിരേകഉത്തരിഭങ്ഗസ്സ ഏകചാരികഭത്തസ്സ വിസും ഠിതികം കത്വാ സലാകാ ദാതബ്ബാ. സചേ യേന സലാകാ ലദ്ധാ, സോ തം ദിവസം തം ഭത്തം ന ലഭതി, പുന ദിവസേ ഗാഹേതബ്ബം. ഭത്തഞ്ഞേവ ലഭതി, ന ഉത്തരിഭങ്ഗം, ഏവമ്പി പുന ഗാഹേതബ്ബം. ഖീരഭത്തസലാകായപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന ഖീരമേവ ലഭതി, ന ഭത്തം, ഖീരലാഭതോ പട്ഠായ പുന ന ഗാഹേതബ്ബം. ദ്വേ തീണി ഏകചാരികഭത്താനി ഏകസ്സേവ പാപുണന്തി, ദുബ്ഭിക്ഖസമയേ സങ്ഘനവകേന ലദ്ധകാലേ വിജടേത്വാ വിസും ഗാഹേതബ്ബാനി. പാകതികസലാകഭത്തം അലദ്ധസ്സപി പുനദിവസേ ഗാഹേതബ്ബം.

സചേ ഖുദ്ദകോ വിഹാരോ ഹോതി, സബ്ബേ ഭിക്ഖൂ ഏകസമ്ഭോഗാ, ഉച്ഛുസലാകം ഗാഹേന്തേന യസ്സ കസ്സചി സമ്മുഖീഭൂതസ്സ പാപേത്വാ മഹാഥേരാദീനം ദിവാ തച്ഛേത്വാ ദാതും വട്ടതി. രസസലാകം പാപേത്വാ പച്ഛാഭത്തമ്പി പരിസ്സാവേത്വാ ഫാണിതം വാ കാരേത്വാ പിണ്ഡപാതികാദീനമ്പി ദാതബ്ബം, ആഗന്തുകാനം ആഗതാനാഗതഭാവം ഞത്വാ ഗാഹേതബ്ബാ. മഹാആവാസേ ഠിതികം കത്വാ ഗാഹേതബ്ബാ. തക്കസലാകമ്പി സഭാഗട്ഠാനേ പാപേത്വാ വാ ധൂമാപേത്വാ പചാപേത്വാ വാ ഥേരാനം ദാതും വട്ടതി. മഹാആവാസേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം. ഫലസലാകപൂവസലാകഭേസജ്ജഗന്ധമാലാസലാകായോപി വിസും ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബാ. ഭേസജ്ജാദിസലാകായോ ചേത്ഥ കിഞ്ചാപി പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടന്തി, സലാകവസേന പന ഗാഹിതത്താ ന സാദിതബ്ബാ. അഗ്ഗഭിക്ഖാമത്തം സലാകഭത്തം ദേന്തി, ഠിതികം പുച്ഛിത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. അസതിയാ ഠിതികായ ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ താദിസാനി ഭത്താനി ബഹൂനി ഹോന്തി, ഏകേകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദ്വേ തീണി ദാതബ്ബാനി. നോ ചേ, ഏകേകമേവ ദത്വാ പടിപാടിയാ ഗതായ പുന ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബം. അഥ അന്തരാവ ഉപച്ഛിജ്ജതി, ഠിതികാ സല്ലക്ഖേതബ്ബാ. യദി പന താദിസം ഭത്തം നിബദ്ധമേവ ഹോതി, യസ്സ പാപുണാതി, സോ വത്തബ്ബോ ‘‘ലദ്ധാ വാ അലദ്ധാ വാ സ്വേപി ഗണ്ഹേയ്യാസീ’’തി. ഏകം അനിബദ്ധം ഹോതി, ലഭനദിവസേ പന യാവദത്ഥം ലഭതി. അലഭനദിവസാ ബഹുതരാ ഹോന്തി, തം യസ്സ പാപുണാതി, സോ അലഭിത്വാ ‘‘സ്വേ ഗണ്ഹേയ്യാസീ’’തി വത്തബ്ബോ.

യോ സലാകാസു ഗഹിതാസു പച്ഛാ ആഗച്ഛതി, തസ്സ അതിക്കന്താവ സലാകാ ന ഉപട്ഠാപേത്വാ ദാതബ്ബാ. സലാകം നാമ ഘണ്ടിം പഹരണതോ പട്ഠായ ആഗന്ത്വാ ഹത്ഥം പസാരേന്തോവ ലഭതി, അഞ്ഞസ്സ ആഗന്ത്വാ സമീപേ ഠിതസ്സപി അതിക്കന്താ അതിക്കന്താവ ഹോതി. സചേ പനസ്സ അഞ്ഞോ ഗണ്ഹന്തോ അത്ഥി, സയം അനാഗതോപി ലഭതി, സഭാഗട്ഠാനേ ‘‘അസുകോ അനാഗതോ’’തി ഞത്വാ ‘‘അയം തസ്സ സലാകാ’’തി ഠപേതും വട്ടതി. സചേ ‘‘അനാഗതസ്സ ന ദാതബ്ബാ’’തി കതികം കരോന്തി, അധമ്മികാ ഹോതി. അന്തോഉപചാരേ ഠിതസ്സ ഹി ഭാജനീയഭണ്ഡം പാപുണാതി. സചേ പന ‘‘അനാഗതസ്സ ദേഥാ’’തി മഹാസദ്ദം കരോന്തി, ദണ്ഡകമ്മം ഠപേതബ്ബം, ‘‘ആഗന്ത്വാ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി വത്തബ്ബം. ഛ പഞ്ചസലാകാ നട്ഠാ ഹോന്തി, ഭത്തുദ്ദേസകോ ദായകാനം നാമം ന സരതി, സോ ചേ നട്ഠസലാകാ മഹാഥേരസ്സ വാ അത്തനോ വാ പാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ വദേയ്യ ‘‘മയാ അസുകഗാമേ സലാകഭത്തം മയ്ഹം പാപിതം, തുമ്ഹേ തത്ഥ ലദ്ധസലാകഭത്തം ഭുഞ്ജേയ്യാഥാ’’തി, വട്ടതി, വിഹാരേ അപാപിതം പന ആസനസാലായ തം ഭത്തം ലഭിത്വാ തത്ഥേവ പാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി. ‘‘അജ്ജ പട്ഠായ മയ്ഹം സലാകഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ തത്ര ആസനസാലായ ഗാഹേതും ന വട്ടതി, വിഹാരം ആനേത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. ‘‘സ്വേ പട്ഠായാ’’തി വുത്തേ പന ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘‘സ്വേ പട്ഠായ അസുകകുലം നാമ സലാകഭത്തം ദേതി, സലാകഗ്ഗാഹണകാലേ സരേയ്യാസീ’’തി. ദുബ്ഭിക്ഖേ സലാകഭത്തം പച്ഛിന്ദിത്വാ സുഭിക്ഖേ ജാതേ കഞ്ചി ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘അജ്ജ പട്ഠായ അമ്ഹാകം സലാകഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി പുന പട്ഠപേന്തി, അന്തോഗാമേ അഗാഹേത്വാ വിഹാരം ആനേത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. ഇദഞ്ഹി സലാകഭത്തം നാമ ഉദ്ദേസഭത്തസദിസം ന ഹോതി, വിഹാരമേവ സന്ധായ ദീയതി, തസ്മാ ബഹിഉപചാരേ ഗാഹേതും ന വട്ടതി, ‘‘സ്വേ പട്ഠായാ’’തി വുത്തേ പന വിഹാരേ ഗാഹേതബ്ബമേവ.

ഗമികോ ഭിക്ഖു യം ദിസാഭാഗം ഗന്തുകാമോ, തത്ഥ അഞ്ഞേന വാരഗാമസലാകാ ലദ്ധാ ഹോതി, തം ഗഹേത്വാ ഇതരം ഭിക്ഖും ‘‘മയ്ഹം പത്തസലാകം ത്വം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വത്വാ ഗന്തും വട്ടതി. തേന പന ഉപചാരസീമം അനതിക്കന്തേയേവ തസ്മിം തസ്സ സലാകാ ഗാഹേതബ്ബാ. ഛഡ്ഡിതവിഹാരേ വസിത്വാ മനുസ്സാ ‘‘ബോധിചേതിയാദീനി ജഗ്ഗിത്വാ ഭുഞ്ജന്തൂ’’തി സലാകഭത്തം പട്ഠപേന്തി, ഭിക്ഖൂ സഭാഗട്ഠാനേസു വസിത്വാ കാലസ്സേവ ഗന്ത്വാ തത്ഥ വത്തം കരിത്വാ തം ഭത്തം ഭുഞ്ജന്തി, വട്ടതി. സചേ തേസു സ്വാതനായ അത്തനോ പാപേത്വാ ഗതേസു ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു ഛഡ്ഡിതവിഹാരേ വസിത്വാ കാലസ്സേവ വത്തം കത്വാ ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ സലാകഭത്തം അത്തനോ പാപേത്വാ ആസനസാലം ഗച്ഛതി, സോവ തസ്സ ഭത്തസ്സ ഇസ്സരോ. യോ പന ഭിക്ഖൂസു വത്തം കരോന്തേസുയേവ ഭൂമിയം ദ്വേ തയോ സമ്മുഞ്ജനീപഹാരേ ദത്വാ ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ‘‘ധുരഗാമേ സലാകഭത്തം മയ്ഹം പാപുണാതീ’’തി ഗച്ഛതി, തസ്സ തം ചോരികായ ഗഹിതത്താ ന പാപുണാതി, വത്തം കത്വാ പാപേത്വാ പച്ഛാഗതഭിക്ഖൂനംയേവ ഹോതി.

ഏകോ ഗാമോ അതിദൂരേ ഹോതി, ഭിക്ഖൂ നിച്ചം ഗന്തും ന ഇച്ഛന്തി, മനുസ്സാ ‘‘മയം പുഞ്ഞേന പരിബാഹിരാ ഹോമാ’’തി വദന്തി, യേ തസ്സ ഗാമസ്സ ആസന്നവിഹാരേ സഭാഗഭിക്ഖൂ, തേ വത്തബ്ബാ ‘‘ഇമേസം ഭിക്ഖൂനം അനാഗതദിവസേ തുമ്ഹേ ഭുഞ്ജഥാ’’തി, സലാകാ പന ദേവസികം പാപേതബ്ബാ. താ ച ഖോ പന ഘണ്ടിപഹരണമത്തേന വാ പച്ഛിചാലനമത്തേന വാ പാപിതാ ന ഹോന്തി, പച്ഛിം പന ഗഹേത്വാ സലാകാ പീഠകേ ആകിരിതബ്ബാ, പച്ഛി പന മുഖവട്ടിയം ന ഗഹേതബ്ബാ. സചേ ഹി തത്ഥ അഹി വാ വിച്ഛികോ വാ ഭവേയ്യ, ദുക്ഖം ഉപ്പാദേയ്യ, തസ്മാ ഹേട്ഠാ ഗഹേത്വാ പച്ഛിം പരമ്മുഖം കത്വാ സലാകാ ആകിരിതബ്ബാ ‘‘സചേപി സപ്പോ ഭവിസ്സതി, ഏത്തോവ പലായിസ്സതീ’’തി. ഏവം സലാകാ ആകിരിത്വാ ഗാമാദിവസേന പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ ഗാഹേതബ്ബാ.

അപിച ഏകം മഹാഥേരസ്സ പാപേത്വാ ‘‘അവസേസാ മയ്ഹം പാപുണന്തീ’’തി അത്തനോ പാപേത്വാ വത്തം കത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ വിതക്കമാളകേ ഠിതേഹി ഭിക്ഖൂഹി ‘‘പാപിതാ, ആവുസോ, സലാകാ’’തി വുത്തേ ‘‘ആമ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ഗതഗതഗാമേ സലാകഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവഞ്ഹി പാപിതാപി സുപാപിതാവ ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂ സബ്ബരത്തിം ധമ്മസ്സവനത്ഥം അഞ്ഞം വിഹാരം ഗച്ഛന്താ ‘‘മയം തത്ഥ ദാനം അഗ്ഗഹേത്വാവ അമ്ഹാകം ഗോചരഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ആഗമിസ്സാമാ’’തി സലാകാ അഗ്ഗഹേത്വാവ ഗതാ വിഹാരേ ഥേരസ്സ പത്തം സലാകഭത്തം ഭുഞ്ജിതും ആഗച്ഛന്തി, വട്ടതി. അഥ മഹാഥേരോപി ‘‘അഹം ഇധ കിം കരോമീ’’തി തേഹിയേവ സദ്ധിം ഗച്ഛതി, തേഹി ഗതവിഹാരേ അഭുഞ്ജിത്വാവ ഗോചരഗാമം അനുപ്പത്തേഹി ‘‘ദേഥ, ഭന്തേ, പത്തേ, സലാകയാഗുആദീനി ആഹരിസ്സാമാ’’തി വുത്തേ പത്താ ന ദാതബ്ബാ. കസ്മാ, ഭന്തേ, ന ദേഥാതി. വിഹാരട്ഠകം ഭത്തം വിഹാരേ വുത്ഥാനം പാപുണാതി, മയം അഞ്ഞവിഹാരേ വുത്ഥാതി. ‘‘ദേഥ, ഭന്തേ, ന മയം വിഹാരേ പാലികായ ദേമ, തുമ്ഹാകം ദേമ, ഗണ്ഹഥ അമ്ഹാകം ഭിക്ഖ’’ന്തി വുത്തേ പന വട്ടതി.

സലാകഭത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൧൩. പക്ഖികാദീസു പന യം അഭിലക്ഖിതേസു ചാതുദ്ദസീ പഞ്ചദസീ പഞ്ചമീ അട്ഠമീതി ഇമേസു പക്ഖേസു കമ്മപ്പസുതേഹി ഉപോസഥം കാതും സതികരണത്ഥായ ദീയതി, തം പക്ഖികം നാമ. തം സലാകഭത്തഗതികമേവ ഹോതി, ഗാഹേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ സലാകഭത്തമ്പി പക്ഖികഭത്തമ്പി ബഹും സബ്ബേസം വിനിവിജ്ഝിത്വാ ഗച്ഛതി, ദ്വേപി ഭത്താനി വിസും വിസും ഗാഹേതബ്ബാനി. സചേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ മഹാ, പക്ഖികം ഗാഹേത്വാ തസ്സ ഠിതികായ സലാകഭത്തം ഗാഹേതബ്ബം, സലാകഭത്തം വാ ഗാഹാപേത്വാ തസ്സ ഠിതികായ പക്ഖികം ഗാഹേതബ്ബം. യേസം ന പാപുണാതി, തേ പിണ്ഡായ ചരിസ്സന്തി. സചേ ദ്വേപി ഭത്താനി ബഹൂനി, ഭിക്ഖൂ മന്ദാ, സലാകഭത്തം നാമ ദേവസികം ലബ്ഭതി, തസ്മാ തം ഠപേത്വാ ‘‘പക്ഖികം, ആവുസോ, ഭുഞ്ജഥാ’’തി പക്ഖികമേവ ദാതബ്ബം. പക്ഖികം പണീതം ദേന്തി, വിസും ഠിതികാ കാതബ്ബാ, ‘‘സ്വേ പക്ഖോ’’തി അജ്ജ പക്ഖികം ന ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പന ദായകാ വദന്തി ‘‘സ്വേപി അമ്ഹാകം ഘരേ ലൂഖഭത്തം ഭവിസ്സതി, അജ്ജേവ പക്ഖികഭത്തം ഉദ്ദിസഥാ’’തി, ഏവം വട്ടതി.

ഉപോസഥികം നാമ അന്വഡ്ഢമാസേ ഉപോസഥദിവസേ ഉപോസഥങ്ഗാനി സമാദിയിത്വാ യം അത്തനാ ഭുഞ്ജതി, തദേവ ദീയതി. പാടിപദികം നാമ ‘‘ഉപോസഥേ ബഹൂ സദ്ധാ പസന്നാ ഭിക്ഖൂനം സക്കാരം കരോന്തി, പാടിപദേ പന ഭിക്ഖൂ കിലമന്തി, പാടിപദേ ദിന്നം ദുബ്ഭിക്ഖദാനസദിസം മഹപ്ഫലം ഹോതി, ഉപോസഥകമ്മേന വാ പരിസുദ്ധസീലാനം ദുതിയദിവസേ ദിന്നം മഹപ്ഫലം ഹോതീ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാ പാടിപദേ ദീയമാനകദാനം. തമ്പി ഉഭയം സലാകഭത്തഗതികമേവ. ഇതി ഇമാനി സത്തപി ഭത്താനി പിണ്ഡപാതികാനം ന വട്ടന്തി, ധുതങ്ഗഭേദം കരോന്തിയേവ.

൨൧൪. അപരാനിപി ചീവരക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൫൦) വിസാഖായ വരം യാചിത്വാ ദിന്നാനി ആഗന്തുകഭത്തം ഗമികഭത്തം ഗിലാനഭത്തം ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തന്തി ചത്താരി ഭത്താനി പാളിയം ആഗതാനേവ. തത്ഥ ആഗന്തുകാനം ദിന്നം ഭത്തം ആഗന്തുകഭത്തം. ഏസ നയോ സേസേസു. സചേ പനേത്ഥ ആഗന്തുകഭത്താനിപി ആഗന്തുകാപി ബഹൂ ഹോന്തി, സബ്ബേസം ഏകേകം ഗാഹേതബ്ബം. ഭത്തേസു അപ്പഹോന്തേസു ഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബം. ഏകോ ആഗന്തുകോ പഠമമേവ ആഗന്ത്വാ സബ്ബം ആഗന്തുകഭത്തം അത്തനോ ഗാഹേത്വാ നിസീദതി, സബ്ബം തസ്സേവ ഹോതി. പച്ഛാ ആഗതേഹി ആഗന്തുകേഹി തേന ദിന്നാനി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി. തേനപി ഏകം അത്തനോ ഗഹേത്വാ സേസാനി ദാതബ്ബാനി. അയം ഉളാരതാ. സചേ പന പഠമം ആഗന്ത്വാപി അത്തനോ അഗ്ഗഹേത്വാ തുണ്ഹീഭൂതോ നിസീദതി, പച്ഛാ ആഗതേഹി സദ്ധിം പടിപാടിയാ ഗണ്ഹിതബ്ബം. സചേ നിച്ചം ആഗന്തുകാ ആഗച്ഛന്തി, ആഗതദിവസേയേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. അന്തരന്തരാ ചേ ആഗച്ഛന്തി, ദ്വേ തീണി ദിവസാനി ഭുഞ്ജിതബ്ബം. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘സത്ത ദിവസാനി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ആവാസികോ കത്ഥചി ഗന്ത്വാ ആഗതോ, തേനപി ആഗന്തുകഭത്തം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ പന തം വിഹാരേ നിബന്ധാപിതം ഹോതി, വിഹാരേ ഗാഹേതബ്ബം. അഥ വിഹാരോ ദൂരേ ഹോതി, ആസനസാലായ നിബന്ധാപിതം, ആസനസാലായ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പന ദായകാ ‘‘ആഗന്തുകേസു അസതി ആവാസികാപി ഭുഞ്ജന്തൂ’’തി വദന്തി, വട്ടതി, അവുത്തേ പന ന വട്ടതി.

ഗമികഭത്തേപി അയമേവ കഥാമഗ്ഗോ. അയം പന വിസേസോ – ആഗന്തുകോ ആഗന്തുകഭത്തമേവ ലഭതി, ഗമികോ ആഗന്തുകഭത്തമ്പി ഗമികഭത്തമ്പി. ആവാസികോപി പക്കമിതുകാമോ ഗമികോ ഹോതി, ഗമികഭത്തം ലഭതി. യഥാ പന ആഗന്തുകഭത്തം, ഏവമിദം ദ്വേ തീണി വാ സത്ത വാ ദിവസാനി ന ലഭതി. ‘‘ഗമിസ്സാമീ’’തി ഭുത്തോപി തം ദിവസം കേനചി കാരണേന ന ഗതോ, പുനദിവസേപി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി സഉസ്സാഹത്താ. ‘‘ഗമിസ്സാമീ’’തി ഭുത്തസ്സ ചോരാ വാ പന്ഥം രുന്ധന്തി, ഉദകം വാ ദേവോ വാ വസ്സതി, സത്ഥോ വാ ന ഗച്ഛതി, സഉസ്സാഹേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ‘‘ഏതേ ഉപദ്ദവേ ഓലോകേന്തേന ദ്വേ തയോ ദിവസേ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ‘‘ഗമിസ്സാമി ഗമിസ്സാമീ’’തി പന ലേസം ഓഡ്ഡേത്വാ ഭുഞ്ജിതും ന ലഭതി.

ഗിലാനഭത്തമ്പി സചേ സബ്ബേസം ഗിലാനാനം പഹോതി, തം സബ്ബേസം ദാതബ്ബം. നോ ചേ, ഠിതികം കത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. ഏകോ ഗിലാനോ അരോഗരൂപോ സക്കോതി അന്തോഗാമം ഗന്തും, ഏകോ ന സക്കോതി, അയം മഹാഗിലാനോ നാമ, ഏതസ്സ ഗിലാനഭത്തം ദാതബ്ബം. ദ്വേ മഹാഗിലാനാ, ഏകോ ലാഭീ അഭിഞ്ഞാതോ ബഹും ഖാദനീയഭോജനീയം ലഭതി, ഏകോ അനാഥോ അപ്പലാഭതായ അന്തോഗാമം പവിസതി, ഏതസ്സ ഗിലാനഭത്തം ദാതബ്ബം. ഗിലാനഭത്തേ ദിവസപരിച്ഛേദോ നത്ഥി, യാവ രോഗോ ന വൂപസമ്മതി, സപ്പായഭോജനം അഭുഞ്ജന്തോ ന യാപേതി, താവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. യദാ പന മിസ്സകയാഗും വാ മിസ്സകഭത്തം വാ ഭുത്തസ്സപി രോഗോ ന കുപ്പതി, തതോ പട്ഠായ ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തമ്പി യം സബ്ബേസം പഹോതി, തം സബ്ബേസം ദാതബ്ബം. നോ ചേ പഹോതി, ഠിതികം കത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. ഇദമ്പി ദ്വീസു ഗിലാനേസു മഹാഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ ഗാഹേതബ്ബം, ദ്വീസു മഹാഗിലാനേസു അനാഥഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ. യം കുലം ഗിലാനഭത്തമ്പി ദേതി ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തമ്പി, തത്ഥ യസ്സ ഗിലാനസ്സ ഗിലാനഭത്തം പാപുണാതി, തദുപട്ഠാകസ്സപി തത്ഥേവ ഗാഹേതബ്ബം. ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തേപി ദിവസപരിച്ഛേദോ നത്ഥി, യാവ ഗിലാനോ ലഭതി, താവസ്സ ഉപട്ഠാകോപി ലഭതീതി. ഇമാനി ചത്താരി ഭത്താനി സചേ ഏവം ദിന്നാനി ഹോന്തി ‘‘ആഗന്തുകഗമികഗിലാനഗിലാനുപട്ഠാകാ മമ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി, പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. സചേ പന ‘‘ആഗന്തുകാദീനം ചതുന്നം ഭത്തം നിബന്ധാപേമി, മമ ഭത്തം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ഏവം ദിന്നാനി ഹോന്തി, പിണ്ഡപാതികാനം ന വട്ടതി.

൨൧൫. അപരാനിപി ധുരഭത്തം കുടിഭത്തം വാരകഭത്തന്തി തീണി ഭത്താനി. തത്ഥ ധുരഭത്തന്തി നിച്ചഭത്തം വുച്ചതി, തം ദുവിധം സങ്ഘികഞ്ച പുഗ്ഗലികഞ്ച. തത്ഥ യം ‘‘സങ്ഘസ്സ ധുരഭത്തം ദേമാ’’തി നിബന്ധാപിതം, തം സലാകഭത്തഗതികം. ‘‘മമ നിബദ്ധഭിക്ഖം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി വത്വാ ദിന്നം പന പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. പുഗ്ഗലികേപി ‘‘തുമ്ഹാകം ധുരഭത്തം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പിണ്ഡപാതികോ ചേ, ന വട്ടതി, ‘‘മമ നിബദ്ധഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പന വട്ടതി, സാദിതബ്ബം. സചേ പച്ഛാ കതിപാഹേ വീതിവത്തേ ‘‘ധുരഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, മൂലേ സുട്ഠു സമ്പടിച്ഛിതത്താ വട്ടതി.

കുടിഭത്തം നാമ യം സങ്ഘസ്സ ആവാസം കാരേത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം സേനാസനവാസിനോ അമ്ഹാകംയേവ ഭത്തം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ഏവം നിബന്ധാപിതം, തം സലാകഭത്തഗതികമേവ ഹോതി, ഗാഹേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ‘‘അമ്ഹാകം സേനാസനവാസിനോ അമ്ഹാകംയേവ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി വുത്തേ പന പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. യം പന പുഗ്ഗലേ പസീദിത്വാ തസ്സ ആവാസം കത്വാ ‘‘തുമ്ഹാകം ദേമാ’’തി ദിന്നം, തം തസ്സേവ ഹോതി, തസ്മിം കത്ഥചി ഗതേ നിസ്സിതകേഹി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

വാരകഭത്തം നാമ ദുബ്ഭിക്ഖസമയേ ‘‘വാരേന ഭിക്ഖൂ ജഗ്ഗിസ്സാമാ’’തി ധുരഗേഹതോ പട്ഠായ ദിന്നം, തമ്പി ഭിക്ഖാവചനേന ദിന്നം പിണ്ഡപാതികാനം വട്ടതി, ‘‘വാരകഭത്ത’’ന്തി വുത്തേ പന സലാകഭത്തഗതികം ഹോതി. സചേ തണ്ഡുലാദീനി പേസേന്തി ‘‘സാമണേരാ പചിത്വാ ദേന്തൂ’’തി, പിണ്ഡപാതികാനം വട്ടതി. ഇതി ഇമാനി ച തീണി, ആഗന്തുകഭത്താദീനി ച ചത്താരീതി സത്ത, താനി സങ്ഘഭത്താദീഹി സഹ ചുദ്ദസ ഭത്താനി ഹോന്തി.

൨൧൬. അട്ഠകഥായം പന വിഹാരഭത്തം അട്ഠകഭത്തം ചതുക്കഭത്തം ഗുള്ഹകഭത്തന്തി അഞ്ഞാനിപി ചത്താരി ഭത്താനി വുത്താനി. തത്ഥ വിഹാരഭത്തം നാമ വിഹാരേ തത്രുപ്പാദഭത്തം, തം സങ്ഘഭത്തേന സങ്ഗഹിതം. തം പന തിസ്സമഹാവിഹാരചിത്തലപബ്ബതാദീസു പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തേഹി ഖീണാസവേഹി യഥാ പിണ്ഡപാതികാനമ്പി സക്കാ ഹോന്തി പരിഭുഞ്ജിതും, തഥാ പടിഗ്ഗഹിതത്താ താദിസേസു ഠാനേസു പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. ‘‘അട്ഠന്നം ഭിക്ഖൂനം ദേമ, ചതുന്നം ദേമാ’’തി ഏവം ദിന്നം പന അട്ഠകഭത്തഞ്ചേവ ചതുക്കഭത്തഞ്ച, തമ്പി ഭിക്ഖാവചനേന ദിന്നം പിണ്ഡപാതികാനം വട്ടതി. മഹാഭിസങ്ഖാരേന അതിരസകപൂവേന പത്തം ഥകേത്വാ ദിന്നം ഗുള്ഹകഭത്തം നാമ. ഇമാനി തീണി സലാകഭത്തഗതികാനേവ. അപരമ്പി ഗുള്ഹകഭത്തം നാമ അത്ഥി, ഇധേകച്ചേ മനുസ്സാ മഹാധമ്മസ്സവനഞ്ച വിഹാരപൂജഞ്ച കാരേത്വാ ‘‘സകലസങ്ഘസ്സ ദാതും ന സക്കോമ, ദ്വേ തീണി ഭിക്ഖുസതാനി അമ്ഹാകം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ഭിക്ഖുപരിച്ഛേദജാനനത്ഥം ഗുള്ഹകേ ദേന്തി, ഇദം പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി.

പിണ്ഡപാതഭാജനീയം നിട്ഠിതം.

൨൧൭. ഗിലാനപച്ചയഭാജനീയം പന ഏവം വേദിതബ്ബം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൫ പക്ഖികഭത്താദികഥാ) – സപ്പിആദീസു ഭേസജ്ജേസു രാജരാജമഹാമത്താ സപ്പിസ്സ താവ കുമ്ഭസതമ്പി കുമ്ഭസഹസ്സമ്പി വിഹാരം പേസേന്തി, ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ഗഹിതഭാജനം പൂരേത്വാ ദാതബ്ബം, പിണ്ഡപാതികാനമ്പി വട്ടതി. സചേ അലസജാതികാ മഹാഥേരാ പച്ഛാ ആഗച്ഛന്തി, ‘‘ഭന്തേ, വീസതിവസ്സാനം ദീയതി, തുമ്ഹാകം ഠിതികാ അതിക്കന്താ’’തി ന വത്തബ്ബാ, ഠിതികം ഠപേത്വാ തേസം ദത്വാ പച്ഛാ ഠിതികായ ദാതബ്ബം. ‘‘അസുകവിഹാരേ ബഹു സപ്പി ഉപ്പന്ന’’ന്തി സുത്വാ യോജനന്തരവിഹാരതോപി ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, സമ്പത്തസമ്പത്താനമ്പി ഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബം. അസമ്പത്താനമ്പി ഉപചാരസീമം പവിട്ഠാനം അന്തേവാസികാദീസു ഗണ്ഹന്തേസു ദാതബ്ബമേവ. ‘‘ബഹിഉപചാരസീമായ ഠിതാനം ദേഥാ’’തി വദന്തി, ന ദാതബ്ബം. സചേ പന ഉപചാരസീമം ഓക്കന്തേഹി ഏകാബദ്ധാ ഹുത്വാ അത്തനോ വിഹാരദ്വാരേ അന്തോവിഹാരേയേവ വാ ഹോന്തി, പരിസവസേന വഡ്ഢിതാ നാമ സീമാ ഹോതി, തസ്മാ ദാതബ്ബാ. സങ്ഘനവകസ്സ ദിന്നേപി പച്ഛാ ആഗതാനം ദാതബ്ബമേവ. ദുതിയഭാഗേ പന ഥേരാസനം ആരുള്ഹേ ആഗതാനം പഠമഭാഗോ ന പാപുണാതി, ദുതിയഭാഗതോ വസ്സഗ്ഗേന ദാതബ്ബം. അന്തോഉപചാരസീമം പവിസിത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി ദിന്നം ഹോതി, സബ്ബം സന്നിപാതട്ഠാനേയേവ ഭാജേതബ്ബം.

യസ്മിം വിഹാരേ ദസ ഭിക്ഖൂ, ദസേവ ച സപ്പികുമ്ഭാ ദീയന്തി, ഏകേകകുമ്ഭവസേന ഭാജേതബ്ബം. ഏകോ സപ്പികുമ്ഭോ ഹോതി, ദസഭിക്ഖൂഹി ഭാജേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. സചേ ‘‘യഥാഠിതംയേവ അമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി ഗണ്ഹന്തി, ദുഗ്ഗഹിതം, തം ഗതഗതട്ഠാനേ സങ്ഘികമേവ ഹോതി. കുമ്ഭം പന ആവജ്ജേത്വാ ഥാലകേ ഥോകം സപ്പിം കത്വാ ‘‘ഇദം മഹാഥേരസ്സ പാപുണാതി, അവസേസം അമ്ഹാകം പാപുണാതീ’’തി വത്വാ തമ്പി കുമ്ഭേയേവ ആകിരിത്വാ യഥിച്ഛിതം ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ ഥിനം സപ്പി ഹോതി, ലേഖം കത്വാ ‘‘ലേഖതോ പരഭാഗോ മഹാഥേരസ്സ പാപുണാതി, അവസേസം അമ്ഹാക’’ന്തി ഗഹിതമ്പി സുഗ്ഗഹിതം. വുത്തപരിച്ഛേദതോ ഊനാധികേസു ഭിക്ഖൂസു സപ്പികുമ്ഭേസു ച ഏതേനേവ ഉപായേന ഭാജേതബ്ബം. സചേ പനേകോ ഭിക്ഖു, ഏകോ കുമ്ഭോ ഹോതി, ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ‘‘അയം മയ്ഹം പാപുണാതീ’’തിപി ഗഹേതും വട്ടതി. ‘‘അയം പഠമഭാഗോ മയ്ഹം പാപുണാതി, അയം ദുതിയഭാഗോ’’തി ഏവം ഥോകം ഥോകമ്പി പാപേതും വട്ടതി. ഏസ നയോ നവനീതാദീസുപി. യസ്മിം പന വിപ്പസന്നതിലതേലാദിമ്ഹി ലേഖാ ന സന്തിട്ഠതി, തം ഉദ്ധരിത്വാ ഭാജേതബ്ബം. സിങ്ഗിവേരമരിചാദിഭേസജ്ജമ്പി അവസേസപത്തഥാലകാദിസമണപരിക്ഖാരോപി സബ്ബോ വുത്താനുരൂപേനേവ നയേന സുട്ഠു സല്ലക്ഖേത്വാ ഭാജേതബ്ബോതി. അയം ഗിലാനപച്ചയഭാജനീയകഥാ.

൨൧൮. ഇദാനി സേനാസനഗ്ഗാഹേ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൮) – അയം സേനാസനഗ്ഗാഹോ നാമ ദുവിധോ ഹോതി ഉതുകാലേ ച വസ്സാവാസേ ച. തത്ഥ ഉതുകാലേ താവ കേചി ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പുരേഭത്തം ആഗച്ഛന്തി, കേചി പച്ഛാഭത്തം പഠമയാമം മജ്ഝിമയാമം പച്ഛിമയാമം വാ. യേ യദാ ആഗച്ഛന്തി, തേസം തദാവ ഭിക്ഖൂ ഉട്ഠാപേത്വാ സേനാസനം ദാതബ്ബം, അകാലോ നാമ നത്ഥി. സേനാസനപഞ്ഞാപകേന പന പണ്ഡിതേന ഭവിതബ്ബം, ഏകം വാ ദ്വേ വാ മഞ്ചട്ഠാനാനി ഠപേതബ്ബാനി. സചേ വികാലേ ഏകോ വാ ദ്വേ വാ ഥേരാ ആഗച്ഛന്തി, തേ വത്തബ്ബാ ‘‘ഭന്തേ, ആദിതോ പട്ഠായ വുട്ഠാപിയമാനേ സബ്ബേപി ഭിക്ഖൂ ഉബ്ഭണ്ഡികാ ഭവിസ്സന്തി, തുമ്ഹേ അമ്ഹാകം വസനട്ഠാനേ വസഥാ’’തി.

ബഹൂസു പന ആഗതേസു വുട്ഠാപേത്വാ പടിപാടിയാ ദാതബ്ബം. സചേ ഏകേകം പരിവേണം പഹോതി, ഏകേകം പരിവേണം ദാതബ്ബം. തത്ഥ അഗ്ഗിസാലാദീഘസാലാമണ്ഡലമാളാദയോ സബ്ബേപി തസ്സേവ പാപുണന്തി. ഏവം അപ്പഹോന്തേ പാസാദഗ്ഗേന ദാതബ്ബം, പാസാദേസു അപ്പഹോന്തേസു ഓവരകഗ്ഗേന ദാതബ്ബം, ഓവരകേസു അപ്പഹോന്തേസു സേയ്യഗ്ഗേന ദാതബ്ബം, സേയ്യഗ്ഗേസു അപ്പഹോന്തേസു മഞ്ചട്ഠാനേന ദാതബ്ബം, മഞ്ചട്ഠാനേ അപ്പഹോന്തേ ഏകപീഠകട്ഠാനവസേന ദാതബ്ബം, ഭിക്ഖുനോ പന ഠിതോകാസമത്തം ന ഗാഹേതബ്ബം. ഏതഞ്ഹി സേനാസനം നാമ ന ഹോതി. പീഠകട്ഠാനേ പന അപ്പഹോന്തേ ഏകം മഞ്ചട്ഠാനം വാ ഏകം പീഠട്ഠാനം വാ ‘‘വാരേന വാരേന, ഭന്തേ, വിസ്സമഥാ’’തി തിണ്ണം ജനാനം ദാതബ്ബം. ന ഹി സക്കാ സീതസമയേ സബ്ബരത്തിം അജ്ഝോകാസേവ വസിതും. മഹാഥേരേന പഠമയാമം വിസ്സമിത്വാ നിക്ഖമിത്വാ ദുതിയത്ഥേരസ്സ വത്തബ്ബം ‘‘ആവുസോ ഇധ പവിസാഹീ’’തി. സചേ മഹാഥേരോ നിദ്ദാഗരുകോ ഹോതി, കാലം ന ജാനാതി, ഉക്കാസിത്വാ ദ്വാരം ആകോടേത്വാ ‘‘ഭന്തേ കാലോ ജാതോ, സീതം അനുദഹതീ’’തി വത്തബ്ബം. തേന നിക്ഖമിത്വാ ഓകാസോ ദാതബ്ബോ, അദാതും ന ലഭതി. ദുതിയത്ഥേരേനപി മജ്ഝിമയാമം വിസ്സമിത്വാ പുരിമനയേനേവ ഇതരസ്സ ദാതബ്ബം. നിദ്ദാഗരുകോ വുത്തനയേനേവ വുട്ഠാപേതബ്ബോ. ഏവം ഏകരത്തിം ഏകമഞ്ചട്ഠാനം തിണ്ണം ദാതബ്ബം. ജമ്ബുദീപേ പന ഏകച്ചേ ഭിക്ഖൂ ‘‘സേനാസനം നാമ മഞ്ചട്ഠാനം വാ പീഠട്ഠാനം വാ കിഞ്ചിദേവ കസ്സചി സപ്പായം ഹോതി, കസ്സചി അസപ്പായ’’ന്തി ആഗന്തുകാ ഹോന്തു വാ മാ വാ, ദേവസികം സേനാസനം ഗാഹേന്തി. അയം ഉതുകാലേ സേനാസനഗ്ഗാഹോ നാമ.

൨൧൯. വസ്സാവാസേ പന അത്ഥി ആഗന്തുകവത്തം, അത്ഥി ആവാസികവത്തം. ആഗന്തുകേന താവ സകട്ഠാനം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്ത്വാ വസിതുകാമേന വസ്സൂപനായികദിവസമേവ തത്ഥ ന ഗന്തബ്ബം. വസനട്ഠാനം വാ ഹി തത്ര സമ്ബാധം ഭവേയ്യ, ഭിക്ഖാചാരോ വാ ന സമ്പജ്ജേയ്യ, തേന ന ഫാസുകം വിഹരേയ്യ, തസ്മാ ‘‘ഇദാനി മാസമത്തേന വസ്സൂപനായികാ ഭവിസ്സതീ’’തി തം വിഹാരം പവിസിതബ്ബം. തത്ഥ മാസമത്തം വസന്തോ സചേ ഉദ്ദേസത്ഥികോ, ഉദ്ദേസസമ്പത്തിം സല്ലക്ഖേത്വാ, സചേ കമ്മട്ഠാനികോ, കമ്മട്ഠാനസപ്പായതം സല്ലക്ഖേത്വാ, സചേ പച്ചയത്ഥികോ, പച്ചയലാഭം സല്ലക്ഖേത്വാ അന്തോവസ്സേ സുഖം വസിസ്സതി. സകട്ഠാനതോ ച തത്ഥ ഗച്ഛന്തേന ന ഗോചരഗാമോ ഘട്ടേതബ്ബോ. ന തത്ഥ മനുസ്സാ വത്തബ്ബാ ‘‘തുമ്ഹേ നിസ്സായ സലാകഭത്താദീനി വാ യാഗുഖജ്ജകാദീനി വാ വസ്സാവാസികം വാ നത്ഥി, അയം ചേതിയസ്സ പരിക്ഖാരോ, അയം ഉപോസഥാഗാരസ്സ, ഇദം താളഞ്ചേവ സൂചി ച, സമ്പടിച്ഛഥ തുമ്ഹാകം വിഹാര’’ന്തി. സേനാസനം പന ജഗ്ഗിത്വാ ദാരുഭണ്ഡമത്തികാഭണ്ഡാനി പടിസാമേത്വാ ഗമികവത്തം പൂരേത്വാ ഗന്തബ്ബം.

ഏവം ഗച്ഛന്തേനപി ദഹരേഹി പത്തചീവരഭണ്ഡികായോ ഉക്ഖിപാപേത്വാ തേലനാളികത്തരദണ്ഡാദീനി ഗാഹേത്വാ ഛത്തം പഗ്ഗയ്ഹ അത്താനം ദസ്സേന്തേന ഗാമദ്വാരേനേവ ന ഗന്തബ്ബം, പടിച്ഛന്നേന അടവിമഗ്ഗേന ഗന്തബ്ബം. അടവിമഗ്ഗേ അസതി ഗുമ്ബാദീനി മദ്ദന്തേന ന ഗന്തബ്ബം, ഗമികവത്തം പന പൂരേത്വാ വിതക്കം ഛിന്ദിത്വാ സുദ്ധചിത്തേന ഗമനവത്തേനേവ ഗന്തബ്ബം. സചേ പന ഗാമദ്വാരേന മഗ്ഗോ ഹോതി, ഗച്ഛന്തഞ്ച നം സപരിവാരം ദിസ്വാ മനുസ്സാ ‘‘അമ്ഹാകം ഥേരോ വിയാ’’തി ഉപധാവിത്വാ ‘‘കുഹിം, ഭന്തേ, സബ്ബപരിക്ഖാരേ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി വദന്തി, തേസു ചേ ഏകോ ഏവം വദതി ‘‘വസ്സൂപനായികകാലോ നാമായം, യത്ഥ അന്തോവസ്സേനിബദ്ധഭിക്ഖാചാരോ ഭണ്ഡപടിച്ഛാദനഞ്ച ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഭിക്ഖൂ ഗച്ഛന്തീ’’തി, തസ്സ ചേ സുത്വാ തേ മനുസ്സാ ‘‘ഭന്തേ, ഇമസ്മിമ്പി ഗാമേ ജനോ ഭുഞ്ജതി ചേവ നിവാസേതി ച, മാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛഥാ’’തി വത്വാ മിത്താമച്ചേ പക്കോസിത്വാ സബ്ബേ സമ്മന്തയിത്വാ വിഹാരേ നിബദ്ധവത്തഞ്ച സലാകഭത്താദീനി ച വസ്സാവാസികഞ്ച ഠപേത്വാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥാ’’തി യാചന്തി, സബ്ബേസം സാദിതും വട്ടതി. സബ്ബഞ്ചേതം കപ്പിയഞ്ചേവ അനവജ്ജഞ്ച. കുരുന്ദിയം പന ‘‘കുഹിം ഗച്ഛഥാതി വുത്തേ ‘അസുകട്ഠാന’ന്തി വത്വാ ‘കസ്മാ തത്ഥ ഗച്ഛഥാ’തി വുത്തേ ‘കാരണം ആചിക്ഖിതബ്ബ’’’ന്തി വുത്തം. ഉഭയമ്പി പനേതം സുദ്ധചിത്തത്താവ അനവജ്ജം. ഇദം ആഗന്തുകവത്തം നാമ.

ഇദം പന ആവാസികവത്തം. പടികച്ചേവ ഹി ആവാസികേഹി വിഹാരോ ജഗ്ഗിതബ്ബോ, ഖണ്ഡഫുല്ലപടിസങ്ഖരണപരിഭണ്ഡാനി കാതബ്ബാനി, രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനവച്ചകുടിപസ്സാവട്ഠാനാനി പധാനഘരവിഹാരമഗ്ഗോതി ഇമാനി സബ്ബാനി പടിജഗ്ഗിതബ്ബാനി. ചേതിയേ സുധാകമ്മം മുണ്ഡവേദികായ തേലമക്ഖനം മഞ്ചപീഠജഗ്ഗനന്തി ഇദമ്പി സബ്ബം കാതബ്ബം ‘‘വസ്സം വസിതുകാമാ ആഗന്ത്വാ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാകമ്മട്ഠാനാനുയോഗാദീനി കരോന്താ സുഖം വസിസ്സന്തീ’’തി. കതപരികമ്മേഹി ആസാള്ഹീജുണ്ഹപഞ്ചമിതോ പട്ഠായ വസ്സാവാസികം പുച്ഛിതബ്ബം. കത്ഥ പുച്ഛിതബ്ബം? യതോ പകതിയാ ലബ്ഭതി. യേഹി പന ന ദിന്നപുബ്ബം, തേ പുച്ഛിതും ന വട്ടതി. കസ്മാ പുച്ഛിതബ്ബം? കദാചി ഹി മനുസ്സാ ദേന്തി, കദാചി ദുബ്ഭിക്ഖാദീഹി ഉപദ്ദുതാ ന ദേന്തി, തത്ഥ യേ ന ദസ്സന്തി, തേ അപുച്ഛിത്വാ വസ്സാവാസികേ ഗാഹിതേ ഗാഹിതഭിക്ഖൂനം ലാഭന്തരായോ ഹോതി, തസ്മാ പുച്ഛിത്വാവ ഗാഹേതബ്ബം.

പുച്ഛന്തേന ‘‘തുമ്ഹാകം വസ്സാവാസികം ഗാഹണകാലോ ഉപകട്ഠോ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ വദന്തി ‘‘ഭന്തേ, ഇമം സംവച്ഛരം ഛാതകാദീഹി ഉപദ്ദുതമ്ഹ, ന സക്കോമ ദാതു’’ന്തി വാ ‘‘യം പുബ്ബേ ദേമ, തതോ ഊനതരം ദസ്സാമാ’’തി വാ ‘‘ഇദാനി കപ്പാസോ സുലഭോ, യം പുബ്ബേ ദേമ, തതോ ബഹുതരം ദസ്സാമാ’’തി വാ, തം സല്ലക്ഖേത്വാ തദനുരൂപേന നയേന തേസം സേനാസനേ ഭിക്ഖൂനം വസ്സാവാസികം ഗാഹേതബ്ബം. സചേ മനുസ്സാ വദന്തി ‘‘യസ്സ അമ്ഹാകം വസ്സാവാസികം പാപുണാതി, സോ തേമാസം പാനീയം ഉപട്ഠാപേതു, വിഹാരമഗ്ഗം ജഗ്ഗതു, ചേതിയങ്ഗണബോധിയങ്ഗണാനി ജഗ്ഗതു, ബോധിരുക്ഖേ ഉദകം ആസിഞ്ചതൂ’’തി, യസ്സ തം പാപുണാതി, തസ്സ ആചിക്ഖിതബ്ബം. യോ പന ഗാമോ പടിക്കമ്മ യോജനദ്വിയോജനന്തരേ ഹോതി, തത്ര ചേ കുലാനി ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാ പഹാരേ വസ്സാവാസികം ദേന്തിയേവ, താനി കുലാനി ആപുച്ഛിത്വാപി തേസം സേനാസനേ വത്തം കത്വാ വസന്തസ്സ വസ്സാവാസിതം ഗാഹേതബ്ബം. സചേ പന തേസം സേനാസനേ പംസുകൂലികോ വസതി, ആഗതഞ്ച തം ദിസ്വാ ‘‘തുമ്ഹാകം വസ്സാവാസികം ദേമാ’’തി വദന്തി, തേന സങ്ഘസ്സ ആചിക്ഖിതബ്ബം. സചേ താനി കുലാനി സങ്ഘസ്സ ദാതും ന ഇച്ഛന്തി, ‘‘തുമ്ഹാകംയേവ ദേമാ’’തി വദന്തി, സഭാഗോ ഭിക്ഖു ‘‘വത്തം കത്വാ ഗണ്ഹാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. പംസുകൂലികസ്സ പനേതം ന വട്ടതി. ഇതി സദ്ധാദേയ്യദായകമനുസ്സാ പുച്ഛിതബ്ബാ.

തത്രുപ്പാദേ പന കപ്പിയകാരകാ പുച്ഛിതബ്ബാ. കഥം പുച്ഛിതബ്ബാ? കിം, ആവുസോ, സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡപടിച്ഛാദനം ഭവിസ്സതീതി? സചേ വദന്തി ‘‘ഭവിസ്സതി, ഭന്തേ, ഏകേകസ്സ നവഹത്ഥസാടകം ദസ്സാമ, വസ്സാവാസികം ഗാഹേഥാ’’തി, ഗാഹേതബ്ബം. സചേപി വദന്തി ‘‘സാടകാ നത്ഥി, വത്ഥു പന അത്ഥി, ഗാഹേഥ, ഭന്തേ’’തി, വത്ഥുമ്ഹി സന്തേപി ഗാഹേതും വട്ടതിയേവ. കപ്പിയകാരകാനഞ്ഹി ഹത്ഥേ ‘‘കപ്പിയഭണ്ഡം പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി ദിന്നവത്ഥുതോ യം യം കപ്പിയം, സബ്ബം പരിഭുഞ്ജിതും അനുഞ്ഞാതം. യം പനേത്ഥ പിണ്ഡപാതത്ഥായ ഗിലാനപച്ചയത്ഥായ ച ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നം, തം ചീവരേ ഉപനാമേന്തേഹി സങ്ഘസുട്ഠുതായ അപലോകേത്വാ ഉപനാമേതബ്ബം, സേനാസനത്ഥായ പന ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നം ഗരുഭണ്ഡം ഹോതി. ചീവരവസേനേവ പന ചതുപച്ചയവസേന വാ ദിന്നം ചീവരേ ഉപനാമേന്താനം അപലോകനകമ്മകിച്ചം നത്ഥി. അപലോകനകമ്മം കരോന്തേഹി ച പുഗ്ഗലവസേനേവ കാതബ്ബം, സങ്ഘവസേന ന കാതബ്ബം. ജാതരൂപരജതവസേനപി ആമകധഞ്ഞവസേന വാ അപലോകനകമ്മം ന വട്ടതി, കപ്പിയഭണ്ഡവസേന ചീവരതണ്ഡുലാദിവസേനേവ ച വട്ടതി. തം പന ഏവം കത്തബ്ബം ‘‘ഇദാനി സുഭിക്ഖം സുലഭപിണ്ഡം, ഭിക്ഖൂ ചീവരേന കിലമന്തി, ഏത്തകം നാമ തണ്ഡുലഭാഗം ഭിക്ഖൂനം ചീവരം കാതും രുച്ചതീ’’തി, ‘‘ഗിലാനപച്ചയോ സുലഭോ, ഗിലാനോ വാ നത്ഥി, ഏത്തകം നാമ തണ്ഡുലഭാഗം ഭിക്ഖൂനം ചീവരം കാതും രുച്ചതീ’’തി.

ഏവം ചീവരപച്ചയം സല്ലക്ഖേത്വാ സേനാസനസ്സ കാലേ ഘോസിതേ സന്നിപതിതേ സങ്ഘേ സേനാസനഗ്ഗാഹകോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. സമ്മന്നന്തേന ച ദ്വേ സമ്മന്നിതബ്ബാതി വുത്തം. ഏവഞ്ഹി നവകോ വുഡ്ഢസ്സ, വുഡ്ഢോ ച നവകസ്സ ഗാഹേസ്സതീതി. മഹന്തേ പന മഹാവിഹാരസദിസേ വിഹാരേ തയോ ചത്താരോ ജനാ സമ്മന്നിതബ്ബാ. കുരുന്ദിയം പന ‘‘അട്ഠപി സോളസപി ജനേ സമ്മന്നിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. തേസം സമ്മുതി കമ്മവാചായപി അപലോകനേനപി വട്ടതിയേവ. തേഹി സമ്മതേഹി ഭിക്ഖൂഹി സേനാസനം സല്ലക്ഖേതബ്ബം. ചേതിയഘരം ബോധിഘരം ആസനഘരം സമ്മുഞ്ജനിഅട്ടോ ദാരുഅട്ടോ വച്ചകുടി ഇട്ഠകസാലാ വഡ്ഢകിസാലാ ദ്വാരകോട്ഠകോ പാനീയമാളോ മഗ്ഗോ പോക്ഖരണീതി ഏതാനി ഹി അസേനാസനാനി, വിഹാരോ അഡ്ഢയോഗോ പാസാദോ ഹമ്മിയം ഗുഹാ മണ്ഡപോ രുക്ഖമൂലം വേളുഗുമ്ബോതി ഇമാനി സേനാസനാനി, താനി ഗാഹേതബ്ബാനി.

൨൨൦. ഗാഹേന്തേന ച ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഭിക്ഖൂ ഗണേതും, ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ സേയ്യാ ഗണേതും, സേയ്യാ ഗണേത്വാ സേയ്യഗ്ഗേന ഗാഹേതു’’ന്തി(ചൂളവ. ൩൧൮) ആദിവചനതോ പഠമം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ മഞ്ചട്ഠാനാനി ഗണേതബ്ബാനി, തതോ ഏകേകം മഞ്ചട്ഠാനം ഏകേകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഗാഹേതബ്ബം. സചേ മഞ്ചട്ഠാനാനി അതിരേകാനി ഹോന്തി, വിഹാരഗ്ഗേന ഗാഹേതബ്ബം. സചേ വിഹാരാപി അതിരേകാ ഹോന്തി, പരിവേണഗ്ഗേന ഗാഹേതബ്ബം. പരിവേണേസുപി അതിരേകേസു പുന അപരോപി ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. അതിമന്ദേസു ഹി ഭിക്ഖൂസു ഏകേകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദ്വേ തീണി പരിവേണാനി ദാതബ്ബാനി. ഗഹിതേ പന ദുതിയഭാഗേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആഗച്ഛതി, ന അത്തനോ അരുചിയാ സോ ഭാഗോ തസ്സ ദാതബ്ബോ. സചേ പന യേന ഗഹിതോ, സോ അത്തനോ രുചിയാ തം ദുതിയഭാഗം വാ പഠമഭാഗം വാ ദേതി, വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സീമേ ഠിതസ്സ സേനാസനം ഗാഹേതബ്ബം, യോ ഗാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൮) വചനതോ ഉപചാരസീധതോ ബഹി ഠിതസ്സ ന ഗാഹേതബ്ബം, അന്തോഉപചാരസീമായ പന ദൂരേ ഠിതസ്സപി ലബ്ഭതിയേവ.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ പതിരൂപം സേയ്യം ദാതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൧൬) വചനതോ യോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൬) കാസസാസഭഗന്ദരാതിസാരാദീഹി ഗിലാനോ ഹോതി, ഖേളമല്ലകവച്ചകപാലാദീനി ഠപേതബ്ബാനി ഹോന്തി, കുട്ഠീ വാ ഹോതി, സേനാസനം ദൂസേതി, ഏവരൂപസ്സ ഹേട്ഠാപാസാദപണ്ണസാലാദീസു അഞ്ഞതരം ഏകമന്തം സേനാസനം ദാതബ്ബം. യസ്മിം വസന്തേ സേനാസനം ന ദുസ്സതി, തസ്സ വരസേയ്യാപി ദാതബ്ബാവ. യോപി സിനേഹപാനവിരേചനനത്ഥുകമ്മാദീസു യം കിഞ്ചി ഭേസജ്ജം കരോതി, സബ്ബോ സോ ഗിലാനോയേവ. തസ്സപി സല്ലക്ഖേത്വാ പതിരൂപം സേനാസനം ദാതബ്ബം.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകേന ദ്വേ പടിബാഹേതബ്ബാ, യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൧൯) വചനതോ ഏകേന ദ്വേ സേനാസനാനി ന ഗഹേതബ്ബാനി. സചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, പച്ഛിമേന ഗഹണേന പുരിമഗ്ഗഹണം പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഗഹണേന ഹി ഗഹണം പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, ഗഹണേന ആലയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, ആലയേന ഗഹണം പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, ആലയേന ആലയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. കഥം? ഇധേകച്ചോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൯) വസ്സൂപനായികദിവസേ ഏകസ്മിം വിഹാരേ സേനാസനം ഗഹേത്വാ സാമന്തവിഹാരം ഗന്ത്വാ തത്രാപി ഗണ്ഹാതി, തസ്സ ഇമിനാ ഗഹണേന പുരിമഗ്ഗഹണം പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. അപരോ ‘‘ഇധ വസിസ്സാമീ’’തി ആലയമത്തം കത്വാ സാമന്തവിഹാരം ഗന്ത്വാ തത്ഥ സേനാസനം ഗണ്ഹാതി, തസ്സ ഇമിനാ ഗഹണേനേവ പുരിമോ ആലയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഏകോ ‘‘ഇധ വസിസ്സാമീ’’തി സേനാസനം വാ ഗഹേത്വാ ആലയം വാ കത്വാ സാമന്തവിഹാരം ഗന്ത്വാ ‘‘ഇധേവ ദാനി വസിസ്സാമീ’’തി ആലയം കരോതി, ഇച്ചസ്സ ആലയേന വാ ഗഹണം, ആലയേന വാ ആലയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, സബ്ബത്ഥ പച്ഛിമേ ഗഹണേ വാ ആലയേ വാ തിട്ഠതി. യോ പന ഏകസ്മിം വിഹാരേ സേനാസനം ഗഹേത്വാ ‘‘അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ വസിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി, തസ്സ ഉപചാരസീമാതിക്കമേ സേനാസനഗ്ഗാഹോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. യദി പന ‘‘തത്ഥ ഫാസു ഭവിസ്സതി, വസിസ്സാമി, നോ ചേ, ആഗമിസ്സാമീ’’തി ഗന്ത്വാ അഫാസുകഭാവം ഞത്വാ പച്ഛാ വാ ഗച്ഛതി, വട്ടതി.

സേനാസനഗ്ഗാഹകേന ച സേനാസനം ഗാഹേത്വാ വസ്സാവാസികം ഗാഹേതബ്ബം. ഗാഹേന്തേന സചേ സങ്ഘികോ ച സദ്ധാദേയ്യോ ചാതി ദ്വേ ചീവരപച്ചയാ ഹോന്തി, തേസു യം ഭിക്ഖൂ പഠമം ഗഹിതും ഇച്ഛന്തി, തം ഗഹേത്വാ തസ്സ ഠിതികതോ പട്ഠായ ഇതരോ ഗാഹേതബ്ബോ. ‘‘സചേ ഭിക്ഖൂനം അപ്പതായ പരിവേണഗ്ഗേന സേനാസനേ ഗാഹിയമാനേ ഏകം പരിവേണം മഹാലാഭം ഹോതി, ദസ വാ ദ്വാദസ വാ ചീവരാനി ലഭന്തി, തം വിജടേത്വാ അഞ്ഞേസു അലാഭകേസു ആവാസേസു പക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞേസമ്പി ഭിക്ഖൂനം ഗാഹേതബ്ബ’’ന്തി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ ‘‘ന ഏവം കാതബ്ബം. മനുസ്സാ ഹി അത്തനോ ആവാസപടിജഗ്ഗനത്ഥായ പച്ചയം ദേന്തി, തസ്മാ അഞ്ഞേഹി ഭിക്ഖൂഹി തത്ഥ പവിസിതബ്ബ’’ന്തി.

൨൨൧. സചേ പനേത്ഥ മഹാഥേരോ പടിക്കോസതി ‘‘മാ, ആവുസോ, ഏവം ഗാഹേഥ, ഭഗവതോ അനുസിട്ഠിം കരോഥ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിവേണഗ്ഗേന ഗാഹേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൧൮). തസ്സ പടിക്കോസനായ അട്ഠത്വാ ‘‘ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ ബഹൂ, പച്ചയോ മന്ദോ, സങ്ഗഹം കാതും വട്ടതീ’’തി സഞ്ഞാപേത്വാ ഗാഹേതബ്ബമേവ. ഗാഹേന്തേന ച സമ്മതേന ഭിക്ഖുനാ മഹാഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ഏവം വത്തബ്ബം ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം സേനാസനം പാപുണാതി, പച്ചയം ധാരേഥാ’’തി. അസുകകുലസ്സ പച്ചയോ അസുകസേനാസനഞ്ച മയ്ഹം പാപുണാതി, ആവുസോതി. പാപുണാതി ഭന്തേ, ഗണ്ഹഥ നന്തി. ഗണ്ഹാമി, ആവുസോതി. ഗഹിതം ഹോതി. ‘‘സചേ പന ‘ഗഹിതം വോ, ഭന്തേ’തി വുത്തേ ‘ഗഹിതം മേ’തി വാ, ‘ഗണ്ഹിസ്സഥ, ഭന്തേ’തി വുത്തേ ‘ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി വാ വദതി, അഗ്ഗഹിതം ഹോതീ’’തി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ ‘‘അതീതാനാഗതവചനം വാ ഹോതു വത്തമാനവചനം വാ, സതുപ്പാദമത്തം ആലയകരണമത്തമേവ ചേത്ഥ പമാണം, തസ്മാ ഗഹിതമേവ ഹോതീ’’തി.

യോപി പംസുകൂലികോ ഭിക്ഖു സേനാസനം ഗഹേത്വാ പച്ചയം വിസ്സജ്ജേതി, അയമ്പി ന അഞ്ഞസ്മിം ആവാസേ പക്ഖിപിതബ്ബോ, തസ്മിംയേവ പരിവേണേ അഗ്ഗിസാലായ വാ ദീഘസാലായ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ അഞ്ഞസ്സ ഗാഹേതും വട്ടതി. പംസുകൂലികോ ‘‘വസാമീ’’തി സേനാസനം ജഗ്ഗിസ്സതി, ഇതരോ ‘‘പച്ചയം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഏവം ദ്വീഹി കാരണേഹി സേനാസനം സുജഗ്ഗിതതരം ഭവിസ്സതി. മഹാപച്ചരിയം പന വുത്തം ‘‘പംസുകൂലികേ വാസത്ഥായ സേനാസനം ഗണ്ഹന്തേ സേനാസനഗ്ഗാഹകേന വത്തബ്ബം, ‘ഭന്തേ ഇധ പച്ചയോ അത്ഥി, സോ കിം കാതബ്ബോ’തി. തേന ‘ഹേട്ഠാ അഞ്ഞം ഗാഹാപേഹീ’തി വത്തബ്ബോ. സചേ പന കിഞ്ചി അവത്വാവ വസതി, വുട്ഠവസ്സസ്സ ച പാദമൂലേ ഠപേത്വാ സാടകം ദേന്തി, വട്ടതി. അഥ ‘വസ്സാവാസികം ദേമാ’തി വദന്തി, തസ്മിം സേനാസനേ വസ്സംവുട്ഠഭിക്ഖൂനം പാപുണാതീ’’തി. യേസം പന സേനാസനം നത്ഥി, കേവലം പച്ചയമേവ ദേന്തി, തേസം പച്ചയം അവസ്സാവാസികസേനാസനേ ഗാഹേതും വട്ടതി. മനുസ്സാ ഥൂപം കത്വാ വസ്സാവാസികം ഗാഹാപേന്തി. ഥൂപോ നാമ അസേനാസനം, തസ്സ സമീപേ രുക്ഖേ വാ മണ്ഡപേ വാ ഉപനിബന്ധിത്വാ ഗാഹേതബ്ബം. തേന ഭിക്ഖുനാ ചേതിയം ജഗ്ഗിതബ്ബം. ബോധിരുക്ഖബോധിഘരആസനഘരസമ്മുഞ്ജനിഅട്ടദാരുഅട്ടവച്ചകുടിദ്വാരകോട്ഠകപാനീയകുടിപാനീയമാളകദന്തകട്ഠമാളകേസുപി ഏസേവ നയോ. ഭോജനസാലാ പന സേനാസനമേവ, തസ്മാ തം ഏകസ്സ വാ ബഹൂനം വാ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ഗാഹേതും വട്ടതീതി സബ്ബമിദം വിത്ഥാരേന മഹാപച്ചരിയം വുത്തം.

സേനാസനഗ്ഗാഹകേന പന പാടിപദഅരുണതോ പട്ഠായ യാവ പുന അരുണം ന ഭിജ്ജതി, താവ ഗാഹേതബ്ബം. ഇദഞ്ഹി സേനാസനഗ്ഗാഹസ്സ ഖേത്തം. സചേ പാതോവ ഗാഭിതേ സേനാസനേ അഞ്ഞോ വിതക്കചാരികോ ഭിക്ഖു ആഗന്ത്വാ സേനാസനം യാചതി, ‘‘ഗഹിതം, ഭന്തേ, സേനാസനം, വസ്സൂപഗതോ സങ്ഘോ, രമണീയോ വിഹാരോ, രുക്ഖമൂലാദീസു യത്ഥ ഇച്ഛഥ, തത്ഥ വസഥാ’’തി വത്തബ്ബോ. പച്ഛിമവസ്സൂപനായികദിവസേ പന സചേ കാലം ഘോസേത്വാ സന്നിപതിതേ സങ്ഘേ കോചി ദസഹത്ഥം വത്ഥം ആഹരിത്വാ വസ്സാവാസികം ദേതി, ആഗന്തുകോ ചേ ഭിക്ഖു സങ്ഘത്ഥേരോ ഹോതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. നവകോ ചേ ഹോതി, സമ്മതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘത്ഥേരോ വത്തബ്ബോ ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ഇച്ഛഥ, പഠമഭാഗം മുഞ്ചിത്വാ ഇദം വത്ഥം ഗണ്ഹഥാ’’തി, അമുഞ്ചന്തസ്സ ന ദാതബ്ബം. സചേ പന പുബ്ബേ ഗാഹിതം മുഞ്ചിത്വാ ഗണ്ഹാതി, ദാതബ്ബം. ഏതേനേവ ഉപായേന ദുതിയത്ഥേരതോ പട്ഠായ പരിവത്തേത്വാ പത്തട്ഠാനേവ ആഗന്തുകസ്സ ദാതബ്ബം. സചേ പന പഠമവസ്സൂപഗതാ ദ്വേ തീണി ചത്താരി പഞ്ച വാ വത്ഥാനി അലത്ഥും, ലദ്ധം ലദ്ധം ഏതേനേവ ഉപായേന വിസ്സജ്ജാപേത്വാ യാവ ആഗന്തുകസ്സ സമകം ഹോതി, താവ ദാതബ്ബം. തേന സമകേ ലദ്ധേ അവസിട്ഠോ അനുഭാഗോ ഥേരാസനേ ദാതബ്ബോ. പച്ചുപ്പന്നേ ലാഭേ സതി ഠിതികായ ഗാഹേതും കതികം കാതും വട്ടതി.

സചേ ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി, ദ്വീസുപി വസ്സൂപനായികാസു വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖായ കിലമന്താ ‘‘ആവുസോ, ഇധ വസന്താ സബ്ബേവ കിലമാമ, സാധു വത ദ്വേ ഭാഗാ ഹോമ, യേസം ഞാതിപവാരിതട്ഠാനാനി അത്ഥി, തേ തത്ഥ വസിത്വാ പവാരണായ ആഗന്ത്വാ അത്തനോ പത്തം വസ്സാവാസികം ഗണ്ഹന്തൂ’’തി വദന്തി, തേസു യേ തത്ഥ വസിത്വാ പവാരണായ ആഗച്ഛന്തി, തേസം അപലോകേത്വാ വസ്സാവാസികം ദാതബ്ബം. സാദിയന്താപി ഹി തേനേവ വസ്സാവാസികസ്സ സാമിനോ, ഖീയന്താപി ച ആവാസികാ നേവ അദാതും ലഭന്തി. കുരുന്ദിയം പന വുത്തം ‘‘കതികവത്തം കാതബ്ബം ‘സബ്ബേസം നോ ഇധ യാഗുഭത്തം നപ്പഹോതി, സഭാഗട്ഠാനേ വസിത്വാ ആഗച്ഛഥ, തുമ്ഹാകം പത്തം വസ്സാവാസികം ലഭിസ്സഥാ’തി. തഞ്ചേ ഏകോ പടിബാഹതി, സുപടിബാഹിതം. നോ ചേ പടിബാഹതി, കതികാ സുകതാ. പച്ഛാ തേസം തത്ഥ വസിത്വാ ആഗതാനം അപലോകേത്വാ ദാതബ്ബം, അപലോകനകാലേ പടിബാഹിതും ന ലബ്ഭതീ’’തി. പുനപി വുത്തം ‘‘സചേ വസ്സൂപഗതേസു ഏകച്ചാനം വസ്സാവാസികേ അപാപുണന്തേ ഭിക്ഖൂ കതികം കരോന്തി ‘ഛിന്നവസ്സാനം വസ്സാവാസികഞ്ച ഇദാനി ഉപ്പജ്ജനകവസ്സാവാസികഞ്ച ഇമേസം ദാതും രുച്ചതീ’തി, ഏവം കതികായ കതായ ഗാഹിതസദിസമേവ ഹോതി, ഉപ്പന്നുപ്പന്നം തേസമേവ ദാതബ്ബ’’ന്തി. തേമാസം പാനീയം ഉപട്ഠാപേത്വാ വിഹാരമഗ്ഗചേതിയങ്ഗണബോധിയങ്ഗണാനി ജഗ്ഗിത്വാ ബോധിരുക്ഖേ ഉദകം സിഞ്ചിത്വാ പക്കന്തോപി വിബ്ഭന്തോപി വസ്സാവാസികം ലഭതിയേവ. ഭതിനിവിട്ഠഞ്ഹി തേന കതം, സങ്ഘികം പന അപലോകനകമ്മം കത്വാ ഗാഹിതം അന്തോവസ്സേ വിബ്ഭന്തോപി ലഭതേവ, പച്ചയവസേന ഗാഹിതം പന ന ലഭതീതി വദന്തി.

സചേ വുട്ഠവസ്സോ ദിസംഗമികോ ഭിക്ഖു ആവാസികസ്സ ഹത്ഥതോ കിഞ്ചിദേവ കപ്പിയഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ ‘‘അസുകകുലേ മയ്ഹം വസ്സാവാസികം പത്തം, തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വത്വാ ഗതട്ഠാനേ വിബ്ഭമതി, വസ്സാവാസികം സങ്ഘികം ഹോതി. സചേ പന മനുസ്സേ സമ്മുഖാ സമ്പടിച്ഛാപേത്വാ ഗച്ഛതി, ലഭതി. ‘‘ഇദം വസ്സാവാസികം അമ്ഹാകം സേനാസനേ വുത്ഥഭിക്ഖുനോ ദേമാ’’തി വുത്തേ യസ്സ ഗാഹിതം, തസ്സേവ ഹോതി. സചേ പന സേനാസനസാമികസ്സ പിയകമ്യതായ പുത്തധീതാദയോ ബഹൂനി വത്ഥാനി ആഹരിത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം സേനാസനേ ദേമാ’’തി ദേന്തി, തത്ഥ വസ്സൂപഗതസ്സ ഏകമേവ വത്ഥം ദാതബ്ബം, സേസാനി സങ്ഘികാനി ഹോന്തി. വസ്സാവാസികഠിതികായ ഗാഹേതബ്ബാനി, ഠിതികായ അസതി ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ഗാഹേതബ്ബാനി. സേനാസനേ വസ്സൂപഗതം ഭിക്ഖും നിസ്സായ ഉപ്പന്നേന ചിത്തപ്പസാദേന ബഹൂനി വത്ഥാനി ആഹരിത്വാ ‘‘സേനാസനസ്സ ദേമാ’’തി ദിന്നേസുപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘ഏതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേമാ’’തി വദന്തി, തസ്സേവ ഹോന്തി.

ഏകസ്സ ഗേഹേ ദ്വേ വസ്സാവാസികാനി, പഠമഭാഗോ സാമണേരസ്സ ഗാഹിതോ ഹോതി, ദുതിയോ ഥേരാസനേ. സോ ഏകം ദസഹത്ഥം, ഏകം അട്ഠഹത്ഥം സാടകം പേസേതി ‘‘വസ്സാവാസികം പത്തഭിക്ഖൂനം ദേഥാ’’തി, വിചിനിത്വാ വരഭാഗം സാമണേരസ്സ ദത്വാ അനുഭാഗോ ഥേരാസനേ ദാതബ്ബോ. സചേ പന ഉഭോപി ഘരം നേത്വാ ഭോജേത്വാ സയമേവ പാദമൂലേ ഠപേതി, യം യസ്സ ദിന്നം, തദേവ തസ്സ ഹോതി. ഇതോ പരം മഹാപച്ചരിയം ആഗതനയോ ഹോതി – ഏകസ്സ ഘരേ ദഹരസാമണേരസ്സ വസ്സാവാസികം പാപുണാതി, സോ ചേ പുച്ഛതി ‘‘അമ്ഹാകം വസ്സാവാസികം കസ്സ പത്ത’’ന്തി, ‘‘സാമണേരസ്സാ’’തി അവത്വാ ‘‘ദാനകാലേ ജാനിസ്സസീ’’തി വത്വാ ദാനദിവസേ ഏകം മഹാഥേരം പേസേത്വാ നീഹരാപേതബ്ബം. സചേ യസ്സ വസ്സാവാസികം പത്തം, സോ വിബ്ഭമതി വാ കാലം വാ കരോതി, മനുസ്സാ ചേ പുച്ഛന്തി ‘‘കസ്സ അമ്ഹാകം വസ്സാവാസികം പത്ത’’ന്തി, തേസം യഥാഭൂതം ആചിക്ഖിതബ്ബം. സചേ തേ വദന്തി ‘‘തുമ്ഹാകം ദേമാ’’തി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാപുണാതി. അഥ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ ദേന്തി, സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പാപുണാതി. സചേ വസ്സൂപഗതാ സുദ്ധപംസുകൂലികായേവ ഹോന്തി, ആനേത്വാ ദിന്നം വസ്സാവാസികം സേനാസനപരിക്ഖാരം വാ കത്വാ ഠപേതബ്ബം, ബിമ്ബോഹനാദീനി വാ കാതബ്ബാനീതി.

അയം താവ അന്തോവസ്സേ വസ്സൂപനായികദിവസവസേന

സേനാസനഗ്ഗാഹകഥാ.

൨൨൨. അയമപരോപി ഉതുകാലേ അന്തരാമുത്തകോ നാമ സേനാസനഗ്ഗാഹോ വേദിതബ്ബോ. ദിവസവസേന ഹി തിവിധോ സേനാസനഗ്ഗാഹോ പുരിമകോ പച്ഛിമകോ അന്തരാമുത്തകോതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, സേനാസനഗ്ഗാഹാ, പുരിമകോ പച്ഛിമകോ അന്തരാമുത്തകോ. അപരജ്ജുഗതായ ആസാള്ഹിയാ പുരിമകോ ഗാഹേതബ്ബോ, മാസഗതായ ആസാള്ഹിയാ പച്ഛിമകോ ഗാഹേതബ്ബോ, അപരജ്ജുഗതായ പവാരണായ ആയതിം വസ്സാവാസത്ഥായ അന്തരാമുത്തകോ ഗാഹേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൩൧൮).

ഏതേസു (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൮) തീസു സേനാസനഗ്ഗാഹേസു പുരിമകോ പച്ഛിമകോ ചാതി ഇമേ ദ്വേ ഗാഹാ ഥാവരാ, അന്തരാമുത്തകോ പന സേനാസനപടിജഗ്ഗനത്ഥം ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോ. തഥാ ഹി ഏകസ്മിം വിഹാരേ മഹാലാഭം സേനാസനം ഹോതി, സേനാസനസാമികാ വസ്സൂപഗതം ഭിക്ഖും സബ്ബപച്ചയേഹി സക്കച്ചം ഉപട്ഠഹിത്വാ പവാരേത്വാ ഗമനകാലേ ബഹും സമണപരിക്ഖാരം ദേന്തി, മഹാഥേരാ ദൂരതോവ ആഗന്ത്വാ വസ്സൂപനായികദിവസേ തം ഗഹേത്വാ ഫാസും വസിത്വാ വുട്ഠവസ്സാ ലാഭം ഗണ്ഹിത്വാ പക്കമന്തി. ആവാസികാ ‘‘മയം ഏത്ഥുപ്പന്നം ലാഭം ന ലഭാമ, നിച്ചം ആഗന്തുകമഹാഥേരാവ ലഭന്തി, തേയേവ നം ആഗന്ത്വാ പടിജഗ്ഗിസ്സന്തീ’’തി പലുജ്ജന്തമ്പി ന ഓലോകേന്തി. ഭഗവാ തസ്സ പടിജഗ്ഗനത്ഥം ‘‘അപരജ്ജുഗതായ പവാരണായ ആയതിം വസ്സാവാസത്ഥായ അന്തരാമുത്തകോ ഗാഹേതബ്ബോ’’തി ആഹ.

തം ഗാഹേന്തേന സങ്ഘത്ഥേരോ വത്തബ്ബോ ‘‘ഭന്തേ, അന്തരാമുത്തകസേനാസനം ഗണ്ഹഥാ’’തി. സചേ ഗണ്ഹാതി, ദാതബ്ബം. നോ ചേ, ഏതേനേവ ഉപായേന അനുഥേരം ആദിം കത്വാ യോ ഗണ്ഹാതി, തസ്സ അന്തമസോ സാമണേരസ്സപി ദാതബ്ബം. തേന തം സേനാസനം അട്ഠ മാസേ പടിജഗ്ഗിതബ്ബം, ഛദനഭിത്തിഭൂമീസു യം കിഞ്ചി ഖണ്ഡം വാ ഫുല്ലം വാ ഹോതി, തം സബ്ബം പടിസങ്ഖരിതബ്ബം. ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീഹി ദിവസം ഖേപേത്വാ രത്തിം തത്ഥ വസിതും വട്ടതി, രത്തിം പരിവേണേ വസിത്വാ തത്ഥ ദിവസം ഖേപേതുമ്പി വട്ടതി, രത്തിന്ദിവം തത്ഥേവ വസിതുമ്പി വട്ടതി, ഉതുകാലേ ആഗതാനം വുഡ്ഢാനം ന പടിബാഹിതബ്ബം. വസ്സൂപനായികദിവസേ പന സമ്പത്തേ സചേ സങ്ഘത്ഥേരോ ‘‘മയ്ഹം ഇദം പന സേനാസനം ദേഥാ’’തി വദതി, ന ലഭതി. ‘‘ഭന്തേ, ഇദം അന്തരാമുത്തകം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഭിക്ഖുനാ പടിജഗ്ഗിത’’ന്തി വത്വാ ന ദാതബ്ബം, അട്ഠ മാസേ പടിജഗ്ഗിതഭിക്ഖുസ്സേവ ഗാഹിതം ഹോതി. യസ്മിം പന സേനാസനേ ഏകസംവച്ഛരേ ദ്വിക്ഖത്തും പച്ചയേ ദേന്തി ഛമാസച്ചയേന ഛമാസച്ചയേന, തം അന്തരാമുത്തകം ന ഗാഹേതബ്ബം. യസ്മിം വാ തിക്ഖത്തും ദേന്തി ചതുമാസച്ചയേന ചതുമാസച്ചയേന, യസ്മിം വാ ചതുക്ഖത്തും ദേന്തി തേമാസച്ചയേന തേമാസച്ചയേന, തം അന്തരാമുത്തകം ന ഗാഹേതബ്ബം. പച്ചയേനേവ ഹി തം പടിജഗ്ഗനം ലഭിസ്സതി. യസ്മിം പന ഏകസംവച്ഛരേ സകിദേവ ബഹൂ പച്ചയേ ദേന്തി, ഏതം അന്തരാമുത്തകം ഗാഹേതബ്ബന്തി.

൨൨൩. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അകതം വാ വിഹാരം വിപ്പകതം വാ നവകമ്മം ദാതും, ഖുദ്ദകേ വിഹാരേ കമ്മം ഓലോകേത്വാ ഛപ്പഞ്ചവസ്സികം നവകമ്മം ദാതും, അഡ്ഢയോഗേ കമ്മം ഓലോകേത്വാ സത്തട്ഠവസ്സികം നവകമ്മം ദാതും, മഹല്ലകേ വിഹാരേ പാസാദേ വാ കമ്മം ഓലോകേത്വാ ദസദ്വാദസവസ്സികം നവകമ്മം ദാതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൩) വചനതോ അകതം വിപ്പകതം വാ സേനാസനം ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപലോകനേന വാ കമ്മവാചായ വാ സാവേത്വാ നവകമ്മം കത്വാ വസിതും യഥാവുത്തകാലപരിച്ഛേദവസേന ദാതബ്ബം. നവകമ്മികോ ഭിക്ഖു അന്തോവസ്സേ തം ആവാസം ലഭതി, ഉതുകാലേ പടിബാഹിതും ന ലഭതി. ലദ്ധനവകമ്മേന പന ഭിക്ഖുനാ വാസിഫരസുനിഖാദനാദീനി ഗഹേത്വാ സയം ന കാതബ്ബം, കതാകതം ജാനിതബ്ബം. സചേ സോ ആവാസോ ജീരതി, ആവാസസാമികസ്സ വാ തസ്സ വംസേ ഉപ്പന്നസ്സ വാ കസ്സചി കഥേതബ്ബം ‘‘ആവാസോ തേ നസ്സതി, ജഗ്ഗഥ ഏതം ആവാസ’’ന്തി. സചേ സോ ന സക്കോതി, ഭിക്ഖൂഹി ഞാതീഹി വാ ഉപട്ഠാകേഹി വാ സമാദാപേത്വാ ജഗ്ഗിതബ്ബോ. സചേ തേപി ന സക്കോന്തി, സങ്ഘികേന പച്ചയേന ജഗ്ഗിതബ്ബോ, തസ്മിമ്പി അസതി ഏകം ആവാസം വിസ്സജ്ജേത്വാ അവസേസാ ജഗ്ഗിതബ്ബാ, ബഹൂ വിസ്സജ്ജേത്വാ ഏകം സണ്ഠപേതുമ്പി വട്ടതിയേവ.

ദുബ്ഭിക്ഖേ ഭിക്ഖൂസു പക്കന്തേസു സബ്ബേ ആവാസാ നസ്സന്തി, തസ്മാ ഏകം വാ ദ്വേ വാ തയോ വാ ആവാസേ വിസ്സജ്ജേത്വാ തതോ യാഗുഭത്തചീവരാദീനി പരിഭുഞ്ജന്തേഹി സേസാവാസാ ജഗ്ഗിതബ്ബായേവ.

കുരുന്ദിയം പന വുത്തം ‘‘സങ്ഘികേ പച്ചയേ അസതി ഏകോ ഭിക്ഖു ‘തുയ്ഹം ഏകമഞ്ചട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ജഗ്ഗാഹീ’തി വത്തബ്ബോ. സചേ ബഹുതരം ഇച്ഛതി, തിഭാഗം വാ ഉപഡ്ഢഭാഗം വാ ദത്വാപി ജഗ്ഗാപേതബ്ബം. അഥ ഥമ്ഭമത്തമേവേത്ഥ അവസിട്ഠം, ബഹുകമ്മം കാതബ്ബന്തി ന ഇച്ഛതി, ‘തുയ്ഹം പുഗ്ഗലികമേവ കത്വാ ജഗ്ഗാഹീ’തി ദാതബ്ബം. ഏവമ്പി ഹി ‘സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡകഠപനട്ഠാനഞ്ച നവകാനഞ്ച വസനട്ഠാനം ലഭിസ്സതീ’തി ജഗ്ഗാപേതബ്ബോ. ഏവം ജഗ്ഗിതോ പന തസ്മിം ജീവന്തേ പുഗ്ഗലികോ ഹോതി, മതേ സങ്ഘികോവ. സചേ സദ്ധിവിഹാരികാനം ദാതുകാമോ ഹോതി, കമ്മം ഓലോകേത്വാ തിഭാഗം വാ ഉപഡ്ഢം വാ പുഗ്ഗലികം കത്വാ ജഗ്ഗാപേതബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി സദ്ധിവിഹാരികാനം ദാതും ലഭതി. ഏവം ജഗ്ഗനകേ പന അസതി ഏകം ആവാസം വിസ്സജ്ജേത്വാതിആദിനാ നയേന ജഗ്ഗാപേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. ഇദമ്പി ച അഞ്ഞം തത്ഥേവ വുത്തം.

ദ്വേ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികഭൂമിം ഗഹേത്വാ സോധേത്വാ സങ്ഘികസേനാസനം കരോന്തി, യേന സാ ഭൂമി പഠമം ഗഹിതാ, സോ സാമീ. ഉഭോപി പുഗ്ഗലികം കരോന്തി, സോയേവ സാമീ. സോ സങ്ഘികം കരോതി, ഇതരോ പുഗ്ഗലികം കരോതി, അഞ്ഞം ചേ ബഹു സേനാസനട്ഠാനം അത്ഥി, പുഗ്ഗലികം കരോന്തോപി ന വാരേതബ്ബോ. അഞ്ഞസ്മിം പന താദിസേ പതിരൂപേ ഠാനേ അസതി തം പടിബാഹിത്വാ സങ്ഘികം കരോന്തേനേവ കാതബ്ബം. യം പന തസ്സ തത്ഥ വയകമ്മം കതം, തം ദാതബ്ബം. സചേ പന കതാവാസേ വാ ആവാസകരണട്ഠാനേ വാ ഛായൂപഗഫലൂപഗാ രുക്ഖാ ഹോന്തി, അപലോകേത്വാ ഹാരേതബ്ബാ. പുഗ്ഗലികാ ചേ ഹോന്തി, സാമികാ ആപുച്ഛിതബ്ബാ. നോ ചേ ദേന്തി, യാവതതിയകം ആപുച്ഛിത്വാ ‘‘രുക്ഖഅഗ്ഘനകമൂലം ദസ്സാമാ’’തി ഹാരേതബ്ബാ.

൨൨൪. യോ പന സങ്ഘികം വല്ലിമത്തമ്പി അഗ്ഗഹേത്വാ ആഹരിമേന ഉപകരണേന സങ്ഘികായ ഭൂമിയാ പുഗ്ഗലികവിഹാരം കാരേതി, ഉപഡ്ഢം സങ്ഘികം ഹോതി, ഉപഡ്ഢം പുഗ്ഗലികം. പാസാദോ ചേ ഹോതി, ഹേട്ഠാപാസാദോ സങ്ഘികോ, ഉപരി പുഗ്ഗലികോ. സചേ യോ ഹേട്ഠാപാസാദം ഇച്ഛതി, ഹേട്ഠാപാസാദം തസ്സ ഹോതി. അഥ ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച ഇച്ഛതി, ഉഭയത്ഥ ഉപഡ്ഢം ലഭതി. ദ്വേ സേനാസനാനി കാരേതി, ഏകം സങ്ഘികം, ഏകം പുഗ്ഗലികം. സചേ വിഹാരേ ഉട്ഠിതേന ദബ്ബസമ്ഭാരേന കാരേതി, തിഭാഗം ലഭതി. സചേ അകതട്ഠാനേ ചയം വാ പമുഖം വാ കരോതി ബഹികുട്ടേ, ഉപഡ്ഢം സങ്ഘസ്സ, ഉപഡ്ഢം തസ്സ. അഥ മഹന്തം വിസമം പൂരേത്വാ അപദേ പദം ദസ്സേത്വാ കതം ഹോതി, അനിസ്സരോ തത്ഥ സങ്ഘോ.

സചേ ഭിക്ഖു സങ്ഘികവിഹാരതോ ഗോപാനസിആദീനി ഗഹേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം സങ്ഘികാവാസേ യോജേതി, സുയോജിതാനി. പുഗ്ഗലികാവാസേ യോജേന്തേഹി പന മൂലം വാ ദാതബ്ബം, പടിപാകതികം വാ കാതബ്ബം. ഛഡ്ഡിതവിഹാരതോ മഞ്ചപീഠാദീനി ഥേയ്യചിത്തേന ഗണ്ഹന്തോ ഉദ്ധാരേയേവ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ. ‘‘പുന ആവാസികകാലേ ദസ്സാമീ’’തി ഗഹേത്വാ സങ്ഘികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ നട്ഠം സുനട്ഠം, ജിണ്ണം സുജിണ്ണം. അരോഗം ചേ, പാകതികം കാതബ്ബം, പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ നട്ഠം വാ ജിണ്ണം വാ ഗീവാ ഹോതി. തതോ ദ്വാരവാതപാനാദീനി സങ്ഘികാവാസേ വാ പുഗ്ഗലികാവാസേ വാ യോജിതാനി, പടിദാതബ്ബാനിയേവ. സചേ കോചി സങ്ഘികോ വിഹാരോ ഉന്ദ്രിയതി, യം തത്ഥ മഞ്ചപീഠാദികം, തം ഗുത്തത്ഥായ അഞ്ഞത്ര ഹരിതും വട്ടതി. തസ്മാ അഞ്ഞത്ര ഹരിത്വാ സങ്ഘികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ നട്ഠം സുനട്ഠം, ജിണ്ണം സുജിണ്ണം. സചേ അരോഗം, തസ്മിം വിഹാരേ പടിസങ്ഖതേ പുന പാകതികം കാതബ്ബം. പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജതോ നട്ഠം വാ ജിണ്ണം വാ ഗീവാ ഹോതി, തസ്മിം പടിസങ്ഖതേ ദാതബ്ബമേവ. അയം സേനാസനഗ്ഗാഹകഥാ.

൨൨൫. അയം പനേത്ഥ ചതുപച്ചയസാധാരണകഥാ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൨൫ പക്ഖികഭത്താദികഥാ) – സമ്മതേന അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകേന ഭിക്ഖുനാ ചീവരകമ്മം കരോന്തസ്സ ‘‘സൂചിം ദേഹീ’’തി വദതോ ഏകാ ദീഘാ, ഏകാ രസ്സാതി ദ്വേ സൂചിയോ ദാതബ്ബാ. ‘‘അവിഭത്തം സങ്ഘികഭണ്ഡ’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബകിച്ചം നത്ഥി. പിപ്ഫലത്ഥികസ്സ ഏകോ പിപ്ഫലകോ, കന്താരം പടിപജ്ജിതുകാമസ്സ ഉപാഹനയുഗളം, കായബന്ധനത്ഥികസ്സ കായബന്ധനം, ‘‘അംസബദ്ധകോ മേ ജിണ്ണോ’’തി ആഗതസ്സ അംസബദ്ധകോ, പരിസ്സാവനത്ഥികസ്സ പരിസ്സാവനം ദാതബ്ബം, ധമ്മകരണത്ഥികസ്സ ധമ്മകരണോ. സചേ പട്ടകോ ന ഹോതി, ധമ്മകരണോ പട്ടകേന സദ്ധിം ദാതബ്ബോ. ‘‘ആഗന്തുകപത്തം ആരോപേസ്സാമീ’’തി യാചന്തസ്സ കുസിയാ ച അഡ്ഢകുസിയാ ച പഹോനകം ദാതബ്ബം. ‘‘മണ്ഡലം നപ്പഹോതീ’’തി ആഗതസ്സ മണ്ഡലം ഏകം ദാതബ്ബം, അഡ്ഢമണ്ഡലാനി ദ്വേ ദാതബ്ബാനി, ദ്വേ മണ്ഡലാനി യാചന്തസ്സ ന ദാതബ്ബാനി. അനുവാതപരിഭണ്ഡത്ഥികസ്സ ഏകസ്സ ചീവരസ്സ പഹോനകം ദാതബ്ബം, സപ്പിനവനീതാദിഅത്ഥികസ്സ ഗിലാനസ്സ ഏകം ഭേസജ്ജം നാളിമത്തം കത്വാ തതോ തതിയകോട്ഠാസോ ദാതബ്ബോ. ഏവം തീണി ദിവസാനി ദത്വാ നാളിയാ പരിപുണ്ണായ ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ സങ്ഘം ആപുച്ഛിത്വാ ദാതബ്ബം, ഗുളപിണ്ഡേപി ഏകദിവസം തതിയഭാഗോ ദാതബ്ബോ. ഏവം തീഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതേ പിണ്ഡേ തതോ പരം സങ്ഘം ആപുച്ഛിത്വാ ദാതബ്ബം. സമ്മന്നിത്വാ ഠപിതയാഗുഭാജകാദീഹി ച ഭാജനീയട്ഠാനം ആഗതമനുസ്സാനം അനാപുച്ഛിത്വാവ ഉപഡ്ഢഭാഗോ ദാതബ്ബോ. അസമ്മതേഹി പന അപലോകേത്വാ ദാതബ്ബോതി.

സങ്ഘസ്സ സന്തകം സമ്മതേന വാ ആണത്തേഹി വാ ആരാമികാദീഹി ദീയമാനം, ഗിഹീനഞ്ച സന്തകം സാമികേന വാ ആണത്തേന വാ ദീയമാനം ‘‘അപരസ്സ ഭാഗം ദേഹീ’’തി അസന്തം പുഗ്ഗലം വത്വാ ഗണ്ഹതോ ഭണ്ഡാദേയ്യം. അഞ്ഞേന ദീയമാനം ഗണ്ഹന്തോ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ. അസമ്മതേന വാ അനാണത്തേന വാ ദീയമാനേ ‘‘അപരമ്പി ഭാഗം ദേഹീ’’തി വത്വാ വാ കൂടവസ്സാനി ഗണേത്വാ വാ ഗണ്ഹന്തോ ഉദ്ധാരേയേവ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ. ഇതരേഹി ദീയമാനം ഏവം ഗണ്ഹതോ ഭണ്ഡാദേയ്യം സാമികേന പന ‘‘ഇമസ്സ ദേഹീ’’തി ദാപിതം വാ സയം ദിന്നം വാ സുദിന്നന്തി അയം സബ്ബട്ഠകഥാവിനിച്ഛയതോ സാരോ.

പിണ്ഡായ പവിട്ഠസ്സപി ഓദനപടിവീസോ അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതസ്സേവ ഗഹേതും വട്ടതി. യദി പന ദായകാ ‘‘ബഹിഉപചാരസീമട്ഠാനമ്പി, ഭന്തേ, ഗണ്ഹഥ, ആഗന്ത്വാ പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി വദന്തി, ഏവം അന്തോഗാമട്ഠാനമ്പി ഗഹേതും വട്ടതി.

പാളിം അട്ഠകഥഞ്ചേവ, ഓലോകേത്വാ വിചക്ഖണോ;

സങ്ഘികേ പച്ചയേ ഏവം, അപ്പമത്തോവ ഭാജയേതി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ സബ്ബാകാരതോ

ചതുപച്ചയഭാജനീയവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.