൫. കുലസങ്ഗഹവിനിച്ഛയകഥാ

൨൭. ഏവം വിഞ്ഞത്തിവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി കുലസങ്ഗഹവിനിച്ഛയം കഥേതും ‘‘കുലസങ്ഗഹോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സങ്ഗണ്ഹനം സങ്ഗഹോ, കുലാനം സങ്ഗഹോ കുലസങ്ഗഹോ, പച്ചയദായകാദീനം ഗിഹീനം അനുഗ്ഗഹകരണം. അനുഗ്ഗഹത്ഥോ ഹേത്ഥ സങ്ഗഹ-സദ്ദോ യഥാ ‘‘പുത്തദാരസ്സ സങ്ഗഹോ’’തി (ഖു. പാ. ൫.൬; സു. നി. ൨൬൫).

൨൮. തത്ഥ കോട്ടനന്തി സയം ഛിന്ദനം. കോട്ടാപനന്തി ‘‘ഇമം ഛിന്ദാ’’തി അഞ്ഞേസം ഛേദാപനം. ആളിയാ ബന്ധനന്തി യഥാ ഗച്ഛമൂലേ ഉദകം സന്തിട്ഠതി, തഥാ സമന്തതോ ബന്ധനം. ഉദകസ്സാതി അകപ്പിയഉദകസ്സ ‘‘കപ്പിയഉദകസിഞ്ചന’’ന്തി വിസും വക്ഖമാനത്താ, തഞ്ച ആരാമാദിഅത്ഥം രോപനേ അകപ്പിയവോഹാരേസുപി കപ്പിയവോഹാരേസുപി കപ്പിയഉദകസിഞ്ചനാദി വട്ടതീതി വക്ഖമാനത്താ ഇധാപി വിഭാഗം കത്വാ കപ്പിയഉദകസിഞ്ചനാദി വിസും ദസ്സിതം. ഏത്ഥ ച കതമം അകപ്പിയഉദകം, കതമം പന കപ്പിയഉദകന്തി? സപ്പാണകം അകപ്പിയഉദകം, അപ്പാണകം കപ്പിയഉദകന്തി. കഥം വിഞ്ഞായതീതി ചേ, ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണം വാ മത്തികം വാ സിഞ്ചേയ്യ വാ സിഞ്ചാപേയ്യ വാ പാചിത്തിയ’’ന്തി വചനതോ. യഥാ കോട്ടനഖണനാദികായികകിരിയാപി അകപ്പിയവോഹാരേ സങ്ഗഹിതാ, ഏവം മാതികാഉജുകരണാദികപ്പിയവോഹാരേപീതി ആഹ ‘‘സുക്ഖമാതികായ ഉജുകരണ’’ന്തി. ഹത്ഥപാദമുഖധോവനനഹആനോദകസിഞ്ചനന്തി ഇമിനാപി പകാരന്തരേന കപ്പിയഉദകസിഞ്ചനമേവ ദസ്സേതി. അകപ്പിയവോഹാരേ കോട്ടനഖണനാദിവസേന സയം കരണസ്സപി കഥം സങ്ഗഹോതി? അകപ്പിയന്തി വോഹരിയതീതി അകപ്പിയവോഹാരോതി അകപ്പിയഭൂതം കരണകാരാപനാദി സബ്ബമേവ സങ്ഗഹിതം, ന പന അകപ്പിയവചനമത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. കപ്പിയവോഹാരേപി ഏസേവ നയോ. സുക്ഖമാതികായ ഉജുകരണന്തി ഇമിനാ പുരാണപണ്ണാദീനം ഹരണമ്പി സങ്ഗഹിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. കുദാലാദീനി ഭൂമിയം ഠപേത്വാ ഠാനതോ ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ഠാനമേവ പാകടതരന്തി ‘‘ഓഭാസോ’’തി വുത്തം.

൨൯. മഹാപച്ചരിവാദം പതിട്ഠാപേതുകാമോ പച്ഛാ വദതി. വനത്ഥായാതി ഇദം കേചി ‘‘വതത്ഥായാ’’തി പഠന്തി, തേസം വതിഅത്ഥായാതി അത്ഥോ. വജിരബുദ്ധിടീകായമ്പി തഥേവ വുത്തം, ‘‘ആരാമരോപാ വനരോപാ, യേ നരാ സേതുകാരകാ’’തി (സം. നി. ൧.൪൭) വചനതോ പന തം വിചാരേതബ്ബം. അകപ്പിയവോഹാരേപി ഏകച്ചം വട്ടതീതി ദസ്സേതും ‘‘ന കേവലഞ്ച സേസ’’ന്തിആദിമാഹ. യം കിഞ്ചി മാതികന്തി സുക്ഖമാതികം വാ അസുക്ഖമാതികം വാ. കപ്പിയഉദകം സിഞ്ചിതുന്തി ഇമിനാ ‘‘കപ്പിയഉദകം സിഞ്ചഥാ’’തി വത്തുമ്പി വട്ടതീതി ദസ്സേതി. സയം രോപേതുമ്പി വട്ടതീതി ഇമിനാ ‘‘രോപേഹീ’’തി വത്തുമ്പി വട്ടതീതിപി സിദ്ധം.

൩൦. പാചിത്തിയഞ്ചേവ ദുക്കടഞ്ചാതി പഥവീഖണനപച്ചയാ പാചിത്തിയം, കുലസങ്ഗഹപച്ചയാ ദുക്കടം. അകപ്പിയവോഹാരേനാതി ‘‘ഇദം ഖണ, ഇദം രോപേഹീ’’തി അകപ്പിയവോഹാരേന. ദുക്കടമേവാതി കുലസങ്ഗഹപച്ചയാ ദുക്കടം. ഉഭയത്രാതി കപ്പിയാകപ്പിയപഥവിയം.

സബ്ബത്ഥാതി കുലസങ്ഗഹപരിഭോഗആരാമാദിഅത്ഥായ രോപിതേ. ദുക്കടമ്പീതി ന കേവലം പാചിത്തിയമേവ. കപ്പിയേനാതി കപ്പിയഉദകേന. തേസംയേവ ദ്വിന്നന്തി കുലസങ്ഗഹപരിഭോഗാനം. ദുക്കടന്തി കുലസങ്ഗഹത്ഥായ സയം സിഞ്ചനേ, കപ്പിയവോഹാരേന വാ അകപ്പിയവോഹാരേന വാ സിഞ്ചാപനേ ദുക്കടം, പരിഭോഗത്ഥായ സയം സിഞ്ചനേ, അകപ്പിയവോഹാരേന സിഞ്ചാപനേ ച ദുക്കടം. പയോഗബഹുലതായാതി സയം കരണേ, കായപയോഗസ്സ കാരാപനേ വചീപയോഗസ്സ ബഹുത്തേന. ആപത്തിബഹുലതാ വേദിതബ്ബാതി ഏത്ഥ സയം സിഞ്ചനേ ധാരാപച്ഛേദഗണനായ ആപത്തിഗണനാ വേദിതബ്ബാ. സിഞ്ചാപനേ പന പുനപ്പുനം ആണാപേന്തസ്സ വാചായ വാചായ ആപത്തി, സകിം ആണത്തസ്സ ബഹുസിഞ്ചനേ ഏകാവ.

ഓചിനനേ ദുക്കടപാചിത്തിയാനീതി കുലസങ്ഗഹപച്ചയാ ദുക്കടം, ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയം. അഞ്ഞത്ഥാതി വത്ഥുപൂജാദിഅത്ഥായ ഓചിനനേ. സകിം ആണത്തോതി അകപ്പിയവോഹാരേന ആണത്തോ. പാചിത്തിയമേവാതി അകപ്പിയവോഹാരേന ആണത്തത്താ ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദേന (പാചി. ൯൦-൯൧) പാചിത്തിയം. കപ്പിയവചനേന പന വത്ഥുപൂജാദിഅത്ഥായ ഓചിനാപേന്തസ്സ അനാപത്തിയേവ.

൩൧. ഗന്ഥനേന നിബ്ബത്തം ദാമം ഗന്ഥിമം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. ന വട്ടതീതി കുലസങ്ഗഹത്ഥായ, വത്ഥുപൂജാദിഅത്ഥായ വാ വുത്തനയേന കരോന്തസ്സ കാരാപേന്തസ്സ ച ദുക്കടന്തി അത്ഥോ. വട്ടതീതി വത്ഥുപൂജാദിഅത്ഥായ വട്ടതി, കുലസങ്ഗഹത്ഥായ പന കപ്പിയവോഹാരേന കാരാപേന്തസ്സപി ദുക്കടമേവ. പുരിമനയേനേവാതി ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ വാ’’തിആദിനാ വുത്തനയേന. ധമ്മാസനവിതാനേ ബദ്ധകണ്ടകേസു പുപ്ഫാനി വിനിവിജ്ഝിത്വാ ഠപേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഉപരൂപരി വിജ്ഝിത്വാ ഛത്തസദിസം കത്വാ ആവുണനതോ ‘‘ഛത്താധിഛത്തം വിയാ’’തി വുത്തം. ‘‘കദലിക്ഖന്ധമ്ഹീ’’തിആദിനാ വുത്തം സബ്ബമേവ സന്ധായ ‘‘തം അതിഓളാരികമേവാ’’തി വുത്തം, സബ്ബത്ഥ കരണേ, അകപ്പിയവോഹാരേന കാരാപനേ ച ദുക്കടമേവാതി അത്ഥോ. പുപ്ഫവിജ്ഝനത്ഥം കണ്ടകമ്പി ബന്ധിതും ന വട്ടതീതി ഇമസ്സ ഉപലക്ഖണത്താ പുപ്ഫദാമോലമ്ബകാദിഅത്ഥായ രജ്ജുബന്ധനാദിപി ന വട്ടതീതി കേചി വദന്തി. അഞ്ഞേ പന ‘‘പുപ്ഫവിജ്ഝനത്ഥം കണ്ടകന്തി വിസേസിതത്താ തദത്ഥം കണ്ടകമേവ ബന്ധിതും ന വട്ടതി, തഞ്ച അട്ഠകഥാപമാണേനാ’’തി വദന്തി, വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. പുപ്ഫപടിച്ഛകം നാമ ദന്താദീഹി കതം പുപ്ഫാധാനം. ഏതമ്പി നാഗദന്തകമ്പി സഛിദ്ദമേവ ഗഹേതബ്ബം. അസോകപിണ്ഡിയാതി അസോകസാഖാനം, പുപ്ഫാനം വാ സമൂഹേ. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൩൧) പന ‘‘അസോകപിണ്ഡിയാതി അസോകപുപ്ഫമഞ്ജരികായാ’’തി വുത്തം. ധമ്മരജ്ജു നാമ ചേതിയം വാ ബോധിം വാ പുപ്ഫപ്പവേസനത്ഥം ആവിജ്ഝിത്വാ ബന്ധരജ്ജു. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൪൩൧) പന ‘‘ധമ്മരജ്ജു നാമ ചേതിയാദീനി പരിക്ഖിപിത്വാ തേസഞ്ച രജ്ജുയാ ച അന്തരാ പുപ്ഫപ്പവേസനത്ഥായ ബന്ധരജ്ജു. സിഥിലവട്ടിതായ വാ വട്ടിയാ അബ്ഭന്തരേ പുപ്ഫപ്പവേസനത്ഥായ ഏവം ബന്ധാതിപി വദന്തീ’’തി വുത്തം.

മത്ഥകദാമന്തി ധമ്മാസനാദിമത്ഥകേ പലമ്ബകദാമം. തേസംയേവാതി ഉപ്പലാദീനം ഏവ. വാകേന വാതി പുപ്ഫനാളം ഫാലേത്വാ പുപ്ഫേന ഏകാബദ്ധട്ഠിതവാകേന ദണ്ഡേന ച ഏകാബദ്ധേനേവ. ഏതേന പുപ്ഫം ബീജഗാമസങ്ഗഹം ന ഗച്ഛതി പഞ്ചസു ബീജേസു അപവിട്ഠത്താ പണ്ണം വിയ, തസ്മാ കപ്പിയം അകാരാപേത്വാപി വികോപനേ ദോസോ നത്ഥി. യഞ്ച ഛിന്നസ്സപി മകുളസ്സ വികസനം, തമ്പി അതിതരുണസ്സ അഭാവാ വുഡ്ഢിലക്ഖണം ന ഹോതി, പരിണതസ്സ പന മകുളസ്സ പത്താനം സിനേഹേ പരിയാദാനം ഗതേ വിസുംഭാവോ ഏവ വികാസോ, തേനേവ ഛിന്നമകുളവികാസോ അഛിന്നമകുളവികാസതോ പരിഹീനോ, മിലാതനിയുത്തോ വാ ദിസ്സതി. യഞ്ച മിലാതസ്സ ഉദകസഞ്ഞോഗേ അമിലാനതാപജ്ജനം, തമ്പി തമ്ബുലപണ്ണാദീസു സമാനം വുഡ്ഢിലക്ഖണം ന ഹോതി. പാളിഅട്ഠകഥാസു ച ന കത്ഥചി പുപ്ഫാനം കപ്പിയകരണം ആഗതം, തസ്മാ പുപ്ഫം സബ്ബഥാ അബീജമേവാതി വിഞ്ഞായതി, വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പസിബ്ബകേ വിയാ’’തി വുത്തത്താ പുപ്ഫം പസിബ്ബകേ വാ പസിബ്ബകസദിസം ബന്ധേ യത്ഥ കത്ഥചി ചീവരേ വാ പക്ഖിപിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൩൧) പന ‘‘ഖന്ധേ ഠപിതകാസാവസ്സാതി ഖന്ധേ ഠപിതസങ്ഘാടിം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി തഥാബന്ധിതും സക്കാ ഭവേയ്യ. ഇമിനാ ച അഞ്ഞമ്പി താദിസം കാസാവം വാ വത്ഥം വാ വുത്തനയേന ബന്ധിത്വാ തത്ഥ പുപ്ഫാനി പക്ഖിപിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം. അംസഭണ്ഡികപസിബ്ബകേ പക്ഖിത്തസദിസത്താ വേഠിമം നാമ ന ജാതം, തസ്മാ സിഥിലബന്ധസ്സ അന്തരന്തരാ പക്ഖിപിതുമ്പി വട്ടതീതി വദന്തീ’’തി വുത്തം. ഹേട്ഠാ ദണ്ഡകം പന ബന്ധിതും ന വട്ടതീതി രജ്ജുആദീഹി ബന്ധനം സന്ധായ വുത്തം, പുപ്ഫസ്സേവ പന അച്ഛിന്നദണ്ഡകേഹി ബന്ധിതും വട്ടതി ഏവ.

പുപ്ഫപടേ ച ദട്ഠബ്ബന്തി പുപ്ഫപടം കരോന്തസ്സ ദീഘതോ പുപ്ഫദാമസ്സ ഹരണപച്ചാഹരണവസേന പൂരണം സന്ധായ വുത്തം, തിരിയതോ ഹരണം പന വായിമം നാമ ഹോതി, ന പുരിമം. ‘‘പുരിമട്ഠാനം അതിക്കാമേതീ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തത്താ പുരിമം പുപ്ഫകോടിം ഫുസാപേത്വാ വാ അഫുസാപേത്വാ വാ പരിക്ഖിപനവസേന അതിക്കാമേന്തസ്സ ആപത്തിയേവ. ബന്ധിതും വട്ടതീതി പുപ്ഫരഹിതായ സുത്തവാകകോടിയാ ബന്ധിതും വട്ടതി. ഏകവാരം ഹരിത്വാ പരിക്ഖിപിത്വാതി ഇദം പുബ്ബേ വുത്തചേതിയാദിപരിക്ഖേപം പുപ്ഫപടകരണഞ്ച സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ ചേതിയം വാ ബോധിം വാ പരിക്ഖിപന്തേന ഏകവാരം പരിക്ഖിപിത്വാ പുരിമട്ഠാനം സമ്പത്തേ അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം, തേനപി ഏകവാരം പരിക്ഖിപിത്വാ തഥേവ കാതബ്ബം. പുപ്ഫപടം കരോന്തേന ച ഹരിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം, തേനപി തഥേവ കാതബ്ബം. സചേപി ദ്വേയേവ ഭിക്ഖൂ ഉഭോസു പസ്സേസു ഠത്വാ പരിയായേന ഹരന്തി, വട്ടതിയേവാതി വദന്തി.

പരേഹി പൂരിതന്തി ദീഘതോ പസാരിതം. വായിതുന്തി തിരിയതോ ഹരിതും, തം പന ഏകവാരമ്പി ന ലഭതി. പുപ്ഫാനി ഠപേന്തേനാതി അഗന്ഥിതാനി പാകതികപുപ്ഫാനി അഞ്ഞമഞ്ഞം ഫുസാപേത്വാപി ഠപേന്തേന. പുപ്ഫദാമം പന പൂജനത്ഥായ ഭൂമിയം ഠപേന്തേന ഫുസാപേത്വാ വാ അഫുസാപേത്വാ വാ ദിഗുണം കത്വാ ഠപേതും ന വട്ടതീതി വദന്തി.

൩൨. ഘടികദാമഓലമ്ബകോതി ഹേട്ഠാഭാഗേ ഘടികാകാരയുത്തോ, ദാരുഘടികാകാരോ വാ ഓലമ്ബകോ. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൩൧) പന ‘‘ഘടികദാമഓലമ്ബകോതി അന്തേ ഘടികാകാരയുത്തോ യമകദാമഓലമ്ബകോ’’തി വുത്തം. വജിരബുദ്ധിടീകായം (വജിര. ടീ. പാരാജിക ൪൩൧) പന ‘‘ഘടികദാമഓലമ്ബകോതി യമകദാമഓലമ്ബകോതി ലിഖിത’’ന്തി വുത്തം, ഏകേകം പന ദാമം നിക്ഖന്തസുത്തകോടിയാവ ബന്ധിത്വാ ഓലമ്ബിതും വട്ടതി, പുപ്ഫദാമദ്വയം സങ്ഘടിതുകാമേനപി നിക്ഖന്തസുത്തകോടിയാവ സുത്തകോടിം സങ്ഘടിതും വട്ടതി. അഡ്ഢചന്ദാകാരേന മാലാഗുണപരിക്ഖേപോതി അഡ്ഢചന്ദാകാരേന മാലാഗുണസ്സ പുനപ്പുനം ഹരണപച്ചാഹരണവസേന പൂരേത്വാ പരിക്ഖിപനം, തേനേവ തം പുരിമേ പവിട്ഠം, തസ്മാ ഏതമ്പി അഡ്ഢചന്ദാകാരം പുനപ്പുനം ഹരണപച്ചാഹരണവസേന പൂരേതും ന വട്ടതി. ഏകവാരം പന അഡ്ഢചന്ദാകാരകരണേ മാലാഗുണം ഹരിതും വട്ടതീതി വദന്തി. പുപ്ഫദാമകരണന്തി ഏത്ഥ സുത്തകോടിയം ഗഹേത്വാപി ഏകതോ കാതും ന വട്ടതീതി വദന്തി. സുത്തമയം ഗേണ്ഡുകം നാമ, ഗേണ്ഡുകഖരപത്തദാമാനം പടിക്ഖിത്തത്താ ചേലാദീഹി കതദാമമ്പി ന വട്ടതി അകപ്പിയാനുലോമത്താതി വദന്തി. പരസന്തകം ദേതി, ദുക്കടമേവാതി വിസ്സാസഗ്ഗാഹേന പരസന്തകം ഗഹേത്വാ ദേന്തം സന്ധായ വുത്തം. ഥുല്ലച്ചയന്തി ഏത്ഥ ഭണ്ഡദേയ്യമ്പി ഹോതി.

൩൩. തഞ്ച ഖോ വത്ഥുപൂജനത്ഥായാതി മാതാപിതൂനമ്പി പുപ്ഫം ദേന്തേന വത്ഥുപൂജനത്ഥായേവ ദാതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ‘‘മണ്ഡനത്ഥായ പന സിവലിങ്ഗാദിപൂജനത്ഥായാ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തത്താ ‘‘ഇമം വിക്കിണിത്വാ ജീവിസ്സന്തീ’’തി മാതാപിതൂനം വട്ടതി, സേസഞാതകാനം താവകാലികമേവ ദാതും വട്ടതി. കസ്സചിപീതി ഞാതകസ്സ വാ അഞ്ഞാതകസ്സ വാ കസ്സചിപി. ഞാതിസാമണേരേഹേവാതി തേസം ഗിഹിപരികമ്മമോചനത്ഥം വുത്തം. ഇതരേതി അഞ്ഞാതകാ. തേഹിപി സാമണേരേഹി ആചരിയുപജ്ഝായാനം വത്തസീസേന ഹരിതബ്ബം. സമ്പത്താനം സാമണേരാനം ഉപഡ്ഢഭാഗം ദാതും വട്ടതീതി സങ്ഘികസ്സ ലാഭസ്സ ഉപചാരസീമട്ഠസാമണേരാനമ്പി സന്തകത്താ തേസമ്പി ഉപഡ്ഢഭാഗോ ലബ്ഭതേവാതി കത്വാ വുത്തം. ചൂളകന്തി ഉപഡ്ഢഭാഗതോപി ഉപഡ്ഢം. ചതുത്ഥഭാഗസ്സേതം അധിവചനം. സാമണേരാ…പേ… ഠപേന്തീതി ഇദം അരക്ഖിതഅഗോപിതം സന്ധായ വുത്തം. സാരത്ഥദീപനിയം പന ‘‘വസ്സഗ്ഗേന അഭാജനീയം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥാതി മഗ്ഗേ വാ ചേതിയങ്ഗണേ വാ.

൩൪. സാമണേരേഹി ദാപേതും ന ലഭന്തീതി ഇദം സാമണേരേഹി ഗിഹികമ്മം കാരിതം വിയ ഹോതീതി വുത്തം, ന പന പുപ്ഫദാനം ഹോതീതി സാമണേരാനമ്പി ന വട്ടനതോ. വുത്തഞ്ച ‘‘സയമേവാ’’തിആദി. ന ഹി തം പുപ്ഫദാനം നാമ സിയാ. യദി ഹി തഥാ ആഗതാനം തേസം ദാനം പുപ്ഫദാനം നാമ ഭവേയ്യ, സാമണേരേഹിപി ദാതും ന ലബ്ഭേയ്യ. സയമേവാതി സാമണേരാ സയമേവ. യാഗുഭത്താദീനി ആദായാതി ഇദം ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ യാഗുഭത്താദിസമ്പാദനം സന്ധായ വുത്തത്താ ‘‘ന വട്ടതീ’’തി അവിസേസേന വുത്തം. അവിസേസേന വുത്തന്തി ഇമിനാ സബ്ബേസമ്പി ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

൩൫. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘മാതാപിതൂനം താവ ഹരിത്വാപി ഹരാപേത്വാപി പക്കോസിത്വാപി പക്കോസാപേത്വാപി ദാതും വട്ടതി, സേസഞാതകാനം പക്കോസാപേത്വാവ. മാതാപിതൂനഞ്ച ഹരാപേന്തേന ഞാതിസാമണേരേഹേവ ഹരാപേതബ്ബം. ഇതരേ പന യദി സയമേവ ഇച്ഛന്തി, വട്ടതീ’’തി ഇമം പുപ്ഫദാനേ വുത്തനയം ഫലദാനേപി അതിദിസതി, തസ്മാ ഫലമ്പി മാതാപിതൂനം ഹരണഹരാപനാദിനാ ദാതും വട്ടതി, സേസഞാതീനം പക്കോസാപേത്വാവ. ഇദാനി ‘‘യോ ഹരിത്വാ വാ ഹരാപേത്വാ വാ…പേ… ഇസ്സരവതായ ദദതോ ഥുല്ലച്ചയ’’ന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൩൬-൪൩൭) ഇമം പുപ്ഫദാനേ വുത്തനയം ഫലദാനേ സങ്ഖിപിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘കുലസങ്ഗഹത്ഥായ പനാ’’തിആദിമാഹ. ഖീണപരിബ്ബയാനന്തി ആഗന്തുകേ സന്ധായ വുത്തം. ഫലപരിച്ഛേദേനാതി ‘‘ഏത്തകാനി ഫലാനി ദാതബ്ബാനീ’’തി ഏവം ഫലപരിച്ഛേദേന വാ. രുക്ഖപരിച്ഛേദേന വാതി ‘‘ഇമേഹി രുക്ഖേഹി ദാതബ്ബാനീ’’തി ഏവം രുക്ഖപരിച്ഛേദേന വാ. പരിച്ഛിന്നേസുപി പന രുക്ഖേസു ‘‘ഇധ ഫലാനി സുന്ദരാനി, ഇതോ ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തേന കുലസങ്ഗഹോ കതോ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഏവം പന ന വത്തബ്ബ’’ന്തി. രുക്ഖച്ഛല്ലീതി രുക്ഖത്തചോ, സാ ‘‘ഭാജനീയഭണ്ഡ’’ന്തി വുത്താ. വുത്തനയേനാതി പുപ്ഫഫലാദീസു വുത്തനയേന കുലസങ്ഗഹോ ഹോതീതി ദസ്സേതി.

൩൬. തേസം തേസം ഗിഹീനം ഗാമന്തരദേസന്തരാദീസു സാസനപടിസാസനഹരണം ജങ്ഘപേസനിയം. തേനാഹ ‘‘ഗിഹീനം ദൂതേയ്യം സാസനഹരണകമ്മ’’ന്തി. ദൂതസ്സ കമ്മം ദൂതേയ്യം. പഠമം സാസനം അഗ്ഗഹേത്വാപി…പേ… പദേ പദേ ദുക്കടന്തി ഇദം ‘‘തസ്സ സാസനം ആരോചേസ്സാമീ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ഗമനം സന്ധായ വുത്തം. തസ്സ പന സാസനം പടിക്ഖിപിത്വാ സയമേവ കാരുഞ്ഞേ ഠിതോ ഗന്ത്വാ അത്തനോ പതിരൂപം സാസനം ആരോചേതി, അനാപത്തി. ഗിഹീനഞ്ച കപ്പിയസാസനം ഹരിതും വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമേഹി പന അട്ഠഹി കുലദൂസകകമ്മേഹീതി പുപ്ഫദാനം ഫലദാനം ചുണ്ണദാനം മത്തികദാനം ദന്തകട്ഠദാനം വേളുദാനം പണ്ണദാനം ജങ്ഘപേസനികന്തി ഇമേഹി യഥാവുത്തേഹി. പബ്ബാജനീയകമ്മകതോതി കുലദൂസനപച്ചയാ കതപബ്ബാജനീയകമ്മോ.

൩൭. സേക്ഖഭൂമിയം വാതി ഇമിനാ ഝാനഭൂമിമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. തിണ്ണം വിവേകാനന്തി കായചിത്തഉപധിവിവേകഭൂതാനം തിണ്ണം വിവേകാനം. പിണ്ഡായ ചരണസ്സ ഭോജനപരിയോസാനത്താ വുത്തം ‘‘യാവ ഭോജനപരിയോസാന’’ന്തി. ഭുത്വാ ആഗച്ഛന്തസ്സപി പുന വുത്തനയേനേവ പണിധായ ചീവരസണ്ഠാപനാദീനി കരോന്തസ്സ ദുക്കടമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

കുലസങ്ഗഹവിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

പഞ്ചമോ പരിച്ഛേദോ.