൨൨. പബ്ബജ്ജാവിനിച്ഛയകഥാ

൧൨൩. പബ്ബജ്ജാതി ഏത്ഥ പന പബ്ബജ്ജാപേക്ഖം കുലപുത്തം പബ്ബാജേന്തേന യേ പാളിയം ‘‘ന ഭിക്ഖവേ പഞ്ചഹി ആബാധേഹി ഫുട്ഠോ പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൮൯) പടിക്ഖിത്താ പുഗ്ഗലാ, തേ വജ്ജേത്വാ പബ്ബജ്ജാദോസവിരഹിതോ പുഗ്ഗലോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ (മഹാവ. അട്ഠ. ൮൮) – കുട്ഠം ഗണ്ഡോ കിലാസോ സോസോ അപമാരോതി ഇമേഹി പഞ്ചഹി ആബാധേഹി ഫുട്ഠോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ, പബ്ബാജേന്തോ പന ദുക്കടം ആപജ്ജതി ‘‘യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ. തത്ഥ കുട്ഠന്തി രത്തകുട്ഠം വാ ഹോതു കാളകുട്ഠം വാ, യം കിഞ്ചി കിടിഭദദ്ദഉകച്ഛുആദിപ്പഭേദമ്പി സബ്ബം കുട്ഠമേവാതി വുത്തം. തഞ്ചേ നഖപിട്ഠിപ്പമാണമ്പി വഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതം ഹോതി, ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ പന നിവാസനപാവുരണേഹി പകതിപടിച്ഛന്നട്ഠാനേ നഖപിട്ഠിപ്പമാണം അവഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതം ഹോതി, വട്ടതി. ‘‘മുഖേ പന ഹത്ഥപാദപിട്ഠീസു വാ സചേപി അവഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതം, നഖപിട്ഠിതോ ച ഖുദ്ദകതരമ്പി ന വട്ടതിയേവാ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. തികിച്ഛാപേത്വാ പബ്ബാജേന്തേനപി പകതിവണ്ണേ ജാതേയേവ പബ്ബാജേതബ്ബോ, ഗോധാപിട്ഠിസദിസചുണ്ണഓകിരണസരീരമ്പി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി.

ഗണ്ഡോതി മേദഗണ്ഡോ വാ ഹോതു അഞ്ഞോ വാ, യോ കോചി കോലട്ഠിമത്തകോപി ചേ വഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതോ ഗണ്ഡോ ഹോതി, ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. പടിച്ഛന്നട്ഠാനേ പന കോലട്ഠിമത്തേ അവഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതേ വട്ടതി, മുഖാദികേ അപ്പടിച്ഛന്നട്ഠാനേ അവഡ്ഢനകപക്ഖേ ഠിതേപി ന വട്ടതി. തികിച്ഛാപേത്വാ പബ്ബാജേന്തേനപി സരീരം സച്ഛവിം കാരാപേത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. ഉണ്ണിഗണ്ഡാ നാമ ഹോന്തി ഗോഥനകാ വിയ അങ്ഗുലികാ വിയ ച തത്ഥ തത്ഥ ലമ്ബന്തി, ഏതേപി ഗണ്ഡായേവ, തേസു സതി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി. ദഹരകാലേ ഖീരപീളകാ യോബ്ബന്നകാലേ ച മുഖേ ഖരപീളകാ നാമ ഹോന്തി, മഹല്ലകകാലേ നസ്സന്തി, ന താ ഗണ്ഡസങ്ഖ്യം ഗച്ഛന്തി, താസു സതി പബ്ബാജേതും വട്ടതി. അഞ്ഞാ പന സരീരേ ഖരപീളകാ നാമ, അപരാ പദുമകണ്ണികാ നാമ ഹോന്തി, അഞ്ഞാ സാസപബീജകാ നാമ സാസപമത്തായേവ സകലസരീരം ഫരന്തി, സബ്ബാ കുട്ഠജാതികാവ, താസു സതി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

കിലാസോതി ന ഭിജ്ജനകം ന പഗ്ഘരണകം പദുമപുണ്ഡരീകപത്തവണ്ണം കുട്ഠം. യേന ഗുന്നം വിയ സബലം സരീരം ഹോതി, തസ്മിം കുട്ഠേ വുത്തനയേനേവ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. സോസോതി സോസബ്യാധി. തസ്മിം സതി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. അപമാരോതി പിത്തുമ്മാദോ വാ യക്ഖുമ്മാദോ വാ. തത്ഥ പുബ്ബവേരികേന അമനുസ്സേന ഗഹിതോ ദുത്തികിച്ഛോ ഹോതി, അപ്പമത്തകേപി പന അപമാരേ സതി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൨൪. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, രാജഭടോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൦) വചനതോ രാജഭടോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. ഏത്ഥ ച അമച്ചോ വാ ഹോതു മഹാമത്തോ വാ സേവകോ വാ കിഞ്ചി ഠാനന്തരം പത്തോ വാ അപ്പത്തോ വാ, യോ കോചി രഞ്ഞോ ഭത്തവേതനഭടോ, സബ്ബോ രാജഭടോതി സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, സോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തസ്സ പന പുത്തനത്തഭാതുകാ യേ രാജതോ ഭത്തവേതനം ന ഗണ്ഹന്തി, തേ പബ്ബാജേതും വട്ടതി. യോ പന രാജതോ ലദ്ധം നിബദ്ധഭോഗം വാ മാസസംവച്ഛരപരിബ്ബയം വാ രഞ്ഞോയേവ നിയ്യാദേതി, പുത്തഭാതുകേ വാ തം ഠാനം സമ്പടിച്ഛാപേത്വാ രാജാനം ‘‘ന ദാനാഹം ദേവസ്സ ഭടോ’’തി ആപുച്ഛതി, യേന വാ യംകാരണാ വേതനം ഗഹിതം, തം കമ്മം കതം ഹോതി, യോ വാ ‘‘പബ്ബജസ്സൂ’’തി രഞ്ഞാ അനുഞ്ഞാതോ ഹോതി, തമ്പി പബ്ബാജേതും വട്ടതി.

൧൨൫. ചോരോപി ധജബന്ധോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ധജബന്ധോ ചോരോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൧) വുത്തത്താ. തത്ഥ ധജം ബന്ധിത്വാ വിയ വിചരതീതി ധജബന്ധോ, മൂലദേവാദയോ വിയ ലോകേ പാകടോതി വുത്തം ഹോതി. തസ്മാ യോ ഗാമഘാതം വാ പന്ഥദുഹനം വാ നഗരേ സന്ധിച്ഛേദാദികമ്മം വാ കരോന്തോ വിചരതി, പഞ്ഞായതി ച ‘‘അസുകോ നാമ ഇദം ഇദം കരോതീ’’തി, സോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. യോ പന രാജപുത്തോ രജ്ജം പത്ഥേന്തോ ഗാമഘാതാദീനി കരോതി, സോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. രാജാനോ ഹി തസ്മിം പബ്ബജിതേ തുസ്സന്തി, സചേ പന ന തുസ്സന്തി, ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. പുബ്ബേ മഹാജനേ പാകടോ ചോരോ പച്ഛാ ചോരകമ്മം പഹായ പഞ്ച സീലാനി സമാദിയതി, തഞ്ചേ മനുസ്സാ ഏവം ജാനന്തി, പബ്ബാജേതബ്ബോ. യേ പന അമ്ബലബുജാദിചോരകാ സന്ധിച്ഛേദാദിചോരാ ഏവ വാ അദിസ്സമാനാ ഥേയ്യം കരോന്തി, പച്ഛാപി ‘‘ഇമിനാ നാമ ഇദം കത’’ന്തി ന പഞ്ഞായന്തി, തേപി പബ്ബാജേതും വട്ടതി.

൧൨൬. കാരഭേദകോ പന ചോരോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കാരഭേദകോ ചോരോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൨) വുത്തത്താ. തത്ഥ കാരോ വുച്ചതി ബന്ധനാഗാരം. ഇധ പന അന്ദുബന്ധനം വാ ഹോതു സങ്ഖലികബന്ധനം വാ രജ്ജുബന്ധനം വാ ഗാമബന്ധനം വാ നിഗമബന്ധനം വാ നഗരബന്ധനം വാ പുരിസഗുത്തി വാ ജനപദബന്ധനം വാ ദീപബന്ധനം വാ, യോ ഏതേസു യം കിഞ്ചി ബന്ധനം ഭിന്ദിത്വാ വാ ഛിന്ദിത്വാ വാ മുഞ്ചിത്വാ വാ വിവരിത്വാ വാ അപസ്സമാനാനം വാ പലായതി, സോ കാരഭേദകോതി സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. തസ്മാ ഈദിസോ കാരഭേദകോ ചോരോ ദീപബന്ധനം ഭിന്ദിത്വാ ദീപന്തരം ഗതോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. യോ പന ന ചോരോ, കേവലം ഹത്ഥകമ്മം അകരോന്തോ ‘‘ഏവം നോ അപലായന്തോ കരിസ്സതീ’’തി രാജയുത്താദീഹി ബദ്ധോ, സോ കാരം ഭിന്ദിത്വാ പലാതോപി പബ്ബാജേതബ്ബോ. യോ പന ഗാമനിഗമപട്ടനാദീനി കേണിയാ ഗഹേത്വാ തം അസമ്പാദേന്തോ ബന്ധനാഗാരം പവേസിതോ ഹോതി, സോപി പലായിത്വാ ആഗതോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. യോപി കസികമ്മാദീഹി ധനം സമ്പാദേത്വാ ജീവന്തോ ‘‘നിധാനം ഇമിനാ ലദ്ധ’’ന്തി പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരിത്വാ കേനചി ബന്ധാപിതോ ഹോതി, തം തത്ഥേവ പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി, പലായിത്വാ ഗതം പന ഗതട്ഠാനേ പബ്ബാജേതും വട്ടതി.

൧൨൭. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ലിഖിതകോ ചോരോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൩) വചനതോ പന ലിഖിതകോ ചോരോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്ഥ ലിഖിതകോ നാമ യോ കോചി ചോരികം വാ അഞ്ഞം വാ ഗരും രാജാപരാധം കത്വാ പലാതോ, രാജാ ച നം പണ്ണേ വാ പോത്ഥകേ വാ ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ യത്ഥ ദിസ്സതി, തത്ഥ ഗഹേത്വാ മാരേതബ്ബോ’’തി വാ ‘‘ഹത്ഥപാദാദീനി അസ്സ ഛിന്ദിതബ്ബാനീ’’തി വാ ‘‘ഏത്തകം നാമ ദണ്ഡം ആഹരാപേതബ്ബോ’’തി വാ ലിഖാപേതി, അയം ലിഖിതകോ നാമ, സോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൨൮. കസാഹതോ കതദണ്ഡകമ്മോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കസാഹതോ കതദണ്ഡകമ്മോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൪) വചനതോ. ഏത്ഥ പന യോ വചനപേസനാദീനി അകരോന്തോ ഹഞ്ഞതി, ന സോ കതദണ്ഡകമ്മോ. യോ പന കേണിയാ വാ അഞ്ഞഥാ വാ കിഞ്ചി ഗഹേത്വാ ഖാദിത്വാ പുന ദാതും അസക്കോന്തോ ‘‘അയമേവ തേ ദണ്ഡോ ഹോതൂ’’തി കസാഹി ഹഞ്ഞതി, അയമേവ കസാഹതോ കതദണ്ഡകമ്മോ. സോ ച കസാഹി വാ ഹതോ ഹോതു അഡ്ഢദണ്ഡകാദീനം വാ അഞ്ഞതരേന, യാവ അല്ലവണോ ഹോതി, ന താവ പബ്ബാജേതബ്ബോ, വണേ പന പാകതികേ കത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ പന ജാണൂഹി വാ കപ്പരേഹി വാ നാളികേരപാസാണാദീഹി വാ ഘാതേത്വാ മുത്തോ ഹോതി, സരീരേ ചസ്സ ഗണ്ഠിയോ പഞ്ഞായന്തി, ന പബ്ബാജേതബ്ബോ, ഫാസുകം കത്വാ ഏവ ഗണ്ഠീസു സന്നിസിന്നാസു പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൨൯. ലക്ഖണാഹതോ പന കതദണ്ഡകമ്മോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ലക്ഖണഹതോ കതദണ്ഡകമ്മോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൫) വചനതോ. ഏത്ഥപി കതദണ്ഡകമ്മഭാവോ പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. യസ്സ പന നലാടേ വാ ഊരുആദീസു വാ തത്തേന ലോഹേന ലക്ഖണം ആഹതം ഹോതി, സോ സചേ ഭുജിസ്സോ, യാവ അല്ലവണോ ഹോതി, താവ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേപിസ്സ വണാ രുള്ഹാ ഹോന്തി ഛവിയാ സമപരിച്ഛേദാ, ലക്ഖണം ന പഞ്ഞായതി, തിമണ്ഡലം നിവത്ഥസ്സ ഉത്തരാസങ്ഗേ കതേ പടിച്ഛന്നോകാസേ ചേ ഹോതി, പബ്ബാജേതും വട്ടതി, അപ്പടിച്ഛന്നോകാസേ ചേ, ന വട്ടതി.

൧൩൦. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇണായികോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൬) വചനതോ ഇണായികോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്ഥ ഇണായികോ നാമ യസ്സ പിതിപിതാമഹേഹി വാ ഇണം ഗഹിതം ഹോതി, സയം വാ ഇണം ഗഹിതം ഹോതി, യം വാ ആഠപേത്വാ മാതാപിതൂഹി കിഞ്ചി ഗഹിതം ഹോതി, സോ തം ഇണം പരേസം ധാരേതീതി ഇണായികോ. യം പന അഞ്ഞേ ഞാതകാ ആഠപേത്വാ കിഞ്ചി ഗണ്ഹന്തി, സോ ന ഇണായികോ. ന ഹി തേ തം ആഠപേതും ഇസ്സരാ, തസ്മാ തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി, ഇതരം ന വട്ടതി. സചേ പനസ്സ ഞാതിസാലോഹിതാ ‘‘മയം ദസ്സാമ, പബ്ബാജേഥ ന’’ന്തി ഇണം അത്തനോ ഭാരം കരോന്തി, അഞ്ഞോ വാ കോചി തസ്സ ആചാരസമ്പത്തിം ദിസ്വാ ‘‘പബ്ബാജേഥ നം, അഹം ഇണം ദസ്സാമീ’’തി വദതി, പബ്ബാജേതും വട്ടതി. തേസു അസതി ഭിക്ഖുനാ തഥാരൂപസ്സ ഉപട്ഠാകസ്സപി ആരോചേതബ്ബം ‘‘സഹേതുകോ സത്തോ ഇണപലിബോധേന ന പബ്ബജതീ’’തി. സചേ സോ പടിപജ്ജതി, പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേപി അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡം അത്ഥി, ‘‘ഏതം ദസ്സാമീ’’തി പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ പന നേവ ഞാതകാദയോ പടിപജ്ജന്തി, ന അത്തനോ ധനം അത്ഥി, ‘‘പബ്ബാജേത്വാ ഭിക്ഖായ ചരിത്വാ മോചേസ്സാമീ’’തി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി. സചേ പബ്ബാജേതി, ദുക്കടം. പലാതോപി ആനേത്വാ ദാതബ്ബോ. നോ ചേ ദേതി, സബ്ബം ഇണം ഗീവാ ഹോതി. അജാനിത്വാ പബ്ബാജയതോ അനാപത്തി, പസ്സന്തേന പന ആനേത്വാ ഇണസാമികാനം ദസ്സേതബ്ബോ, അപസ്സന്തസ്സ ഗീവാ ന ഹോതി.

സചേ ഇണായികോ അഞ്ഞം ദേസം ഗന്ത്വാ പുച്ഛിയമാനോപി ‘‘നാഹം കസ്സചി കിഞ്ചി ധാരേമീ’’തി വത്വാ പബ്ബജതി, ഇണസാമികോ ച തം പരിയേസന്തോ തത്ഥ ഗച്ഛതി, ദഹരോ തം ദിസ്വാ പലായതി, സോ ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അയം, ഭന്തേ, കേന പബ്ബാജിതോ, മമ ഏത്തകം നാമ ധനം ഗഹേത്വാ പലാതോ’’തി വദതി, ഥേരേന വത്തബ്ബം ‘‘മയാ, ഉപാസക, ‘അണണോ അഹ’ന്തി വദന്തോ പബ്ബാജിതോ, കിം ദാനി കരോമി, പസ്സ മേ പത്തചീവര’’ന്തി. അയം തത്ഥ സാമീചി. പലാതേ പന ഗീവാ ന ഹോതി. സചേ പന നം ഥേരസ്സ സമ്മുഖാവ ദിസ്വാ ‘‘അയം മമ ഇണായികോ’’തി വദതി, ‘‘തവ ഇണായികം ത്വമേവ ജാനാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, ഏവമ്പി ഗീവാ ന ഹോതി. സചേപി സോ ‘‘പബ്ബജിതോ അയം ദാനി കുഹിം ഗമിസ്സതീ’’തി വദതി, ഥേരേന ‘‘ത്വംയേവ ജാനാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. ഏവമ്പിസ്സ പലാതേ ഗീവാ ന ഹോതി. സചേ പന ഥേരോ ‘‘കുഹിം ദാനി അയം ഗമിസ്സതി, ഇധേവ അച്ഛതൂ’’തി വദതി, സോ ചേ പലായതി, ഗീവാ ഹോതി. സചേ സോ സഹേതുകോ സത്തോ ഹോതി വത്തസമ്പന്നോ, ഥേരേന ‘‘ഈദിസോ അയ’’ന്തി വത്തബ്ബം. ഇണസാമികോ ചേ ‘‘സാധൂ’’തി വിസ്സജ്ജേതി, ഇച്ചേതം കുസലം, ‘‘ഉപഡ്ഢുപഡ്ഢം ദേഥാ’’തി വദതി, ദാതബ്ബം. അപരേന സമയേന അതിആരാധകോ ഹോതി, ‘‘സബ്ബം ദേഥാ’’തി വുത്തേപി ദാതബ്ബമേവ. സചേ പന ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീസു കുസലോ ഹോതി ബഹൂപകാരോ ഭിക്ഖൂനം, ഭിക്ഖാചാരവത്തേന പരിയേസിത്വാപി ഇണം ദാതബ്ബമേവ.

൧൩൧. ദാസോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദാസോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൯൭) വചനതോ. തത്ഥ ചത്താരോ ദാസാ അന്തോജാതോ ധനക്കീതോ കരമരാനീതോ സാമം ദാസബ്യം ഉപഗതോതി. തത്ഥ അന്തോജാതോ നാമ ജാതിയാ ദാസോ ഘരദാസിയാ പുത്തോ. ധനക്കീതോ നാമ മാതാപിതൂനം സന്തികാ പുത്തോ വാ സാമികാനം സന്തികാ ദാസോ വാ ധനം ദത്വാ ദാസചാരിത്തം ആരോപേത്വാ കീതോ. ഏതേ ദ്വേപി ന പബ്ബാജേതബ്ബാ. പബ്ബാജേന്തേന തത്ഥ തത്ഥ ചാരിത്തവസേന അദാസേ കത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബാ. കരമരാനീതോ നാമ തിരോരട്ഠം വിലോപം വാ കത്വാ ഉപലാപേത്വാ വാ തിരോരട്ഠതോ ഭുജിസ്സമാനുസകാനി ആഹരന്തി, അന്തോരട്ഠേയേവ വാ കതാപരാധം കിഞ്ചി ഗാമം രാജാ ‘‘വിലുമ്പഥാ’’തി ച ആണാപേതി, തതോ മാനുസകാനിപി ആഹരന്തി, തത്ഥ സബ്ബേ പുരിസാ ദാസാ, ഇത്ഥിയോ ദാസിയോ. ഏവരൂപോ കരമരാനീതോ ദാസോ യേഹി ആനീതോ, തേസം സന്തികേ വസന്തോ വാ ബന്ധനാഗാരേ ബദ്ധോ വാ പുരിസേഹി രക്ഖിയമാനോ വാ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ, പലായിത്വാ പന ഗതോ ഗതട്ഠാനേ പബ്ബാജേതബ്ബോ. രഞ്ഞാ തുട്ഠേന ‘‘കരമരാനീതകേ മുഞ്ചഥാ’’തി വത്വാ വാ സബ്ബസാധാരണേന വാ നയേന ബന്ധനമോക്ഖേ കതേ പബ്ബാജേതബ്ബോവ.

സാമം ദാസബ്യം ഉപഗതോ നാമ ജീവിതഹേതു വാ ആരക്ഖഹേതു വാ ‘‘അഹം തേ ദാസോ’’തി സയമേവ ദാസഭാവം ഉപഗതോ രാജൂനം ഹത്ഥിഅസ്സഗോമഹിംസഗോപകാദയോ വിയ. താദിസോ ദാസോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. രഞ്ഞോ വണ്ണദാസീനം പുത്താ ഹോന്തി അമച്ചപുത്തസദിസാ, തേപി ന പബ്ബാജേതബ്ബാ. ഭുജിസ്സിത്ഥിയോ അസഞ്ഞതാ വണ്ണദാസീഹി സദ്ധിം വിചരന്തി, താസം പുത്തേ പബ്ബാജേതും വട്ടതി. സചേ സയമേവ പണ്ണം ആരോപേന്തി, ന വട്ടതി. ഭടിപുത്തഗണാദീനം ദാസാപി തേഹി അദിന്നാ ന പബ്ബാജേതബ്ബാ. വിഹാരേസു രാജൂഹി ആരാമികദാസാ നാമ ദിന്നാ ഹോന്തി, തേപി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി, ഭുജിസ്സേ കത്വാ പന പബ്ബാജേതും വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം ‘‘അന്തോജാതധനക്കീതകേ ആനേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ‘ആരാമികേ ദേമാ’തി ദേന്തി, തക്കം സീസേ ആസിത്തകസദിസാവ ഹോന്തി, തേ പബ്ബാജേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. കുരുന്ദിയം പന ‘‘ആരാമികം ദേമാതി കപ്പിയവോഹാരേന ദേന്തി, യേന കേനചി വോഹാരേന ദിന്നോ ഹോതു, നേവ പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. ദുഗ്ഗതമനുസ്സാ ‘‘സങ്ഘം നിസ്സായ ജീവിസ്സാമാ’’തി വിഹാരേ കപ്പിയകാരകാ ഹോന്തി, ഏതേ പബ്ബാജേതും വട്ടതി. യസ്സ മാതാപിതരോ ദാസാ, മാതാ ഏവ വാ ദാസീ, പിതാ അദാസോ, തം പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി. യസ്സ പന മാതാ അദാസീ, പിതാ ദാസോ, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. ഭിക്ഖുസ്സ ഞാതകാ വാ ഉപട്ഠാകാ വാ ദാസം ദേന്തി ‘‘ഇമം പബ്ബാജേഥ, തുമ്ഹാകം വേയ്യാവച്ചം കരിസ്സതീ’’തി, അത്തനോ വാസ്സ ദാസോ അത്ഥി, ഭുജിസ്സോ കതോവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സാമികാ ദാസം ദേന്തി ‘‘ഇമം പബ്ബാജേഥ, സചേ അഭിരമിസ്സതി, അദാസോ. വിബ്ഭമിസ്സതി ചേ, അമ്ഹാകം ദാസോവ ഭവിസ്സതീ’’തി, അയം താവകാലികോ നാമ, തം പബ്ബാജേതും ന വട്ടതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. നിസ്സാമികദാസോ ഹോതി, സോപി ഭുജിസ്സോ കതോവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. അജാനന്തോ പബ്ബാജേത്വാ ഉപസമ്പാദേത്വാ വാ പച്ഛാ ജാനന്തി, ഭുജിസ്സം കാതുമേവ വട്ടതി.

ഇമസ്സ ച അത്ഥസ്സ പകാസനത്ഥം ഇദം വത്ഥും വദന്തി – ഏകാ കിര കുലദാസീ ഏകേന സദ്ധിം അനുരാധപുരാ പലായിത്വാ രോഹണേ വസമാനാ പുത്തം പടിലഭി, സോ പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പന്നകാലേ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ അഹോസി. അഥേകദിവസം മാതരം പുച്ഛി ‘‘കിം ഉപാസികേ തുമ്ഹാകം ഭാതാ വാ ഭഗിനീ വാ നത്ഥി, ന കിഞ്ചി ഞാതകം പസ്സാമീ’’തി. താത, അഹം അനുരാധപുരേ കുലദാസീ, തവ പിതരാ സദ്ധിം പലായിത്വാ ഇധ വസാമീതി. സീലവാ ഭിക്ഖു ‘‘അസുദ്ധാ കിര മേ പബ്ബജ്ജാ’’തി സംവേഗം ലഭിത്വാ മാതരം തസ്സ കുലസ്സ നാമഗോത്തം പുച്ഛിത്വാ അനുരാധപുരം ആഗമ്മ തസ്സ കുലസ്സ ഘരദ്വാരേ അട്ഠാസി, ‘‘അതിച്ഛഥ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേപി നാതിക്കമി. തേ ആഗന്ത്വാ ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി പുച്ഛിംസു. ‘‘തുമ്ഹാകം ഇത്ഥന്നാമാ ദാസീ പലാതാ അത്ഥീ’’തി? ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ’’. അഹം തസ്സാ പുത്തോ, സചേ മം തുമ്ഹേ അനുജാനാഥ, പബ്ബജ്ജം ലഭാമി, തുമ്ഹേ മയ്ഹം സാമികാതി. തേ ഹട്ഠതുട്ഠാ ഹുത്വാ ‘‘സുദ്ധാ, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം പബ്ബജ്ജാ’’തി തം ഭുജിസ്സം കത്വാ മഹാവിഹാരേ വസാപേസും ചതൂഹി പച്ചയേഹി പടിജഗ്ഗന്താ. ഥേരോ തം കുലം നിസ്സായ വസമാനോയേവ അരഹത്തം പാപുണീതി.

൧൩൨. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഹത്ഥച്ഛിന്നോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. ന പാദച്ഛിന്നോ, ന ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോ, ന കണ്ണച്ഛിന്നോ, ന കണ്ണനാസച്ഛിന്നോ, ന അങ്ഗുലിച്ഛിന്നോ, ന അളച്ഛിന്നോ, ന കണ്ഡരച്ഛിന്നോ, ന ഫണഹത്ഥകോ, ന ഖുജ്ജോ, ന വാമനോ ന ഗലഗണ്ഡീ, ന ലക്ഖണാഹതോ, ന കസാഹതോ, ന ലിഖിതകോ, ന സീപദീ, ന പാപരോഗീ, ന പരിസദൂസകോ, ന കാണോ, ന കുണീ, ന ഖഞ്ജോ, ന പക്ഖഹതോ, ന ഛിന്നിരിയാപഥോ, ന ജരാദുബ്ബലോ, ന അന്ധോ, ന മൂഗോ, ന ബധിരോ, ന അന്ധമൂഗോ, ന അന്ധബധിരോ, ന മൂഗബധിരോ, ന അന്ധമൂഗബധിരോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, യോ പബ്ബാജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൧൯) വചനതോ പന ഹത്ഥച്ഛിന്നാദയോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബാ.

തത്ഥ ഹത്ഥച്ഛിന്നോതി യസ്സ ഹത്ഥതലേ വാ മണിബന്ധേ വാ കപ്പരേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഏകോ വാ ദ്വേ വാ ഹത്ഥാ ഛിന്നാ ഹോന്തി. പാദച്ഛിന്നോതി യസ്സ അഗ്ഗപാദേ വാ ഗോപ്ഫകേസു വാ ജങ്ഘായ വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഏകോ വാ ദ്വേ വാ പാദാ ഛിന്നാ ഹോന്തി. ഹത്ഥപാദച്ഛിന്നോതി യസ്സ വുത്തപ്പകാരേനേവ ചതൂസു ഹത്ഥപാദേസു ദ്വേ വാ തയോ വാ സബ്ബേ വാ ഹത്ഥപാദാ ഛിന്നാ ഹോന്തി. കണ്ണച്ഛിന്നോതി യസ്സ കണ്ണമൂലേ വാ കണ്ണസക്ഖലികായ വാ ഏകോ വാ ദ്വേ വാ കണ്ണാ ഛിന്നാ ഹോന്തി. യസ്സ പന കണ്ണാവട്ടേ ഛിജ്ജന്തി, സക്കാ ച ഹോതി സങ്ഘാടേതും, സോ കണ്ണം സങ്ഘാടേത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. നാസച്ഛിന്നോതി യസ്സ അജപദകേ വാ അഗ്ഗേ വാ ഏകപുടേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി നാസാ ഛിന്നാ ഹോതി. യസ്സ പന നാസികാ സക്കാ ഹോതി സന്ധേതും, സോ തം ഫാസുകം കത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. കണ്ണനാസച്ഛിന്നോ ഉഭയവസേന വേദിതബ്ബോ. അങ്ഗുലിച്ഛിന്നോതി യസ്സ നഖസേസം അദസ്സേത്വാ ഏകാ വാ ബഹൂ വാ അങ്ഗുലിയോ ഛിന്നാ ഹോന്തി. യസ്സ പന സുത്തതന്തുമത്തമ്പി നഖസേസം പഞ്ഞായതി, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. അളച്ഛിന്നോതി യസ്സ ചതൂസു അങ്ഗുട്ഠകേസു അങ്ഗുലിയം വുത്തനയേനേവ ഏകോ വാ ബഹൂ വാ അങ്ഗുട്ഠകാ ഛിന്നാ ഹോന്തി. കണ്ഡരച്ഛിന്നോതി യസ്സ കണ്ഡരനാമകാ മഹാന്ഹാരൂ പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഛിന്നാ ഹോന്തി, യേസു ഏകസ്സപി ഛിന്നത്താ അഗ്ഗപാദേന വാ ചങ്കമതി, മൂലേന വാ ചങ്കമതി, ന പാദം പതിട്ഠാപേതും സക്കോതി.

ഫണഹത്ഥകോതി യസ്സ വഗ്ഗുലിപക്ഖകാ വിയ അങ്ഗുലിയോ സമ്ബദ്ധാ ഹോന്തി, ഏതം പബ്ബാജേതുകാമേന അങ്ഗുലന്തരികായോ ഫാലേത്വാ സബ്ബം അന്തരചമ്മം അപനേത്വാ ഫാസുകം കത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. യസ്സപി ഛ അങ്ഗുലിയോ ഹോന്തി, തം പബ്ബാജേതുകാമേന അധികം അങ്ഗുലിം ഛിന്ദിത്വാ ഫാസുകം കത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. ഖുജ്ജോതി യോ ഉരസ്സ വാ പിട്ഠിയാ വാ പസ്സസ്സ വാ നിക്ഖന്തത്താ ഖുജ്ജസരീരോ. യസ്സ പന കിഞ്ചി കിഞ്ചി അങ്ഗപച്ചങ്ഗം ഈസകം വങ്കം, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. മഹാപുരിസോ ഏവ ഹി ബ്രഹ്മുജുഗത്തോ, അവസേസോ സത്തോ അഖുജ്ജോ നാമ നത്ഥി. വാമനോതി ജങ്ഘവാമനോ വാ കടിവാമനോ വാ ഉഭയവാമനോ വാ. ജങ്ഘവാമനസ്സ കടിതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠിമകായോ രസ്സോ ഹോതി, ഉപരിമകായോ പരിപുണ്ണോ. കടിവാമനസ്സ കടിതോ പട്ഠായ ഉപരിമകായോ രസ്സോ ഹോതി, ഹേട്ഠിമകായോ പരിപുണ്ണോ. ഉഭയവാമനസ്സ ഉഭോപി കായാ രസ്സാ ഹോന്തി, യേസം രസ്സത്താ ഭൂതാനം വിയ പരിവടുമോ മഹാകുച്ഛിഘടസദിസോ അത്തഭാവോ ഹോതി, തം തിവിധമ്പി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി.

ഗലഗണ്ഡീതി യസ്സ കുമ്ഭണ്ഡം വിയ ഗലേ ഗണ്ഡോ ഹോതി. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം, യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി പന പദേസേ ഗണ്ഡേ സതി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്ഥ വിനിച്ഛയോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ആബാധേഹി ഫുട്ഠോ പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൮൯) ഏത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ലക്ഖണാഹതകസാഹതലിഖിതകേസു യം വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ. സീപദീതി ഭാരപാദോ വുച്ചതി. യസ്സ പാദോ ഥൂലോ ഹോതി സഞ്ജാതപീളകോ ഖരോ, സോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. യസ്സ പന ന താവ ഖരഭാവം ഗണ്ഹാതി, സക്കാ ഹോതി ഉപനാഹം ബന്ധിത്വാ ഉദകആവാടേ പവേസേത്വാ ഉദകവാലികായ പൂരേത്വാ യഥാ സിരാ പഞ്ഞായന്തി, ജങ്ഘാ ച തേലനാളികാ വിയ ഹോതി, ഏവം മിലാപേതും, തസ്സ പാദം ഈദിസം കത്വാ തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. സചേ പുന വഡ്ഢതി, ഉപസമ്പാദേന്തേനപി തഥാ കത്വാവ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ. പാപരോഗീതി അരിസഭഗന്ദരപിത്തസേമ്ഹകാസസോസാദീസു യേന കേനചി രോഗേന നിച്ചാതുരോ അതേകിച്ഛരോഗോ ജേഗുച്ഛോ അമനാപോ, അയം ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൩൩. പരിസദൂസകോതി യോ അത്തനോ വിരൂപതായ പരിസം ദൂസേതി, അതിദീഘോ വാ ഹോതി അഞ്ഞേസം സീസപ്പമാണനാഭിപ്പദേസോ, അതിരസ്സോ വാ ഉഭയവാമനഭൂതരൂപം വിയ, അതികാളോ വാ ഝാപിതക്ഖേത്തേ ഖാണുകോ വിയ, അച്ചോദാതോ വാ ദധിതക്കാദീഹി പമജ്ജിതതമ്ബലോഹവണ്ണോ, അതികിസോ വാ മന്ദമംസലോഹിതോ അട്ഠിസിരാചമ്മസരീരോ വിയ, അതിഥൂലോ വാ ഭാരിയമംസോ മഹോദരോ മഹാഭൂതസദിസോ, അഭിമഹന്തസീസോ വാ പച്ഛിം സീസേ കത്വാ ഠിതോ വിയ, അതിഖുദ്ദകസീസോ വാ സരീരസ്സ അനനുരൂപേന അതിഖുദ്ദകേന സീസേന സമന്നാഗതോ, കൂടകൂടസീസോ വാ താലഫലപിണ്ഡിസദിസേന സീസേന സമന്നാഗതോ, സിഖരസീസോ വാ ഉദ്ധം അനുപുബ്ബതനുകേന സീസേന സമന്നാഗതോ, നാളിസീസോ വാ മഹാവേണുപബ്ബസദിസേന സീസേന സമന്നാഗതോ, കപ്പസീസോ വാ പബ്ഭാരസീസോ വാ ചതൂസു പസ്സേസു യേന കേനചി പസ്സേന ഓനതേന സീസേന സമന്നാഗതോ, വണസീസോ വാ പൂതിസീസോ വാ കണ്ണികകേസോ വാ പാണകേഹി ഖായിതകേദാരേ സസ്സസദിസേഹി തഹിം തഹിം ഉട്ഠിതേഹി കേസേഹി സമന്നാഗതോ, നില്ലോമസീസോ വാ ഥൂലഥദ്ധകേസോ വാ താലഹീരസദിസേഹി കേസേഹി സമന്നാഗതോ, ജാതിപലിതേഹി പണ്ഡരകേസോ വാ പകതിതമ്ബകേസോ വാ ആദിത്തേഹി വിയ കേസേഹി സമന്നാഗതോ, ആവട്ടസീസോ വാ ഗുന്നം സരീരേ ആവട്ടസദിസേഹി ഉദ്ധഗ്ഗേഹി കേസാവട്ടേഹി സമന്നാഗതോ, സീസലോമേഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധഭമുകലോമോ വാ ജാലബദ്ധേന വിയ നലാടേന സമന്നാഗതോ.

സമ്ബദ്ധഭമുകോ വാ നില്ലോമഭമുകോ വാ മക്കടഭമുകോ വാ അതിമഹന്തക്ഖി വാ അതിഖുദ്ദകക്ഖി വാ മഹിംസചമ്മേ വാസികോണേന പഹരിത്വാ കതഛിദ്ദസദിസേഹി അക്ഖീഹി സമന്നാഗതോ, വിസമക്ഖി വാ ഏകേന മഹന്തേന, ഏകേന ഖുദ്ദകേന അക്ഖിനാ സമന്നാഗതോ, വിസമചക്കലോ വാ ഏകേന ഉദ്ധം, ഏകേന അധോതി ഏവം വിസമജാതേഹി അക്ഖിചക്കേഹി സമന്നാഗതോ, കേകരോ വാ ഗമ്ഭീരക്ഖി വാ യസ്സ ഗമ്ഭീരേ ഉദപാനേ ഉദകതാരകാ വിയ അക്ഖിതാരകാ പഞ്ഞായന്തി, നിക്ഖന്തക്ഖി വാ യസ്സ കക്കടസ്സേവ അക്ഖിതാരകാ നിക്ഖന്താ ഹോന്തി, ഹത്ഥികണ്ണോ വാ മഹന്താഹി കണ്ണസക്ഖലീഹി സമന്നാഗതോ, മൂസികകണ്ണോ വാ ജതുകകണ്ണോ വാ ഖുദ്ദകാഹി കണ്ണസക്ഖലീഹി സമന്നാഗതോ, ഛിദ്ദമത്തകണ്ണോ വാ യസ്സ വിനാ കണ്ണസക്ഖലീഹി കണ്ണച്ഛിദ്ദമത്തമേവ ഹോതി, അവിദ്ധകണ്ണോ വാ, യോനകജാതികോ പന പരിസദൂസകോ ന ഹോതി, സഭാവോയേവ ഹി സോ തസ്സ. കണ്ണഭഗന്ദരികോ വാ നിച്ചപൂതിനാ കണ്ണേന സമന്നാഗതോ, ഗണ്ഡകണ്ണോ വാ സദാ പഗ്ഘരിതപുബ്ബേന കണ്ണേന സമന്നാഗതോ, ടങ്കിതകണ്ണോ വാ ഗോഭത്തനാളികായ അഗ്ഗസദിസേഹി കണ്ണേഹി സമന്നാഗതോ, അതിപിങ്ഗലക്ഖി വാ, മധുപിങ്ഗലം പന പബ്ബാജേതും വട്ടതി. നിപ്പഖുമക്ഖി വാ അസ്സുപഗ്ഘരണക്ഖി വാ പുപ്ഫിതക്ഖി വാ അക്ഖിപാകേന സമന്നാഗതക്ഖി വാ.

അതിമഹന്തനാസികോ വാ അതിഖുദ്ദകനാസികോ വാ ചിപിടനാസികോ വാ മജ്ഝേ അപ്പതിട്ഠഹിത്വാ ഏകപസ്സേ ഠിതവങ്കനാസികോ വാ ദീഘനാസികോ വാ സുകതുണ്ഡസദിസായ ജിവ്ഹായ ലേഹിതും സക്കുണേയ്യായ നാസികായ സമന്നാഗതോ, നിച്ചം പഗ്ഘരിതസിങ്ഘാണികനാസോ വാ, മഹാമുഖോ വാ യസ്സ പടങ്ഗമണ്ഡൂകസ്സേവ മുഖനിമിത്തംയേവ മഹന്തം ഹോതി, മുഖം പന ലാബുസദിസം അതിഖുദ്ദകം, ഭിന്നമുഖോ വാ വങ്കമുഖോ വാ മഹാഓട്ഠോ വാ ഉക്ഖലിമുഖവട്ടിസദിസേഹി ഓട്ഠേഹി സമന്നാഗതോ, തനുകഓട്ഠോ വാ ഭേരിചമ്മസദിസേഹി ദന്തേ പിദഹിതും അസമത്ഥേഹി ഓട്ഠേഹി സമന്നാഗതോ, മഹാധരോട്ഠോ വാ തനുകഉത്തരോട്ഠോ വാ തനുകഅധരോട്ഠോ വാ മഹാഉത്തരോട്ഠോ വാ ഓട്ഠഛിന്നകോ വാ ഏളമുഖോ വാ ഉപ്പക്കമുഖോ വാ സങ്ഖതുണ്ഡകോ വാ ബഹി സേതേഹി അന്തോ അതിരത്തേഹി ഓട്ഠേഹി സമന്നാഗതോ, ദുഗ്ഗന്ധകുണപമുഖോ വാ, മഹാദന്തോ വാ അട്ഠകദന്തസദിസേഹി ദന്തേഹി സമന്നാഗതോ, അസുരദന്തോ വാ ഹേട്ഠാ വാ ഉപരി വാ ബഹി നിക്ഖന്തദന്തോ, യസ്സ പന സക്കാ ഹോതി ഓട്ഠേഹി പിദഹിതും, കഥേന്തസ്സേവ പഞ്ഞായതി, നോ അകഥേന്തസ്സ, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. പൂതിദന്തോ വാ നിദ്ദന്തോ വാ അതിഖുദ്ദകദന്തോ വാ യസ്സ പന ദന്തന്തരേ കലന്ദകദന്തോ വിയ സുഖുമദന്തോ ഹോതി, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി.

മഹാഹനുകോ വാ ഗോഹനുസദിസേന ഹനുനാ സമന്നാഗതോ, ദീഘഹനുകോ വാ ചിപിടഹനുകോ വാ അന്തോപവിട്ഠേന വിയ അതിരസ്സേന ഹനുകേന സമന്നാഗതോ, ഭിന്നഹനുകോ വാ വങ്കഹനുകോ വാ നിമ്മസ്സുദാഠികോ വാ ഭിക്ഖുനീസദിസമുഖോ, ദീഘഗലോ വാ ബകഗലസദിസേന ഗലേന സമന്നാഗതോ, രസ്സഗലോ വാ അന്തോപവിട്ഠേന വിയ ഗലേന സമന്നാഗതോ, ഭിന്നഗലോ വാ ഭട്ഠഅംസകൂടോ വാ അഹത്ഥോ വാ ഏകഹത്ഥോ വാ അതിരസ്സഹത്ഥോ വാ അതിദീഘഹത്ഥോ വാ ഭിന്നഉരോ വാ ഭിന്നപിട്ഠി വാ കച്ഛുഗത്തോ വാ കണ്ഡുഗത്തോ വാ ദദ്ദുഗത്തോ വാ ഗോധാഗത്തോ വാ യസ്സ ഗോധായ വിയ ഗത്തതോ ചുണ്ണാനി പതന്തി. സബ്ബഞ്ചേതം വിരൂപകരണം സന്ധായ വിത്ഥാരിതവസേന വുത്തം, വിനിച്ഛയോ പനേത്ഥ പഞ്ചാബാധേസു വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ.

ഭട്ഠകടികോ വാ മഹാആനിസദോ വാ ഉദ്ധനകൂടസദിസേഹി ആനിസദമംസേഹി അച്ചുഗ്ഗതേഹി സമന്നാഗതോ, മഹാഊരുകോ വാ വാതണ്ഡികോ വാ മഹാജാണുകോ വാ സങ്ഘട്ടനജാണുകോ വാ ദീഘജങ്ഘോ വാ യട്ഠിസദിസജങ്ഘോ, വികടോ വാ സങ്ഘട്ടോ വാ ഉബ്ബദ്ധപിണ്ഡികോ വാ, സോ ദുവിധോ ഹേട്ഠാ ഓരുള്ഹാഹി വാ ഉപരി ആരുള്ഹാഹി വാ മഹതീഹി ജങ്ഘപിണ്ഡികാഹി സമന്നാഗതോ, മഹാജങ്ഘോ വാ ഥൂലജങ്ഘപിണ്ഡികോ വാ മഹാപാദോ വാ മഹാപണ്ഹി വാ പിട്ഠികപാദോ വാ പാദവേമജ്ഝതോ ഉട്ഠിതജങ്ഘോ, വങ്കപാദോ വാ, സോ ദുവിധോ അന്തോ വാ ബഹി വാ പരിവത്തപാദോ, ഗണ്ഠികങ്ഗുലി വാ സിങ്ഗിവേരഫണസദിസാഹി അങ്ഗുലീഹി സമന്നാഗതോ, അന്ധനഖോ വാ കാളവണ്ണേഹി പൂതിനഖേഹി സമന്നാഗതോ, സബ്ബോപി ഏസ പരിസദൂസകോ. ഏവരൂപോ പരിസദൂസകോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൩൪. കാണോതി പസന്നന്ധോ വാ ഹോതു പുപ്ഫാദീഹി വാ ഉപഹതപസാദോ, ദ്വീഹി വാ ഏകേന വാ അക്ഖിനാ ന പസ്സതി, സോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. മഹാപച്ചരിയം പന ഏകക്ഖികാണോ ‘‘കാണോ’’തി വുത്തോ, ദ്വിഅക്ഖികാണോ അന്ധേന സങ്ഗഹിതോ. മഹാഅട്ഠകഥായം ജച്ചന്ധോ ‘‘അന്ധോ’’തി വുത്തോ. തസ്മാ ഉഭയമ്പി പരിയായേന യുജ്ജതി. കുണീതി ഹത്ഥകുണീ വാ പാദകുണീ വാ അങ്ഗുലികുണീ വാ, യസ്സ ഏതേസു ഹത്ഥാദീസു യം കിഞ്ചി വങ്കം പഞ്ഞായതി. ഖഞ്ജോതി നതജാണുകോ വാ ഭിന്നജങ്ഘോ വാ മജ്ഝേ സംകുടിതപാദത്താ കുണ്ഠപാദകോ വാ പിട്ഠിപാദമജ്ഝേന ചങ്കമന്തോ, അഗ്ഗേ സംകുടിതപാദത്താ കുണ്ഠപാദകോ വാ പിട്ഠിപാദഗ്ഗേന ചങ്കമന്തോ, അഗ്ഗപാദേനേവ ചങ്കമനഖഞ്ജോ വാ പണ്ഹികായ ചങ്കമനഖഞ്ജോ വാ പാദസ്സ ബാഹിരന്തേന ചങ്കമനഖഞ്ജോ വാ പാദസ്സ അബ്ഭന്തരേന ചങ്കമനഖഞ്ജോ വാ ഗോപ്ഫകാനം ഉപരി ഭഗ്ഗത്താ സകലേന പിട്ഠിപാദേന ചങ്കമനഖഞ്ജോ വാ. സബ്ബോപേസ ഖഞ്ജോയേവ, ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

പക്ഖഹതോതി യസ്സ ഏകോ ഹത്ഥോ വാ പാദോ വാ അദ്ധസരീരം വാ സുഖം ന വഹതി. ഛിന്നിരിയാപഥോതി പീഠസപ്പീ വുച്ചതി. ജരാദുബ്ബലോതി ജിണ്ണഭാവേന ദുബ്ബലോ അത്തനോ ചീവരരജനാദികമ്മമ്പി കാതും അസമത്ഥോ. യോ പന മഹല്ലകോപി ബലവാ ഹോതി, അത്താനം പടിജഗ്ഗിതും സക്കോതി, സോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. അന്ധോതി ജച്ചന്ധോ വുച്ചതി. മൂഗോതി യസ്സ വചീഭേദോ ന പവത്തതി, യസ്സപി പവത്തതി, സരണഗമനം പന പരിപുണ്ണം ഭാസിതും ന സക്കോതി, താദിസം മമ്മനമ്പി പബ്ബാജേതും ന വട്ടതി. യോ പന സരണഗമനമത്തം പരിപുണ്ണം ഭാസിതും സക്കോതി, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. ബധിരോതി യോ സബ്ബേന സബ്ബം ന സുണാതി. യോ പന മഹാസദ്ദം സുണാതി, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. അന്ധമൂഗാദയോ ഉഭയദോസവസേന വുത്താ. യേസഞ്ച പബ്ബജ്ജാ പടിക്ഖിത്താ, ഉപസമ്പദാപി തേസം പടിക്ഖിത്താവ. സചേ പന നേ സങ്ഘോ ഉപസമ്പാദേതി, സബ്ബേപി സൂപസമ്പന്നാ, കാരകസങ്ഘോ പന ആചരിയുപജ്ഝായാ ച ആപത്തിതോ ന മുച്ചന്തി.

൧൩൫. പണ്ഡകോ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ ഥേയ്യസംവാസകോ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ തിരച്ഛാനഗതോ മാതുഘാതകോ പിതുഘാതകോ അരഹന്തഘാതകോ ലോഹിതുപ്പാദകോ സങ്ഘഭേദകോ ഭിക്ഖുനീദൂസകോതി ഇമേ പന ഏകാദസ പുഗ്ഗലാ ‘‘പണ്ഡകോ, ഭിക്ഖവേ, അനുപസമ്പന്നോ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ, ഉപസമ്പന്നോ നാസേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൧൦൯) ആദിവചനതോ അഭബ്ബാ, നേവ നേസം പബ്ബജ്ജാ, ന ഉപസമ്പദാ ച രുഹതി, തസ്മാ ന പബ്ബാജേതബ്ബാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ, ജാനിത്വാ പബ്ബാജേന്തോ ഉപസമ്പാദേന്തോ ച ദുക്കടം ആപജ്ജതി. അജാനിത്വാപി പബ്ബാജിതാ ഉപസമ്പാദിതാ ച ജാനിത്വാ ലിങ്ഗനാസനായ നാസേതബ്ബാ.

തത്ഥ പണ്ഡകോതി ആസിത്തപണ്ഡകോ ഉസൂയപണ്ഡകോ ഓപക്കമികപണ്ഡകോ പക്ഖപണ്ഡകോ നപുംസകപണ്ഡകോതി പഞ്ച പണ്ഡകാ. തേസു യസ്സ പരേസം അങ്ഗജാതം മുഖേന ഗഹേത്വാ അസുചിനാ ആസിത്തസ്സ പരിളാഹോ വൂപസമ്മതി, അയം ആസിത്തപണ്ഡകോ. യസ്സ പരേസം അജ്ഝാചാരം പസ്സതോ ഉസൂയായ ഉപ്പന്നായ പരിളാഹോ വൂപസമ്മതി, അയം ഉസൂയപണ്ഡകോ. യസ്സ ഉപക്കമേന ബീജാനി അപനീതാനി, അയം ഓപക്കമികപണ്ഡകോ. ഏകച്ചോ പന അകുസലവിപാകാനുഭാവേന കാളപക്ഖേ പണ്ഡകോ ഹോതി, ജുണ്ഹപക്ഖേ പനസ്സ പരിളാഹോ വൂപസമ്മതി, അയം പക്ഖപണ്ഡകോ. യോ പന പടിസന്ധിയംയേവ അഭാവകോ ഉപ്പന്നോ, അയം ന പുംസകപണ്ഡകോ. തേസു ആസിത്തപണ്ഡകസ്സ ച ഉസൂയപണ്ഡകസ്സ ച പബ്ബജ്ജാ ന വാരിതാ, ഇതരേസം തിണ്ണം വാരിതാ. ‘‘തേസുപി പക്ഖപണ്ഡകസ്സ യസ്മിം പക്ഖേ പണ്ഡകോ ഹോതി, തസ്മിംയേവസ്സ പക്ഖേ പബ്ബജ്ജാ വാരിതാ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം.

൧൩൬. ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൧൬) ഇത്ഥിനിമിത്തുപ്പാദനകമ്മതോ ച പുരിസനിമിത്തുപ്പാദനകമ്മതോ ച ഉഭതോബ്യഞ്ജനമസ്സ അത്ഥീതി ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ. സോ ദുവിധോ ഹോതി ഇത്ഥിഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകോതി. തത്ഥ ഇത്ഥിഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ ഇത്ഥിനിമിത്തം പാകടം ഹോതി, പുരിസനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം. പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ പുരിസനിമിത്തം പാകടം, ഇത്ഥിനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം. ഇത്ഥിഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ ഇത്ഥീസു പുരിസത്തം കരോന്തസ്സ ഇത്ഥിനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം ഹോതി, പുരിസനിമിത്തം പാകടം. പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ പുരിസാനം ഇത്ഥിഭാവം ഉപഗച്ഛന്തസ്സ പുരിസനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം ഹോതി, ഇത്ഥിനിമിത്തം പാകടം ഹോതി. ഇത്ഥിഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ സയഞ്ച ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി, പരഞ്ച ഗണ്ഹാപേതി, പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പന സയം ന ഗണ്ഹാതി, പരം പന ഗണ്ഹാപേതീതി ഇദമേതേസം നാനാകരണം. ഇമസ്സ പന ദുവിധസ്സപി ഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ നേവ പബ്ബജ്ജാ അത്ഥി, ന ഉപസമ്പദാ.

൧൩൭. ഥേയ്യസംവാസകോതി തയോ ഥേയ്യസംവാസകാ ലിങ്ഗത്ഥേനകോ സംവാസത്ഥേനകോ ഉഭയത്ഥേനകോതി. തത്ഥ യോ സയം പബ്ബജിത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ന ഭിക്ഖുവസ്സാനി ഗണേതി, ന യഥാവുഡ്ഢം വന്ദനം സാദിയതി, ന ആസനേന പടിബാഹതി, ന ഉപോസഥപവാരണാദീസു സന്ദിസ്സതി, അയം ലിങ്ഗമത്തസ്സേവ ഥേനിതത്താ ലിങ്ഗത്ഥേനകോ നാമ. യോ പന ഭിക്ഖൂഹി പബ്ബാജിതോ സാമണേരോ സമാനോ വിദേസം ഗന്ത്വാ ‘‘അഹം ദസവസ്സോ വാ വീസതിവസ്സോ വാ’’തി മുസാ വത്വാ ഭിക്ഖുവസ്സാനി ഗണേതി, യഥാവുഡ്ഢം വന്ദനം സാദിയതി, ആസനേന പടിബാഹതി, ഉപോസഥപവആരണാദീസു സന്ദിസ്സതി, അയം സംവാസമത്തസ്സേവ ഥേനിതത്താ സംവാസത്ഥേനകോ നാമ. ഭിക്ഖുവസ്സഗണനാദികോ ഹി സബ്ബോപി കിരിയഭേദോ ഇമസ്മിം അത്ഥേ ‘‘സംവാസോ’’തി വേദിതബ്ബോ. സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ‘‘ന മം കോചി ജാനാതീ’’തി പുന ഏവം പടിപജ്ജന്തേപി ഏസേവ നയോ. യോ പന സയം പബ്ബജിത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുവസ്സാനി ഗണേതി, യഥാവുഡ്ഢം വന്ദനം സാദിയതി, ആസനേന പടിബാഹതി, ഉപോസഥപവാരണാദീസു സന്ദിസ്സതി, അയം ലിങ്ഗസ്സ ചേവ സംവാസസ്സ ച ഥേനിതത്താ ഉഭയത്ഥേനകോ നാമ. അയം തിവിധോപി ഥേയ്യസംവാസകോ അനുപസമ്പന്നോ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ, ഉപസമ്പന്നോ നാസേതബ്ബോ, പുന പബ്ബജ്ജം യാചന്തോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൩൮. ഏത്ഥ ച അസമ്മോഹത്ഥം ഇദം പകിണ്ണകം വേദിതബ്ബം –

‘‘രാജദുബ്ഭിക്ഖകന്താര, രോഗവേരിഭയേന വാ;

ചീവരാഹരണത്ഥം വാ, ലിങ്ഗം ആദിയതീധ യോ.

‘‘സംവാസം നാധിവാസേതി, യാവ സോ സുദ്ധമാനസോ;

ഥേയ്യസംവാസകോ നാമ, താവ ഏസ ന വുച്ചതീ’’തി. (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൧൦);

തത്രായം വിത്ഥാരനയോ – ഇധേകച്ചസ്സ രാജാ കുദ്ധോ ഹോതി, സോ ‘‘ഏവം മേ സോത്ഥി ഭവിസ്സതീ’’തി സയമേവ ലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ പലായതി. തം ദിസ്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേന്തി, രാജാ ‘‘സചേ പബ്ബജിതോ, ന തം ലബ്ഭാ കിഞ്ചി കാതു’’ന്തി തസ്മിം കോധം പടിവിനേതി. സോ ‘‘വൂപസന്തം മേ രാജഭയ’’ന്തി സങ്ഘമജ്ഝം അനോസരിത്വാവ ഗിഹിലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ ആഗതോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. അഥാപി ‘‘സാസനം നിസ്സായ മയാ ജീവിതം ലദ്ധം, ഹന്ദ ദാനി അഹം പബ്ബജാമീ’’തി ഉപ്പന്നസംവേഗോ തേനേവ ലിങ്ഗേന ആഗന്ത്വാ ആഗന്തുകവത്തം ന സാദിയതി, ഭിക്ഖൂഹി പുട്ഠോ വാ അപുട്ഠോ വാ യഥാഭൂതമത്താനം ആവികത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചതി, ലിങ്ഗം അപനേത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ പന സോ വത്തം സാദിയതി, പബ്ബജിതാലയം ദസ്സേതി, സബ്ബം പുബ്ബേ വുത്തം വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം പടിപജ്ജതി, അയം ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

ഇധ പനേകച്ചോ ദുബ്ഭിക്ഖേ ജീവിതും അസക്കോന്തോ സയമേവ ലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ സബ്ബപാസണ്ഡിയഭത്താനി ഭുഞ്ജന്തോ ദുബ്ഭിക്ഖേ വീതിവത്തേ സങ്ഘമജ്ഝം അനോസരിത്വാവ ഗിഹിലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ ആഗതോതി സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ.

അപരോ മഹാകന്താരം നിത്ഥരിതുകാമോ ഹോതി, സത്ഥവാഹോ ച പബ്ബജിതേ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി. സോ ‘‘ഏവം മം സത്ഥവാഹോ ഗഹേത്വാ ഗമിസ്സതീ’’തി സയമേവ ലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ സത്ഥവാഹേന സദ്ധിം കന്താരം നിത്ഥരിത്വാ ഖേമന്തം പത്വാ സങ്ഘമജ്ഝം അനോസരിത്വാവ ഗിഹിലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ ആഗതോതി സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ.

അപരോ രോഗഭയേ ഉപ്പന്നേ ജീവിതും അസക്കോന്തോ സയമേവ ലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ സബ്ബപാസണ്ഡിയഭത്താനി ഭുഞ്ജന്തോ രോഗഭയേ വൂപസന്തേ സങ്ഘമജ്ഝം അനോസരിത്വാവ ഗിഹിലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ ആഗതോതി സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ.

അപരസ്സ ഏകോ വേരികോ കുദ്ധോ ഹോതി, ഘാതേതുകാമോ നം വിചരതി. സോ ‘‘ഏവം മേ സോത്ഥി ഭവിസ്സതീ’’തി സയമേവ ലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ പലായതി. വേരികോ ‘‘കുഹിം സോ’’തി പരിയേസന്തോ ‘‘പബ്ബജിത്വാ പലാതോ’’തി സുത്വാ ‘‘സചേ പബ്ബജിതോ, ന തം ലബ്ഭാ കിഞ്ചി കാതു’’ന്തി തസ്മിം കോധം പടിവിനേതി. സോ ‘‘വൂപസന്തം മേ വേരിഭയ’’ന്തി സങ്ഘമജ്ഝം അനോസരിത്വാവ ഗിഹിലിങ്ഗം ഗഹേത്വാ ആഗതോതി സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ.

അപരോ ഞാതികുലം ഗന്ത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഗിഹീ ഹുത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി ഇധ നസ്സിസ്സന്തി, സചേപി ഇമാനി ഗഹേത്വാ വിഹാരം ഗമിസ്സാമി, അന്തരാമഗ്ഗേ മം ‘ചോരോ’തി ഗഹേസ്സന്തി, യംനൂനാഹം കായപരിഹാരിയാനി കത്വാ ഗച്ഛേയ്യ’’ന്തി ചീവരാഹരണത്ഥം നിവാസേത്വാ ച പാരുപിത്വാ ച വിഹാരം ഗച്ഛതി. തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ സാമണേരാ ച ദഹരാ ച അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛന്തി, വത്തം ദസ്സേന്തി. സോ ന സാദിയതി, യഥാഭൂതമത്താനം ആവികരോതി. സചേ ഭിക്ഖൂ ‘‘ന ദാനി മയം തം മുഞ്ചിസ്സാമാ’’തി ബലക്കാരേന പബ്ബാജേതുകാമാ ഹോന്തി, കാസായാനി അപനേത്വാ പുന പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ പന ‘‘നയിമേ മം ഹീനായാവത്തഭാവം ജാനന്തീ’’തി തംയേവ ഭിക്ഖുഭാവം പടിജാനിത്വാ സബ്ബം പുബ്ബേ വുത്തം വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം പടിപജ്ജതി, അയം ന പബ്ബാജേതബ്ബോ.

അപരോ മഹാസാമണേരോ ഞാതികുലം ഗന്ത്വാ ഉപ്പബ്ബജിത്വാ കമ്മന്താനുട്ഠാനേന ഉബ്ബാള്ഹോ പുന ‘‘ദാനി അഹം സാമണേരോ ഭവിസ്സാമി, ഥേരോപി മേ ഉപ്പബ്ബജിതഭാവം ന ജാനാതീ’’തി തദേവ പത്തചീവരം ആദായ വിഹാരം ഗച്ഛതി, തമത്ഥം ഭിക്ഖൂനം ന ആരോചേതി, സാമണേരഭാവം പടിജാനാതി, അയം ഥേയ്യസംവാസകോയേവ, പബ്ബജ്ജം ന ലഭതി. സചേപിസ്സ ലിങ്ഗഗ്ഗഹണകാലേ ഏവം ഹോതി ‘‘നാഹം കസ്സചി ആരോചേസ്സാമീ’’തി, വിഹാരഞ്ച ഗതോ ആരോചേതി, ഗഹണേനേവ ഥേയ്യസംവാസകോ. അഥാപിസ്സ ഗഹണകാലേ ‘‘ആചിക്ഖിസ്സാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി, വിഹാരഞ്ച ഗന്ത്വാ ‘‘കുഹിം ത്വം, ആവുസോ, ഗതോ’’തി വുത്തോ ‘‘ന ദാനി മം ഇമേ ജാനന്തീ’’തി വഞ്ചേത്വാ നാചിക്ഖതി, ‘‘നാചിക്ഖിസ്സാമീ’’തി സഹ ധുരനിക്ഖേപേന അയമ്പി ഥേയ്യസംവാസകോവ. സചേ പനസ്സ ഗഹണകാലേപി ‘‘ആചിക്ഖിസ്സാമീ’’തി ഹോതി, വിഹാരം ഗന്ത്വാപി ആചിക്ഖതി, അയം പുന പബ്ബജ്ജം ലഭതി.

അപരോ ദഹരസാമണേരോ മഹന്തോ വാ പന അബ്യത്തോ. സോ പുരിമനയേനേവ ഉപ്പബ്ബജിത്വാ ഘരേ വച്ഛകഗോരക്ഖണാദീനി കമ്മാനി കാതും ന ഇച്ഛതി. തമേനം ഞാതകാ താനിയേവ കാസായാനി അച്ഛാദേത്വാ ഥാലകം വാ പത്തം വാ ഹത്ഥേ ദത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, സമണോവ ഹോഹീ’’തി ഘരാ നീഹരന്തി. സോ വിഹാരം ഗച്ഛതി, നേവ നം ഭിക്ഖൂ ജാനന്തി ‘‘അയം ഉപ്പബ്ബജിത്വാ പുന സയമേവ പബ്ബജിതോ’’തി, നാപി സയം ജാനാതി ‘‘യോ ഏവം പബ്ബജതി, സോ ഥേയ്യസംവാസകോ നാമ ഹോതീ’’തി. സചേ പന തം പരിപുണ്ണവസ്സം ഉപസമ്പാദേന്തി, സൂപസമ്പന്നോ. സചേ പന അനുപസമ്പന്നകാലേയേവ വിനയവിനിച്ഛയേ വത്തമാനേ സുണാതി ‘‘യോ ഏവം പബ്ബജതി, സോ ഥേയ്യസംവാസകോ നാമ ഹോതീ’’തി, തേന ‘‘മയാ ഏവം കത’’ന്തി ഭിക്ഖൂനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ഏവം പുന പബ്ബജ്ജം ലഭതി. സചേ പന ‘‘ദാനി ന മം കോചി ജാനാതീ’’തി നാരോചേതി, ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേയേവ ഥേയ്യസംവാസകോ.

ഭിക്ഖു സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ലിങ്ഗം അനപനേത്വാ ദുസ്സീലകമ്മം കത്വാ വാ അകത്വാ വാ പുന സബ്ബം പുബ്ബേ വുത്തം വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം പടിപജ്ജതി, ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി. സിക്ഖം അപ്പച്ചക്ഖായ സലിങ്ഗേ ഠിതോ മേഥുനം പടിസേവിത്വാ വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം ആപജ്ജന്തോ ഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി, പബ്ബജ്ജാമത്തം ലഭതി. അന്ധകട്ഠകഥായം പന ‘‘ഏസോ ഥേയ്യസംവാസകോ’’തി വുത്തം, തം ന ഗഹേതബ്ബം.

ഏകോ ഭിക്ഖു കാസായേ സഉസ്സാഹോവ ഓദാതം നിവാസേത്വാ മേഥുനം പടിസേവിത്വാ പുന കാസായാനി നിവാസേത്വാ വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം ആപജ്ജതി, അയമ്പി ഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി, പബ്ബജ്ജാമത്തം ലഭതി. സചേ പന കാസായേ ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ ഓദാതം നിവാസേത്വാ മേഥുനം പടിസേവിത്വാ പുന കാസായാനി നിവാസേത്വാ വസ്സഗണനാദിഭേദം വിധിം ആപജ്ജതി, ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി. സാമണേരോ സലിങ്ഗേ ഠിതോ മേഥുനാദിഅസ്സമണകരണധമ്മം ആപജ്ജിത്വാപിഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി. സചേപി കാസായേ സഉസ്സാഹോവ കാസായാനി അപനേത്വാ മേഥുനം പടിസേവിത്വാ പുന കാസായാനി നിവാസേതി, നേവ ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി. സചേ പന കാസായേ ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ നഗ്ഗോ വാ ഓദാതവത്ഥോ വാ മേഥുനസേവനാദീഹി അസ്സമണോ ഹുത്വാ കാസായം നിവാസേതി, ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി.

സചേ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ കാസായം ഓവട്ടികം കത്വാ അഞ്ഞേന വാ ആകാരേന ഗിഹിനിവാസനേന നിവാസേതി ‘‘സോഭതി നു ഖോ മേ ഗിഹിലിങ്ഗം, ന സോഭതീ’’തി വീമംസനത്ഥം, രക്ഖതി താവ. ‘‘സോഭതീ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പന പുന ലിങ്ഗം സാദിയന്തോ ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി. ഓദാതം നിവാസേത്വാ വീമംസനസമ്പടിച്ഛനേസുപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന നിവത്ഥകാസാവസ്സ ഉപരി ഓദാതം നിവാസേത്വാ വീമംസതി വാ സമ്പടിച്ഛതി വാ, രക്ഖതിയേവ. ഭിക്ഖുനിയാപി ഏസേവ നയോ. സാപി ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനാ സചേ കാസായം ഗിഹിനിവാസനം നിവാസേതി ‘‘സോഭതി നു ഖോ മേ ഗിഹിലിങ്ഗം, ന സോഭതീ’’തി വീമംസനത്ഥം, രക്ഖതിയേവ. സചേ ‘‘സോഭതീ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, ന രക്ഖതി. ഓദാതം നിവാസേത്വാ വീമംസനസമ്പടിച്ഛനേസുപി ഏസേവ നയോ. നിവത്ഥകാസായസ്സ പന ഉപരി ഓദാതം നിവാസേത്വാ വീമംസതു വാ സമ്പടിച്ഛതു വാ, രക്ഖതിയേവ.

സചേ കോചി വുഡ്ഢപബ്ബജിതോ വസ്സാനി അഗണേത്വാ പാളിയമ്പി അട്ഠത്വാ ഏകപസ്സേന ഗന്ത്വാ മഹാപേളാദീസു കടച്ഛുനാ ഉക്ഖിത്തേ ഭത്തപിണ്ഡേ പത്തം ഉപനാമേത്വാ സേനോ വിയ മംസപേസിം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി, ഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി, ഭിക്ഖുവസ്സാനി പന ഗണേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ ഥേയ്യസംവാസകോ ഹോതി. സയം സാമണേരോവ സാമണേരപടിപാടിയാ കൂടവസ്സാനി ഗണേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ ഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുപടിപാടിയാ കൂടവസ്സാനി ഗണേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ.

൧൩൯. തിത്ഥിയപക്കന്തകോതി തിത്ഥിയേസു പക്കന്തോ പവിട്ഠോതി തിത്ഥിയപക്കന്തകോ, സോപി ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ – ഉപസമ്പന്നോ ഭിക്ഖു ‘‘തിത്ഥിയോ ഭവിസ്സാമീ’’തി സലിങ്ഗേനേവ തേസം ഉപസ്സയം ഗച്ഛതി, പദവാരേ പദവാരേ ദുക്കടം, തേസം ലിങ്ഗേ ആദിന്നമത്തേ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ ഹോതി. യോപി സയമേവ ‘‘തിത്ഥിയോ ഭവിസ്സ’’ന്തി കുസചീരാദീനി നിവാസേതി, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ ഹോതിയേവ. യോ പന നഗ്ഗോ നഹായന്തോ അത്താനം ഓലോകേത്വാ ‘‘സോഭതി മേ ആജീവകഭാവോ, ആജീവകോ ഭവിസ്സ’’ന്തി കാസായാനി അനാദായ നഗ്ഗോ ആജീവകാനം ഉപസ്സയം ഗച്ഛതി, പദവാരേ പദവാരേ ദുക്കടം. സചേ പനസ്സ അന്തരാമഗ്ഗേ ഹിരോത്തപ്പം ഉപ്പജ്ജതി, ദുക്കടാനി ദേസേത്വാ മുച്ചതി. തേസം ഉപസ്സയം ഗന്ത്വാപി തേഹി വാ ഓവദിതോ അത്തനാ വാ ‘‘ഇമേസം പബ്ബജ്ജാ അതിദുക്ഖാ’’തി ദിസ്വാ നിവത്തന്തോപി മുച്ചതിയേവ. സചേ പന ‘‘കിം തുമ്ഹാകം പബ്ബജ്ജായ ഉക്കട്ഠ’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘കേസമസ്സുലുഞ്ചനാദീനീ’’തി വുത്തോ ഏകകേസമ്പി ലുഞ്ചാപേതി, ഉക്കുടികപ്പധാനാദീനി വാ വത്താനി ആദിയതി, മോരപിഞ്ഛാദീനി വാ നിവാസേതി, തേസം ലിങ്ഗം ഗണ്ഹാതി, ‘‘അയം പബ്ബജ്ജാ സേട്ഠാ’’തി സേട്ഠഭാവം വാ ഉപഗച്ഛതി, ന മുച്ചതി, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ ഹോതി. സചേ പന ‘‘സോഭതി നു ഖോ മേ തിത്ഥിയപബ്ബജ്ജാ, നനു ഖോ സോഭതീ’’തി വീമംസനത്ഥം കുസചീരാദീനി വാ നിവാസേതി, ജടം വാ ബന്ധതി, ഖാരികാജം വാ ആദിയതി, യാവ ന സമ്പടിച്ഛതി ലദ്ധിം, താവ രക്ഖതി, സമ്പടിച്ഛിതമത്തേ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ ഹോതി. അച്ഛിന്നചീവരോ പന കുസചീരാദീനി നിവാസേന്തോ രാജഭയാദീഹി വാ തിത്ഥിയലിങ്ഗം ഗണ്ഹന്തോ ലദ്ധിയാ അഭാവേന നേവ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ ഹോതി. ‘‘അയഞ്ച തിത്ഥിയപക്കന്തകോ നാമ ഉപസമ്പന്നഭിക്ഖുനാ കഥിതോ, തസ്മാ സാമണേരോ സലിങ്ഗേന തിത്ഥിയായതനം ഗതോപി പുന പബ്ബജ്ജഞ്ച ഉപസമ്പദഞ്ച ലഭതീ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. പുരിമോ പന ഥേയ്യസംവാസകോ അനുപസമ്പന്നേന കഥിതോ, തസ്മാ ഉപസമ്പന്നോ കൂടവസ്സം ഗണേന്തോപി അസ്സമണോ ന ഹോതി. ലിങ്ഗേ സഉസ്സാഹോ പാരാജികം ആപജ്ജിത്വാ ഭിക്ഖുവസ്സാദീനി ഗണ്ഹന്തോപി ഥേയ്യസംവാസകോ ന ഹോതി.

൧൪൦. തിരച്ഛാനഗതോതി നാഗോ വാ ഹോതു സുപണ്ണമാണവകാദീനം വാ അഞ്ഞതരോ അന്തമസോ സക്കം ദേവരാജാനം ഉപാദായ യോ കോചി അമനുസ്സജാതിയോ, സബ്ബോവ ഇമസ്മിം അത്ഥേ ‘‘തിരച്ഛാനഗതോ’’തി വേദിതബ്ബോ. സോ ച നേവ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ, ഉപസമ്പന്നോപി നാസേതബ്ബോ.

൧൪൧. മാതുഘാതകാദീസു പന യേന മനുസ്സിത്ഥിഭൂതാ ജനികാ മാതാ സയമ്പി മനുസ്സജാതികേനേവ സഭാ സഞ്ചിച്ച ജീവിതാ വോരോപിതാ, അയം ആനന്തരിയേന മാതുഘാതകകമ്മേന മാതുഘാതകോ. ഏതസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച പടിക്ഖിത്താ. യേന പന മനുസ്സിത്ഥിഭൂതാപി അജനികാ പോസാവനികാ മാതാ വാ ചൂളമാതാ വാ ജനികാപി വാ ന മനുസ്സിത്ഥിഭൂതാ മാതാ ഘാതിതാ, തസ്സ പബ്ബജ്ജാ ന വാരിതാ, ന ച ആനന്തരികോ ഹോതി. യേന സയം തിരച്ഛാനഭൂതേന മനുസ്സിത്ഥിഭൂതാ മാതാ ഘാതിതാ, സോപി ആനന്തരികോ ന ഹോതി, തിരച്ഛാനഗതത്താ പനസ്സ പബ്ബജ്ജാ പടിക്ഖിത്താ. പിതുഘാതകേപി ഏസേവ നയോ. സചേപി ഹി വേസിയാ പുത്തോ ഹോതി, ‘‘അയം മേ പിതാ’’തി ന ജാനാതി, യസ്സ സമ്ഭവേന നിബ്ബത്തോ, സോ ചേ അനേന ഘാതിതോ, പിതുഘാതകോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, ആനന്തരിയഞ്ച ഫുസതി.

അരഹന്തഘാതകോപി മനുസ്സഅരഹന്തവസേനേവ വേദിതബ്ബോ. മനുസ്സജാതിയഞ്ഹി അന്തമസോ അപബ്ബജിതമ്പി ഖീണാസവം ദാരകം വാ ദാരികം വാ സഞ്ചിച്ച ജീവിതാ വോരോപേന്തോ അരഹന്തഘാതകോവ ഹോതി, ആനന്തരിയഞ്ച ഫുസതി, പബ്ബജ്ജാ ചസ്സ വാരിതാ. അമനുസ്സജാതികം പന അരഹന്തം മനുസ്സജാതികം വാ അവസേസം അരിയപുഗ്ഗലം ഘാതേത്വാ ആനന്തരികോ ന ഹോതി, പബ്ബജ്ജാപിസ്സ ന വാരിതാ, കമ്മം പന ബലവം ഹോതി. തിരച്ഛാനോ മനുസ്സഅരഹന്തമ്പി ഘാതേത്വാ ആനന്തരികോ ന ഹോതി, കമ്മം പന ഭാരിയന്തി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ.

യോ പന ദേവദത്തോ വിയ ദുട്ഠചിത്തേന വധകചിത്തേന തഥാഗതസ്സ ജീവമാനകസരീരേ ഖുദ്ദകമക്ഖികായ പിവനമത്തമ്പി ലോഹിതം ഉപ്പാദേതി, അയം ലോഹിതുപ്പാദകോ നാമ. ഏതസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച വാരിതാ. യോ പന രോഗവൂപസമത്ഥം ജീവകോ വിയ സത്ഥേന ഫാലേത്വാ പൂതിമംസലോഹിതം ഹരിത്വാ ഫാസുകം കരോതി, ബഹും സോ പുഞ്ഞം പസവതീതി.

യോ ദേവദത്തോ വിയ സാസനം ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം കത്വാ ചതുന്നം കമ്മാനം അഞ്ഞതരവസേന സങ്ഘം ഭിന്ദതി, അയം സങ്ഘഭേദകോ നാമ. ഏതസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച വാരിതാ.

യോ പന പകതത്തം ഭിക്ഖുനിം തിണ്ണം മഗ്ഗാനം അഞ്ഞതരസ്മിം ദൂസേതി, അയം ഭിക്ഖുനീദൂസകോ നാമ. ഏതസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച വാരിതാ. യോ പന കായസംസഗ്ഗേന സീലവിനാസം പാപേതി, തസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച ന വാരിതാ. ബലക്കാരേന ഓദാതവത്ഥവസനം കത്വാ അനിച്ഛമാനംയേവ ദൂസേന്തോപി ഭിക്ഖുനീദൂസകോയേവ, ബലക്കാരേന പന ഓദാതവത്ഥവസനം കത്വാ ഇച്ഛമാനം ദൂസേന്തോ ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ന ഹോതി. കസ്മാ? യസ്മാ ഗിഹിഭാവേ സമ്പടിച്ഛി തമത്തേയേവ സാ അഭിക്ഖുനീ ഹോതി. സകിംസീലവിപന്നം പച്ഛാ ദൂസേന്തോ സിക്ഖമാനസാമണേരീസു ച വിപ്പടിപജ്ജന്തോ നേവ ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ഹോതി, പബ്ബജ്ജമ്പി ഉപസമ്പദമ്പി ലഭതി. ഇതി ഇമേ ഏകാദസ അഭബ്ബപുഗ്ഗലാ വേദിതബ്ബാ.

൧൪൨. ഊനവീസതിവസ്സസ്സ പന ഉപസമ്പദായേവ പടിക്ഖിത്താ, ന പബ്ബജ്ജാ, തസ്മാ പടിസന്ധിഗ്ഗഹണതോ പട്ഠായ പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ. ഗബ്ഭവീസോപി ഹി പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. യഥാഹ ഭഗവാ –

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, മാതുകുച്ഛിസ്മിം പഠമം ചിത്തം ഉപ്പന്നം, പഠമം വിഞ്ഞാണം പാതുഭൂതം, തദുപാദായ സാവസ്സ ജാതി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗബ്ഭവീസം ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൧൨൪).

തത്ഥ (പാചി. അട്ഠ. ൪൦൪) യോ ദ്വാദസ മാസേ മാതുകുച്ഛിസ്മിം വസിത്വാ മഹാപവാരണായ ജാതോ, സോ തതോ പട്ഠായ യാവ ഏകൂനവീസതിമേ വസ്സേ മഹാപവാരണാ, തം അതിക്കമിത്വാ പാടിപദേ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ. ഏതേനുപായേന ഹായനവഡ്ഢനം വേദിതബ്ബം. പോരാണകത്ഥേരാ പന ഏകൂനവീസതിവസ്സം സാമണേരം നിക്ഖമനീയപുണ്ണമാസിം അതിക്കമ്മ പാടിപദദിവസേ ഉപസമ്പാദേന്തി. കസ്മാ? ഏകസ്മിം വസ്സേ ഛ ചാതുദ്ദസികഉപോസഥാ ഹോന്തി, ഇതി വീസതിയാ വസ്സേസു ചത്താരോ മാസാ പരിഹായന്തി, രാജാനോ തതിയേ തതിയേ ഗസ്സേ വസ്സം ഉക്കഡ്ഢന്തി, ഇതി അട്ഠാരസവസ്സേസു ഛ മാസാ വഡ്ഢന്തി, തതോ ഉപോസഥവസേന പരിഹീനേ ചത്താരോ മാസേ അപനേത്വാ ദ്വേ മാസാ അവസേസാ ഹോന്തി, തേ ദ്വേ മാസേ ഗഹേത്വാ വീസതി വസ്സാനി പരിപുണ്ണാനി ഹോന്തീതി നിക്കങ്ഖാ ഹുത്വാ നിക്ഖമനീയപുണ്ണമാസിം അതിക്കമ്മ പാടിപദേ ഉപസമ്പാദേന്തി.

ഏത്ഥ പന യോ പവാരേത്വാ വീസതിവസ്സോ ഭവിസ്സതി, തം സന്ധായ ‘‘ഏകൂനവീസതിവസ്സ’’ന്തി വുത്തം. തസ്മാ യോ മാതുകുച്ഛിസ്മിം ദ്വാദസ മാസേ വസി, സോ ഏകവീസതിവസ്സോ ഹോതി. യോ സത്ത മാസേ വസി, സോ സത്തമാസാധികവീസതിവസ്സോ. ഛമാസജാതോ പന ന ജീവതി, ഊനവീസതിവസ്സം പന ‘‘പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോ’’തി സഞ്ഞായ ഉപസമ്പാദേന്തസ്സ അനാപത്തി, പുഗ്ഗലോ പന അനുപസമ്പന്നോവ ഹോതി. സചേ പന സോ ദസവസ്സച്ചയേന അഞ്ഞം ഉപസമ്പാദേതി, തഞ്ചേ മുഞ്ചിത്വാ ഗണോ പൂരതി, സൂപസമ്പന്നോ. സോപി ച യാവ ന ജാനാതി, താവസ്സ നേവ സഗ്ഗന്തരായോ ന മോക്ഖന്തരായോ, ഞത്വാ പന പുന ഉപസമ്പജ്ജിതബ്ബം.

൧൪൩. ഇതി ഇമേഹി പബ്ബജ്ജാദോസേഹി വിരഹിതോപി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അനനുഞ്ഞാതോ മാതാപിതൂഹി പുത്തോ പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൧൦൫) വചനതോ മാതാപിതൂഹി അനനുഞ്ഞാതോ ന പബ്ബാജേതബ്ബോ. തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൫) മാതാപിതൂഹീതി ജനകേ സന്ധായ വുത്തം. സചേ ദ്വേപി അത്ഥി, ദ്വേപി ആപുച്ഛിതബ്ബാ. സചേ പിതാ മതോ ഹോതി മാതാ വാ, യോ ജീവതി, സോ ആപുച്ഛി തബ്ബോ, പബ്ബജിതാപി ആപുച്ഛിതബ്ബാവ. ആപുച്ഛന്തേന സയം വാ ഗന്ത്വാ ആപുച്ഛിതബ്ബം, അഞ്ഞോ വാ പേസേതബ്ബോ. സോ ഏവ വാ പേസേതബ്ബോ ‘‘ഗച്ഛ മാതാപിതരോ ആപുച്ഛിത്വാ ഏഹീ’’തി. സചേ ‘‘അനുഞ്ഞാതോമ്ഹീ’’തി വദതി, സദ്ദഹന്തേന പബ്ബാജേതബ്ബോ. പിതാ സയം പബ്ബജിതോ പുത്തമ്പി പബ്ബാജേതുകാമോ ഹോതി, മാതരം ആപുച്ഛിത്വാ പബ്ബാജേതു. മാതാ വാ ധീതരം പബ്ബാജേതുകാമാ പിതരം ആപുച്ഛിത്വാവ പബ്ബാജേതു. പിതാ പുത്തദാരേന അനത്ഥികോ പലായി, മാതാ ‘‘ഇമം പബ്ബജേഥാ’’തി പുത്തം ഭിക്ഖൂനം ദേതി, ‘‘പിതാസ്സ കുഹി’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ചിത്തകേളിം കീളിതും പലാതോ’’തി വദതി, തം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. മാതാ കേനചി പുരിസേന സദ്ധിം പലാതാ ഹോതി, പിതാ പന ‘‘പബ്ബാജേഥാ’’തി വദതി, ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. പിതാ വിപ്പവുത്ഥോ ഹോതി, മാതാ പുത്തം ‘‘പബ്ബാജേഥാ’’തി അനുജാനാതി, ‘‘പിതാസ്സ കുഹി’’ന്തി വുത്തേ ‘‘കിം തുമ്ഹാകം പിതരാ, അഹം ജാനിസ്സാമീ’’തി വദതി, പബ്ബാജേതും വട്ടതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം.

മാതാപിതരോ മതാ, ദാരകോ ചൂളമാതാദീനം സന്തികേ സംവദ്ധോ, തസ്മിം പബ്ബാജിയമാനേ ഞാതകാ കലഹം വാ കരോന്തി ഖിയ്യന്തി വാ, തസ്മാ വിവാദുപച്ഛേദനത്ഥം ആപുച്ഛിത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ, അനാപുച്ഛിത്വാ പബ്ബാജേന്തസ്സ പന ആപത്തി നത്ഥി. ദഹരകാലേ ഗഹേത്വാ പോസകാ മാതാപിതരോ നാമ ഹോന്തി, തേസുപി ഏസേവ നയോ. പുത്തോ അത്താനം നിസ്സായ ജീവതി, ന മാതാപിതരോ. സചേപി രാജാ ഹോതി, ആപുച്ഛിത്വാവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. മാതാപിതൂഹി അനുഞ്ഞാതോ പബ്ബജിത്വാ പുന വിബ്ഭമതി, സചേപി സതക്ഖത്തും പബ്ബജിത്വാ വിബ്ഭമതി, ആഗതാഗതകാലേ പുനപ്പുനം ആപുച്ഛിത്വാവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേപി ഏവം വദന്തി ‘‘അയം വിബ്ഭമിത്വാ ഗേഹം ആഗതോ, അമ്ഹാകം കമ്മം ന കരോതി, പബ്ബജിത്വാ തുമ്ഹാകം വത്തം ന പൂരേതി, നത്ഥി ഇമസ്സ ആപുച്ഛനകിച്ചം, ആഗതാഗതം നം പബ്ബാജേയ്യാഥാ’’തി, ഏവം നിസ്സട്ഠം പുന അനാപുച്ഛാപി പബ്ബാജേതും വട്ടതി.

യോപി ദഹരകാലേയേവ ‘‘അയം തുമ്ഹാകം ദിന്നോ, യദാ ഇച്ഛഥ, തദാ പബ്ബാജേയ്യാഥാ’’തി ഏവം ദിന്നോ ഹോതി, സോപി ആഗതാഗതോ പുന അനാപുച്ഛിത്വാവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. യം പന ദഹരകാലേയേവ ‘‘ഇമം, ഭന്തേ, പബ്ബാജേയ്യാഥാ’’തി അനുജാനിത്വാ പച്ഛാ വുഡ്ഢിപ്പത്തകാലേ നാനുജാനന്തി, അയം ന അനാപുച്ഛാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. ഏകോ മാതാപിതൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡിത്വാ ‘‘പബ്ബാജേഥ മ’’ന്തി ആഗച്ഛതി, ‘‘ആപുച്ഛിത്വാ ഏഹീ’’തി ച വുത്തോ ‘‘നാഹം ഗച്ഛാമി, സചേ മം ന പബ്ബാജേഥ, വിഹാരം വാ ഝാപേമി, സത്ഥേന വാ തുമ്ഹേ പഹരാമി, തുമ്ഹാകം ഞാതകാനം വാ ഉപട്ഠാകാനം വാ ആരാമച്ഛേദനാദീഹി അനത്ഥം ഉപ്പാദേമി, രുക്ഖാ വാ പതിത്വാ മരാമി, ചോരമജ്ഝം വാ പവിസാമി, ദേസന്തരം വാ ഗച്ഛാമീ’’തി വദതി, തം തസ്സേവ രക്ഖണത്ഥായ പബ്ബാജേതും വട്ടതി. സചേ പനസ്സ മാതാപിതരോ ആഗന്ത്വാ ‘‘കസ്മാ അമ്ഹാകം പുത്തം പബ്ബാജയിത്ഥാ’’തി വദന്തി, തേസം തമത്ഥം ആരോചേത്വാ ‘‘രക്ഖണത്ഥായ നം പബ്ബാജയിമ്ഹ, പഞ്ഞായഥ തുമ്ഹേ പുത്തേനാ’’തി വത്തബ്ബാ. ‘‘രുക്ഖാ പതിസ്സാമീ’’തി അഭിരുഹിത്വാ പന ഹത്ഥപാദേ മുഞ്ചന്തം പബ്ബാജേതും വട്ടതിയേവ.

ഏകോ വിദേസം ഗന്ത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചതി, ആപുച്ഛിത്വാ ചേ ഗതോ, പബ്ബാജേതബ്ബോ. നോ ചേ, ദഹരഭിക്ഖും പേസേത്വാ ആപുച്ഛാപേത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. അതിദൂരഞ്ചേ ഹോതി, പബ്ബാജേത്വാപി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പേസേത്വാ ദസ്സേതും വട്ടതി. കുരുന്ദിയം പന വുത്തം ‘‘സചേ ദൂരം ഹോതി, മഗ്ഗോ ച മഹാകന്താരോ, ‘ഗന്ത്വാ ആപുച്ഛിസ്സാമീ’തി പബ്ബാജേതും വട്ടതീ’’തി. സചേ പന മാതാപിതൂനം ബഹൂ പുത്താ ഹോന്തി, ഏവഞ്ച വദന്തി ‘‘ഭന്തേ, ഏതേസം ദാരകാനം യം ഇച്ഛഥ, തം പബ്ബാജേയ്യാഥാ’’തി, ദാരകേ വീമംസിത്വാ യം ഇച്ഛതി, സോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേപി സകലേന കുലേന വാ ഗാമേന വാ അനുഞ്ഞാതോ ഹോതി ‘‘ഭന്തേ, ഇമസ്മിം കുലേ വാ ഗാമേ വാ യം ഇച്ഛഥ, തം പബ്ബാജേയ്യാഥാ’’തി, യം ഇച്ഛതി, സോ പബ്ബാജേതബ്ബോതി.

൧൪൪. ഏവം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൪) പബ്ബജ്ജാദോസവിരഹിതം മാതാപിതൂഹി അനുഞ്ഞാതം പബ്ബാജേന്തേനപി ച സചേ അച്ഛിന്നകേസോ ഹോതി, ഏകസീമായഞ്ച അഞ്ഞേപി ഭിക്ഖൂ അത്ഥി, കേസച്ഛേദനത്ഥായ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛിതബ്ബം. തത്രായം ആപുച്ഛനവിധി (മഹാവ. അട്ഠ. ൯൮) – സീമാപരിയാപന്നേ ഭിക്ഖൂ സന്നിപാതേത്വാ പബ്ബജ്ജാപേക്ഖം തത്ഥ നേത്വാ ‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, ഇമസ്സ ദാരകസ്സ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛാമീ’’തി തിക്ഖത്തും വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ സകിം വാ വത്തബ്ബം. ഏത്ഥ ച ‘‘ഇമസ്സ ദാരകസ്സ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛാമീ’’തിപി ‘‘ഇമസ്സ സമണകരണം ആപുച്ഛാമീ’’തിപി ‘‘അയം സമണോ ഹോതുകാമോ’’തിപി ‘‘അയം പബ്ബജിതുകാമോ’’തിപി വത്തും വട്ടതിയേവ. സചേ സഭാഗട്ഠാനം ഹോതി, ദസ വാ വീസതി വാ തിംസം വാ ഭിക്ഖൂ വസന്തീതി പരിച്ഛേദോ പഞ്ഞായതി, തേസം ഠിതോകാസം വാ നിസിന്നോകാസം വാ ഗന്ത്വാപി പുരിമനയേനേവ ആപുച്ഛിതബ്ബം. പബ്ബജ്ജാപേക്ഖം വിനാവ ദഹരഭിക്ഖൂ വാ സാമണേരേ വാ പേസേത്വാപി ‘‘ഏകോ, ഭന്തേ, പബ്ബജ്ജാപേക്ഖോ അത്ഥി, തസ്സ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛാമാ’’തിആദിനാ നയേന ആപുച്ഛാപേതും വട്ടതി. സചേ കേചി ഭിക്ഖൂ സേനാസനം വാ ഗുമ്ബാദീനി വാ പവിസിത്വാ നിദ്ദായന്തി വാ സമണധമ്മം വാ കരോന്തി, ആപുച്ഛകാ ച പരിയേസന്താപി അദിസ്വാ ‘‘സബ്ബേ ആപുച്ഛിതാ അമ്ഹേഹീ’’തി സഞ്ഞിനോ ഹോന്തി, പബ്ബജ്ജാ നാമ ലഹുകകമ്മം, തസ്മാ പബ്ബജിതോ സുപബ്ബജിതോ, പബ്ബാജേന്തസ്സപി അനാപത്തി.

സചേ പന വിഹാരോ മഹാ ഹോതി അനേകഭിക്ഖുസഹസ്സാവാസോ, സബ്ബേ ഭിക്ഖൂ സന്നിപാതാപേതുമ്പി ദുക്കരം, പഗേവ പടിപാടിയാ ആപുച്ഛിതും, ഖണ്ഡസീമായ വാ ഠത്വാ നദീസമുദ്ദാദീനി വാ ഗന്ത്വാ പബ്ബാജേതബ്ബോ. യോ പന നവമുണ്ഡോ വാ ഹോതി വിബ്ഭന്തകോ വാ നിഗണ്ഠാദീസു അഞ്ഞതരോ വാ ദ്വങ്ഗുലകേസോ വാ ഊനദ്വങ്ഗുലകേസോ വാ, തസ്സ കേസച്ഛേദനകിച്ചം നത്ഥി, തസ്മാ ഭണ്ഡുകമ്മം അനാപുച്ഛിത്വാപി താദിസം പബ്ബാജേതും വട്ടതി. ദ്വങ്ഗുലാതിരിത്തകേസോ പന യോ ഹോതി അന്തമസോ ഏകസിഖാമത്തധരോപി, സോ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛിത്വാവ പബ്ബാജേതബ്ബോ.

൧൪൫. ഏവം ആപുച്ഛിത്വാ പബ്ബാജേന്തേന ച പരിപുണ്ണപത്തചീവരോവ പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ തസ്സ നത്ഥി, യാചിതകേനപി പത്തചീവരേന പബ്ബാജേതും വട്ടതി, സഭാഗട്ഠാനേ വിസ്സാസേന ഗഹേത്വാപി പബ്ബാജേതും വട്ടതി. സചേ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൧൮) പന അപക്കം പത്തം ചീവരൂപഗാനി ച വത്ഥാനി ഗഹേത്വാ ആഗതോ ഹോതി, യാവ പത്തോ പച്ചതി, ചീവരാനി ച കരീയന്തി, താവ വിഹാരേ വസന്തസ്സ അനാമട്ഠപിണ്ഡപാതം ദാതും വട്ടതി, ഥാലകേസു ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. പുരേഭത്തം സാമണേരഭാഗസമകോ ആമിസഭാഗോ ദാതും വട്ടതി, സേനാസനഗ്ഗാഹോ പന സലാകഭത്തഉദ്ദേസഭത്തനിമന്തനാദീനി ച ന വട്ടന്തി. പച്ഛാഭത്തമ്പി സാമണേരഭാഗസമോ തേലതണ്ഡുലമധുഫാണിതാദിഭേസജ്ജഭാഗോ വട്ടതി. സചേ ഗിലാനോ ഹോതി, ഭേസജ്ജമസ്സ കാതും വട്ടതി, സാമണേരസ്സ വിയ സബ്ബം പടിജഗ്ഗനകമ്മം. ഉപസമ്പദാപേക്ഖം പന യാചിതകേന പത്തചീവരേന ഉപസമ്പാദേതും ന വട്ടതി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, യാചിതകേന പത്തചീവരേന ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ, യോ ഉപസമ്പാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൧൮) വുത്തം. തസ്മാ സോ പരിപുണ്ണപത്തചീവരോയേവ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ. സചേ തസ്സ നത്ഥി, ആചരിയുപജ്ഝായാ ചസ്സ ദാതുകാമാ ഹോന്തി, അഞ്ഞേ വാ ഭിക്ഖൂ നിരപേക്ഖേഹി നിസ്സജ്ജിത്വാ അധിട്ഠാനുപഗം പത്തചീവരം ദാതബ്ബം. യാചിതകേന പന പത്തേന വാ ചീവരേന വാ ഉപസമ്പാദേന്തസ്സേവ ആപത്തി ഹോതി, കമ്മം പന ന കുപ്പതി.

൧൪൬. പരിപുണ്ണപത്തചീവരം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൪) പബ്ബാജേന്തേനപി സചേ ഓകാസോ ഹോതി, സയം പബ്ബാജേതബ്ബോ. സചേ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീഹി ബ്യാവടോ ഹോതി, ഓകാസം ന ലഭതി, ഏകോ ദഹരഭിക്ഖു വത്തബ്ബോ ‘‘ഏതം പബ്ബാജേഹീ’’തി. അവുത്തോപി ചേ ദഹരഭിക്ഖു ഉപജ്ഝായം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബാജേതി, വട്ടതി. സചേ ദഹരഭിക്ഖു നത്ഥി, സാമണേരോപി വത്തബ്ബോ ‘‘ഏതം ഖണ്ഡസീമം നേത്വാ പബ്ബാജേത്വാ കാസായാനി അച്ഛാദേത്വാ ഏഹീ’’തി. സരണാനി പന സയം ദാതബ്ബാനി. ഏവം ഭിക്ഖുനാവ പബ്ബാജിതോ ഹോതി. പുരിസഞ്ഹി ഭിക്ഖുതോ അഞ്ഞോ പബ്ബാജേതും ന ലഭതി, മാതുഗാമം ഭിക്ഖുനീതോ അഞ്ഞോ, സാമണേരോ പന സാമണേരീ വാ ആണത്തിയാ കാസായാനി ദാതും ലഭന്തി, കേസോരോപനം യേന കേനചി കതം സുകതം.

സചേ പന ഭബ്ബരൂപോ ഹോതി സഹേതുകോ ഞാതോ യസസ്സീ കുലപുത്തോ, ഓകാസം കത്വാപി സയമേവ പബ്ബാജേതബ്ബോ, ‘‘മത്തികാമുട്ഠിം ഗഹേത്വാ നഹായിത്വാ ആഗച്ഛാഹീ’’തി ച ന പന വിസ്സജ്ജേതബ്ബോ. പബ്ബജിതുകാമാനഞ്ഹി പഠമം ബലവഉസ്സാഹോ ഹോതി, പച്ഛാ പന കാസായാനി ച കേസഹരണസത്ഥകഞ്ച ദിസ്വാ ഉത്രസന്തി, ഏത്തോയേവ പലായന്തി, തസ്മാ സയമേവ നഹാനതിത്ഥം നേത്വാ സചേ നാതിദഹരോ, ‘‘നഹാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, കേസാ പനസ്സ സയമേവ മത്തികം ഗഹേത്വാ ധോവിതബ്ബാ. ദഹരകുമാരകോ പന സയം ഉദകം ഓതരിത്വാ ഗോമയമത്തികാഹി ഘംസിത്വാ നഹാപേതബ്ബോ. സചേപിസ്സ കച്ഛു വാ പിളകാ വാ ഹോന്തി, യഥാ മാതാ പുത്തം ന ജിഗുച്ഛതി, ഏവമേവം അജിഗുച്ഛന്തേന സാധുകം ഹത്ഥപാദതോ ച സീസതോ ച പട്ഠായ ഘംസിത്വാ ഘംസിത്വാ നഹാപേതബ്ബോ. കസ്മാ? ഏത്തകേന ഹി ഉപകാരേന കുലപുത്താ ആചരിയുപജ്ഝായേസു ച സാസനേ ച ബലവസിനേഹാ തിബ്ബഗാരവാ അനിവത്തിധമ്മാ ഹോന്തി, ഉപ്പന്നം അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ ഥേരഭാവം പാപുണന്തി, കതഞ്ഞുകതവേദിനോ ഹോന്തി.

ഏവം നഹാപനകാലേ പന കേസമസ്സും ഓരോപനകാലേ വാ ‘‘ത്വം ഞാതോ യസസ്സീ, ഇദാനി മയം തം നിസ്സായ പച്ചയേഹി ന കിലമിസ്സാമാ’’തി ന വത്തബ്ബോ, അഞ്ഞാപി അനിയ്യാനികകഥാ ന വത്തബ്ബാ, അഥ ഖ്വസ്സ ‘‘ആവുസോ, സുട്ഠു ഉപധാരേഹി, സതിം ഉപട്ഠാപേഹീ’’തി വത്വാ തചപഞ്ചകകമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ആചിക്ഖന്തേന ച വണ്ണസണ്ഠാനഗന്ധാസയോകാസവസേന അസുചിജേഗുച്ഛപടിക്കൂലഭാവം നിജ്ജീവനിസ്സത്തഭാവം വാ പാകടം കരോന്തേന ആചിക്ഖിതബ്ബം. സചേ ഹി സോ പുബ്ബേ മദ്ദിതസങ്ഖാരോ ഹോതി ഭാവിതഭാവനോ കണ്ടകവേധാപേക്ഖോ വിയ പരിപക്കഗണ്ഡോ സൂരിയുഗ്ഗമനാപേക്ഖം വിയ ച പരിണതപദുമം, അഥസ്സ ആരദ്ധമത്തേ കമ്മട്ഠാനം മനസികാരേ ഇന്ദാസനി വിയ പബ്ബതേ കിലേസപബ്ബതേ ചുണ്ണയമാനംയേവ ഞാണം പവത്തതി, ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണാതി. യേ ഹി കേചി ഖുരഗ്ഗേ അരഹത്തം പത്താ, സബ്ബേ തേ ഏവരൂപം സവനം ലഭിത്വാ കല്യാണമിത്തേന ആചരിയേന ദിന്നനയം നിസ്സായ, നോ അനിസ്സായ. തസ്മാസ്സ ആദിതോവ ഏവരൂപീ കഥാ കഥേതബ്ബാതി.

കേസേസു പന ഓരോപിതേസു ഹലിദ്ദിചുണ്ണേന വാ ഗന്ധചുണ്ണേന വാ സീസഞ്ച സരീരഞ്ച ഉബ്ബട്ടേത്വാ ഗിഹിഗന്ധം അപനേത്വാ കാസായാനി തിക്ഖത്തും വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ സകിം വാ പടിഗ്ഗാഹാപേതബ്ബോ. അഥാപിസ്സ ഹത്ഥേ അദത്വാ ആചരിയോ വാ ഉപജ്ഝായോ വാ സയമേവ അച്ഛാദേതി, വട്ടതി. സചേ അഞ്ഞം ദഹരം വാ സാമണേരം വാ ഉപാസകം വാ ആണാപേതി ‘‘ആവുസോ, ഏതാനി കാസായാനി ഗഹേത്വാ ഏതം അച്ഛാദേഹീ’’തി, തഞ്ഞേവ വാ ആണാപേതി ‘‘ഏതാനി ഗഹേത്വാ അച്ഛാദേഹീ’’തി, സബ്ബം തം വട്ടതി, സബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാവ ദിന്നം ഹോതി. യം പന നിവാസനം വാ പാരുപനം വാ അനാണത്തിയാ നിവാസേതി വാ പാരുപതി വാ, തം അപനേത്വാ പുന ദാതബ്ബം. ഭിക്ഖുനാ ഹി സഹത്ഥേന വാ ആണത്തിയാ വാ ദിന്നമേവ കാസായം വട്ടതി, അദിന്നം ന വട്ടതി. സചേപി തസ്സേവ സന്തകം ഹോതി, കോ പന വാദോ ഉപജ്ഝായമൂലകേ.

൧൪൭. ഏവം പന ദിന്നാനി കാസായാനി അച്ഛാദാപേത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ യേ തത്ഥ സന്നിപതിതാ ഭിക്ഖൂ, തേസം പാദേ വന്ദാപേത്വാ അഥ സരണഗഹണത്ഥം ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ‘‘ഏവം വദേഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, ‘‘യമഹം വദാമി, തം വദേഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. അഥസ്സ ഉപജ്ഝായേന വാ ആചരിയേന വാ ‘‘ബുദ്ധം സരണം ഗച്ഛാമീ’’തിആദിനാ നയേന സരണാനി ദാതബ്ബാനി യഥാവുത്തപടിപാടിയാവ, ന ഉപ്പടിപാടിയാ. സചേ ഹി ഏകപദമ്പി ഏകക്ഖരമ്പി ഉപ്പടിപാടിയാ ദേതി, ബുദ്ധം സരണംയേവ വാ തിക്ഖത്തും ദത്വാ പുന ഇതരേസു ഏകേകം തിക്ഖത്തും ദേതി, അദിന്നാനി ഹോന്തി സരണാനി.

ഇമഞ്ച പന സരണഗമനുപസമ്പദം പടിക്ഖിപിത്വാ അനുഞ്ഞാതഉപസമ്പദാ ഏകതോസുദ്ധിയാ വട്ടതി, സാമണേരപബ്ബജ്ജാ പന ഉഭതോസുദ്ധിയാവ വട്ടതി, നോ ഏകതോസുദ്ധിയാ. തസ്മാ ഉപസമ്പദായ സചേ ആചരിയോ ഞത്തിദോസഞ്ചേവ കമ്മവാചാദോസഞ്ച വജ്ജേത്വാ കമ്മം കരോതി, സുകതം ഹോതി. പബ്ബജ്ജായ പന ഇമാനി തീണി സരണാനി ബു-കാര ധ-കാരാദീനം ബ്യഞ്ജനാനം ഠാനകരണസമ്പദം അഹാപേന്തേന ആചരിയേനപി അന്തേവാസികേനപി വത്തബ്ബാനി. സചേ ആചരിയോ വത്തും സക്കോതി, അന്തേവാസികോ ന സക്കോതി, അന്തേവാസികോ വാ സക്കോതി, ആചരിയോ ന സക്കോതി, ഉഭോപി വാ ന സക്കോന്തി, ന വട്ടതി. സചേ പന ഉഭോപി സക്കോന്തി, വട്ടതി. ഇമാനി ച പന ദദമാനേന ‘‘ബുദ്ധം സരണം ഗച്ഛാമീ’’തി ഏവം ഏകസമ്ബന്ധാനി അനുനാസികന്താനി വാ കത്വാ ദാതബ്ബാനി, ‘‘ബുദ്ധമ സരണമ ഗച്ഛാമീ’’തി ഏവം വിച്ഛിന്ദിത്വാ മകാരന്താനി വാ കത്വാ ദാതബ്ബാനി. അന്ധകട്ഠകഥായം ‘‘നാമം സാവേത്വാ ‘അഹം, ഭന്തേ, ബുദ്ധരക്ഖിതോ യാവജീവം ബുദ്ധം സരണം ഗച്ഛാമീ’’തി വുത്തം, തം ഏകട്ഠകഥായമ്പി നത്ഥി, പാളിയമ്പി ന വുത്തം, തേസം രുചിമത്തമേവ, തസ്മാ ന ഗഹേതബ്ബം. ന ഹി തഥാ അവദന്തസ്സ സരണം കുപ്പതി. ഏത്താവതാ ച സാമണേരഭൂമിയം പതിട്ഠിതോ ഹോതി.

൧൪൮. സചേ പനേസ ഗതിമാ ഹോതി പണ്ഡിതജാതികോ, അഥസ്സ തസ്മിംയേവ ഠാനേ സിക്ഖാപദാനി ഉദ്ദിസിതബ്ബാനി. കഥം? യഥാ ഭഗവതാ ഉദ്ദിട്ഠാനി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാമണേരാനം ദസ സിക്ഖാപദാനി, തേസു ച സാമണേരേഹി സിക്ഖിതും. പാണാതിപാതാ വേരമണി, അദിന്നാദാനാ വേരമണി, അബ്രഹ്മചരിയാ വേരമണി, മുസാവാദാ വേരമണി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണി, വികാലഭോജനാ വേരമണി, നച്ചഗീതവാദിത വിസൂകദസ്സനാ വേരമണി, മാലാഗന്ധ വിലേപന ധാരണ മണ്ഡന വിഭൂസനട്ഠാനാ വേരമണി, ഉച്ചാസയനമഹാസയനാ വേരമണി, ജാതരൂപരജതപടിഗ്ഗഹണാ വേരമണീ’’തി (മഹാവ. ൧൦൬).

അന്ധകട്ഠകഥായം പന ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമോ യാവജീവം പാണാതിപാതാ വേരമണിസിക്ഖാപദം സമാദിയാമീ’’തി ഏവം സരണദാനം വിയ സിക്ഖാപദദാനമ്പി വുത്തം, തം നേവ പാളിയം, ന അട്ഠകഥാസു അത്ഥി, തസ്മാ യഥാപാളിയാവ ഉദ്ദിസിതബ്ബാനി. പബ്ബജ്ജാ ഹി സരണഗമനേഹേവ സിദ്ധാ, സിക്ഖാപദാനി പന കേവലം സിക്ഖാപദപൂരണത്ഥം ജാനിതബ്ബാനി, തസ്മാ പാളിയാ ആഗതനയേനേവ ഉഗ്ഗഹേതും അസക്കോന്തസ്സ യായ കായചി ഭാസായ അത്ഥവസേനപി ആചിക്ഖിതും വട്ടതി. യാവ പന അത്തനാ സിക്ഖിതബ്ബസിക്ഖാപദാനി ന ജാനാതി, സങ്ഘാടിപത്തചീവരധാരണട്ഠാനനിസജ്ജാദീസു പാനഭോജനാദിവിധിമ്ഹി ച ന കുസലോ ഹോതി, താവ ഭോജനസാലം വാ സലാകഭാജനട്ഠാനം വാ അഞ്ഞം വാ തഥാരൂപട്ഠാനം ന പേസേതബ്ബോ, സന്തികാവചരോയേവ കാതബ്ബോ, ബാലദാരകോ വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബോ, സബ്ബമസ്സ കപ്പിയാകപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബം, നിവാസനപാരുപനാദീസു അഭിസമാചാരികേസു വിനേതബ്ബോ. തേനപി –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം സാമണേരം നാസേതും. പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, അബ്രഹ്മചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, മജ്ജപായീ ഹോതി, ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൧൦൮) –

ഏവം വുത്താനി ദസ നാസനങ്ഗാനി ആരകാ പരിവജ്ജേത്വാ ആഭിസമാചാരികം പരിപൂരേന്തേന ദസവിധേ സീലേ സാധുകം സിക്ഖിതബ്ബം.

൧൪൯. യോ പന (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൮) പാണാതിപാതാദീസു ദസസു നാസനങ്ഗേസു ഏകമ്പി കമ്മം കരോതി, സോ ലിങ്ഗനാസനായ നാസേതബ്ബോ. തീസു ഹി നാസനാസു ലിങ്ഗനാസനായേവ ഇധാധിപ്പേതാ. യഥാ ച ഭിക്ഖൂനം പാണാതിപാതാദീസു താ താ ആപത്തിയോ ഹോന്തി, ന തഥാ സാമണേരാനം. സാമണേരോ ഹി കുന്ഥ കിപില്ലികമ്പി മാരേത്വാ മങ്ഗുലണ്ഡകമ്പി ഭിന്ദിത്വാ നാസേതബ്ബതംയേവ പാപുണാതി, താവദേവസ്സ സരണഗമനാനി ച ഉപജ്ഝായഗ്ഗഹണഞ്ച സേനാസനഗ്ഗാഹോ ച പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, സങ്ഘലാഭം ന ലഭതി, ലിങ്ഗമത്തമേവ ഏകം അവസിട്ഠം ഹോതി. സോ സചേ ആകിണ്ണദോസോവ ഹോതി, ആയതിം സംവരേ ന തിട്ഠതി, നിക്കഡ്ഢിതബ്ബോ. അഥ സഹസാ വിരജ്ഝിത്വാ ‘‘ദുട്ഠു മയാ കത’’ന്തി പുന സംവരേ ഠാതുകാമോ ഹോതി, ലിങ്ഗനാസനകിച്ചം നത്ഥി, യഥാനിവത്ഥപാരുതസ്സേവ സരണാനി ദാതബ്ബാനി, ഉപജ്ഝായോ ദാതബ്ബോ. സിക്ഖാപദാനി പന സരണഗമനേനേവ ഇജ്ഝന്തി. സാമണേരാനഞ്ഹി സരണഗമനം ഭിക്ഖൂനം ഉപസമ്പദകമ്മവാചാസദിസം, തസ്മാ ഭിക്ഖൂനം വിയ ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം ഇമിനാപി ദസ സീലാനി സമാദിന്നാനേവ ഹോന്തി, ഏവം സന്തേപി ദള്ഹീകരണത്ഥം ആയതിം സംവരേ പതിട്ഠാപനത്ഥം പുന ദാതബ്ബാനി. സചേ പുരിമികായ പുന സരണാനി ഗഹിതാനി, പച്ഛിമികായ വസ്സാവാസികം ലച്ഛതി. സചേ പച്ഛിമികായ ഗഹിതാനി, സങ്ഘേന അപലോകേത്വാ ലാഭോ ദാതബ്ബോ. അദിന്നാദാനേ തിണസലാകമത്തേനപി വത്ഥുനാ, അബ്രഹ്മചരിയേ തീസു മഗ്ഗേസു യത്ഥ കത്ഥചി വിപ്പടിപത്തിയാ, മുസാവാദേ ഹസാധിപ്പായതായപി മുസാ ഭണിതേ അസ്സമണോ ഹോതി, നാസേതബ്ബതം ആപജ്ജതി, മജ്ജപാനേ പന ഭിക്ഖുനോ അജാനിത്വാപി ബീജതോ പട്ഠായ മജ്ജം പിവന്തസ്സ പാചിത്തിയം. സാമണേരോ ജാനിത്വാ പിവന്തോവ സീലഭേദം ആപജ്ജതി, ന അജാനിത്വാ. യാനി പനസ്സ ഇതരാനി പഞ്ച സിക്ഖാപദാനി, ഏതേസു ഭിന്നേസു ന നാസേതബ്ബോ, ദണ്ഡകമ്മം കാതബ്ബം. സിക്ഖാപദേ പന പുന ദിന്നേപി അദിന്നേപി വട്ടതി, ദണ്ഡകമ്മേന പന പീളേത്വാ ആയതിം സംവരേ ഠപനത്ഥായ ദാതബ്ബമേവ.

അവണ്ണഭാസനേ പന ‘‘അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തിആദീനം പടിപക്ഖവസേന ബുദ്ധസ്സ വാ ‘‘സ്വാക്ഖാതോ’’തിആദീനം പടിപക്ഖവസേന ധമ്മസ്സ വാ ‘‘സുപ്പടിപന്നോ’’തിആദീനം പടിപക്ഖവസേന സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസന്തോ രതനത്തയം നിന്ദന്തോ ഗരഹന്തോ ആചരിയുപജ്ഝായാദീഹി ‘‘മാ ഏവം അവചാ’’തി അവണ്ണഭാസനേ ആദീനവം ദസ്സേത്വാ നിവാരേതബ്ബോ. ‘‘സചേ യാവതതിയം വുച്ചമാനോ ന ഓരമതി, കണ്ടകനാസനായ നാസേതബ്ബോ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന ‘‘സചേ ഏവം വുച്ചമാനോ തം ലദ്ധിം നിസ്സജ്ജതി, ദണ്ഡകമ്മം കാരേത്വാ അച്ചയം ദേസാപേതബ്ബോ. സചേ ന നിസ്സജ്ജതി, തഥേവ ആദായ പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠതി, ലിങ്ഗനാസനായ നാസേതബ്ബോ’’തി വുത്തം, തം യുത്തം. അയമേവ ഹി നാസനാ ഇധാധിപ്പേതാതി. മിച്ഛാദിട്ഠികേപി ഏസേവ നയോ. സസ്സതുച്ഛേദാനഞ്ഹി അഞ്ഞതരദിട്ഠികോ സചേ ആചരിയാദീഹി ഓവദിയമാനോ നിസ്സജ്ജതി, ദണ്ഡകമ്മം കാരേത്വാ അച്ചയം ദേസാപേതബ്ബോ, അപടിനിസ്സജ്ജന്തോവ നാസേതബ്ബോ. ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ചേത്ഥ കാമം അബ്രഹ്മചാരിഗ്ഗഹണേന ഗഹിതോവ, അബ്രഹ്മചാരിം പന ആയതിം സംവരേ ഠാതുകാമം സരണാനി ദത്വാ ഉപസമ്പാദേതും വട്ടതി. ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ആയതിം സംവരേ ഠാതുകാമോപി പബ്ബജ്ജമ്പി ന ലഭതി, പഗേവ ഉപസമ്പദന്തി ഏതമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘ഭിക്ഖുനീദൂസകോ’’തി ഇദം വിസും ദസമം അങ്ഗം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൫൦. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ സാമണേരസ്സ ദണ്ഡകമ്മം കാതും. ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂനം അവാസായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി, പരിഭാസതി, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂഹി ഭേദേതീ’’തി (മഹാവ. ൧൦൭) ‘‘വചനതോ പന ഇമാനി പഞ്ച അങ്ഗാനി, സിക്ഖാപദേസു ച പച്ഛിമാനി വികാലഭോജനാദീനി പഞ്ചാതി ദസ ദണ്ഡകമ്മവത്ഥൂനി. കിംപനേത്ഥ ദണ്ഡകമ്മം കത്തബ്ബ’’ന്തി? ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യത്ഥ വാ വസതി, യത്ഥ വാ പടിക്കമതി, തത്ഥ ആവരണം കാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൧൦൭) വചനതോ യത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൭) വസതി വാ പവിസതി വാ, തത്ഥ ആവരണം കാതബ്ബം ‘‘മാ ഇധ പവിസാ’’തി. ഉഭയേനപി അത്തനോ പരിവേണഞ്ച വസ്സഗ്ഗേന പത്തസേനാസനഞ്ച വുത്തം. തസ്മാ ന സബ്ബോ സങ്ഘാരാമോ ആവരണം കാതബ്ബോ, കരോന്തോ ച ദുക്കടം ആപജ്ജതി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബോ സങ്ഘാരാമോ ആവരണം കാതബ്ബോ, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ. ന ച മുഖദ്വാരികോ ആഹാരോ ആവരണം കാതബ്ബോ, കരോന്തോ ച ദുക്കടം ആപജ്ജതി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മുഖദ്വാരികോ ആഹാരോ ആവരണം കാതബ്ബോ, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ. തസ്മാ ‘‘അജ്ജ മാ ഖാദ മാ ഭുഞ്ജാ’’തി വദതോപി ‘‘ആഹാരമ്പി നിവാരേസ്സാമീ’’തി പത്തചീവരം അന്തോ നിക്ഖിപതോപി സബ്ബപയോഗേസു ദുക്കടം. അനാചാരസ്സ പന ദുബ്ബചസാമണേരസ്സ ദണ്ഡകമ്മം കത്വാ യാഗും വാ ഭത്തം വാ പത്തചീവരം വാ ദസ്സേത്വാ ‘‘ഏത്തകേ നാമ ദണ്ഡകമ്മേ ആഹടേ ഇദം ലച്ഛസീ’’തി വത്തും വട്ടതി. ഭഗവതാ ഹി ആവരണമേവ ദണ്ഡകമ്മം വുത്തം. ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി പന ‘‘അപരാധാനുരൂപം ഉദകദാരുവാലികാദീനം ആഹരാപനമ്പി കാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, തസ്മാ തമ്പി കാതബ്ബം, തഞ്ച ഖോ ‘‘ഓരമിസ്സതി വിരമിസ്സതീ’’തി അനുകമ്പായ, ന ‘‘നസ്സിസ്സതി വിബ്ഭമിസ്സതീ’’തിആദിനയപ്പവത്തേന പാപജ്ഝാസയേന. ‘‘ദണ്ഡകമ്മം കരോമീ’’തി ച ഉണ്ഹപാസാണേ വാ നിപജ്ജാപേതും പാസാണിട്ഠകാദീനി വാ സീസേ നിക്ഖിപാപേതും ഉദകം വാ പവേസേതും ന വട്ടതി.

ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാപി ദണ്ഡകമ്മം ന കാരേതബ്ബം ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ ആവരണം കാതബ്ബം, യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൦൮) വചനതോ. ഏത്ഥ പന ‘‘തുമ്ഹാകം സാമണേരസ്സ അയം നാമ അപരാധോ, ദണ്ഡകമ്മമസ്സ കരോഥാ’’തി തിക്ഖത്തും വുത്തേ സചേ സോ ഉപജ്ഝായോ ദണ്ഡകമ്മം ന കരോതി, സയം കാതും വട്ടതി. സചേപി ആദിതോ ഉപജ്ഝായോ വദതി ‘‘മയ്ഹം സാമണേരാനം ദോസേ സതി തുമ്ഹേ ദണ്ഡകമ്മം കരോഥാ’’തി, കാതും വട്ടതിയേവ. യഥാ ച സാമണേരാനം, ഏവം സദ്ധിവിഹാരികന്തേവാസികാനമ്പി ദണ്ഡകമ്മം കാതും വട്ടതി, അഞ്ഞേസം പന പരിസാ ന അപലാളേതബ്ബാ, അപലാളേന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞസ്സ പരിസാ അപലാളേതബ്ബാ, യോ അപലാളേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൦൮) വചനതോ. തസ്മാ ‘‘തുമ്ഹാകം പത്തം ദേമ, ചീവരം ദേമാ’’തി അത്തനോ ഉപട്ഠാനകരണത്ഥം സങ്ഗണ്ഹിത്വാ സാമണേരാ വാ ഹോന്തു ഉപസമ്പന്നാ വാ, അന്തമസോ ദുസ്സീലഭിക്ഖുസ്സപി പരസ്സ പരിസഭൂതേ ഭിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹിതും ന വട്ടതി, ആദീനവം പന വത്തും വട്ടതി ‘‘തയാ നഹായിതും ആഗതേന ഗൂഥമക്ഖനം വിയ കതം ദുസ്സീലം നിസ്സായ വിഹരന്തേനാ’’തി. സചേ സോ സയമേവ ജാനിത്വാ ഉപജ്ഝം വാ നിസ്സയം വാ യാചതി, ദാതും വട്ടതി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

പബ്ബജ്ജാവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.