൧൭. മഞ്ചപീഠാദിസങ്ഘികസേനാസനേസു പടിപജ്ജിതബ്ബവിനിച്ഛയകഥാ

൮൨. വിഹാരേ സങ്ഘികേ സേയ്യം, സന്ഥരിത്വാന പക്കമോതി സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാന അഞ്ഞത്ഥ വസിതുകാമതായ വിഹാരതോ പക്കമനം. തത്രായം വിനിച്ഛയോ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൧൧൫) –

വചനതോ സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സയം സന്ഥരിത്വാ അഞ്ഞേന വാ സന്ഥരാപേത്വാ ഉദ്ധരണാദീനി അകത്വാ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമന്തസ്സ പാചിത്തിയം.

തത്ഥ സേയ്യാ നാമ ഭിസി ചിമിലികാ ഉത്തരത്ഥരണം ഭൂമത്ഥരണം തട്ടികാ ചമ്മഖണ്ഡോ നിസീദനം പച്ചത്ഥരണം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോതി ദസവിധാ. തത്ഥ ഭിസീതി മഞ്ചകഭിസി വാ പീഠകഭിസി വാ. ചിമിലികാ നാമ സുധാദിപരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ വണ്ണാനുരക്ഖണത്ഥം കതാ, തം ഹേട്ഠാ പത്ഥരിത്വാ ഉപരി കടസാരകം പത്ഥരന്തി. ഉത്തരത്ഥരണം നാമ മഞ്ചപീഠാനം ഉപരി അത്ഥരിതബ്ബകപച്ചത്ഥരണം. ഭൂമത്ഥരണം നാമ ഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാ കടസാരകാദിവികതി. തട്ടികാ നാമ താലപണ്ണേഹി വാ വാകേഹി വാ കതതട്ടികാ. ചമ്മഖണ്ഡോ നാമ സീഹബ്യഗ്ഘദീപിതരച്ഛചമ്മാദീസുപി യം കിഞ്ചി ചമ്മം. അട്ഠകഥാസു ഹി സേനാസനപരിഭോഗേ പടിക്ഖിത്തചമ്മം ന ദിസ്സതി, തസ്മാ സീഹബ്യഗ്ഘചമ്മാദീനം പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോ. നിസീദനന്തി സദസം വേദിതബ്ബം. പച്ചത്ഥരണന്തി പാവാരോ കോജവോതി ഏത്തകമേവ വുത്തം. തിണസന്ഥാരോതി യേസം കേസഞ്ചി തിണാനം സന്ഥാരോ. ഏസ നയോ പണ്ണസന്ഥാരേപി. ഏവം പന ഇമം ദസവിധം സേയ്യം സങ്ഘികേ വിഹാരേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ പക്കമന്തേന ആപുച്ഛിത്വാ പക്കമിതബ്ബം, ആപുച്ഛന്തേന ച ഭിക്ഖുമ്ഹി സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മിം അസതി സാമണേരോ, തസ്മിം അസതി ആരാമികോ, തസ്മിം അസതി യേന വിഹാരോ കാരിതോ, സോ വിഹാരസാമികോ, തസ്സ വാ കുലേ യോ കോചി ആപുച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മിമ്പി അസതി ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം ഠപേത്വാ മഞ്ചേ അവസേസമഞ്ചപീഠാനി ആരോപേത്വാ ഉപരി ഭിസിആദികം ദസവിധമ്പി സേയ്യം രാസിം കത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനാനി പിദഹിത്വാ ഗമിയവത്തം പൂരേത്വാ ഗന്തബ്ബം.

സചേ പന സേനാസനം ഓവസ്സതി, ഛദനത്ഥഞ്ച തിണം വാ ഇട്ഠകാ വാ ആനീതാ ഹോന്തി, സചേ ഉസ്സഹതി, ഛാദേതബ്ബം. നോ ചേ സക്കോതി, യോ ഓകാസോ അനോവസ്സകോ, തത്ഥ മഞ്ചപീഠാദീനി നിക്ഖിപിത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ സബ്ബമ്പി ഓവസ്സതി, ഉസ്സഹന്തേന അന്തോഗാമേ ഉപാസകാനം ഘരേ ഠപേതബ്ബം. സചേ തേപി ‘‘സങ്ഘികം നാമ, ഭന്തേ, ഭാരിയം, അഗ്ഗിദാഹാദീനം ഭായാമാ’’തി ന സമ്പടിച്ഛന്തി, അബ്ഭോകാസേപി പാസാണാനം ഉപരി മഞ്ചം ഠപേത്വാ സേസം പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ നിക്ഖിപിത്വാ തിണേഹി ച പണ്ണേഹി ച പടിച്ഛാദേത്വാ ഗന്തും വട്ടതി. യഞ്ഹി തത്ഥ അങ്ഗമത്തമ്പി അവസിസ്സതി, തം അഞ്ഞേസം തത്ഥ ആഗതഭിക്ഖൂനം ഉപകാരം ഭവിസ്സതീതി. ഉദ്ധരിത്വാ ഗച്ഛന്തേന പന മഞ്ചപീഠകവാടം സബ്ബം അപനേത്വാ സംഹരിത്വാ ചീവരവംസേ ലഗ്ഗേത്വാവ ഗന്തബ്ബം. പച്ഛാ ആഗന്ത്വാ വസനകഭിക്ഖുനാപി പുന മഞ്ചപീഠം ഠപയിത്വാ ഗച്ഛന്തേന തഥേവ കാതബ്ബം. അന്തോകുട്ടതോ സേയ്യം ബഹികുട്ടേ പഞ്ഞപേത്വാ വസന്തേന ഗമനകാലേ പുന ഗഹിതട്ഠാനേയേവ പടിസാമേതബ്ബം. ഉപരിപാസാദതോ ഓരോപേത്വാ ഹേട്ഠാപാസാദേ വസന്തസ്സപി ഏസേവ നയോ. രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു മഞ്ചപീഠം പഞ്ഞപേത്വാ ബഹിഗമനകാലേ പുന ഗഹിതട്ഠാനേയേവ ഠപേതബ്ബം.

൮൩. സേനാസനേസു പന അയം ആപുച്ഛിതബ്ബാനാപുച്ഛിതബ്ബവിനിച്ഛയോ – യാ താവ ഭൂമിയം ദീഘസാലാ വാ പണ്ണസാലാ വാ ഹോതി, യം വാ രുക്ഖത്ഥമ്ഭേസു കതഗേഹം ഉപചികാനം ഉട്ഠാനട്ഠാനം ഹോതി, തതോ പക്കമന്തേന താവ ആപുച്ഛിത്വാവ പക്കമിതബ്ബം. തസ്മിഞ്ഹി കതിപയാനി ദിവസാനി അജഗ്ഗിയമാനേ വമ്മികാവ സന്തിട്ഠന്തി. യം പന പാസാണപിട്ഠിയം വാ പാസാണത്ഥമ്ഭേസു വാ കതസേനാസനം സിലുച്ചയലേണം വാ സുധാലിത്തസേനാസനം വാ, യത്ഥ യത്ഥ ഉപചികാസങ്കാ നത്ഥി, തതോ പക്കമന്തസ്സ ആപുച്ഛിത്വാപി അനാപുച്ഛിത്വാപി ഗന്തും വട്ടതി, ആപുച്ഛനം പന വത്തം. സചേ താദിസേപി സേനാസനേ ഏകേന പസ്സേന ഉപചികാ ആരോഹന്തി, ആപുച്ഛിത്വാവ ഗന്തബ്ബം. യോ പന ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു സങ്ഘികസേനാസനം ഗഹേത്വാവ സന്തം ഭിക്ഖും അനുവത്തന്തോ അത്തനോ സേനാസനം അഗ്ഗഹേത്വാ വസതി, യാവ സോ ന ഗണ്ഹാതി, താവ തം സേനാസനം പുരിമഭിക്ഖുസ്സേവ പലിബോധോ. യദാ പന സോ സേനാസനം ഗഹേത്വാ അത്തനോ ഇസ്സരിയേന വസതി, തതോ പട്ഠായ ആഗന്തുകസ്സേവ പലിബോധോ. സചേ ഉഭോപി വിഭജിത്വാ ഗണ്ഹന്തി, ഉഭിന്നമ്പി പലിബോധോ.

മഹാപച്ചരിയം പന വുത്തം – സചേ ദ്വേ തയോ ഏകതോ ഹുത്വാ പഞ്ഞപേന്തി, ഗമനകാലേ സബ്ബേഹി ആപുച്ഛിതബ്ബം. തേസു ചേ പഠമം ഗച്ഛന്തോ ‘‘പച്ഛിമോ ജഗ്ഗിസ്സതീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ ഗച്ഛതി, വട്ടതി, പച്ഛിമസ്സ ആഭോഗേന മുത്തി നത്ഥി. ബഹൂ ഏകം പേസേത്വാ സന്ഥരാപേന്തി, ഗമനകാലേ സബ്ബേഹി വാ ആപുച്ഛിതബ്ബം, ഏകം വാ പേസേത്വാ ആപുച്ഛിതബ്ബം. അഞ്ഞതോ മഞ്ചപീഠാദീനി ആനേത്വാ അഞ്ഞത്ര വസിത്വാ ഗമനകാലേ തത്ഥേവ നേതബ്ബാനി. സചേ അഞ്ഞതോ ആനേത്വാ വസമാനസ്സ അഞ്ഞോ വുഡ്ഢതരോ ആഗച്ഛതി, ന പടിബാഹിതബ്ബോ, ‘‘മയാ, ഭന്തേ, അഞ്ഞാവാസതോ ആനീതം, പാകതികം കരേയ്യാഥാ’’തി വത്തബ്ബം. തേന ‘‘ഏവം കരിസ്സാമീ’’തി സമ്പടിച്ഛിതേ ഇതരസ്സ ഗന്തും വട്ടതി. ഏവം അഞ്ഞത്ഥ ഹരിത്വാപി സങ്ഘികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ഹി നട്ഠം വാ ജിണ്ണം വാ ചോരേഹി വാ ഹടം ഗീവാ നേവ ഹോതി, പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ പന ഗീവാ ഹോതി. അഞ്ഞസ്സ മഞ്ചപീഠം പന സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ നട്ഠം ഗീവായേവ. അന്തോവിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ ‘‘അജ്ജേവ ആഗന്ത്വാ പടിജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി ഏവം സാപേക്ഖോ നദീപാരം ഗാമന്തരം വാ ഗന്ത്വാ യത്ഥസ്സ ഗമനചിത്തം ഉപ്പന്നം, തത്ഥേവ ഠിതോ കഞ്ചി പേസേത്വാ ആപുച്ഛതി, നദീപൂരരാജചോരാദീസു വാ കേനചി പലിബോധോ ഹോതി ഉപദ്ദുതോ, ന സക്കോതി പച്ചാഗന്തും, ഏവംഭൂതസ്സ അനാപത്തി.

വിഹാരസ്സ ഉപചാരേ പന ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരതി ന ഉദ്ധരാപേതി അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛതി, ദുക്കടം. വുത്തപ്പകാരഞ്ഹി ദസവിധം സേയ്യം അന്തോഗബ്ഭാദിമ്ഹി ഗുത്തട്ഠാനേ പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ യസ്മാ സേയ്യാപി സേനാസനമ്പി ഉപചികാഹി പലുജ്ജതി, വമ്മികരാസിയേവ ഹോതി, തസ്മാ പാചിത്തിയം വുത്തം. ബഹി പന ഉപട്ഠാനസാലാദീസു പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ സേയ്യാമത്തമേവ നസ്സേയ്യ ഠാനസ്സ അഗുത്തതായ, ന സേനാസനം, തസ്മാ ഏത്ഥ ദുക്കടം വുത്തം. മഞ്ചപീഠം പന യസ്മാ ന സക്കാ സഹസാ ഉപചികാഹി ഖായിതും, തസ്മാ തം വിഹാരേപി സന്ഥരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം. വിഹാരസ്സൂപചാരേ ഉപട്ഠാനസാലായം മണ്ഡപേ രുക്ഖമൂലേപി സന്ഥരിത്വാ പക്കമന്തസ്സ ദുക്കടമേവ.

൮൪. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ ഭിസിം വാ കോച്ഛം വാ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൧൦൯) വചനതോ സങ്ഘികാനി പന മഞ്ചപീഠാദീനി ചത്താരി അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ ഉദ്ധരണാദീനി അകത്വാ ‘‘അജ്ജേവ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തസ്സപി ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ പാചിത്തിയം. ഏത്ഥ കോച്ഛം നാമ വാകമയം വാ ഉസീരമയം വാ മുഞ്ജമയം വാ പബ്ബജമയം വാ ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച വിത്ഥതം മജ്ഝേ സംഖിത്തം പണവസണ്ഠാനം കത്വാ ബദ്ധം. തം കിര മജ്ഝേ സീഹബ്യഗ്ഘചമ്മപരിക്ഖിത്തമ്പി കരോന്തി, അകപ്പിയചമ്മം നാമേത്ഥ നത്ഥി. സേനാസനഞ്ഹി സോവണ്ണമയമ്പി വട്ടതി, തസ്മാ തം മഹഗ്ഘം ഹോതി.

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ മാസേ അവസ്സികസങ്കേതേ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ യത്ഥ കാകാ വാ കുലലാ വാ ന ഊഹദന്തി, തത്ഥ സേനാസനം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി (പാചി. ൧൧൦) വചനതോ പന വസ്സികവസ്സാനമാസാതി ഏവം അപഞ്ഞാതേ ചത്താരോ ഹേമന്തികേ, ചത്താരോ ഗിമ്ഹികേതി അട്ഠ മാസേ സാഖാമണ്ഡപേ വാ പദരമണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ നിക്ഖിപിതും വട്ടതി. യസ്മിം പന കാകാ വാ കുലലാ വാ അഞ്ഞേ വാ സകുന്താ ധുവനിവാസേന കുലാവകേ കത്വാ വസന്തി, തസ്സ രുക്ഖസ്സ മൂലേ ന നിക്ഖിപിതബ്ബം. ‘‘അട്ഠ മാസേ’’തി വചനതോ യേസു ജനപദേസു വസ്സകാലേ ന വസ്സതി, തേസു ചത്താരോ മാസേ നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതിയേവ. ‘‘അവസ്സികസങ്കേതേ’’തി വചനതോ യത്ഥ ഹേമന്തേ ദേവോ വസ്സതി, തത്ഥ ഹേമന്തേപി അജ്ഝോകാസേ നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതി. ഗിമ്ഹേ പന സബ്ബത്ഥ വിഗതവലാഹകം വിസുദ്ധം നതം ഹോതി, ഏവരൂപേ കാലേ കേനചിദേവ കരണീയേന അജ്ഝോകാസേ മഞ്ചപീഠം നിക്ഖിപിതും വട്ടതി.

൮൫. അബ്ഭോകാസികേനപി വത്തം ജാനിതബ്ബം. തസ്സ ഹി സചേ പുഗ്ഗലികമഞ്ചകോ അത്ഥി, തത്ഥേവ സയിതബ്ബം. സങ്ഘികം ഗണ്ഹന്തേന വേത്തേന വാ വാകേന വാ വീതമഞ്ചകോ ഗഹേതബ്ബോ, തസ്മിം അസതി പുരാണമഞ്ചകോ ഗഹേതബ്ബോ, തസ്മിം അസതി നവവായിമോ വാ ഓനദ്ധകോ വാ ഗഹേതബ്ബോ. ഗഹേത്വാ പന ‘‘അഹം ഉക്കട്ഠരുക്ഖമൂലികോ ഉക്കട്ഠഅബ്ഭോകാസികോ’’തി ചീവരകുടിമ്പി അകത്വാ അസമയേ അജ്ഝോകാസേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ പഞ്ഞപേത്വാ നിപജ്ജിതും ന വട്ടതി. സചേ പന ചതുഗ്ഗുണേനപി ചീവരേന കതാ കുടി അതേമേന്തം രക്ഖിതും ന സക്കോതി, സത്താഹവദ്ദലികാദീനി ഭവന്തി, ഭിക്ഖുനോ കായാനുഗതികത്താ വട്ടതി. അരഞ്ഞേ പണ്ണകുടീസു വസന്താനം സീലസമ്പദായ പസന്നചിത്താ മനുസ്സാ നവം മഞ്ചപീഠം ദേന്തി ‘‘സങ്ഘികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി, വസിത്വാ ഗച്ഛന്തേഹി സാമന്തവിഹാരേ സഭാഗഭിക്ഖൂനം പേസേത്വാ ഗന്തബ്ബം, സഭാഗാനം അഭാവേന അനോവസ്സകേ നിക്ഖിപിത്വാ ഗന്തബ്ബം, അനോവസ്സകേ അസതി രുക്ഖേ ലഗ്ഗേത്വാ ഗന്തബ്ബം. ചേതിയങ്ഗണേ സമ്മജ്ജനിം ഗഹേത്വാ ഭോജനസാലങ്ഗണം വാ ഉപോസഥാഗാരങ്ഗണം വാ പരിവേണദിവാട്ഠാനഅഗ്ഗിസാലാദീസു വാ അഞ്ഞതരം സമ്മജ്ജിത്വാ ധോവിത്വാ പുന സമ്മജ്ജനിമാളകേയേവ ഠപേതബ്ബാ. ഉപോസഥാഗാരാദീസു അഞ്ഞതരസ്മിം ഗഹേത്വാ അവസേസാനി സമ്മജ്ജന്തസ്സപി ഏസേവ നയോ.

യോ പന ഭിക്ഖാചാരമഗ്ഗം സമ്മജ്ജന്തോ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, തേന സമ്മജ്ജിത്വാ സചേ അന്തരാമഗ്ഗേ സാലാ അത്ഥി, തത്ഥ ഠപേതബ്ബാ. സചേ നത്ഥി, വലാഹകാനം അനുട്ഠിതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘യാവാഹം ഗാമതോ നിക്ഖമാമി, താവ ന വസ്സിസ്സതീ’’തി ജാനന്തേന യത്ഥ കത്ഥചി നിക്ഖിപിത്വാ പുന പച്ചാഗച്ഛന്തേന പാകതികട്ഠാനേ ഠപേതബ്ബാ. ‘‘സചേ വസ്സിസ്സതീതി ജാനന്തോ അജ്ഝോകാസേ ഠപേതി, ദുക്കട’’ന്തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. സചേ പന തത്ര തത്രേവ സമ്മജ്ജനത്ഥായ സമ്മജ്ജനീ നിക്ഖിത്താ ഹോതി, തം തം ഠാനം സമ്മജ്ജിത്വാ തത്ര തത്രേവ നിക്ഖിപിതും വട്ടതി, ആസനസാലം സമ്മജ്ജന്തേന വത്തം ജാനിതബ്ബം. തത്രിദം വത്തം – മജ്ഝതോ പട്ഠായ പാദട്ഠാനാഭിമുഖാ വാലികാ ഹരിതബ്ബാ, കചവരം ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ ബഹി ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

൮൬. സചേ വുത്തപ്പകാരം ചതുബ്ബിധമ്പി സങ്ഘികം സേനാസനം അജ്ഝോകാസേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ മണ്ഡപേ വാ അനുപസമ്പന്നേന സന്ഥരാപേതി, യേന സന്ഥരാപിതം, തസ്സ പലിബോധോ. സചേ പന ഉപസമ്പന്നേന സന്ഥരാപേതി, യേന സന്ഥതം, തസ്സ പലിബോധോ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൧) – ഥേരോ ഭോജനസാലായം ഭത്തകിച്ചം കത്വാ ദഹരം ആണാപേതി ‘‘ഗച്ഛ ദിവാട്ഠാനേ മഞ്ചപീഠം പഞ്ഞപേഹീ’’തി. സോ തഥാ കത്വാ നിസിന്നോ, ഥേരോ യഥാരുചി വിചരിത്വാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഥവികം വാ ഉത്തരാസങ്ഗം വാ ഠപേതി, തതോ പട്ഠായ ഥേരസ്സ പലിബോധോ. നിസീദിത്വാ സയം ഗച്ഛന്തോ നേവ ഉദ്ധരതി ന ഉദ്ധരാപേതി, ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ പാചിത്തിയം. സചേ പന ഥേരോ തത്ഥ ഥവികം വാ ഉത്തരാസങ്ഗം വാ അട്ഠപേത്വാ ചങ്കമന്തോവ ദഹരം ‘‘ഗച്ഛ ത്വ’’ന്തി ഭണതി, തേന ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, മഞ്ചപീഠ’’ന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം. സചേ ഥേരോ വത്തം ജാനാതി, ‘‘ത്വം ഗച്ഛ, അഹം പാകതികം കരിസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ ബാലോ ഹോതി അനുഗ്ഗഹിതവത്തോ, ‘‘ഗച്ഛ, മാ ഇധ തിട്ഠ, നേവ നിസീദിതും ന നിപജ്ജിതും ദേമീ’’തി ദഹരം തജ്ജേതിയേവ. ദഹരേന ‘‘ഭന്തേ, സുഖം സയഥാ’’തി കപ്പം ലഭിത്വാ വന്ദിത്വാ ഗന്തബ്ബം. തസ്മിം ഗതേ ഥേരസ്സേവ പലിബോധോ, പുരിമനയേനേവ ചസ്സ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ.

അഥ പന ആണത്തിക്ഖണേയേവ ദഹരോ ‘‘മയ്ഹം ഭണ്ഡേ ഭണ്ഡധോവനാദി കിഞ്ചി കരണീയം അത്ഥീ’’തി വദതി, ഥേരോ പന തം ‘‘പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛാഹീ’’തി വത്വാ ഭോജനസാലതോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതി, പാദുദ്ധാരേന കാരേതബ്ബോ. സചേ തത്ഥേവ ഗന്ത്വാ നിസീദതി, പുരിമനയേനേവ ചസ്സ ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ ആപത്തി. സചേ പന ഥേരോ സാമണേരം ആണാപേതി, സാമണേരേ തത്ഥ മഞ്ചപീഠം പഞ്ഞപേത്വാ നിസിന്നേപി ഭോജനസാലതോ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തോ പാദുദ്ധാരേന കാരേതബ്ബോ. ഗന്ത്വാ നിസിന്നോ പുന ഗമനകാലേ ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ. സചേ പന ആണാപേന്തോ ‘‘മഞ്ചപീഠം പഞ്ഞപേത്വാ തത്ഥേവ നിസീദാ’’തി ആണാപേതി, യത്രിച്ഛതി, തത്ര ഗന്ത്വാ ആഗന്തും ലഭതി. സയം പന പാകതികം അകത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ പാചിത്തിയം. അന്തരസന്നിപാതേ മഞ്ചപീഠാദീനി പഞ്ഞപേത്വാ നിസിന്നേഹി ഗമനകാലേ ആരാമികാനം ‘‘ഇദം പടിസാമേഥാ’’തി വത്തബ്ബം, അവത്വാ ഗച്ഛന്താനം ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ ആപത്തി.

൮൭. മഹാധമ്മസ്സവനം നാമ ഹോതി, തത്ഥ ഉപോസഥാഗാരതോപി ഭോജനസാലതോപി ആഹരിത്വാ മഞ്ചപീഠാനി പഞ്ഞപേന്തി, ആവാസികാനംയേവ പലിബോധോ. സചേ ആഗന്തുകാ ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം ഉപജ്ഝായസ്സ, ഇദം ആചരിയസ്സാ’’തി ഗണ്ഹന്തി, തതോ പട്ഠായ തേസം പലിബോധോ. ഗമനകാലേ പാകതികം അകത്വാ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമന്താനം ആപത്തി. മഹാപച്ചരിയം പന വുത്തം ‘‘യാവ അഞ്ഞേ ന നിസീദന്തി, താവ യേഹി പഞ്ഞത്തം, തേസം ഭാരോ, അഞ്ഞേസു ആഗന്ത്വാ നിസിന്നേസു നിസിന്നകാനം ഭാരോ. സചേ തേ അനുദ്ധരിത്വാ വാ അനുദ്ധരാപേത്വാ വാ ഗച്ഛന്തി, ദുക്കടം. കസ്മാ? അനാണത്തിയാ പഞ്ഞപിതത്താ’’തി. ധമ്മാസനേ പഞ്ഞത്തേ യാവ ഉസ്സാരകോ വാ ധമ്മകഥികോ വാ നാഗച്ഛതി, താവ പഞ്ഞാപകാനം പലിബോധോ. തസ്മിം ആഗന്ത്വാ നിസിന്നേ തസ്സ പലിബോധോ. സകലം അഹോരത്തം ധമ്മസ്സവനം ഹോതി, അഞ്ഞോ ഉസ്സാരകോ വാ ധമ്മകഥികോ വാ ഉട്ഠാതി, അഞ്ഞോ നിസീദതി, യോ യോ ആഗന്ത്വാ നിസീദതി, തസ്സ തസ്സേവ ഭാരോ. ഉട്ഠഹന്തേന പന ‘‘ഇദമാസനം തുമ്ഹാകം ഭാരോ’’തി വത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേപി ഇതരസ്മിം അനാഗതേ പഠമം നിസിന്നോ ഉട്ഠായ ഗച്ഛതി, തസ്മിഞ്ച അന്തോഉപചാരട്ഠേയേവ ഇതരോ ആഗന്ത്വാ നിസീദതി, ഉട്ഠായ ഗതോ ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോ. സചേ പന ഇതരസ്മിം അനാഗതേയേവ പഠമം നിസിന്നോ ഉട്ഠായാസനാ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമതി, ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ. ‘‘സബ്ബത്ഥ ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി അയം നയോ മഹാപച്ചരിയം വുത്തോതി.

൮൮. സചേ പന വുത്തപ്പകാരസേനാസനതോ അഞ്ഞം സങ്ഘികം ചിമിലികം വാ ഉത്തരത്ഥരണം വാ ഭൂമത്ഥരണം വാ തട്ടികം വാ ചമ്മഖണ്ഡം വാ പാദപുഞ്ഛനിം വാ ഫലകപീഠം വാ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരതി ന ഉദ്ധരാപേതി അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛതി, ദുക്കടം. ആധാരകം പത്തപിധാനകം പാദകഠലികം താലവണ്ടം ബീജനിപത്തകം യം കിഞ്ചി ദാരുഭണ്ഡം അന്തമസോ പാനീയഉളുങ്കം പാനീയസങ്ഖം അജ്ഝോകാസേ നിക്ഖിപിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സപി ദുക്കടം. അജ്ഝോകാസേ രജനം പചിത്വാ രജനഭാജനം രജനഉളുങ്കോ രജനദോണികാതി സബ്ബം അഗ്ഗിസാലായ പടിസാമേതബ്ബം. സചേ അഗ്ഗിസാലാ നത്ഥി, അനോവസ്സകേ പബ്ഭാരേ നിക്ഖിപിതബ്ബം. തസ്മിമ്പി അസതി യത്ഥ ഓലോകേന്താ ഭിക്ഖൂ പസ്സന്തി, താദിസേ ഠാനേ ഠപേത്വാ ഗന്തും വട്ടതി. അഞ്ഞപുഗ്ഗലികേ പന മഞ്ചപീഠാദിസേനാസനേപി ദുക്കടമേവ. ഏത്ഥ പന ‘‘യസ്മിം വിസ്സാസഗ്ഗാഹോ ന രുഹതി, തസ്സ സന്തകേ ദുക്കടം. യസ്മിം പന വിസ്സാസഗ്ഗാഹോ രുഹതി, തസ്സ സന്തകം അത്തനോ പുഗ്ഗലികമേവ ഹോതീ’’തി മഹാപച്ചരിയാദീസു വുത്തം. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ പന അനാപത്തിയേവ. യോ ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ലജ്ജീ ഹോതി, അത്തനോ പലിബോധം വിയ മഞ്ഞതി, തഥാരൂപം അനാപുച്ഛിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സപി അനാപത്തി. യോ പന ആതപേ ഓതാപേന്തോ ‘‘ആഗന്ത്വാ ഉദ്ധരിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി, തസ്സപി അനാപത്തി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

മഞ്ചപീഠാദിസങ്ഘികസേനാസനേസു

പടിപജ്ജിതബ്ബവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.