൨൩. നിസ്സയവിനിച്ഛയകഥാ

൧൫൧. നിസ്സയോതി ഏത്ഥ പന അയം നിസ്സയോ നാമ കേന ദാതബ്ബോ, കേന ന ദാതബ്ബോ, കസ്സ ദാതബ്ബോ, കസ്സ ന ദാതബ്ബോ, കഥം ഗഹിതോ ഹോതി, കഥം പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, നിസ്സായ കേന വസിതബ്ബം, കേന ച ന വസിതബ്ബന്തി? തത്ഥ കേന ദാതബ്ബോ, കേന ന ദാതബ്ബോതി ഏത്ഥ താവ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന ദസവസ്സേന വാ അതിരേകദസവസ്സേന വാ ഉപസമ്പാദേതും, നിസ്സയം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൭൬, ൮൨) ച വചനതോ യോ ബ്യത്തോ ഹോതി പടിബലോ ഉപസമ്പദായ ദസവസ്സോ വാ അതിരേകദസവസ്സോ വാ, തേന ദാതബ്ബോ, ഇതരേന ന ദാതബ്ബോ. സചേ ദേതി, ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

ഏത്ഥ (പാചി. അട്ഠ. ൧൪൫-൧൪൭) ച ‘‘ബ്യത്തോ’’തി ഇമിനാ പരിസുപട്ഠാപകബഹുസ്സുതോ വേദിതബ്ബോ. പരിസുപട്ഠാപകേന ഹി സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പരിസം അഭിവിനയേ വിനേതും ദ്വേ വിഭങ്ഗാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ, അസക്കോന്തേന തീഹി ജനേഹി സദ്ധിം പരിവത്തനക്ഖമാ കാതബ്ബാ, കമ്മാകമ്മഞ്ച ഖന്ധകവത്തഞ്ച ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം, പരിസായ പന അഭിധമ്മേ വിനയനത്ഥം സചേ മജ്ഝിമഭാണകോ ഹോതി, മൂലപണ്ണാസകോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ദീഘഭാണകേന മഹാവഗ്ഗോ, സംയുത്തഭാണകേന ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാ മഹാവഗ്ഗോ വാ, അങ്ഗുത്തരഭാണകേന ഹേട്ഠാ വാ ഉപരി വാ ഉപഡ്ഢനികായോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, അസക്കോന്തേന തികനിപാതതോ പട്ഠായ ഉഗ്ഗഹേതുമ്പി വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഏകം ഗണ്ഹന്തേന ചതുക്കനിപാതം വാ പഞ്ചകനിപാതം വാ ഉഗ്ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ജാതകഭാണകേന സാട്ഠകഥം ജാതകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം, തതോ ഓരം ന വട്ടതി. ‘‘ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ഉഗ്ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തതോ തതോ സമുച്ചയം കത്വാ മൂലപണ്ണാസകമത്തം വട്ടതി, ‘‘ന വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദട്ഠകഥായം പടിക്ഖിത്തം, ഇതരാസു വിചാരണായേവ നത്ഥി. അഭിധമ്മേ കിഞ്ചി ഗഹേതബ്ബന്തി ന വുത്തം. യസ്സ പന സാട്ഠകഥമ്പി വിനയപിടകം അഭിധമ്മപിടകഞ്ച പഗുണം, സുത്തന്തേ ച വുത്തപ്പകാരോ ഗന്ഥോ നത്ഥി, പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ന ലഭതി. യേന പന സുത്തന്തതോ ച വിനയതോ ച വുത്തപ്പമാണോ ഗന്ഥോ ഉഗ്ഗഹിതോ, അയം പരിസുപട്ഠാകോ ബഹുസ്സുതോവ ഹോതി, ദിസാപാമോക്ഖോ യേനകാമംഗമോ പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ലഭതി, അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ ‘‘ബ്യത്തോ’’തി അധിപ്പേതോ.

യോ പന അന്തേവാസിനോ വാ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ വാ ഗിലാനസ്സ സക്കോതി ഉപട്ഠാനാദീനി കാതും, അയം ഇധ ‘‘പടിബലോ’’തി അധിപ്പേതോ. യം പന വുത്തം –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. ന അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന അസേക്ഖേന സമാധിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന അസേക്ഖേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. അത്തനാ ന അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന പരം അസേക്ഖേ സീലക്ഖന്ധേ സമാദപേതാ. അത്തനാ ന അസേക്ഖേന സമാധിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന പരം അസേക്ഖേ സമാധിക്ഖന്ധേ സമാദപേതാ. അത്തനാ ന അസേക്ഖേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന പരം അസേക്ഖേ പഞ്ഞാക്ഖന്ധേ സമാദപേതാ. അത്തനാ ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന പരം അസേക്ഖേ വിമുത്തിക്ഖന്ധേ സമാദപേതാ. അത്തനാ ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന പരം അസേക്ഖേ വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേ സമാദപേതാ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. അസ്സദ്ധോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, മുട്ഠസ്സതി ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി, അപ്പസ്സുതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും വാ ഉപട്ഠാപേതും വാ, അനഭിരതം വൂപകാസേതും വാ വൂപകാസാപേതും വാ, ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം ധമ്മതോ വിനോദേതും, ആപത്തിം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ വുട്ഠാനം ന ജാനാതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ആഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായ സിക്ഖാപേതും, ആദിബ്രഹ്മചരിയകായ സിക്ഖായ വിനേതും, അഭിധമ്മേ വിനേതും, അഭിവിനയേ വിനേതും, ഉപ്പന്നം ദിട്ഠിഗതം ധമ്മതോ വിവേചേതും. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. ആപത്തിം ന ജാനാതി, അനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സ പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന ന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി ന സുവിഭത്താനി ന സുപ്പവത്തീനി ന സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. ആപത്തിം ന ജാനാതി, അനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഊനദസവസ്സോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തിആദി (മഹാവ. ൮൪). തമ്പി –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന ദസവസ്സേന വാ അതിരേകദസവസ്സേന വാ ഉപസമ്പാദേതും, നിസ്സയം ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൭൬, ൮൨) ച ഏവം സങ്ഖേപതോ വുത്തസ്സേവ ഉപജ്ഝായാചരിയലക്ഖണസ്സ വിത്ഥാരദസ്സനത്ഥം വുത്തം.

തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൮൪) കിഞ്ചി അയുത്തവസേന പടിക്ഖിത്തം, കിഞ്ചി ആപത്തിഅങ്ഗവസേന. തഥാ ഹി ‘‘ന അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേനാ’’തി ച ‘‘അത്തനാ ന അസേക്ഖേനാ’’തി ച ‘‘അസ്സദ്ധോ’’തി ച ആദീസു തീസു പഞ്ചകേസു അയുത്തവസേന പടിക്ഖേപോ കതോ, ന ആപത്തിഅങ്ഗവസേന. യോ ഹി അസേക്ഖേഹി സീലക്ഖന്ധാദീഹി അസമന്നാഗതോ പരേ ച തത്ഥ സമാദപേതും അസക്കോന്തോ അസ്സദ്ധിയാദിദോസയുത്തോവ ഹുത്വാ പരിസം പരിഹരതി, തസ്സ പരിസാ സീലാദീഹി പരിയായതിയേവ ന വഡ്ഢതി, തസ്മാ ‘‘തേന ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബ’’ന്തിആദി അയുത്തവസേന വുത്തം, ന ആപത്തിഅങ്ഗവസേന. ന ഹി ഖീണാസവസ്സേവ ഉപജ്ഝാചരിയഭാവോ ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോ, യദി തസ്സേവ അനുഞ്ഞാതോ അഭവിസ്സ, ‘‘സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതീ’’തിആദിം ന വദേയ്യ, യസ്മാ പന ഖീണാസവസ്സ പരിസാ സീലാദീഹി ന പരിഹായതി, തസ്മാ ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബ’’ന്തിആദി വുത്തം.

അധിസീലേ സീലവിപന്നോതിആദീസു പാരാജികഞ്ച സങ്ഘാദിസേസഞ്ച ആപന്നോ അധിസീലേ സീലവിപന്നോ നാമ. ഇതരേ പഞ്ചാപത്തിക്ഖന്ധേ ആപന്നോ അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ നാമ. സമ്മാദിട്ഠിം പഹായ അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ നാമ. യത്തകം സുതം പരിസം പരിഹരന്തസ്സ ഇച്ഛിതബ്ബം, തേന വിരഹിതത്താ അപ്പസ്സുതോ. യം തേന ജാനിതബ്ബം ആപത്താദി, തസ്സ അജാനനതോ ദുപ്പഞ്ഞോ. ഇമസ്മിം പഞ്ചകേ പുരിമാനി തീണി പദാനി അയുത്തവസേന വുത്താനി, പച്ഛിമാനി ദ്വേ ആപത്തിഅങ്ഗവസേന.

ആപത്തിം ന ജാനാതീതി ‘‘ഇദം നാമ മയാ കത’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ഇമം നാമ ആപത്തിം അയം ആപന്നോ’’തി ന ജാനാതി. വുട്ഠാനം ന ജാനാതീതി ‘‘വുട്ഠാനഗാമിനിതോ വാ ദേസനാഗാമിനിതോ വാ ആപത്തിതോ ഏവം നാമ വുട്ഠാനം ഹോതീ’’തി ന ജാനാതി. ഇമസ്മിഞ്ഹി പഞ്ചകേ പുരിമാനി ദ്വേ പദാനി അയുത്തവസേന വുത്താനി, പച്ഛിമാനി തീണി ആപത്തിഅങ്ഗവസേന.

ആഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായാതി ഖന്ധകവത്തേ വിനേതും ന പടിബലോ ഹോതീതി അത്ഥോ. ആദിബ്രഹ്മചരിയകായാതി സേക്ഖപണ്ണത്തിയം വിനേതും ന പടിബലോതി അത്ഥോ. അഭിധമ്മേതി നാമരൂപപരിച്ഛേദേ വിനേതും ന പടിബലോതി അത്ഥോ. അഭിവിനയേതി സകലേ വിനയപിടകേ വിനേതും ന പടിബലോതി അത്ഥോ. വിനേതും ന പടിബലോതി ച സബ്ബത്ഥ സിക്ഖാപേതും ന സക്കോതീതി അത്ഥോ. ധമ്മതോ വിവേചേതുന്തി ധമ്മേന കാരണേന വിസ്സജ്ജാപേതും. ഇമസ്മിം പഞ്ചകേ സബ്ബപദേസു ആപത്തി.

‘‘ആപത്തിം ന ജാനാതീ’’തിആദിപഞ്ചകസ്മിം വിത്ഥാരേനാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗേന സദ്ധിം. ന സ്വാഗതാനീതി ന സുട്ഠു ആഗതാനി. സുവിഭത്താനീതി സുട്ഠു വിഭത്താനി പദപച്ചാഭട്ഠസങ്കരദോസരഅതാനി. സുപ്പവത്തീനീതി പഗുണാനി വാചുഗ്ഗതാനി സുവിനിച്ഛിതാനി. സുത്തസോതി ഖന്ധകപരിവാരതോ ആഹരിതബ്ബസുത്തവസേന സുട്ഠു വിനിച്ഛിതാനി. അനുബ്യഞ്ജനസോതി അക്ഖരപദപാരിപൂരിയാ ച സുവിനിച്ഛിതാനി അഖണ്ഡാനി അവിപരീതക്ഖരാനി. ഏതേന അട്ഠകഥാ ദീപിതാ. അട്ഠകഥാതോ ഹി ഏസ വിനിച്ഛയോ ഹോതീതി. ഇമസ്മിം പഞ്ചകേപി സബ്ബപദേസു ആപത്തി. ഊനദസവസ്സപരിയോസാനപഞ്ചകേപി ഏസേവ നയോ. ഇതി ആദിതോ തയോ പഞ്ചകാ, ചതുത്ഥേ തീണി പദാനി, പഞ്ചമേ ദ്വേ പദാനീതി സബ്ബേപി ചത്താരോ പഞ്ചകാ അയുത്തവസേന വുത്താ, ചതുത്ഥേ പഞ്ചകേ ദ്വേ പദാനി, പഞ്ചമേ തീണി, ഛട്ഠസത്തമട്ഠമാ തയോ പഞ്ചകാതി സബ്ബേപി ചത്താരോ പഞ്ചകാ ആപത്തിഅങ്ഗവസേന വുത്താ.

സുക്കപക്ഖേ പന വുത്തവിപരിയായേന ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൮൪) അട്ഠ പഞ്ചകാ ആഗതായേവ. തത്ഥ സബ്ബത്ഥേവ അനാപത്തി.

൧൫൨. കസ്സ ദാതബ്ബോ, കസ്സ ന ദാതബ്ബോതി ഏത്ഥ പന യോ ലജ്ജീ ഹോതി, തസ്സ ദാതബ്ബോ. ഇതരസ്സ ന ദാതബ്ബോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അലജ്ജീനം നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൨൦) വചനതോ. നിസ്സായ വസന്തേനപി അലജ്ജീ നിസ്സായ ന വസിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അലജ്ജീനം നിസ്സായ വത്ഥബ്ബം, യോ വസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൨൦). ഏത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൨൦) ച അലജ്ജീനന്തി ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം, അലജ്ജിപുഗ്ഗലേ നിസ്സായ ന വസിതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. തസ്മാ നവം ഠാനം ഗതേന ‘‘ഏഹി, ഭിക്ഖു, നിസ്സയം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുച്ചമാനേനപി ചതൂഹപഞ്ചാഹം നിസ്സയദായകസ്സ ലജ്ജിഭാവം ഉപപരിക്ഖിത്വാ നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹപഞ്ചാഹം ആഗമേതും യാവ ഭിക്ഖുസഭാഗതം ജാനാമീ’’തി (മഹാവ. ൧൨൦) ഹി വുത്തം. സചേ ‘‘ഥേരോ ലജ്ജീ’’തി ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ സുത്വാ ആഗതദിവസേയേവ ഗഹേതുകാമോ ഹോതി, ഥേരോ പന ‘‘ആഗമേഹി താവ, വസന്തോ ജാനിസ്സസീ’’തി കതിപാഹം ആചാരം ഉപപരിക്ഖിത്വാ നിസ്സയം ദേതി, വട്ടതി, പകതിയാ നിസ്സയഗഹണട്ഠാനം ഗതേന പന തദഹേവ ഗഹേതബ്ബോ, ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥി. സചേ പഠമയാമേ ആചരിയസ്സ ഓകാസോ നത്ഥി, ഓകാസം അലഭന്തോ ‘‘പച്ചൂസസമയേ ഗഹേസ്സാമീ’’തി സയതി, അരുണം ഉഗ്ഗതമ്പി ന ജാനാതി, അനാപത്തി. സചേ പന ‘‘ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം അകത്വാ സയതി, അരുണുഗ്ഗമനേ ദുക്കടം. അഗതപുബ്ബം ഠാനം ഗതേന ദ്വേ തീണി ദിവസാനി വസിത്വാ ഗന്തുകാമേന അനിസ്സിതേന വസിതബ്ബം. ‘‘സത്താഹം വസിസ്സാമീ’’തി ആലയം കരോന്തേന പന നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ. സചേ ഥേരോ ‘‘കിം സത്താഹം വസന്തസ്സ നിസ്സയേനാ’’തി വദതി, പടിക്ഖിത്തകാലതോ പട്ഠായ ലദ്ധപരിഹാരോ ഹോതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നേന ഭിക്ഖുനാ നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന വത്ഥു’’ന്തി വചനതോ പന അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ സചേ അത്തനാ സദ്ധിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നം നിസ്സയദായകം ന ലഭതി, ഏവം നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന ബഹൂനിപി ദിവസാനി ഗന്തും വട്ടതി. സചേ പുബ്ബേ നിസ്സയം ഗഹേത്വാ വുത്ഥപുബ്ബം കിഞ്ചി ആവാസം പവിസതി, ഏകരത്തം വസന്തേനപി നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ. അന്തരാമഗ്ഗേ വിസ്സമന്തോ വാ സത്ഥം വാ പരിയേസന്തോ കതിപാഹം വസതി, അനാപത്തി. അന്തോവസ്സേ പന നിബദ്ധവാസം വസിതബ്ബം, നിസ്സയോ ച ഗഹേതബ്ബോ. നാവായ ഗച്ഛന്തസ്സ പന വസ്സാനേ ആഗതേപി നിസ്സയം അലഭന്തസ്സ അനാപത്തി. സചേ അന്തരാമഗ്ഗേ ഗിലാനോ ഹോതി, നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന വസിതും വട്ടതി.

ഗിലാനുപട്ഠാകോപി ഗിലാനേന യാചിയമാനോ അനിസ്സിതോ ഏവ വസിതും ലഭതി. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന വത്ഥും, അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനുപട്ഠാകേന ഭിക്ഖുനാ നിസ്സയം അലഭമാനേന യാചിയമാനേന അനിസ്സിതേന വത്ഥു’’ന്തി (മഹാവ. ൧൨൧). സചേ പന ‘‘യാചാഹി മ’’ന്തി വുച്ചമാനോപി ഗിലാനോ മാനേന ന യാചതി, ഗന്തബ്ബം.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ ഫാസുവിഹാരം സല്ലക്ഖേന്തേന നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന വത്ഥും ‘യദാ പതിരൂപോ നിസ്സയദായകോ ആഗച്ഛിസ്സതി, തദാ തസ്സ നിസ്സായ വസിസ്സാമീ’’’തി വചനതോ പന യത്ഥ വസന്തസ്സ സമഥവിപസ്സനാനം പടിലാഭവസേന ഫാസു ഹോതി, താദിസം ഫാസുവിഹാരം സല്ലക്ഖേന്തേന നിസ്സയം അലഭമാനേന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. ഇമഞ്ച പന പരിഹാരം നേവ സോതാപന്നോ, ന സകദാഗാമിഅനാഗാമിഅരഹന്തോ ലഭന്തി, ന ഥാമഗതസ്സ സമാധിനോ വാ വിപസ്സനായ വാ ലാഭീ, വിസ്സട്ഠകമ്മട്ഠാനേ പന ബാലപുഥുജ്ജനേ കഥാവ നത്ഥി. യസ്സ ഖോ പന സമഥോ വാ വിപസ്സനാ വാ തരുണാ ഹോതി, അയം ഇമം പരിഹാരം ലഭതി, പവാരണാസങ്ഗഹോപി ഏതസ്സേവ അനുഞ്ഞാതോ. തസ്മാ ഇമിനാ പുഗ്ഗലേന ആചരിയേ പവാരേത്വാ ഗതേപി ‘‘യദാ പതിരൂപോനിസ്സയദായകോ ആഗച്ഛിസ്സതി, തം നിസ്സായ വസിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ പുന യാവ ആസാള്ഹീപുണ്ണമാ, താവ അനിസ്സിതേന വത്ഥും വട്ടതി. സചേ പന ആസാള്ഹീമാസേ ആചരിയോ നാഗച്ഛതി, യത്ഥ നിസ്സയോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

൧൫൩. കഥം ഗഹിതോ ഹോതീതി ഏത്ഥ ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികേ താവ ഉപജ്ഝം ഗണ്ഹന്തേന ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ഉപജ്ഝായോ മേ, ഭന്തേ, ഹോഹീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം. ഏവം സദ്ധിവിഹാരികേന വുത്തേ സചേ ഉപജ്ഝായോ ‘‘സാഹൂ’’തി വാ ‘‘ലഹൂ’’തി വാ ‘‘ഓപായിക’’ന്തി വാ ‘‘പതിരൂപ’’ന്തി വാ ‘‘പാസാദികേന സമ്പാദേഹീ’’തി വാ കായേന വിഞ്ഞാപേതി, വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, കായേന വാചായ വിഞ്ഞാപേതി, ഗഹിതോ ഹോതി ഉപജ്ഝായോ. ഇദമേവ ഹേത്ഥ ഉപജ്ഝായഗ്ഗഹണം, യദിദം ഉപജ്ഝായസ്സ ഇമേസു പഞ്ചസു പദേസു യസ്സ കസ്സചി പദസ്സ വാചായ സാവനം കായേന വാ അത്ഥവിഞ്ഞാപനന്തി. കേചി പന ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛനം സന്ധായ വദന്തി, ന തം പമാണം. ആയാചനദാനമത്തേന ഹി ഗഹിതോ ഹോതി ഉപജ്ഝായോ, ന ഏത്ഥ സമ്പടിച്ഛനം അങ്ഗം. സദ്ധിവിഹാരികേനപി ന കേവലം ‘‘ഇമിനാ മേ പദേന ഉപജ്ഝായോ ഗഹിതോ’’തി ഞാതും വട്ടതി, ‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ ദാനി ഥേരോ മയ്ഹം ഭാരോ, അഹമ്പി ഥേരസ്സ ഭാരോ’’തി ഇദമ്പി ഞാതും വട്ടതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൬൪). വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ഉപജ്ഝായോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികമ്ഹി പുത്തചിത്തം ഉപട്ഠപേസ്സതി, സദ്ധിവിഹാരികോ ഉപജ്ഝായമ്ഹി പിതുചിത്തം ഉപട്ഠപേസ്സതി, ഏവം തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം സഗാരവാ സപ്പതിസ്സാ സഭാഗവുത്തിനോ വിഹരന്താ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സന്തീ’’തി (മഹാവ. ൬൫).

ആചരിയസ്സ സന്തികേ നിസ്സയഗ്ഗഹണേപി അയമേവ വിനിച്ഛയോ. അയം പനേത്ഥ വിസേസോ – ആചരിയസ്സ സന്തികേ നിസ്സയം ഗണ്ഹന്തേന ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ ‘‘ആചരിയോ മേ, ഭന്തേ, ഹോഹി, ആയസ്മതോ നിസ്സായ വച്ഛാമീ’’തി (മഹാവ. ൭൭) തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം, സേസം വുത്തനയമേവ.

൧൫൪. കഥം പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി ഏത്ഥ താവ ഉപജ്ഝായമ്ഹാ പഞ്ചഹാകാരേഹി നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധി വേദിതബ്ബാ, ആചരിയമ്ഹാ ഛഹി ആകാരേഹി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘പഞ്ചിമാ, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിയോ ഉപജ്ഝായമ്ഹാ. ഉപജ്ഝായോ പക്കന്തോ വാ ഹോതി, വിബ്ഭന്തോ വാ, കാലകതോ വാ, പക്ഖസങ്കന്തോ വാ, ആണത്തിയേവ പഞ്ചമീ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിയോ ഉപജ്ഝായമ്ഹാ.

ഛയിമാ, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിയോ ആചരിയമ്ഹാ. ആചരിയോ പക്കന്തോ വാ ഹോതി, വിബ്ഭന്തോ വാ, കാലകതോ വാ, പക്ഖസങ്കന്തോ വാ, ആണത്തിയേവ പഞ്ചമീ, ഉപജ്ഝായേന വാ സമോധാനഗതോ ഹോതി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിയോ ആചരിയമ്ഹാ’’തി (മഹാവ. ൮൩).

തത്രായം വിനിച്ഛയോ (മഹാവ. അട്ഠ. ൮൩) – പക്കന്തോതി ദിസം ഗതോ. ഏവം ഗതേ ച പന തസ്മിം സചേ വിഹാരേ നിസ്സയദായകോ അത്ഥി, യസ്സ സന്തികേ അഞ്ഞദാപി നിസ്സയോ വാ ഗഹിതപുബ്ബോ ഹോതി, യോ വാ ഏകസമ്ഭോഗപരിഭോഗോ, തസ്സ സന്തികേ നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ, ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥി. സചേ താദിസോ നത്ഥി, അഞ്ഞോ ലജ്ജീ പേസലോ അത്ഥി, തസ്സ പേസലഭാവം ജാനന്തേന തദഹേവ നിസ്സയോ യാചിതബ്ബോ. സചേ ദേതി, ഇച്ചേതം കുസലം. അഥ പന ‘‘തുമ്ഹാകം ഉപജ്ഝായോ ലഹും ആഗമിസ്സതീ’’തി പുച്ഛതി, ഉപജ്ഝായേന ചേ തഥാ വുത്തം, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ വദതി ‘‘തേന ഹി ഉപജ്ഝായസ്സ ആഗമനം ആഗമേഥാ’’തി, വട്ടതി. അഥ പനസ്സ പകതിയാ പേസലഭാവം ന ജാനാതി, ചത്താരി പഞ്ച ദിവസാനി തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ സഭാഗതം ഓലോകേത്വാ ഓകാസം കാരേത്വാ നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ. സചേ പന വിഹാരേ നിസ്സയദായകോ നത്ഥി, ഉപജ്ഝായോ ച ‘‘അഹം കതിപാഹേന ആഗമിസ്സാമി, മാ ഉക്കണ്ഠിത്ഥാ’’തി വത്വാ ഗതോ, യാവ ആഗമനാ പരിഹാരോ ലബ്ഭതി, അഥാപി നം തത്ഥ മനുസ്സാ പരിച്ഛിന്നകാലതോ ഉത്തരിപി പഞ്ച വാ ദസ വാ ദിവസാനി വാസേന്തിയേവ, തേന വിഹാരം പവത്തി പേസേതബ്ബാ ‘‘ദഹരാ മാ ഉക്കണ്ഠന്തു, അഹം അസുകദിവസം നാമ ആഗമിസ്സാമീ’’തി, ഏവമ്പി പരിഹാരോ ലബ്ഭതി. അഥ ആഗച്ഛതോ അന്തരാമഗ്ഗേ നദീപൂരേന വാ ചോരാദീഹി വാ ഉപദ്ദവോ ഹോതി, ഥേരോ ഉദകോസക്കനം വാ ആഗമേതി, സഹായേ വാ പരിയേസതി, തം ചേ പവത്തിം ദഹരാ സുണന്തി, യാവ ആഗമനാ പരിഹാരോ ലബ്ഭതി. സചേ പന സോ ‘‘ഇധേവാഹം വസിസ്സാമീ’’തി പഹിണതി, പരിഹാരോ നത്ഥി. യത്ഥ നിസ്സയോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം. വിബ്ഭന്തേ പന കാലകതേ പക്ഖസങ്കന്തേ വാ ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥി, യത്ഥ നിസ്സയോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

ആണത്തീതി പന നിസ്സയപണാമനാ വുച്ചതി, തസ്മാ ‘‘പണാമേമി ത’’ന്തി വാ ‘‘മാ ഇധ പടിക്കമീ’’തി വാ ‘‘നീഹര തേ പത്തചീവര’’ന്തി വാ ‘‘നാഹം തയാ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി വാതി ഇമിനാ പാളിനയേന ‘‘മാ മം ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛീ’’തിആദിനാ പാളിമുത്തകനയേന വാ യോ നിസ്സയപണാമനായ പണാമിതോ ഹോതി, തേന ഉപജ്ഝായോ ഖമാപേതബ്ബോ. സചേ ആദിതോവ ന ഖമതി, ദണ്ഡകമ്മം ആഹരിത്വാ തിക്ഖത്തും താവ സയമേവ ഖമാപേതബ്ബോ. നോ ചേ ഖമതി, തസ്മിം വിഹാരേ മഹാഥേരേ ഗഹേത്വാ ഖമാപേതബ്ബോ. നോ ചേ ഖമതി, സാമന്തവിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ഖമാപേതബ്ബോ. സചേ ഏവമ്പി ന ഖമതി, അഞ്ഞത്ഥ ഗന്ത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ സഭാഗാനം സന്തികേ വസിതബ്ബം ‘‘അപ്പേവ നാമ ‘സഭാഗാനം മേ സന്തികേ വസതീ’തി ഞത്വാപി ഖമേയ്യാ’’തി. സചേ ഏവമ്പി ന ഖമതി, തത്രേവ വസിതബ്ബം. തത്ര ചേ ദുബ്ഭിക്ഖാദിദോസേന ന സക്കാ ഹോതി വസിതും, തംയേവ വിഹാരം ആഗന്ത്വാ അഞ്ഞസ്സ സന്തികേ നിസ്സയം ഗഹേത്വാ വസിതും വട്ടതി. അയമാണത്തിയം വിനിച്ഛയോ.

ആചരിയമ്ഹാ നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധീസു ആചരിയോ പക്കന്തോ വാ ഹോതീതി ഏത്ഥ കോചി ആചരിയോ ആപുച്ഛിത്വാ പക്കമതി, കോചി അനാപുച്ഛിത്വാ, അന്തേവാസികോപി ഏവമേവ. തത്ര സചേ അന്തേവാസികോ ആചരിയം ആപുച്ഛതി ‘‘അസുകം നാമ, ഭന്തേ, ഠാനം ഗന്തും ഇച്ഛാമി കേനചിദേവ കരണീയേനാ’’തി, ആചരിയേന ച ‘‘കദാ ഗമിസ്സസീ’’തി വുത്തോ ‘‘സായന്ഹേ വാ രത്തിം വാ ഉട്ഠഹിത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി വദതി, ആചരിയോപി ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, തം ഖണംയേവ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ പന ‘‘ഭന്തേ, അസുകം നാമ ഠാനം ഗന്തുകാമോമ്ഹീ’’തി വുത്തേ ആചരിയോ ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാ ജാനിസ്സസീ’’തി വദതി, സോ ച ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, തതോ ചേ ഗതോ സുഗതോ. സചേ പന ന ഗച്ഛതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. അഥാപി ‘‘ഗച്ഛാമീ’’തി വുത്തേ ആചരിയേന ‘‘മാ താവ ഗച്ഛ, രത്തിം മന്തേത്വാ ജാനിസ്സാമാ’’തി വുത്തോ മന്തേത്വാ ഗച്ഛതി, സുഗതോ. നോ ചേ ഗച്ഛതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ആചരിയം അനാപുച്ഛാ പക്കമന്തസ്സ പന ഉപചാരസീമാതിക്കമേ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, അന്തോഉപചാരസീമതോ പടിനിവത്തന്തസ്സ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ പന ആചരിയോ അന്തേവാസികം ആപുച്ഛതി ‘‘ആവുസോ, അസുകം നാമ ഠാനം ഗമിസ്സാമീ’’തി, അന്തേവാസികേന ച ‘‘കദാ’’തി വുത്തേ ‘‘സായന്ഹേ വാ രത്തിഭാഗേ വാ’’തി വദതി, അന്തേവാസികോപി ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, തം ഖണംയേവ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, സചേ പന ആചരിയോ ‘‘സ്വേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി വദതി, ഇതരോ ച ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, ഏകദിവസം താവ നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, പുനദിവസേ പടിപ്പസ്സദ്ധോ ഹോതി. ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ജാനിസ്സാമി മമ ഗമനം വാ അഗമനം വാ’’തി വത്വാ പന സചേ ന ഗച്ഛതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. അഥാപി ‘‘ഗച്ഛാമീ’’തി വുത്തേ അന്തേവാസികേന ‘‘മാ താവ ഗച്ഛഥ, രത്തിം മന്തേത്വാ ജാനിസ്സഥാ’’തി വുത്തോ മന്തേത്വാപി ന ഗച്ഛതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ഉഭോപി ആചരിയന്തേവാസികാ കേനചിദേവ കരണീയേന ബഹിസീമം ഗച്ഛന്തി, തതോ ചേ ആചരിയോ ഗമിയചിത്തേ ഉപ്പന്നേ അനാപുച്ഛാവ ഗന്ത്വാ ദ്വിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തോയേവ നിവത്തതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ നിവത്തതി, പടിപ്പസ്സദ്ധോ ഹോതി. ആചരിയുപജ്ഝായാ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമ്മ അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ വസന്തി, നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ആചരിയേ വിബ്ഭന്തേ കാലകതേ പക്ഖസങ്കന്തേ ച തം ഖണംയേവ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി.

ആണത്തിയം പന ആചരിയോ മുഞ്ചിതുകാമോവ ഹുത്വാ നിസ്സയപണാമനായ പണാമേതി, അന്തേവാസികോ ച ‘‘കിഞ്ചാപി മം ആചരിയോ പണാമേതി, അഥ ഖോ ഹദയേന മുദുകോ’’തി സാലയോ ഹോതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേപി ആരിയോ സാലയോ, അന്തേവാസികോ നിരാലയോ ‘‘ന ദാനി ഇമം നിസ്സായ വസിസ്സാമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിപതി, ഏവമ്പി ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഉഭിന്നം സാലയഭാവേ പന ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതിയേവ, ഉഭിന്നം ധുരനിക്ഖേപേന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, പണാമിതേന ദണ്ഡകമ്മം ആഹരിത്വാ തിക്ഖത്തും ഖമാപേതബ്ബോ. നോ ചേ ഖമതി, ഉപജ്ഝായേ വുത്തനയേന പടിപജ്ജിതബ്ബം. യഥാപഞ്ഞത്തം പന ആചരിയുപജ്ഝായവത്തം പരിപൂരേന്തം അധിമത്തപേമാദിപഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം അന്തേവാസികം സദ്ധിവിഹാരികം വാ പണാമേന്തസ്സ ദുക്കടം, ഇതരം അപണാമേന്തസ്സപി ദുക്കടമേവ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാവത്തന്തോ പണാമേതബ്ബോ, യോ പണാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന ച, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മാവത്തന്തോ ന പണാമേതബ്ബോ, യോ ന പണാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ (മഹാവ. ൮൦).

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം അന്തേവാസികം അപണാമേന്തോ ആചരിയോ സാതിസാരോ ഹോതി, പണാമേന്തോ അനതിസാരോ ഹോതി. ആചരിയമ്ഹി നാധിമത്തം പേമം ഹോതി, നാധിമത്തോ പസാദോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഹിരീ ഹോതി, നാധിമത്തോ ഗാരവോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഭാവനാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം അന്തേവാസികം അപണാമേന്തോ ആചരിയോ സാതിസാരോ ഹോതി, പണാമേന്തോ അനതിസാരോ ഹോതി (മഹാവ. ൮൧).

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം സദ്ധിവിഹാരികം അപണാമേന്തോ ഉപജ്ഝായോ സാതിസാരോ ഹോതി, പണാമേന്തോ അനതിസാരോ ഹോതി. ഉപജ്ഝായമ്ഹി നാധിമത്തം പേമം ഹോതി, നാധിമത്തോ പസാദോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഹിരീ ഹോതി, നാധിമത്തോ ഗാരവോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഭാവനാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം സദ്ധിവിഹാരികം അപണാമേന്തോ ഉപജ്ഝായോ സാതിസാരോ ഹോതി, പണാമേന്തോ അനതിസാരോ ഹോതീ’’തിആദി (മഹാവ. ൬൮).

തത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൬൮) നാധിമത്തം പേമം ഹോതീതി ഉപജ്ഝായമ്ഹി അധിമത്തം ഗേഹസ്സിതപേമം ന ഹോതി. നാധിമത്താ ഭാവനാ ഹോതീതി അധിമത്താ മേത്താഭാവനാ ന ഹോതീതി അത്ഥോ.

ഉപജ്ഝായേന വാ സമോധാനഗതോതി ഏത്ഥ (മഹാവ. അട്ഠ. ൮൩) ദസ്സനസവനവസേന സമോധാനം വേദിതബ്ബം. സചേ ഹി ആചരിയം നിസ്സായ വസന്തോ സദ്ധിവിഹാരികോ ഏകവിഹാരേ ചേതിയം വാ വന്ദന്തം, ഏകഗാമേ വാ പിണ്ഡായ ചരന്തം ഉപജ്ഝായം പസ്സതി, നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഉപജ്ഝായോ പസ്സതി, സദ്ധിവിഹാരികോ ന പസ്സതി, ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. മഗ്ഗപ്പടിപന്നം വാ ആകാസേന വാ ഗച്ഛന്തം ഉപജ്ഝായം ദിസ്വാ ദൂരത്താ ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി ജാനാതി, ‘‘ഉപജ്ഝായോ’’തി ന ജാനാതി, ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ജാനാതി, പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഉപരിപാസാദേ ഉപജ്ഝായോ വസതി, ഹേട്ഠാ സദ്ധിവിഹാരികോ, തം അദിസ്വാവ യാഗും പിവിത്വാ പടിക്കമതി, ആസനസാലായ വാ നിസിന്നം അദിസ്വാവ ഏകമന്തേ ഭുഞ്ജിത്വാ പക്കമതി, ധമ്മസ്സവനമണ്ഡപേ വാ നിസിന്നമ്പി തം അദിസ്വാവ ധമ്മം സുത്വാ പക്കമതി, നിസ്സയോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഏവം താവ ദസ്സനവസേന സമോധാനം വേദിതബ്ബം. സവനവസേന പന സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ വിഹാരേ വാ അന്തരഘരേ വാ ധമ്മം വാ കഥേന്തസ്സ അനുമോദനം വാ കരോന്തസ്സ സദ്ദം സുത്വാ ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സ മേ സദ്ദോ’’തി സഞ്ജാനാതി, നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, അസഞ്ജാനന്തസ്സ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. അയം സമോധാനേ വിനിച്ഛയോ.

൧൫൫. നിസ്സായ കേന വസിതബ്ബം, കേന ന വസിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ പന ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന പഞ്ച വസ്സാനി നിസ്സായ വത്ഥും, അബ്യത്തേന യാവജീവ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൦൩) വചനതോ യോ അബ്യത്തോ ഹോതി, തേന യാവജീവം നിസ്സായേവ വസിതബ്ബം. സചായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൩) വുഡ്ഢതരം ആചരിയം ന ലഭതി, ഉപസമ്പദായ സട്ഠിവസ്സോ വാ സത്തതിവസ്സോ വാ ഹോതി, നവകതരസ്സപി ബ്യത്തസ്സ സന്തികേ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ആചരിയോ മേ, ആവുസോ, ഹോതി, ആയസ്മതോ നിസ്സായ വച്ഛാമീ’’തി ഏവം തിക്ഖത്തും വത്വാ നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോവ. ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛന്തേനപി ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമി ആചരിയാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏസ നയോ സബ്ബആപുച്ഛനേസു.

യോ പന ബ്യത്തോ ഹോതി ഉപസമ്പദായ പഞ്ചവസ്സോ, തേന അനിസ്സിതേന വത്ഥും വട്ടതി. തസ്മാ നിസ്സയമുച്ചനകേന (പാചി. അട്ഠ. ൧൪൫-൧൪൭) ഉപസമ്പദായ പഞ്ചവസ്സേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ദ്വേ മാതികാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കത്തബ്ബാ, പക്ഖദിവസേസു ധമ്മസ്സവനത്ഥായ സുത്തന്തതോ ചത്താരോ ഭാണവാരാ, സമ്പത്താനം പരിസാനം പരികഥനത്ഥായ അന്ധകവിന്ദ(അ. നി. ൫.൧൧൪) മഹാരാഹുലോവാദ(മ. നി. ൨.൧൧൩ ആദയോ) അമ്ബട്ഠ(ദഈ. നി. ൧.൨൫൪ ആദയോ) സദിസോ ഏകോ കഥാമഗ്ഗോ, സങ്ഘഭത്തമങ്ഗലാമങ്ഗലേസു അനുമോദനത്ഥായ തിസ്സോ അനുമോദനാ, ഉപോസഥപവാരണാദിജാനനത്ഥം കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോ, സമണധമ്മകരണത്ഥം സമാധിവസേന വാ വിപസ്സനാവസേന വാ അരഹത്തപരിയോസാനമേകം കമ്മട്ഠാനം, ഏത്തകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. ഏത്താവതാ ഹി അയം ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ചാതുദ്ദിസോ, യത്ഥ കത്ഥചി അത്തനോ ഇസ്സരിയേന വസിതും ലഭതി. യം പന വുത്തം –

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. ന അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന അസേക്ഖേന സമാധിക്ഖന്ധേന… ന അസേക്ഖേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന… ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിക്ഖന്ധേന… ന അസേക്ഖേന വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. അസ്സദ്ധോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, മുട്ഠസ്സതി ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി, അപ്പസ്സുതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. ആപത്തിം ന ജാനാതി, അനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സ പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന ന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി ന സുവിഭത്താനി ന സുപ്പവത്തീനി ന സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. ആപത്തിം ന ജാനാതി, അനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൦൩). ഏത്ഥാപി പുരിമനയേനേവ അയുത്തവസേന ആപത്തിഅങ്ഗവസേന ച പടിക്ഖേപോ കതോതി ദട്ഠബ്ബം.

ബാലാനം പന അബ്യത്താനം ദിസംഗമികാനം അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാനം അനുഞ്ഞാ ന ദാതബ്ബാ. സചേ ദേന്തി, ആചരിയുപജ്ഝായാനം ദുക്കടം. തേ ചേ അനനുഞ്ഞാതാ ഗച്ഛന്തി, തേസമ്പി ദുക്കടം. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ബാലാ അബ്യത്താ ദിസംഗമികാ ആചരിയുപജ്ഝായേ ആപുച്ഛന്തി. തേ, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയുപജ്ഝായേഹി പുച്ഛിതബ്ബാ ‘‘കഹം ഗമിസ്സഥ, കേന സദ്ധിം ഗമിസ്സഥാ’’തി. തേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ബാലാ അബ്യത്താ അഞ്ഞേ ബാലേ അബ്യത്തേ അപദിസേയ്യും. ന, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയുപജ്ഝായേഹി അനുജാനിതബ്ബാ, അനുജാനേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ബാലാ അബ്യത്താ അനനുഞ്ഞാതാ ആചരിയുപജ്ഝായേഹി ഗച്ഛേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൬൩).

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

നിസ്സയവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.