൧൬. സഹസേയ്യവിനിച്ഛയകഥാ

൭൯. ദുവിധം സഹസേയ്യകന്തി ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അനുപസമ്പന്നേന ഉത്തരിദിരത്തതിരത്തം സഹസേയ്യം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയം (പാചി. ൪൯). യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സഹസേയ്യം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൫൬) ഏവം വുത്തം സഹസേയ്യസിക്ഖാപദദ്വയം സന്ധായ വുത്തം. തത്രായം വിനിച്ഛയോ (പാചി. അട്ഠ. ൫൦-൫൧) – അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം തിണ്ണം രത്തീനം ഉപരി ചതുത്ഥദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ സബ്ബച്ഛന്നസബ്ബപരിച്ഛന്നേ യേഭുയ്യച്ഛന്നയേഭുയ്യപരിച്ഛന്നേ വാ സേനാസനേ പുബ്ബാപരിയേന വാ ഏകക്ഖണേ വാ നിപജ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയം. തത്ഥ ഛദനം അനാഹച്ച ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേന പാകാരാദിനാ യേന കേനചി പരിച്ഛന്നമ്പി സബ്ബപരിച്ഛന്നമിച്ചേവ വേദിതബ്ബം. യം സേനാസനം ഉപരി പഞ്ചഹി ഛദനേഹി അഞ്ഞേന വാ കേനചി സബ്ബമേവ പരിച്ഛന്നം, ഇദം സബ്ബച്ഛന്നം നാമ സേനാസനം. അട്ഠകഥാസു പന പാകടവോഹാരം ഗഹേത്വാ വാചുഗ്ഗതവസേന ‘‘സബ്ബച്ഛന്നം നാമ പഞ്ചഹി ഛദനേഹി ഛന്ന’’ന്തി വുത്തം. കിഞ്ചാപി വുത്തം, അഥ ഖോ ദുസ്സകുടിയം സയന്തസ്സപി ന സക്കാ അനാപത്തി കാതും, തസ്മാ യം കിഞ്ചി പടിച്ഛാദനസമത്ഥം ഇധ ഛദനഞ്ച പരിച്ഛന്നഞ്ച വേദിതബ്ബം. പഞ്ചവിധച്ഛദനേയേവ ഹി ഗയ്ഹമാനേ പദരച്ഛന്നേപി സഹസേയ്യാ ന ഭവേയ്യ, തസ്മാ യം സേനാസനം ഭൂമിതോ പട്ഠായ യാവഛദനം ആഹച്ച പാകാരേന വാ അഞ്ഞേന വാ കേനചി അന്തമസോ വത്ഥേനപി പരിക്ഖിത്തം, ഇദം സബ്ബപരിച്ഛന്നം നാമ സേനാസനം. ഛദനം അനാഹച്ച സബ്ബന്തിമേന പരിയായേന ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേന പാകാരാദിനാ പരിക്ഖിത്തമ്പി സബ്ബപരിച്ഛന്നമേവ. യസ്സ പന ഉപരി ബഹുതരം ഠാനം ഛന്നം, അപ്പം അച്ഛന്നം, സമന്തതോ വാ ബഹുതരം പരിക്ഖിത്തം, അപ്പം അപരിക്ഖിത്തം, ഇദം യേഭുയ്യേനഛന്നം യേഭുയ്യേനപരിച്ഛന്നം നാമ.

ഇമിനാ ലക്ഖണേന സമന്നാഗതോ സചേപി സത്തഭൂമികോ പാസാദോ ഏകൂപചാരോ ഹോതി, സതഗബ്ഭം വാ ചതുസാലം, ഏകം സേനാസനമിച്ചേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഏവരൂപേ സേനാസനേ അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം ചതുത്ഥദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ നിപജ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയം വുത്തം. സചേ പന സമ്ബഹുലാ സാമണേരാ, ഏകോ ഭിക്ഖു, സാമണേരഗണനായ പാചിത്തിയാ. തേ ചേ ഉട്ഠായുട്ഠായ നിപജ്ജന്തി, തേസം പയോഗേ പയോഗേ ഭിക്ഖുസ്സ ആപത്തി, ഭിക്ഖുസ്സ ഉട്ഠായുട്ഠായ നിപജ്ജനേ പന ഭിക്ഖുസ്സേവ പയോഗേന ഭിക്ഖുസ്സ ആപത്തി. സചേ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ, ഏകോ സാമണേരോ, ഏകോപി സബ്ബേസം ആപത്തിം കരോതി. തസ്സ ഉട്ഠായുട്ഠായ നിപജ്ജനേനപി ഭിക്ഖൂനം ആപത്തിയേവ. ഉഭയേസം സമ്ബഹുലഭാവേപി ഏസേവ നയോ.

൮൦. അപിചേത്ഥ ഏകാവാസാദികമ്പി ചതുക്കം വേദിതബ്ബം. യോ ഹി ഏകസ്മിം ആവാസേ ഏകേനേവ അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം തിരത്തം സഹസേയ്യം കപ്പേതി, തസ്സ ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ ദേവസികാ ആപത്തി. യോപി ഏകസ്മിംയേവ ആവാസേ നാനാഅനുപസമ്പന്നേഹി സദ്ധിം തിരത്തം സഹസേയ്യം കപ്പേതി, തസ്സപി. യോപി നാനാആവാസേസു ഏകേനേവ അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം തിരത്തം സഹസേയ്യം കപ്പേതി, തസ്സപി. യോപി നാനാആവാസേസു നാനാഅനുപസമ്പന്നേഹി സദ്ധിം യോജനസതമ്പി ഗന്ത്വാ സഹസേയ്യം കപ്പേതി, തസ്സപി ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ ദേവസികാ ആപത്തി.

അയഞ്ച സഹസേയ്യാപത്തി നാമ ‘‘ഭിക്ഖും ഠപേത്വാ അവസേസോ അനുപസമ്പന്നോ നാമാ’’തി വചനതോ അന്തമസോ പാരാജികവത്ഥുഭൂതേന തിരച്ഛാനഗതേനപി സദ്ധിം ഹോതി, തസ്മാ സചേപി ഗോധാബിളാലമങ്ഗുസാദീസു കോചി പവിസിത്വാ ഭിക്ഖുനോ വസനസേനാസനേ ഏകൂപചാരട്ഠാനേ സയതി, സഹസേയ്യാവ ഹോതി. യദി പന ഥമ്ഭാനം ഉപരി കതപാസാദസ്സ ഉപരിമതലേന സദ്ധിം അസമ്ബദ്ധഭിത്തികസ്സ ഭിത്തിയാ ഉപരിഠിതസുസിരതുലാസീസസ്സ സുസിരേന പവിസിത്വാ തുലായ അബ്ഭന്തരേ സയിത്വാ തേനേവ സുസിരേന നിക്ഖമിത്വാ ഗച്ഛതി, ഹേട്ഠാപാസാദേ സയിതഭിക്ഖുസ്സ അനാപത്തി. സചേ ഛദനേ ഛിദ്ദം ഹോതി, തേന പവിസിത്വാ അന്തോഛദനേ വസിത്വാ തേനേവ പക്കമതി, നാനൂപചാരേ ഉപരിമതലേ ഛദനബ്ഭന്തരേ സയിതസ്സ ആപത്തി, ഹേട്ഠിമതലേ സയിതസ്സ അനാപത്തി. സചേ അന്തോപാസാദേനേവ ആരോഹിത്വാ സബ്ബതലാനി പരിഭുഞ്ജന്തി, ഏകൂപചാരാനി ഹോന്തി, തേസു യത്ഥ കത്ഥചി സയിതസ്സ ആപത്തി, സഭാസങ്ഖേപേന കതേ അഡ്ഢകുട്ടകേ സേനാസനേ സയിതസ്സ തുലാവാളസഘാടാദീസു കപോതാദയോ സയന്തി, ആപത്തിയേവ. പരിക്ഖേപസ്സ ബഹിഗതേ നിബ്ബകോസബ്ഭന്തരേ സയന്തി, അനാപത്തി. പരിമണ്ഡലം വാ ചതുരസ്സം വാ ഏകച്ഛദനായ ഗബ്ഭമാലായ സതഗബ്ഭം ചേപി സേനാസനം ഹോതി, തത്ര ചേ ഏകേന സാധാരണദ്വാരേന പവിസിത്വാ വിസും പാകാരേന അപരിച്ഛിന്നഗബ്ഭൂപചാരേ സബ്ബഗബ്ഭേപി പവിസന്തി, ഏകഗബ്ഭേപി അനുപസമ്പന്നേ നിപന്നേ സബ്ബഗബ്ഭേസു നിപന്നാനം ആപത്തി. സചേ സപമുഖാ ഗബ്ഭാ ഹോന്തി, പമുഖഞ്ച ഉപരി അച്ഛന്നം, പമുഖേ സയിതോ ഗബ്ഭേ സയിതാനം ആപത്തിം ന കരോതി. സചേ പന ഗബ്ഭച്ഛദനേനേവ സദ്ധിം സമ്ബന്ധഛദനം, തത്ര സയിതോ സബ്ബേസം ആപത്തിം കരോതി. കസ്മാ? സബ്ബച്ഛന്നത്താ ച സബ്ബപരിച്ഛന്നത്താ ച. ഗബ്ഭപരിക്ഖേപോയേവ ഹിസ്സ പരിക്ഖേപോ.

൮൧. യേപി ഏകസാലദ്വിസാലതിസാലചതുസാലസന്നിവേസാ മഹാപാസാദാ ഏകസ്മിം ഓകാസേ പാദേ ധോവിത്വാ പവിട്ഠേന സക്കാ ഹോന്തി സബ്ബത്ഥ അനുപരിഗന്തും, തേസുപി സഹസേയ്യാപത്തിയാ ന മുച്ചതി. സചേ തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ ഉപചാരം പരിച്ഛിന്ദിത്വാ കതാ ഹോന്തി, ഏകൂപചാരട്ഠാനേയേവ ആപത്തി. ദ്വീഹി ദ്വാരേഹി യുത്തസ്സ സുധാഛദനമണ്ഡപസ്സ മജ്ഝേ പാകാരം കരോന്തി, ഏകേന ദ്വാരേന പവിസിത്വാ ഏകസ്മിം പരിച്ഛേദേ അനുപസമ്പന്നോ സയതി, ഏകസ്മിം ഭിക്ഖു, അനാപത്തി. പാകാരേ ഗോധാദീനം പവിസനമത്തം ഛിദ്ദം ഹോതി, ഏകസ്മിഞ്ച പരിച്ഛേദേ ഗോധാ സയന്തി, അനാപത്തിയേവ. ന ഹി ഛിദ്ദേന ഗേഹം ഏകൂപചാരം നാമ ഹോതി. സചേ പാകാരമജ്ഝേ ഛിന്ദിത്വാ ദ്വാരം യോജേന്തി, ഏകൂപചാരതായ ആപത്തി. തം ദ്വാരം കവാടേന പിദഹിത്വാ സയന്തി, ആപത്തിയേവ. ന ഹി ദ്വാരപിദഹനേന ഗേഹം നാനൂപചാരം നാമ ഹോതി, ദ്വാരം വാ അദ്വാരം. കവാടഞ്ഹി സംവരണവിവരണേഹി യഥാസുഖം വളഞ്ജനത്ഥായ കതം, ന വളഞ്ജുപച്ഛേദനത്ഥായ. സചേ തം ദ്വാരം പുന ഇട്ഠകാഹി പിദഹന്തി, അദ്വാരം ഹോതി, പുരിമേ നാനൂപചാരഭാവേയേവ തിട്ഠതി. ദീഘപമുഖം ചേതിയഘരം ഹോതി, ഏകം കവാടം അന്തോ, ഏകം ബഹി, ദ്വിന്നം കവാടാനം അന്തരേ അനുപസമ്പന്നോ അന്തോചേതിയഘരേ സയന്തസ്സ ആപത്തിം കരോതി ഏകൂപചാരത്താ.

അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപോ – സേനാസനം ഖുദ്ദകം വാ ഹോതു മഹന്തം വാ, അഞ്ഞേന സദ്ധിം സമ്ബന്ധം വാ അസമ്ബന്ധം വാ, ദീഘം വാ വട്ടം വാ ചതുരസ്സം വാ, ഏകഭൂമികം വാ അനേകഭൂമികം വാ, യം യം ഏകൂപചാരം, സബ്ബത്ഥ സഹസേയ്യാപത്തി ഹോതീതി. ഏത്ഥ ച യേന കേനചി പടിച്ഛദനേന സബ്ബച്ഛന്നേ സബ്ബപരിച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, യേഭുയ്യേനഛന്നേ യേഭുയ്യേനപരിച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, സബ്ബച്ഛന്നേ യേഭുയ്യേനപരിച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, സബ്ബച്ഛന്നേ ഉപഡ്ഢപരിച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, യേഭുയ്യേനഛന്നേ ഉപഡ്ഢപരിച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, സബ്ബപരിച്ഛന്നേ യേഭുയ്യേനഛന്നേ പാചിത്തിയം, സബ്ബപരിച്ഛന്നേ ഉപഡ്ഢച്ഛന്നേ പാചിത്തിയം, യേഭുയ്യേനപരിച്ഛന്നേ ഉപഡ്ഢച്ഛന്നേ പാചിത്തിയന്തി അട്ഠ പാചിത്തിയാനി. ഉപഡ്ഢച്ഛന്നേ ഉപഡ്ഢപരിച്ഛന്നേ ദുക്കടം, സബ്ബച്ഛന്നേ ചൂളകപരിച്ഛന്നേ ദുക്കടം, യേഭുയ്യേനഛന്നേ ചൂളകപരിച്ഛന്നേ ദുക്കടം, സബ്ബപരിച്ഛന്നേ ചൂളകച്ഛന്നേ ദുക്കടം, യേഭുയ്യേനപരിച്ഛന്നേ ചൂളകച്ഛന്നേ ദുക്കടന്തി പഞ്ച ദുക്കടാനി വേദിതബ്ബാനി. സബ്ബച്ഛന്നേ സബ്ബഅപരിച്ഛന്നേ, സബ്ബപരിച്ഛന്നേ സബ്ബഅച്ഛന്നേ, യേഭുയ്യേനഅച്ഛന്നേ യേഭുയ്യേനഅപരിച്ഛന്നേ, ഉപഡ്ഢച്ഛന്നേ ചൂളകപരിച്ഛന്നേ, ഉപഡ്ഢപരിച്ഛന്നേ ചൂളകച്ഛന്നേ ചൂളകപരിച്ഛന്നേ ച അനാപത്തി. മാതുഗാമേന സഹ നിപജ്ജന്തസ്സപി അയമേവ വിനിച്ഛയോ. അയഞ്ഹേത്ഥ വിസേസോ – അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം നിപജ്ജന്തസ്സ ചതുത്ഥദിവസേ ആപത്തി, മാതുഗാമേന സദ്ധിം പഠമദിവസേതി. യക്ഖിപേതീഹി പന ദിസ്സമാനകരൂപാഹി തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ ച മേഥുനധമ്മവത്ഥുഭൂതായ ഏവ ദുക്കടം, സേസാഹി അനാപത്തി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

സഹസേയ്യവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.