൨൬. വസ്സൂപനായികവിനിച്ഛയകഥാ

൧൭൯. വസ്സൂപനായികാതി ഏത്ഥ പുരിമികാ പച്ഛിമികാതി ദുവേ വസ്സൂപനായികാ. തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൪ ആദയോ) ആസാള്ഹീപുണ്ണമായ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ പുരിമികാ ഉപഗന്തബ്ബാ, പച്ഛിമികാ പന ആസാള്ഹീപുണ്ണമതോ അപരായ പുണ്ണമായ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ. ഉപഗച്ഛന്തേന ച വിഹാരം പടിജഗ്ഗിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേത്വാ സബ്ബം ചേതിയവന്ദനാദിസാമീചികമ്മം നിട്ഠാപേത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി സകിം വാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും വാ വാചം നിച്ഛാരേത്വാ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം. സചേപി ‘‘ഇധ വസിസ്സാമീ’’തി ആലയോ അത്ഥി, അസതിയാ പന വസ്സം ന ഉപേതി, ഗഹിതസേനാസനം സുഗ്ഗഹിതം, ഛിന്നവസ്സോ ന ഹോതി, പവാരേതും ലഭതിയേവ. വിനാപി ഹി വചീഭേദം ആലയകരണമത്തേനപി വസ്സം ഉപഗതമേവ ഹോതി. ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തി ചിത്തുപ്പാദോയേവേത്ഥ ആലയോ നാമ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തദഹുവസ്സൂപനായികായ വസ്സം അനുപഗന്തുകാമേന സഞ്ചിച്ച ആവാസോ അതിക്കമിതബ്ബോ, യോ അതിക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൮൬) വചനതോ വസ്സൂപനായികദിവസേ വസ്സം അനുപഗന്തുകാമോ വിഹാരസീമം അതിക്കമതി, വിഹാരഗണനായ ദുക്കടം. സചേ ഹി തം ദിവസം വിഹാരസതസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമിത്വാ അതിക്കമതി, സതം ആപത്തിയോ. സചേ പന വിഹാരം അതിക്കമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ വിഹാരസ്സ ഉപചാരം അനോക്കമിത്വാവ നിവത്തതി, ഏകാവ ആപത്തി. കേനചി അന്തരായേന പുരിമികം അനുപഗതേന പച്ഛിമികാ ഉപഗന്തബ്ബാ.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അസേനാസനികേന വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം, യോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൦൪) വചനതോ യസ്സ പഞ്ചന്നം ഛദനാനം അഞ്ഞതരേന ഛന്നം യോജിതദ്വാരബന്ധനം സേനാസനം നത്ഥി, തേന ന ഉപഗന്തബ്ബം. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛവകുടികായ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം, യോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി(മഹാവ. ൨൦൪) ആദിവചനതോ ഛവകുടികായം ഛത്തേ ചാടിയഞ്ച ഉപഗന്തും ന വട്ടതി. തത്ഥ ഛവകുടികാ നാമ ടങ്കിതമഞ്ചാദിഭേദാ കുടി. തത്ഥേവ ഉപഗന്തും ന വട്ടതി, സുസാനേ പന അഞ്ഞം കുടികം കത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി, ഛത്തേപി ചതൂസു ഥമ്ഭേസു ഛത്തം ഠപേത്വാ ആവരണം കത്വാ ദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി, ഛത്തകുടി നാമേസാ ഹോതി. ചാടിയാപി മഹന്തേന കപല്ലേന ഛത്തേ വുത്തനയേന കുടികം കത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖസുസിരേ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം, യോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൦൪) വചനതോ സുദ്ധേ രുക്ഖസുസിരേ ഉപഗന്തും ന വട്ടതി, മഹന്തസ്സ പന രുക്ഖസുസിരസ്സ അന്തോ പദരച്ഛദനം കുടികം കത്വാ പവിസനദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി, രുക്ഖം ഛിന്ദിത്വാ ഖാണുകമത്ഥകേ പദരച്ഛദനം കുടികം കത്വാപി വട്ടതിയേവ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖവിടഭിയാ’’തി(മഹാവ. ൨൦൪) ആദിവചനതോ സുദ്ധേ വിടഭിമത്തേ ഉപഗന്തും ന വട്ടതി, മഹാവിടപേ പന അട്ടകം ബന്ധിത്വാ തത്ഥ പദരച്ഛദനം കുടികം കത്വാ ദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തബ്ബം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വജേ വസ്സം ഉപഗന്തു’’ന്തിആദിവചനതോ വജേ സത്ഥേ നാവായഞ്ച ഉപഗന്തും വട്ടതി. തത്ഥ വജോതി ഗോപാലകാനം നിവാസട്ഠാനം. വജേ വുട്ഠിതേ വജേന സദ്ധിം ഗതസ്സ വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യേന വജോ, തേന ഗന്തു’’ന്തി (മഹാവ. ൨൦൩) വുത്തത്താ. സത്ഥേ വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തേന പന വസ്സൂപനായികദിവസേ ഉപാസകാ വത്തബ്ബാ ‘‘കുടികാ ലദ്ധും വട്ടതീ’’തി. സചേ കരിത്വാ ദേന്തി, തത്ഥ പവിസിത്വാ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം. നോ ചേ ദേന്തി, സാലാസങ്ഖേപേന ഠിതസകടസ്സ ഹേട്ഠാ ഉപഗന്തബ്ബം. തമ്പി അലഭന്തേന ആലയോ കാതബ്ബോ, സത്ഥേ പന വസ്സം ഉപഗന്തും ന വട്ടതി. ആലയോ നാമ ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തി ചിത്തുപ്പാദമത്തം. സചേ മഗ്ഗപ്പടിപന്നേയേവ സത്ഥേ പവാരണാദിവസോ ഹോതി, തത്ഥേവ പവാരേതബ്ബം. അഥ സത്ഥോ അന്തോവസ്സേയേവ ഭിക്ഖുനാ പത്ഥിതട്ഠാനം പത്വാ അതിക്കമതി, പത്ഥിതട്ഠാനേ വസിത്വാ തത്ഥ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം. അഥാപി സത്ഥോ അന്തോവസ്സേയേവ അന്തരാ ഏകസ്മിം ഗാമേ തിട്ഠതി വാ വിപ്പകിരതി വാ, തസ്മിംയേവ ഗാമേ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസിത്വാ പവാരേതബ്ബം, അപ്പവാരേത്വാ തതോ പരം ഗന്തും ന വട്ടതി. നാവായ വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തേനപി കുടിയംയേവ ഉപഗന്തബ്ബം, പരിയേസിത്വാ അലഭന്തേന ആലയോ കാതബ്ബോ. സചേ അന്തോതേമാസം നാവാ സമുദ്ദേയേവ ഹോതി, തത്ഥേവ പവാരേതബ്ബം. അഥ നാവാ കൂലം ലഭതി, അയഞ്ച പരതോ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, ഗന്തും ന വട്ടതി, നാവായ ലദ്ധഗാമേയേവ വസിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം. സചേപി നാവാ അനുതീരമേവ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതി, ഭിക്ഖു ച പഠമം ലദ്ധഗാമേയേവ വസിതുകാമോ, നാവാ ഗച്ഛതു, ഭിക്ഖുനാ തത്ഥേവ വസിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം. ഇതി വജേ സത്ഥേ നാവായന്തി തീസു ഠാനേസു നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി, പവാരേതുഞ്ച ലഭതി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പുരിമം വാ തേമാസം പച്ഛിമം വാ തേമാസം അവസിത്വാ ചാരികാ പക്കമിതബ്ബാ, യോ പക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൮൬) വചനതോ പുരിമികായ വസ്സം ഉപഗതേന പുരിമം തേമാസം, പച്ഛിമികായ ഉപഗതേന പച്ഛിമം തേമാസം അവസിത്വാ ചാരികാ ന പക്കമിതബ്ബാ, വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പന അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാപി തദഹേവ സത്താഹകരണീയേന പക്കമന്തസ്സപി അന്തോസത്താഹേ നിവത്തന്തസ്സ അനാപത്തി, കോ പന വാദോ ദ്വീഹതീഹം വസിത്വാ സത്താഹകരണീയേന പക്കമന്തസ്സ അന്തോസത്താഹേ നിവത്തന്തസ്സ.

൧൮൦. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം സത്താഹകരണീയേന പഹിതേ ഗന്തും, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ. ഭിക്ഖുസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ സിക്ഖമാനായ സാമണേരസ്സ സാമണേരിയാ ഉപാസകസ്സ ഉപാസികായാ’’തി (മഹാവ. ൧൮൭) വചനതോ പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അഞ്ഞതരേന സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലേ ഉദ്ദിസ്സ അത്തനോ വാ അത്ഥായ വിഹാരം അഡ്ഢയോഗം പാസാദം ഹമ്മിയം ഗുഹം പരിവേണം കോട്ഠകം ഉപട്ഠാനസാലം അഗ്ഗിസാലം കപ്പിയകുടിം വച്ചകുടിം ചങ്കമം ചങ്കമനസാലം ഉദപാനം ഉദപാനസാലം ജന്താഘരം ജന്താഘരസാലം പോക്ഖരണിം മണ്ഡപം ആരാമം ആരാമവത്ഥും വാ കാരേത്വാ ‘‘ആഗച്ഛന്തു ഭിക്ഖൂ, ഇച്ഛാമി ദാനഞ്ച ദാതും ധമ്മഞ്ച സോതും ഭിക്ഖൂ ച പസ്സിതു’’ന്തി ഏവം നിദ്ദിസിത്വാ പേസിതേ ഗന്തബ്ബം സത്താഹകരണീയേന, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ. ഉപാസകോ വാ ഉപാസികാ വാ തഥേവ സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലേ ഉദ്ദിസ്സ വിഹാരാദീസു അഞ്ഞതരം കാരേത്വാ അത്തനോ വാ അത്ഥായ നിവേസനസയനിഘരാദീസു അഞ്ഞതരം കാരാപേത്വാ അഞ്ഞം വാ കിച്ചകരണീയം നിദ്ദിസിത്വാ ഗിലാനോ വാ ഹുത്വാ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പഹിണേയ്യ ‘‘ആഗച്ഛന്തു ഭദന്താ, ഇച്ഛാമി ദാനഞ്ച ദാതും ധമ്മഞ്ച സോതും ഭിക്ഖൂ ച പസ്സിതു’’ന്തി, ഗന്തബ്ബം സത്താഹകരണീയേന, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം സത്താഹകരണീയേന അപ്പഹിതേപി ഗന്തും, പഗേവ പഹിതേ. ഭിക്ഖുസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ സിക്ഖമാനായ സാമണേരസ്സ സാമണേരിയാ മാതുയാ ച പിതുസ്സ ചാ’’തി (മഹാവ. ൧൯൮) വചനതോ ‘‘ഗിലാനാനം ഏതേസം ഭിക്ഖുആദീനം സഹധമ്മികാനം മാതാപിതൂനഞ്ച ഗിലാനാനംയേവ ഗിലാനഭത്തം വാ ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തം വാ ഭേസജ്ജം വാ പരിയേസിസ്സാമി, പുച്ഛിസ്സാമി വാ ഉപട്ഠഹിസ്സാമി വാ’’തി ഇമിനാ കാരണേന അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം, പഗേവ പഹിതേ. അന്ധകട്ഠകഥായം പന ‘‘യേ മാതാപിതൂനം ഉപട്ഠാകാ ഞാതകാ വാ അഞ്ഞാതകാ വാ, തേസമ്പി അപ്പഹിതേ ഗന്തും വട്ടതീ’’തി വുത്തം, തം നേവ അട്ഠകഥായം, ന പാളിയം വുത്തം, തസ്മാ ന ഗഹേതബ്ബം.

സചേ പന ഭിക്ഖുനോ ഭാതാ വാ അഞ്ഞോ വാ ഞാതകോ ഗിലാനോ ഹോതി, സോ ചേ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ദൂതം പഹിണേയ്യ ‘‘അഹം ഗിലാനോ, ആഗച്ഛതു ഭദന്തോ, ഇച്ഛാമി ഭദന്തസ്സ ആഗത’’ന്തി, ഗന്തബ്ബം സത്താഹകരണീയേന, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ. സചേ ഏകസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസന്തോ ഭിക്ഖുഭത്തികോ ഗിലാനോ ഹോതി, സോ ചേ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പഹിണേയ്യ ‘‘അഹം ഗിലാനോ, ആഗച്ഛന്തു ഭിക്ഖൂ, ഇച്ഛാമി ഭിക്ഖൂനം ആഗത’’ന്തി, ഗന്തബ്ബം സത്താഹകരണീയേന, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ.

സചേ ഭിക്ഖുസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ സിക്ഖമാനായ സാമണേരസ്സ സാമണേരിയാ അനഭിരതി വാ കുക്കുച്ചം വാ ദിട്ഠിഗതം വാ ഉപ്പന്നം ഹോതി, ഗന്തബ്ബം സത്താഹകരണീയേന അപ്പഹിതേപി ‘‘അനഭിരതിം വൂപകാസേസ്സാമി വാ വൂപകാസാപേസ്സാമി വാ കുമ്കുച്ചം വിനോദേസ്സാമി വാ വിനോദാപേസ്സാമി വാ ദിട്ഠിഗതം വിവേചേസ്സാമി വാ വിവേചാപേസ്സാമി വാ ധമ്മകഥം വാ കരിസ്സാമീ’’തി, പഗേവ പഹിതേ. സചേ കോചി ഭിക്ഖു ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി പരിവാസാരഹോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ മാനത്താരഹോ അബ്ഭാനാരഹോ വാ, അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം ‘‘പരിവാസദാനാദീസു ഉസ്സുക്കം ആപജ്ജിസ്സാമി, അനുസ്സാവേസ്സാമി, ഗണപൂരകോ വാ ഭവിസ്സാമീ’’തി, പഗേവ പഹിതേ. ഭിക്ഖുനിയാപി മാനത്താരഹായ മൂലായപടികസ്സനാരഹായ അബ്ഭാനാരഹായ വാ ഏസേവ നയോ. സചേ സാമണേരോ ഉപസമ്പജ്ജിതുകാമോ ഹോതി, വസ്സം വാ പുച്ഛിതുകാമോ, സിക്ഖമാനാ വാ ഉപസമ്പജ്ജിതുകാമാ ഹോതി, സിക്ഖാ വാസ്സാ കുപിതാ, സാമണേരീ വാ സിക്ഖാ സമാദിയിതുകാമാ ഹോതി, വസ്സം വാ പുച്ഛിതുകാമാ, അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം, പഗേവ പഹിതേ.

സചേ ഭിക്ഖുസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ വാ സങ്ഘോ കമ്മം കാതുകാമോ ഹോതി, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം, പഗേവ പഹിതേ ‘‘കിം നു ഖോ സങ്ഘോ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാ’’തി. സചേപി കതംയേവ ഹോതി കമ്മം, അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം ‘‘കിം നു ഖോ സമ്മാ വത്തേയ്യ, ലോമം പാതേയ്യ, നേത്ഥാരം വത്തേയ്യ, സങ്ഘോ തം കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാ’’തി.

൧൮൧. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘകരണീയേന ഗന്തു’’ന്തി (മഹാവ. ൧൯൯) വചനതോ സേനാസനപടിബദ്ധസങ്ഘകരണീയേനപി ഗന്തും വട്ടതി. ഏത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൯൯) ഹി യം കിഞ്ചി ഉപോസഥാഗാരാദീസു സേനാസനേസു ചേതിയഛത്തവേദികാദീസു വാ കത്തബ്ബം, അന്തമസോ ഭിക്ഖുനോ പുഗ്ഗലികസേനാസനമ്പി സബ്ബം സങ്ഘകരണീയമേവാതി അധിപ്പേതം, തസ്മാ തസ്സ നിപ്ഫാദനത്ഥം ദബ്ബസമ്ഭാരാദീനി വാ ആഹരിതും വഡ്ഢകീപഭുതീനം ഭത്തവേതനാദീനി വാ ദാതും ഗന്തബ്ബം. അപിചേത്ഥ അയമ്പി പാളിമുത്തകനയോ വേദിതബ്ബോ – ധമ്മസ്സവനത്ഥായ അനിമന്തിതേന ഗന്തും ന വട്ടതി, സചേ ഏകസ്മിം മഹാവാസേ പഠമംയേവ കതികാ കതാ ഹോതി ‘‘അസുകദിവസം നാമ സന്നിപതിതബ്ബ’’ന്തി, നിമന്തിതോയേവ നാമ ഹോതി, ഗന്തും വട്ടതി. ‘‘ഭണ്ഡകം ധോവിസ്സാമീ’’തി ഗന്തും ന വട്ടതി. സചേ പന ആചരിയുപജ്ഝായാ പഹിണന്തി, വട്ടതി. നാതിദൂരേ വിഹാരോ ഹോതി, ‘‘തത്ഥ ഗന്ത്വാ അജ്ജേവ ആഗമിസ്സാമീ’’തി സമ്പാപുണിതും ന സക്കോതി, വട്ടതി. ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീനം അത്ഥായപി ഗന്തും ന ലഭതി, ‘‘ആചരിയം പന പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഗന്തും ലഭതി. സചേ നം ആചരിയോ ‘‘അജ്ജ മാ ഗച്ഛാ’’തി വദതി, വട്ടതി, ഉപട്ഠാകകുലം വാ ഞാതികുലം വാ ദസ്സനായ ഗന്തും ന ലഭതി.

സചേ ഭിക്ഖൂസു വസ്സൂപഗതേസു ഗാമോ ചോരേഹി വുട്ഠാതി, തത്ഥ കിം കാതബ്ബന്തി? യേന ഗാമോ, തേന ഗന്തബ്ബം. സചേ ഗാമോ ദ്വിധാ ഭിജ്ജതി, യത്ഥ ബഹുതരാ മനുസ്സാ, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം. സചേ ബഹുതരാ അസ്സദ്ധാ ഹോന്തി അപ്പസന്നാ, യത്ഥ സദ്ധാ പസന്നാ, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം. ഏത്ഥ ച സചേ ഗാമോ അവിദൂരഗതോ ഹോതി, തത്ഥ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ വിഹാരമേവ ആഗന്ത്വാ വസിതബ്ബം. സചേ ദൂരം ഗതോ, സത്താഹവാരേന അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ, ന സക്കാ ചേ ഹോതി, തത്ഥേവ സഭാഗട്ഠാനേ വസിതബ്ബം. സചേ മനുസ്സാ യഥാപവത്താനി സലാകഭത്താദീനി ദേന്തി, ‘‘ന മയം തസ്മിം വിഹാരേ വസിമ്ഹാ’’തി വത്തബ്ബാ. ‘‘മയം വിഹാരസ്സ വാ പാസാദസ്സ വാ ന ദേമ, തുമ്ഹാകം ദേമ, യത്ഥ കത്ഥചി വസിത്വാ ഭുഞ്ജഥാ’’തി വുത്തേ പന യഥാസുഖം ഭുഞ്ജിതബ്ബം, തേസംയേവ തം പാപുണാതി. ‘‘തുമ്ഹാകം വസനട്ഠാനേ പാപുണാപേത്വാ ഭുഞ്ജഥാ’’തി വുത്തേ പന യത്ഥ വസന്തി, തത്ഥ നേത്വാ വസ്സഗ്ഗേന പാപുണാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ പവാരിതകാലേ വസ്സാവാസികം ദേന്തി, യദി സത്താഹവാരേന അരുണം ഉട്ഠാപയിംസു, ഗഹേതബ്ബം. ഛിന്നവസ്സേഹി പന ‘‘ന മയം തത്ഥ വസിമ്ഹ, ഛിന്നവസ്സാ മയ’’ന്തി വത്തബ്ബം. യദി ‘‘യേസം അമ്ഹാകം സേനാസനം പാപിതം, തേ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി വദന്തി, ഗഹേതബ്ബം. യം പന ‘‘വിഹാരേ ഉപനിക്ഖിത്തകം മാ വിനസ്സീ’’തി ഇധ ആഹടം ചീവരാദിവേഭങ്ഗിയഭണ്ഡം, തം തത്ഥേവ ഗന്ത്വാ അപലോകേത്വാ ഭാജേതബ്ബം. ‘‘ഇതോ അയ്യാനം ചത്താരോ പച്ചയേ ദേഥാ’’തി കപ്പിയകാരകാനം ദിന്നേ ഖേത്തവത്ഥുആദികേ തത്രുപ്പാദേപി ഏസേവ നയോ. സങ്ഘികഞ്ഹി വേഭങ്ഗിയഭണ്ഡം അന്തോവിഹാരേ വാ ബഹിസീമായ വാ ഹോതു, ബഹിസീമായ ഠിതാനം അപലോകേത്വാ ഭാജേതും ന വട്ടതി. ഉഭയത്ഥ ഠിതമ്പി പന അന്തോസീമായ ഠിതാനം അപലോകേത്വാ ഭാജേതും വട്ടതിയേവ.

സചേ പന വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ വാളേഹി ഉബ്ബാള്ഹാ ഹോന്തി, ഗണ്ഹന്തിപി പരിപാതേന്തിപി, സരീസപേഹി വാ ഉബ്ബാള്ഹാ ഹോന്തി, ഡംസന്തിപി പരിപാതേന്തിപി, ചോരേഹി വാ ഉബ്ബാള്ഹാ ഹോന്തി, വിലുമ്പന്തിപി ആകോടേന്തിപി, പിസാചേഹി വാ ഉബ്ബാള്ഹാ ഹോന്തി, ആവിസന്തിപി ഹനന്തിപി, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം, നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി. സചേ ഗാമോ അഗ്ഗിനാ വാ ദഡ്ഢോ ഹോതി, ഉദകേന വാ വുള്ഹോ. ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡകേന കിലമന്തി, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം, വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തി. സേനാസനം അഗ്ഗിനാ വാ ദഡ്ഢം ഹോതി, ഉദകേന വാ വുള്ഹം, ഭിക്ഖൂ സേനാസനേന കിലമന്തി, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം, വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തി. സചേ വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ ന ലഭന്തി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം. സചേ ലഭന്തി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം, ന ലഭന്തി സപ്പായാനി ഭോജനാനി, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം. സചേപി ലഭന്തി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം, ലഭന്തി സപ്പായാനി ഭോജനാനി, ന ലഭന്തി സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം. സചേ ലഭന്തി ലൂഖസ്സ വാ പണീതസ്സ വാ ഭോജനസ്സ യാവദത്ഥം പാരിപൂരിം, ലഭന്തി സപ്പായാനി ഭോജനാനി, ലഭന്തി സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി, ന ലഭന്തി പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം, ‘‘ഏസേവ അന്തരായോ’’തി പക്കമിതബ്ബം, സബ്ബത്ഥ വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തി.

സചേ പന വസ്സൂപഗതം ഭിക്ഖും ഇത്ഥീ നിമന്തേതി ‘‘ഏഹി, ഭന്തേ, ഹിരഞ്ഞം വാ തേ ദേമി, സുവണ്ണം വാ ഖേത്തം വാ വത്ഥും വാ ഗാവും വാ ഗാവിം വാ ദാസം വാ ദാസിം വാ തേ ദേമി, ധീതരം വാ തേ ദേമി ഭരിയത്ഥായ, അഹം വാ തേ ഭരിയാ ഹോമി, അഞ്ഞം വാ തേ ഭരിയം ആനേമീ’’തി, തത്ര ചേ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി ‘‘ലഹുപരിവത്തം ഖോ ചിത്തം വുത്തം ഭഗവതാ, സിയാപിമേ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ അന്തരായോ’’തി, പക്കമിതബ്ബം, നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി. വുത്തനയേനേവ വേസീ വാ നിമന്തേതി, ഥുല്ലകുമാരീ വാ നിമന്തേതി, പണ്ഡകോ വാ നിമന്തേതി, ഞാതകാ വാ നിമന്തേന്തി, രാജാനോ വാ നിമന്തേന്തി, ചോരാ വാ നിമന്തേന്തി, ധുത്താ വാ നിമന്തേന്തി, ഏസേവ നയോ. സചേ വസ്സൂപഗതോ ഭിക്ഖു പസ്സതി അസാമികം നിധിം, തത്ര ചേ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി ‘‘ലഹുപരിവത്തം ഖോ ചിത്തം വുത്തം ഭഗവതാ, സിയാപി മേ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ അന്തരായോ’’തി, പക്കമിതബ്ബം, അനാപത്തി വസ്സച്ഛേദേ.

സചേ വസ്സൂപഗതോ ഭിക്ഖു പസ്സതി സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമന്തേ, സുണാതി വാ ‘‘സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമന്തീ’’തി, തത്ര ചേ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി ‘‘ഗരുകോ ഖോ സങ്ഘഭേദോ വുത്തോ ഭഗവതാ, മാ മയി സമ്മുഖീഭൂതേ സങ്ഘോ ഭിജ്ജീ’’തി, പക്കമിതബ്ബം, അനാപത്തി വസ്സച്ഛേദേ. സചേ വസ്സൂപഗതോ ഭിക്ഖു സുണാതി ‘‘അസുകസ്മിം കിര ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമന്തീ’’തി, തത്ര ചേ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി ‘‘തേ ച ഖോ മേ ഭിക്ഖൂ മിത്താ, ത്യാഹം വക്ഖാമി ‘ഗരുകോ ഖോ, ആവുസോ, സങ്ഘഭേദോ വുത്തോ ഭഗവതാ, മാ ആയസ്മന്താനം സങ്ഘഭേദോ രുച്ചിത്ഥാ’തി, കരിസ്സന്തി മേ വചനം സുസ്സൂസിസ്സന്തി, സോതം ഓദഹിസ്സന്തീ’’തി, പക്കമിതബ്ബം, അനാപത്തി വസ്സച്ഛേദേ, ഭിന്നേ പന സങ്ഘേ ഗന്ത്വാ കരണീയം നത്ഥി.

സചേ പന കോചി ഭിക്ഖു ‘‘ഇമം തേമാസം ഇധ വസ്സം വസഥാ’’തി വുത്തേ പടിസ്സുണിത്വാ വിസംവാദേതി, ദുക്കടം. ന കേവലം തസ്സേവ പടിസ്സവസ്സ വിസംവാദേ ദുക്കടം, ‘‘ഇമം തേമാസം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥ, ഉഭോപി മയം ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമ, ഏകതോ ഉദ്ദിസാപേസ്സാമാ’’തി ഏവമാദിനാപി തസ്സ തസ്സ പടിസ്സവസ്സ വിസംവാദേ ദുക്കടം. തഞ്ച ഖോ പഠമം സുദ്ധചിത്തസ്സ പച്ഛാ വിസംവാദനപച്ചയാ, പഠമമ്പി അസുദ്ധചിത്തസ്സ പന പടിസ്സവേ പാചിത്തിയം. വിസംവാദേ ദുക്കടന്തി പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദുക്കടം യുജ്ജതി.

൧൮൨. വസ്സൂപഗതേഹി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൧൮) അന്തോവസ്സേ നിബദ്ധവത്തം ഠപേത്വാ വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ ‘‘സമ്മുഞ്ജനിയോ ബന്ധഥാ’’തി വത്തബ്ബാ. സുലഭാ ചേ ദണ്ഡകാ ചേവ സലാകായോ ച ഹോന്തി, ഏകകേന ഛ പഞ്ച മുട്ഠിസമ്മുഞ്ജനിയോ ദ്വേ തിസ്സോ യട്ഠിസമ്മുഞ്ജനിയോ വാ ബന്ധിതബ്ബാ. ദുല്ലഭാ ഹോന്തി, ദ്വേ തിസ്സോ മുട്ഠിസമ്മുഞ്ജനിയോ ഏകാ യട്ഠിസമ്മുഞ്ജനീ ബന്ധിതബ്ബാ. സാമണേരേഹി പഞ്ച പഞ്ച ഉക്കാ വാ കോട്ടേതബ്ബാ, വസനട്ഠാനേസു കസാവപരിഭണ്ഡം കാതബ്ബം. വത്തം കരോന്തേഹി ച ന ഉദ്ദിസിതബ്ബം ന ഉദ്ദിസാപേതബ്ബം, ന സജ്ഝായോ കാതബ്ബോ, ന പബ്ബാജേതബ്ബം ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന ധമ്മസ്സവനം കാതബ്ബം. സബ്ബേവ ഹി ഏതേ പപഞ്ചാ, നിപ്പപഞ്ചാ ഹുത്വാ സമണധമ്മമേവ കരിസ്സാമാതി വാ സബ്ബേ തേരസ ധുതങ്ഗാനി സമാദിയന്തു, സേയ്യം അകപ്പേത്വാ ഠാനചങ്കമേഹി വീതിനാമേന്തു, മൂഗബ്ബതം ഗണ്ഹന്തു, സത്താഹകരണീയേന ഗതാപി ഭാജനീയഭണ്ഡം ലഭന്തൂതി വാ ഏവരൂപം അധമ്മികവത്തം ന കാതബ്ബം. ഏവം പന കാതബ്ബം – പരിയത്തിധമ്മോ നാമ തിവിധമ്പി സദ്ധമ്മം പതിട്ഠാപേതി, തസ്മാ സക്കച്ചം ഉദ്ദിസഥ ഉദ്ദിസാപേഥ, സജ്ഝായം കരോഥ, പധാനഘരേ വസന്താനം സങ്ഘട്ടനം അകത്വാ അന്തോവിഹാരേ നിസീദിത്വാ ഉദ്ദിസഥ ഉദ്ദിസാപേഥ, സജ്ഝായം കരോഥ, ധമ്മസ്സവനം സമിദ്ധം കരോഥ, പബ്ബാജേന്താ സോധേത്വാ പബ്ബാജേഥ, സോധേത്വാ ഉപസമ്പാദേഥ, സോധേത്വാ നിസ്സയം ദേഥ. ഏകോപി ഹി കുലപുത്തോ പബ്ബജ്ജഞ്ച ഉപസമ്പദഞ്ച ലഭിത്വാ സകലം സാസനം പതിട്ഠാപേതി, അത്തനോ ഥാമേന യത്തകാനി സക്കോഥ, തത്തകാനി ധുതങ്ഗാനി സമാദിയഥ, അന്തോവസ്സം നാമേതം സകലദിവസം രത്തിയാ ച പഠമയാമപച്ഛിമയാമേസു അപ്പമത്തേഹി ഭവിതബ്ബം, വീരിയം ആരഭിതബ്ബം. പോരാണകമഹാഥേരാപി സബ്ബപലിബോധേ ഛിന്ദിത്വാ അന്തോവസ്സേ ഏകചാരിയവത്തം പൂരയിംസു, ഭസ്സേ മത്തം ജാനിത്വാ ദസവത്ഥുകഥം ദസഅസുഭദസാനുസ്സതിഅട്ഠതിംസാരമ്മണകഥം കാതും വട്ടതി, ആഗന്തുകാനം വത്തം കാതും, സത്താഹകരണീയേന ഗതാനം അപലോകേത്വാ ദാതും വട്ടതീതി ഏവരൂപം വത്തം കാതബ്ബം.

അപിച ഭിക്ഖൂ ഓവദിതബ്ബാ ‘‘വിഗ്ഗാഹികപിസുണഫരുസവചനാനി മാ വദഥ, ദിവസേ ദിവസേ സീലാനി ആവജ്ജേന്താ ചതുരാരക്ഖം അഹാപേന്താ മനസികാരബഹുലാ വിഹരഥാ’’തി. ദന്തകട്ഠഖാദനവത്തം ആചിക്ഖിതബ്ബം, ചേതിയം വാ ബോധിം വാ വന്ദന്തേന ഗന്ധമാലം വാ പൂജേന്തേന പത്തം വാ ഥവികായ പക്ഖിപന്തേന ന കഥേതബ്ബം, ഭിക്ഖാചാരവത്തം ആചിക്ഖിതബ്ബം, അന്തോഗാമേ മനുസ്സേഹി സദ്ധിം പച്ചയസഞ്ഞുത്തകഥാ വാ വിസഭാഗകഥാ വാ ന കഥേതബ്ബാ, രക്ഖിതിന്ദ്രിയേഹി ഭവിതബ്ബം, ഖന്ധകവത്തഞ്ച സേഖിയവത്തഞ്ച പൂരേതബ്ബന്തി ഏവരൂപാ ബഹുകാപി നിയ്യാനികകഥാ ആചിക്ഖിതബ്ബാതി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

വസ്സൂപനായികവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.