൨൧. പവാരണാവിനിച്ഛയകഥാ

൧൧൬. പടിക്ഖേപപവാരണാതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭുഞ്ജമാനേന യസ്സ കസ്സചി അഭിഹടഭോജനസ്സ പടിക്ഖേപസങ്ഖാതാ പവാരണാ. സാ ച ന കേവലം പടിക്ഖേപമത്തേന ഹോതി, അഥ ഖോ പഞ്ചങ്ഗവസേന. തത്രിമാനി പഞ്ചങ്ഗാനി – അസനം, ഭോജനം, ദായകസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം, അഭിഹാരോ, അഭിഹടസ്സ പടിക്ഖേപോതി. തത്ഥ അസനന്തി വിപ്പകതഭോജനം, ഭുഞ്ജമാനോ ചേസ പുഗ്ഗലോ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഭോജനന്തി പവാരണപ്പഹോനകം ഭോജനം, ഓദനാദീനഞ്ച അഞ്ഞതരം പടിക്ഖിപിതബ്ബം ഭോജനം ഹോതീതി അത്ഥോ. ദായകസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠാനന്തി പവാരണപ്പഹോനകം ഭോജനം ഗണ്ഹിത്വാ ദായകസ്സ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥപ്പമാണേ ഓകാസേ അവട്ഠാനം. അഭിഹാരോതി ഹത്ഥപാസേ ഠിതസ്സ ദായകസ്സ കായേന അഭിഹാരോ. അഭിഹടസ്സ പടിക്ഖേപോതി ഏവം അഭിഹടസ്സ കായേന വാ വാചായ വാ പടിക്ഖേപോ. ഇതി ഇമേസം പഞ്ചന്നം അങ്ഗാനം വസേന പവാരണാ ഹോതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘പഞ്ചഹി, ഉപാലി, ആകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതി, അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ, അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതീ’’തി (പരി. ൪൨൮).

൧൧൭. തത്രായം വിനിച്ഛയോ (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൯) – ‘‘അസന’’ന്തിആദീസു താവ യം അസ്നാതി, യഞ്ച ഭോജനം ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപതി, തം ഓദനോ കുമ്മാസോ സത്തു മച്ഛോ മംസന്തി ഇമേസം അഞ്ഞതരമേവ വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ഓദനോ നാമ സാലി വീഹി യവോ ഗോധുമോ കങ്ഗു വരകോ കുദ്രൂസകോതി സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം തണ്ഡുലേഹി നിബ്ബത്തോ. തത്ര സാലീതി അന്തമസോ നീവാരം ഉപാദായ സബ്ബാപി സാലിജാതി. വീഹീതി സബ്ബാപി വീഹിജാതി. യവഗോധുമേസു ഭേദോ നത്ഥി. കങ്ഗൂതി സേതരത്തകാളഭേദാ സബ്ബാപി കങ്ഗുജാതി. വരകോതി അന്തമസോ വരകചോരകം ഉപാദായ സബ്ബാപി സേതവണ്ണാ വരകജാതി. കുദ്രൂസകോതി കാളകുദ്രൂസകോ ചേവ സാമാകാദിഭേദാ ച സബ്ബാപി തിണധഞ്ഞജാതി. നീവാരവരകചോരകാ ചേത്ഥ ധഞ്ഞാനുലോമാതി വദന്തി, ധഞ്ഞാനി ഹോന്തു ധഞ്ഞാനുലോമാനി വാ, ഏതേസം വുത്തപ്പഭേദാനം സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം തണ്ഡുലേ ഗഹേത്വാ ‘‘ഭത്തം പചിസ്സാമാ’’തി വാ ‘‘യാഗും പചിസ്സാമാ’’തി വാ ‘‘അമ്ബിലപായാസാദീസു അഞ്ഞതരം പചിസ്സാമാ’’തി വാ യം കിഞ്ചി സന്ധായ പചന്തു, സചേ ഉണ്ഹം സീതലം വാ ഭുഞ്ജന്താനം ഭോജനകാലേ ഗഹിതഗഹിതട്ഠാനേ ഓധി പഞ്ഞായതി, ഓദനസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി, പവാരണം ജനേതി. സചേ ഓധി ന പഞ്ഞായതി, യാഗുസങ്ഗഹം ഗച്ഛതി, പവാരണം ന ജനേതി.

യോപി പായാസോ വാ പണ്ണഫലകളീരമിസ്സകാ അമ്ബിലയാഗു വാ ഉദ്ധനതോ ഓതാരിതമത്താ അബ്ഭുണ്ഹാ ഹോതി ആവജ്ജിത്വാ പിവിതും സക്കാ, ഹത്ഥേന ഗഹിതോകാസേപി ഓധിം ന ദസ്സേതി, പവാരണം ന ജനേതി. സചേ പന ഉസുമായ വിഗതായ സീതലഭൂതാ ഘനഭാവം ഗച്ഛതി, ഓധിം ദസ്സേതി, പുന പവാരണം ജനേതി, പുബ്ബേ തനുഭാവോ ന രക്ഖതി. സചേപി ദധിതക്കാദീനി ആരോപേത്വാ ബഹൂ പണ്ണഫലകളീരേ പക്ഖിപിത്വാ മുട്ഠിമത്താപി തണ്ഡുലാ പക്ഖിത്താ ഹോന്തി, ഭോജനകാലേ ചേ ഓധി പഞ്ഞായതി, പവാരണം ജനേതി. അയാഗുകേ നിമന്തനേ ‘‘യാഗും ദസ്സാമാ’’തി ഭത്തേ ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീനി ആകിരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി ദേന്തി. കിഞ്ചാപി തനുകോ ഹോതി, പവാരണം ജനേതിയേവ. സചേ പന പക്കുഥിതേസു ഉദകാദീസു പക്ഖിപിത്വാ പചിത്വാ ദേന്തി, യാഗുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി. യാഗുസങ്ഗഹം ഗതേപി തസ്മിം വാ അഞ്ഞസ്മിം വാ യത്ഥ മച്ഛമംസം പക്ഖിപന്തി, സചേ സാസപമത്തമ്പി മച്ഛമംസഖണ്ഡം വാ ന്ഹാരു വാ പഞ്ഞായതി, പവാരണം ജനേതി, സുദ്ധരസകോ പന രസകയാഗു വാ ന ജനേതി. ഠപേത്വാ വുത്തധഞ്ഞതണ്ഡുലേ അഞ്ഞേഹി വേണുതണ്ഡുലാദീഹി വാ കണ്ഡമൂലഫലേഹി വാ യേഹി കേഹിചി കതം ഭത്തമ്പി പവാരണം ന ജനേതി, പഗേവ ഘനയാഗു. സചേ പനേത്ഥ മച്ഛമംസം പക്ഖിപന്തി, ജനേതി. മഹാപച്ചരിയം ‘‘പുപ്ഫിഅത്ഥായ ഭത്തമ്പി പവാരണം ജനേതീ’’തി വുത്തം. പുപ്ഫിഅത്ഥായ ഭത്തം നാമ പുപ്ഫിഖജ്ജകത്ഥായ കുഥിതുദകേ പക്ഖിപിത്വാ സേദിതതണ്ഡുലാ വുച്ചന്തി. സചേ പന തേ തണ്ഡുലേ സുക്ഖാപേത്വാ ഖാദന്തി, വട്ടതി, നേവ സത്തുസങ്ഖ്യം, ന ഭത്തസങ്ഖ്യം ഗച്ഛന്തി. പുന തേഹി കതഭത്തം പവാരേതിയേവ. തേ തണ്ഡുലേ സപ്പിതേലാദീസു വാ പചന്തി, പൂവം വാ കരോന്തി, ന പവാരേന്തി. പുഥുകാ വാ താഹി കതസത്തുഭത്താദീനി വാ ന പവാരേന്തി.

കുമ്മാസോ നാമ യവേഹി കതകുമ്മാസോ. അഞ്ഞേഹി പന മുഗ്ഗാദീഹി കതകുമ്മാസോ പവാരണം ന ജനേതി.

സത്തു നാമ സാലിവീഹിയവേഹി കതസത്തു. കങ്ഗുവരകകുദ്രൂസകസീസാനിപി ഭജ്ജിത്വാ ഈസകം കോട്ടേത്വാ ഥുസേ പലാപേത്വാ പുന ദള്ഹം കോട്ടേത്വാ ചുണ്ണം കരോന്തി. സചേപി തം അല്ലത്താ ഏകബദ്ധം ഹോതി, സത്തുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി. ഖരപാകഭജ്ജിതാനം വീഹീനം തണ്ഡുലേ കോട്ടേത്വാ ദേന്തി, തമ്പി ചുണ്ണം സത്തുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി. സമപാകഭജ്ജിതാനം പന വീഹീനം വാ വീഹിപലാസാനം വാ തണ്ഡുലാ ഭജ്ജിതതണ്ഡുലാ ഏവ വാ ന പവാരേന്തി. തേസം പന തണ്ഡുലാനം ചുണ്ണം പവാരേതി, ഖരപാകഭജ്ജിതാനം വീഹീനം കുണ്ഡകമ്പി പവാരേതി. സമപാകഭജ്ജിതാനം പന ആതപസുക്ഖാനം വാ കുണ്ഡകം ന പവാരേതി. ലാജാ വാ തേഹി കതഭത്തസത്തുആദീനി വാ ന പവാരേന്തി, ഭജ്ജിതപിട്ഠം വാ യം കിഞ്ചി സുദ്ധഖജ്ജകം വാ ന പവാരേതി. മച്ഛമംസപൂരിതഖജ്ജകം പന സത്തുമോദകോ വാ പവാരേതി. മച്ഛോ മംസഞ്ച പാകടമേവ.

അയം പന വിസേസോ – സചേ യാഗും പിവന്തസ്സ യാഗുസിത്ഥമത്താനേവ ദ്വേ മച്ഛഖണ്ഡാനി വാ മംസഖണ്ഡാനി വാ ഏകഭാജനേ വാ നാനാഭാജനേ വാ ദേന്തി, താനി ചേ അഖാദന്തോ അഞ്ഞം യം കിഞ്ചി പവാരണപ്പഹോനകം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. തതോ ഏകം ഖാദിതം, ഏകം ഹത്ഥേ വാ പത്തേ വാ ഹോതി, സോ ചേ അഞ്ഞം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. ദ്വേപി ഖാദിതാനി ഹോന്തി, മുഖേ സാസപമത്തമ്പി അവസിട്ഠം നത്ഥി, സചേപി അഞ്ഞം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കപ്പിയമംസം ഖാദന്തോ കപ്പിയമംസം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. കപ്പിയമംസം ഖാദന്തോ അകപ്പിയമംസം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കസ്മാ? അവത്ഥുതായ. യഞ്ഹി ഭിക്ഖുനോ ഖാദിതും വട്ടതി, തംയേവ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഇദം പന ജാനന്തോ അകപ്പിയത്താ പടിക്ഖിപതി, അജാനന്തോപി പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതമേവ പടിക്ഖിപതി നാമ, തസ്മാ ന പവാരേതി. സചേ പന അകപ്പിയമംസം ഖാദന്തോ കപ്പിയമംസം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. കസ്മാ? വത്ഥുതായ. യഞ്ഹി തേന പടിക്ഖിത്തം, തം പവാരണായ വത്ഥു, യം പന ഖാദതി, തം കിഞ്ചാപി പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതം, ഖാദിയമാനം പന മംസഭാവം ന ജഹതി, തസ്മാ പവാരേതി. അകപ്പിയമംസം വാ ഖാദന്തോ അകപ്പിയമംസം പടിക്ഖിപതി, പുരിമനയേനേവ ന പവാരേതി. കപ്പിയമംസം വാ അകപ്പിയമംസം വാ ഖാദന്തോ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം യം കിഞ്ചി കപ്പിയഭോജനം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. കുലദൂസകവേജ്ജകമ്മഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാരോചനസാദിതരൂപിയാദീഹി നിബ്ബത്തം ബുദ്ധപടികുട്ഠം അനേസനായ ഉപ്പന്നം അകപ്പിയഭോജനം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കപ്പിയഭോജനം വാ അകപ്പിയഭോജനം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കപ്പിയഭോജനം വാ അകപ്പിയഭോജനം വാ ഭുഞ്ജന്തോപി കപ്പിയഭോജനം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. അകപ്പിയഭോജനം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതീതി സബ്ബത്ഥ വുത്തനയേനേവ കാരണം വേദിതബ്ബം.

൧൧൮. ഏവം ‘‘അസന’’ന്തിആദീസു യഞ്ച അസ്നാതി, യഞ്ച ഭോജനം ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപന്തോ പവാരണം ആപജ്ജതി, തം ഉത്വാ ഇദാനി യഥാ ആപജ്ജതി, തസ്സ ജാനനത്ഥം അയം വിനിച്ഛയോ – അസനം ഭോജനന്തി ഏത്ഥ താവ യേന ഏകസിത്ഥമ്പി അജ്ഝോഹടം ഹോതി സോ സചേ പത്തമുഖഹത്ഥാനം യത്ഥ കത്ഥചി പഞ്ചസു ഭോജനേസു ഏകസ്മിമ്പി സതി അഞ്ഞം പഞ്ചസു ഭോജനേസു ഏകമ്പി പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. കത്ഥചി ഭോജനം നത്ഥി, ആമിസഗന്ധമത്തം പഞ്ഞായതി, ന പവാരേതി. മുഖേ ച ഹത്ഥേ ച ഭോജനം നത്ഥി, പത്തേ അത്ഥി, തസ്മിം പന ആസനേ അഭുഞ്ജിതുകാമോ, വിഹാരം വാ പവിസിത്വാ ഭുഞ്ജിതുകാമോ, അഞ്ഞസ്സ വാ ദാതുകാമോ തസ്മിം ചേ അന്തരേ ഭോജനം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കസ്മാ? വിപ്പകതഭോജനഭാവസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ. ‘‘യോപി അഞ്ഞത്ര ഗന്ത്വാ ഭുഞ്ജിതുകാമോ മുഖേ ഭത്തം ഗിലിത്വാ സേസം ആദായ ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ അഞ്ഞം ഭോജനം പടിക്ഖിപതി, തസ്സപി പവാരണാ ന ഹോതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. യഥാ ച പത്തേ, ഏവം ഹത്ഥേപി. മുഖേപി വാ വിജ്ജമാനം ഭോജനം സചേ അനജ്ഝോഹരിതുകാമോ ഹോതി, തസ്മിഞ്ച ഖണേ അഞ്ഞം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. ഏകസ്മിഞ്ഹി പദേ വുത്തം ലക്ഖണം സബ്ബത്ഥ വേദിതബ്ബം ഹോതി. അപിച കുരുന്ദിയം ഏസ നയോ ദസ്സിതോയേവ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘മുഖേ ഭത്തം ഗിലിതം, ഹത്ഥേ ഭത്തം വിഘാസാദസ്സ ദാതുകാമോ, പത്തേ ഭത്തം ഭിക്ഖുസ്സ ദാതുകാമോ, സചേ തസ്മിം ഖണേ പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതീ’’തി.

ഹത്ഥപാസേ ഠിതോതി ഏത്ഥ പന സചേ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, ആസനസ്സ പച്ഛിമന്തതോ പട്ഠായ, സചേ ഠിതോ, പണ്ഹിഅന്തതോ പട്ഠായ, സചേ നിപന്നോ, യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ, ദായകസ്സ നിസിന്നസ്സ വാ ഠിതസ്സ വാ നിപന്നസ്സ വാ ഠപേത്വാ പസാരിതഹത്ഥം യം ആസന്നതരം അങ്ഗം, തസ്സ ഓരിമന്തേന പരിച്ഛിന്ദിത്വാ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥോ ‘‘ഹത്ഥപാസോ’’തി വേദിതബ്ബോ. തസ്മിം ഠത്വാ അഭിഹടം പടിക്ഖിപന്തസ്സേവ പവാരണാ ഹോതി, ന തതോ പരം.

അഭിഹരതീതി ഹത്ഥപാസബ്ഭന്തരേ ഠിതോ ഗഹണത്ഥം ഉപനാമേതി. സചേ പന അനന്തരനിസിന്നോപി ഭിക്ഖു ഹത്ഥേ വാ ഊരൂസു വാ ആധാരകേ വാ ഠിതം പത്തം അനഭിഹരിത്വാ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി. ഭത്തപച്ഛിം ആനേത്വാ പുരതോ ഭൂമിയം ഠപേത്വാ ‘‘ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ. ഈസകം പന ഉദ്ധരിത്വാ വാ അപനാമേത്വാ വാ ‘‘ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഥേരാസനേ നിസിന്നോ ഥേരോ ദൂരേ നിസിന്നസ്സ ദഹരഭിക്ഖുസ്സ പത്തം പേസേത്വാ ‘‘ഇതോ ഓദനം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഗണ്ഹിത്വാ പന ഗതോ തുണ്ഹീ തിട്ഠതി, ദഹരോ ‘‘അലം മയ്ഹ’’ന്തി പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കസ്മാ? ഥേരസ്സ ദൂരഭാവതോ ദൂതസ്സ ച അനഭിഹരണതോ. സചേ പന ഗഹേത്വാ ആഗതോ ഭിക്ഖു ‘‘ഇദം ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. പരിവേസനായഏകോ ഏകേന ഹത്ഥേന ഓദനപച്ഛിം, ഏകേന കടച്ഛും ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖും പരിവിസതി, തത്ര ചേ അഞ്ഞോ ആഗന്ത്വാ ‘‘അഹം പച്ഛിം ധാരേസ്സാമി, ത്വം ഓദനം ദേഹീ’’തി വത്വാ ഗഹിതമത്തമേവ കരോതി, പരിവേസകോ ഏവ പന തം ധാരേതി, തസ്മാ സാ അഭിഹടാവ ഹോതി, തതോ ദാതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തം പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ഹോതി. സചേ പന പരിവേസകേന ഫുട്ഠമത്താവ ഹോതി, ഇതരോവ നം ധാരേതി, തതോ ദാതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തം പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ന ഹോതി, കടച്ഛുനാ ഉദ്ധടഭത്തേ പന ഹോതി. കടച്ഛുനാ അഭിഹാരോയേവ ഹി തസ്സ അഭിഹാരോ. ‘‘ദ്വിന്നം സമഭാരേപി പടിക്ഖിപന്തോ പവാരേതിയേവാ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. അനന്തരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭത്തേ ദീയമാനേ ഇതരോ പത്തം ഹത്ഥേന പിദഹതി, പവാരണാ നത്ഥി. കസ്മാ? അഞ്ഞസ്സ അഭിഹടേ പടിക്ഖിത്തത്താ.

പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതീതി ഏത്ഥ വാചായ അഭിഹടം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി, കായേന അഭിഹടം പന യേന കേനചി ആകാരേന കായേന വാ വാചായ വാ പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ഹോതീതി വേദിതബ്ബോ. തത്ര കായേന പടിക്ഖേപോ നാമ അങ്ഗുലിം വാ ഹത്ഥം വാ മക്ഖികാബീജനിം വാ ചീവരകണ്ണം വാ ചാലേതി, ഭമുകായ വാ ആകാരം കരോതി, കുദ്ധോ വാ ഓലോകേതി. വാചായ പടിക്ഖേപോ നാമ ‘‘അല’’ന്തി വാ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി വാ ‘‘മാ ആകിരാ’’തി വാ ‘‘അപഗച്ഛാ’’തി വാ വദതി. ഏവം യേന കേനചി ആകാരേന കായേന വാ വാചായ വാ പടിക്ഖിത്തേ പവാരണാ ഹോതി.

൧൧൯. ഏകോ അഭിഹടേ ഭത്തേ പവാരണായ ഭീതോ ഹത്ഥേ അപനേത്വാ പുനപ്പുനം പത്തേ ഓദനം ആകിരന്തം ‘‘ആകിര ആകിര, കോട്ടേത്വാ കോട്ടേത്വാ പൂരേഹീ’’തി വദതി, ഏത്ഥ കഥന്തി? മഹാസുമത്ഥേരോ താവ ‘‘അനാകിരണത്ഥായ വുത്തത്താ പവാരണാ ഹോതീ’’തി ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പന ‘‘ആകിര പൂരേഹീതി വദന്തസ്സ നാമ കസ്സചി പവാരണാ അത്ഥീ’’തി വത്വാ ‘‘ന പവാരേതീ’’തി ആഹ.

അപരോ ഭത്തം അഭിഹരന്തം ഭിക്ഖും സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘കിം, ആവുസോ, ഇതോപി കിഞ്ചി ഗണ്ഹിസ്സസി, ദമ്മി തേ കിഞ്ചീ’’തി ആഹ, തത്രാപി ‘‘ഏവം നാഗമിസ്സതീതി വുത്തത്താ പവാരണാ ഹോതീ’’തി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പന ‘‘ഗണ്ഹിസ്സസീതി വദന്തസ്സ നാമ കസ്സചി പവാരണാ അത്ഥീ’’തി വത്വാ ‘‘ന പവാരേതീ’’തി ആഹ.

ഏകോ സമംസകം രസം അഭിഹരിത്വാ ‘‘രസം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തം സുത്വാ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി. ‘‘മച്ഛമംസരസ’’ന്തി വുത്തേ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി, ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേപി ഹോതിയേവ. മംസം വിസും കത്വാ ‘‘മംസരസം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ‘‘തത്ഥ ചേ സാസപമത്തമ്പി മംസഖണ്ഡം അത്ഥി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. സചേ പന പരിസ്സാവിതോ ഹോതി, വട്ടതീ’’തി അഭയത്ഥേരോ ആഹ.

മംസരസേന ആപുച്ഛന്തം മഹാഥേരോ ‘‘മുഹുത്തം ആഗമേഹീ’’തി വത്വാ ‘‘ഥാലകം, ആവുസോ, ആഹരാ’’തി ആഹ, ഏത്ഥ കഥന്തി? മഹാസുമത്ഥേരോ താവ ‘‘അഭിഹാരകസ്സ ഗമനം ഉപച്ഛിന്നം, തസ്മാ പവാരേതീ’’തി ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പന ‘‘അയം കുഹിം ഗച്ഛതി, കീദിസം ഏതസ്സ ഗമനം, ഗണ്ഹന്തസ്സപി നാമ കസ്സചി പവാരണാ അത്ഥീ’’തി വത്വാ ‘‘ന പവാരേതീ’’തി ആഹ.

കളീരപനസാദീഹി മിസ്സേത്വാ മംസം പചന്തി, തം ഗഹേത്വാ ‘‘കളീരസൂപം ഗണ്ഹഥ, പനസബ്യഞ്ജനം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, ഏവമ്പി ന പവാരേതി. കസ്മാ? അപവാരണാരഹസ്സ നാമേന വുത്തത്താ. സചേ പന ‘‘മച്ഛസൂപം മംസസൂപ’’ന്തി വാ ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തി വാ വദന്തി, പവാരേതി, മംസകരമ്ബകോ നാമ ഹോതി. തം ദാതുകാമോപി ‘‘കരമ്ബകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, വട്ടതി, ന പവാരേതി, ‘‘മംസകരമ്ബക’’ന്തി വാ ‘‘ഇദ’’ന്തി വാ വുത്തേ പന പവാരേതി. ഏസ നയോ സബ്ബേസു മച്ഛമംസമിസ്സകേസു.

൧൨൦. ‘‘യോ പന നിമന്തനേ ഭുഞ്ജമാനോ മംസം അഭിഹടം ‘ഉദ്ദിസ്സകത’ന്തി മഞ്ഞമാനോ പടിക്ഖിപതി, പവാരിതോവ ഹോതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. മിസ്സകകഥാ പന കുരുന്ദിയം സുട്ഠു വുത്താ. ഏവഞ്ഹി തത്ഥ വുത്തം – പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ന പവാരേതി, ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പവാരേതി. കസ്മാ? യേനാപുച്ഛിതോ, തസ്സ അത്ഥിതായ. അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ – ‘‘യാഗുമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തത്ര ചേ യാഗു ബഹുതരാ വാ ഹോതി സമസമാ വാ, ന പവാരേതി. യാഗു മന്ദാ, ഭത്തം ബഹുതരം, പവാരേതി. ഇദഞ്ച സബ്ബഅട്ഠകഥാസു വുത്തത്താ ന സക്കാ പടിക്ഖിപിതും, കാരണം പനേത്ഥ ദുദ്ദസം. ‘‘ഭത്തമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ഭത്തം ബഹുതരം വാ സമം വാ അപ്പതരം വാ ഹോതി, പവാരേതിയേവ. ഭത്തം വാ യാഗും വാ അനാമസിത്വാ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തത്ര ചേ ഭത്തം ബഹുതരം വാ സമകം വാ ഹോതി, പവാരേതി, അപ്പതരം ന പവാരേതി, ഇദഞ്ച കരമ്ബകേന ന സമാനേതബ്ബം. കരമ്ബകോ ഹി മംസമിസ്സകോപി ഹോതി അമംസമിസ്സകോപി, തസ്മാ കരമ്ബകന്തി വുത്തേ പവാരണാ നത്ഥി, ഇദം പന ഭത്തമിസ്സകമേവ. ഏത്ഥ വുത്തനയേനേവ പവാരണാ ഹോതി. ബഹുരസേ ഭത്തേ രസം, ബഹുഖീരേ ഖീരം, ബഹുസപ്പിമ്ഹി ച പായാസേ സപ്പിം ഗണ്ഹഥാതി വിസും കത്വാ ദേതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി.

യോ പന ഗച്ഛന്തോ പവാരേതി, സോ ഗച്ഛന്തോവ ഭുഞ്ജിതും ലഭതി. കദ്ദമം വാ ഉദകം വാ പത്വാ ഠിതേന അതിരിത്തം കാരേതബ്ബം. സചേ അന്തരാ നദീ പൂരാ ഹോതി, നദീതീരേ ഗുമ്ബം അനുപരിയായന്തേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം. അഥ നാവാ വാ സേതു വാ അത്ഥി, തം അഭിരുഹിത്വാപി ചങ്കമന്തേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗമനം ന ഉപച്ഛിന്ദിതബ്ബം. യാനേ വാ ഹത്ഥിഅസ്സപിട്ഠേ വാ ചന്ദമണ്ഡലേ വാ സൂരിയമണ്ഡലേ വാ നിസീദിത്വാ പവാരിതേന യാവ മജ്ഝന്ഹികം, താവ തേസു ഗച്ഛന്തേസുപി നിസിന്നേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. യോ ഠിതോ പവാരേതി, ഠിതേനേവ, യോ നിസിന്നോ പവാരേതി, നിസിന്നേനേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം, തം തം ഇരിയാപഥം വികോപേന്തേന അതിരിത്തം കാരേതബ്ബം. യോ ഉക്കുടികോ നിസീദിത്വാ പവാരേതി, തേന ഉക്കുടികേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. തസ്സ പന ഹേട്ഠാ പലാലപീഠം വാ കിഞ്ചി വാ നിസീദനകം ദാതബ്ബം. പീഠകേ നിസീദിത്വാ പവാരിതേന ആസനം അചാലേത്വാവ ചതസ്സോ ദിസാ പരിവത്തന്തേന ഭുഞ്ജിതും ലബ്ഭതി. മഞ്ചേ നിസീദിത്വാ പവാരിതേന ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ സഞ്ചരിതും ന ലബ്ഭതി. സചേ പന നം സഹ മഞ്ചേന ഉക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞത്ര നേന്തി, വട്ടതി. നിപജ്ജിത്വാ പവാരിതേന നിപന്നേനേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. പരിവത്തന്തേന യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ ഠാനം നാതിക്കമേതബ്ബം.

൧൨൧. പവാരിതേന പന കിംകാതബ്ബന്തി? യേന ഇരിയാപഥേന പവാരിതോ ഹോതി, തം വികോപേത്വാ അഞ്ഞേന ഇരിയാപഥേന ചേ ഭുഞ്ജതി, അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. അനതിരിത്തം പന യം കിഞ്ചി യാവകാലികസങ്ഗഹിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

തത്ഥ അനതിരിത്തം നാമ നാതിരിത്തം, ന അധികന്തി അത്ഥോ. തം പന യസ്മാ കപ്പിയകതാദീഹി സത്തഹി വിനയകമ്മാകാരേഹി അകതം വാ ഗിലാനസ്സ അനധികം വാ ഹോതി, തസ്മാ പദഭാജനേ വുത്തം –

‘‘അനതിരിത്തം നാമ അകപ്പിയകതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, അനുച്ചാരിതകതം ഹോതി, അഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ ച പവാരിതേന ആസനാ വുട്ഠിതേന കതം ഹോതി, ‘അലമേതം സബ്ബ’ന്തി അവുത്തം ഹോതി, ന ഗിലാനാതിരിത്തം ഹോതി, ഏതം അനതിരിത്തം നാമാ’’തി (പാചി. ൨൩൯).

തത്ഥ അകപ്പിയകതന്തി യം തത്ഥ ഫലം വാ കന്ദമൂലാദിം വാ പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി കപ്പിയം അകതം, യഞ്ച അകപ്പിയമംസം വാ അകപ്പിയഭോജനം വാ, ഏതം അകപ്പിയം നാമ. തം അകപ്പിയം ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി ഏവം അതിരിത്തം കതമ്പി ‘‘അകപ്പിയകത’’ന്തി വേദിതബ്ബം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതന്തി ഭിക്ഖുനാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതംയേവ പുരിമനയേന അതിരിത്തം കതം. അനുച്ചാരിതകതന്തി കപ്പിയം കാരേതും ആഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഈസകമ്പി അനുക്ഖിത്തം വാ അനപനാമിതം വാ കതം. അഹത്ഥപാസേ കതന്തി കപ്പിയം കാരേതും ആഗതസ്സ ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠിതേന കതം. അഭുത്താവിനാ കതന്തി യോ ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അതിരിത്തം കരോതി, തേന പവാരണപ്പഹോനകഭോജനം അഭുത്തേന കതം. ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ വുട്ഠിതേന കതന്തി ഇദം ഉത്താനമേവ. ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അവുത്തന്തി വചീഭേദം കത്വാ ഏവം അവുത്തം ഹോതി. ഇതി ഇമേഹി സത്തഹി വിനയകമ്മാകാരേഹി യം അതിരിത്തം കപ്പിയം അകതം, യഞ്ച ന ഗിലാനാതിരിത്തം, തദുഭയമ്പി ‘‘അനതിരിത്ത’’ന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൨൨. അതിരിത്തം പന തസ്സേവ പടിപക്ഖനയേന വേദിതബ്ബം. തേനേവ വുത്തം പദഭാജനേ –

‘‘അതിരിത്തം നാമ കപ്പിയകതം ഹോതി, പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, ഉച്ചാരിതകതം ഹോതി, ഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ അവുട്ഠിതേന കതം ഹോതി, ‘അലമേതം സബ്ബ’ന്തി വുത്തം ഹോതി, ഗിലാനാതിരിത്തം ഹോതി, ഏതം അതിരിത്തം നാമാ’’തി (പാചി. ൨൩൯).

അപിചേത്ഥ ഭുത്താവിനാ കതം ഹോതീതി അനന്തരനിസിന്നസ്സ സഭാഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ പത്തതോ ഏകമ്പി സിത്ഥം വാ മംസഹീരം വാ ഖാദിത്വാ കതമ്പി ‘‘ഭുത്താവിനാവ കതം ഹോതീ’’തി വേദിതബ്ബം. ആസനാ അവുട്ഠിതേനാതി ഏത്ഥ പന അസമ്മോഹത്ഥം അയം വിനിച്ഛയോ – ദ്വേ ഭിക്ഖൂ പാതോയേവ ഭുഞ്ജമാനാ പവാരിതാ ഹോന്തി, ഏകേന തത്ഥേവ നിസീദിതബ്ബം, ഇതരേന നിച്ചഭത്തം വാ സലാകഭത്തം വാ ആനേത്വാ ഉപഡ്ഢം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പത്തേ ആകിരിത്വാ ഹത്ഥം ധോവിത്വാ സേസം തേന ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. കസ്മാ? യഞ്ഹി തസ്സ ഹത്ഥേ ലഗ്ഗം, തം അകപ്പിയം ഹോതി. സചേ പന പഠമം നിസിന്നോ ഭിക്ഖു സയമേവ തസ്സ പത്തതോ ഹത്ഥേന ഗണ്ഹാതി, ഹത്ഥധോവനകിച്ചം നത്ഥി. സചേ പന ഏവം ‘കപ്പിയം കാരേത്വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പുന കിഞ്ചി ബ്യഞ്ജനം വാ ഖാദനീയം വാ പത്തേ ആകിര’ന്തി യേന പഠമം കപ്പിയം കതം ഹോതി, സോ പുന കാതും ന ലഭതി. യേന അകതം, തേന കാതബ്ബം, യഞ്ച അകതം, തം കാതബ്ബം. യേന അകതന്തി അഞ്ഞേന ഭിക്ഖുനാ യേന പഠമം ന കതം, തേന കാതബ്ബം. യഞ്ച അകതന്തി യേന പഠമം കപ്പിയം കതം, തേനപി യം അകതം, തം കാതബ്ബം. പഠമഭാജനേ പന കാതും ന ലബ്ഭതി. തത്ഥ ഹി കരിയമാനേ പഠമം കതേന സദ്ധിം കതം ഹോതി, തസ്മാ അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ കാതും വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. ഏവം കതം പന തേന ഭിക്ഖുനാ പഠമം കതേന സദ്ധിം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

കപ്പിയം കരോന്തേന ച ന കേവലം പത്തേയേവ, കുണ്ഡേപി പച്ഛിയമ്പി യത്ഥ കത്ഥചി പുരതോ ഠപേത്വാ ഓനാമിതഭാജനേ കാതബ്ബം. തം സചേ ഭിക്ഖുസതം പവാരിതം ഹോതി, സബ്ബേസം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, അപ്പവാരിതാനമ്പി വട്ടതി. യേന പന കപ്പിയം കതം, തസ്സ ന വട്ടതി. സചേപി പവാരേത്വാ പിണ്ഡായ പവിട്ഠം ഭിക്ഖും പത്തം ഗഹേത്വാ അവസ്സം ഭുഞ്ജനകേ മങ്ഗലനിമന്തനേ നിസീദാപേന്തി, അതിരിത്തം കാരാപേത്വാവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. സചേ തത്ഥ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു നത്ഥി, ആസനസാലം വാ വിഹാരം വാ പത്തം പേസേത്വാ കാരേതബ്ബം, കപ്പിയം കരോന്തേന പന അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ ഠിതം ന കാതബ്ബം. സചേ ആസനസാലായം അബ്യത്തോ ഭിക്ഖു ഹോതി, സയം ഗന്ത്വാ കപ്പിയം കാരാപേത്വാ ആനേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ഗിലാനാതിരിത്തന്തി ഏത്ഥ ന കേവലം യം ഗിലാനസ്സ ഭുത്താവസേസം ഹോതി, തം ഗിലാനാതിരിത്തം, അഥ ഖോ യം കിഞ്ചി ഗിലാനം ഉദ്ദിസ്സ ‘‘അജ്ജ വാ യദാ വാ ഇച്ഛതി, തദാ ഖാദിസ്സതീ’’തി ആഹടം, തം സബ്ബം ഗിലാനാതിരിത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യാമകാലികം പന സത്താഹകാലികം യാവജീവികം വാ യം കിഞ്ചി അനതിരിത്തം ആഹാരത്ഥായ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ദുക്കടം. സചേ പന യാമകാലികാദീനി ആമിസസംസട്ഠാനി ഹോന്തി, ആഹാരത്ഥായപി അനാഹാരത്ഥായപി പടിഗ്ഗഹേത്വാ അജ്ഝോഹരന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ, അസംസട്ഠാനി പന സതി പച്ചയേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

പവാരണാവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.