൧൭. മഞ്ചപീഠാദിസങ്ഘികസേനാസനേസുപടിപജ്ജിതബ്ബവിനിച്ഛയകഥാ

൮൨. ഏവം സഹസേയ്യവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യാസു കത്തബ്ബവിനിച്ഛയം കഥേതും ‘‘വിഹാരേ സങ്ഘികേ സേയ്യ’’ന്ത്യാദിമാഹ. തത്ഥ സമഗ്ഗം കമ്മം സമുപഗച്ഛതീതി സങ്ഘോ, അയമേവ വചനത്ഥോ സബ്ബസങ്ഘസാധാരണോ. സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ സങ്ഘികോ, വിഹരതി ഏത്ഥാതി വിഹാരോ, തസ്മിം. സയന്തി ഏത്ഥാതി സേയ്യാ, തം. അസന്ഥരീതി സന്ഥരിത്വാന. പക്കമനം പക്കമോ, ഗമനന്തി അത്ഥോ. ‘‘വിഹാരേ സങ്ഘികേ സേയ്യം, സന്ഥരിത്വാന പക്കമോ’’തി ഇമസ്സ ഉദ്ദേസപാഠസ്സ സങ്ഘികേ വിഹാരേ…പേ… പക്കമനന്തി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോതി യോജനാ. തത്രാതി തസ്മിം പക്കമനേ അയം ഈദിസോ മയാ വുച്ചമാനോ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി അത്ഥോ. കതമോ സോ വിനിച്ഛയോതി ആഹ ‘‘സങ്ഘികേ…പേ… പാചിത്തിയ’’ന്തി. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരോ നാമ സേനാസനതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതാ. പാചിത്തിയന്തി പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തസ്സ ദുക്കടം, ദുതിയാതിക്കമേ പാചിത്തിയം. കഥം വിഞ്ഞായതിച്ചാഹ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു…പേ… വചനതോ’’തി.

തത്ഥ സങ്ഘികോ വിഹാരോ പാകടോ, സേയ്യാ അപാകടാ, സാ കതിവിധാഇച്ചാഹ ‘‘സേയ്യാ നാമ…പേ… ദസവിധാ’’തി. തത്ഥാപി കതമാ ഭിസി, കതമാ ചിമിലികാദയോതി ആഹ ‘‘തത്ഥ ഭിസീതി…പേ… ഏസ നയോ പണ്ണസന്ഥാരേ’’തി. തത്ഥ മഞ്ചേ അത്ഥരിതബ്ബാതി മഞ്ചകഭിസി, ഏവം ഇതരത്ര, വണ്ണാനുരക്ഖണത്ഥം കതാതി പടഖണ്ഡാദീഹി സിബ്ബിത്വാ കതാ. ഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാതി ചിമിലികായ സതി തസ്സാ ഉപരി, അസതി സുദ്ധഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാ. സീഹധമ്മാദീനം പരിഹരണേ ഏവ പടിക്ഖേപോതി ഇമിനാ മഞ്ചപീഠാദീസു അത്ഥരിത്വാ പുന സംഹരിത്വാ ഠപനാദിവസേന അത്തനോ അത്ഥായ പരിഹരണമേവ ന വട്ടതി, ഭൂമത്ഥരണാദിവസേന പരിഭോഗോ പന അത്തനോ പരിഹരണം ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഖന്ധകേ ഹി ‘‘അന്തോപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തി, ബഹിപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തീ’’തി ഏവം അത്തനോ അത്ഥായ മഞ്ചാദീസു പഞ്ഞപേത്വാ പരിഹരണവത്ഥുസ്മിം ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഹാചമ്മാനി ധാരേതബ്ബാനി സീഹചമ്മം ബ്യഗ്ഘചമ്മം ദീപിചമ്മം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൫൫) പടിക്ഖേപോ കതോ, തസ്മാ വുത്തനയേനേവേത്ഥ അധിപ്പായോ ദട്ഠബ്ബോ. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൧൧൨) പന ‘‘യദി ഏവം ‘പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ’തി ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി ചോദനം കത്വാ ‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബം പാസാദപരിഭോഗ’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ പുഗ്ഗലികേപി സേനാസനേ സേനാസനപരിഭോഗവസേന നിയമിതം സുവണ്ണഘടാദികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടമാനമ്പി കേവലം അത്തനോ സന്തകം കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി. ഏവമിദം ഭൂമത്ഥരണവസേന പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടമാനമ്പി അത്തനോ സന്തകം കത്വാ തം തം വിഹാരം ഹരിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം.

പാവാരോ കോജവോതി പച്ചത്ഥരണത്ഥായേവ ഠപിതാ ഉഗ്ഗതലോമാ അത്ഥരണവിസേസാ. ഏത്തകമേവ വുത്തന്തി അട്ഠകഥാസു (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬) വുത്തം. ‘‘ഇദം അട്ഠകഥാസു തഥാവുത്തഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം, അഞ്ഞമ്പി താദിസം മഞ്ചപീഠേസു അത്ഥരിതബ്ബം അത്ഥരണമേവാ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പന ‘‘പച്ചത്ഥരണം നാമ പാവാരോ കോജവോ’’തി നിയമേത്വാ വുത്തം, തസ്മാ ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം ഇമിനാ ന സമേതി, ‘‘വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൧൧൬) വുത്തം. വീമംസിതേ പന ഏവമധിപ്പായോ പഞ്ഞായതി – മാതികാട്ഠകഥാപി അട്ഠകഥായേവ, തസ്മാ മഹാഅട്ഠകഥാദീസു വുത്തനയേന ‘‘പാവാരോ കോജവോ’’തി നിയമേത്വാ വുത്തം, ഏവം നിയമനേ സതിപി യഥാ ‘‘ലദ്ധാതപത്തോ രാജകുമാരോ’’തി ആതപത്തസ്സ ലദ്ധഭാവേയേവ നിയമേത്വാ വുത്തേപി നിദസ്സനനയവസേന രാജകകുധഭണ്ഡസാമഞ്ഞേന സമാനാ വാലബീജനാദയോപി വുത്തായേവ ഹോന്തി, ഏവം ‘‘പാവാരോ കോജവോ’’തി നിയമേത്വാ വുത്തേപി നിദസ്സനനയവസേന തേഹി മഞ്ചപീഠേസു അത്ഥരിതബ്ബഭാവസാമഞ്ഞേന സമാനാ അഞ്ഞേ അത്ഥരണാപി വുത്തായേവ ഹോന്തി, തസ്മാ ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തവചനം അട്ഠകഥാവചനസ്സ പടിലോമം ന ഹോതി, അനുലോമമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇമസ്മിം പന ഠാനേ ‘‘യേന വിഹാരോ കാരിതോ, സോ വിഹാരസ്സാമികോ’’തി പാഠം നിസ്സായ ഏകച്ചേ വിനയധരാ ‘‘സങ്ഘികവിഹാരസ്സ വാ പുഗ്ഗലികവിഹാരസ്സ വാ വിഹാരദായകോയേവ സാമികോ, സോയേവ ഇസ്സരോ, തസ്സ രുചിയാ ഏവ വസിതും ലഭതി, ന സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം രുചിയാ’’തി വിനിച്ഛയം കരോന്തി, സോ വീമംസിതബ്ബോ, കഥം അയം പാഠോ കിമത്ഥം സാധേതി ഇസ്സരത്ഥം വാ ആപുച്ഛിതബ്ബത്ഥം വാതി? ഏവം വീമംസിതേ ‘‘ഭിക്ഖുമ്ഹി സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ’’തിആദിവചനതോ ആപുച്ഛിതബ്ബത്ഥമേവ സാധേതി, ന ഇസ്സരത്ഥന്തി വിഞ്ഞായതി.

അഥ സിയാ ‘‘ആപുച്ഛിതബ്ബത്ഥേ സിദ്ധേ ഇസ്സരത്ഥോ സിദ്ധോയേവ ഹോതി. ഇസ്സരഭാവതോയേവ ഹി സോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ’’തി. തത്ഥേവം വത്തബ്ബം – ‘‘ആപുച്ഛന്തേന ച ഭിക്ഖുമ്ഹി സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മിം അസതി സാമണേരോ, തസ്മിം അസതി ആരാമികോ’’തിആദിവചനതോ ആയസ്മന്താനം മതേന ഭിക്ഖുപി സാമണേരോപി ആരാമികോപി വിഹാരകാരകോപി തസ്സ കുലേ യോ കോചി പുഗ്ഗലോപി ഇസ്സരോതി ആപജ്ജേയ്യ, ഏവം വിഞ്ഞായമാനേപി ഭിക്ഖുമ്ഹി വാ സാമണേരേ വാ ആരാമികേ വാ സതി തേയേവ ഇസ്സരാ, ന വിഹാരകാരകോ. തേസു ഏകസ്മിമ്പി അസതിയേവ വിഹാരകാരകോ ഇസ്സരോ സിയാതി. ഇമസ്മിം പന അധികാരേ സങ്ഘികം സേനാസനം രക്ഖണത്ഥായ ആപുച്ഛിതബ്ബംയേവ വദതി, ന ഇസ്സരഭാവതോ ആപുച്ഛിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬) ‘‘അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുമ്ഹി സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ’’തിആദി.

അഥാപി ഏവം വദേയ്യ ‘‘ന സകലസ്സ വാക്യപാഠസ്സ അധിപ്പായത്ഥം സന്ധായ അമ്ഹേഹി വുത്തം, അഥ ഖോ ‘വിഹാരസ്സാമികോ’തി ഏതസ്സ പദത്ഥംയേവ സന്ധായ വുത്തം. കഥം? സം ഏതസ്സ അത്ഥീതി സാമികോ, വിഹാരസ്സ സാമികോ വിഹാരസ്സാമികോ. ‘കോ വിഹാരസ്സാമികോ നാമാ’തി വുത്തേ ‘യേന വിഹാരോ കാരിതോ, സോ വിഹാരസ്സാമികോ നാമാ’തി വത്തബ്ബോ, തസ്മാ വിഹാരകാരകോ ദായകോ വിഹാരസ്സാമികോ നാമാതി വിഞ്ഞായതി, ഏവം വിഞ്ഞായമാനേ സതി സാമികോ നാമ സസ്സ ധനസ്സ ഇസ്സരോ, തസ്സ രുചിയാ ഏവ അഞ്ഞേ ലഭന്തി, തസ്മാ വിഹാരസ്സാമികഭൂതസ്സ ദായകസ്സ രുചിയാ ഏവ ഭിക്ഖൂ വസിതും ലഭന്തി, ന സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം രുചിയാതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി. തേ ഏവം വത്തബ്ബാ – മാ ആയസ്മന്തോ ഏവം അവചുത്ഥ, യഥാ നാമ ‘‘ഘടികാരോ ബ്രഹ്മാ’’തി വുത്തോ സോ ബ്രഹ്മാ ഇദാനി ഘടം ന കരോതി, പുരിമത്തഭാവേ പന കരോതി, തസ്മാ ‘‘ഘടം കരോതീ’’തി വചനത്ഥേന ‘‘ഘടികാരോ’’തി നാമം ലഭതി. ഇതി പുബ്ബേ ലദ്ധനാമത്താ പുബ്ബവോഹാരവസേന ബ്രഹ്മഭൂതോപി ‘‘ഘടികാരോ’’ഇച്ചേവ വുച്ചതി, ഏവം സോ വിഹാരകാരകോ ഭിക്ഖൂനം പരിച്ചത്തകാലതോ പട്ഠായ വിഹാരസ്സാമികോ ന ഹോതി വത്ഥുപരിച്ചാഗലക്ഖണത്താ ദാനസ്സ, പുബ്ബേ പന അപരിച്ചത്തകാലേ വിഹാരസ്സ കാരകത്താ വിഹാരസ്സാമികോ നാമ ഹോതി, സോ ഏവം പുബ്ബേ ലദ്ധനാമത്താ പുബ്ബവോഹാരവസേന ‘‘വിഹാരസ്സാമികോ’’തി വുച്ചതി, ന, പരിച്ചത്തസ്സ വിഹാരസ്സ ഇസ്സരഭാവതോ. തേനേവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ‘‘വിഹാരദായകാനം രുചിയാ ഭിക്ഖൂ വസന്തൂ’’തി അവത്വാ സേനാസനപഞ്ഞാപകോ അനുഞ്ഞാതോതി ദട്ഠബ്ബോ. തഥാ ഹി വുത്തം വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. മഹാവഗ്ഗ ൨.൨൯൫) ‘‘തേസം ഗേഹാനീതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖൂനം വാസത്ഥായ കതമ്പി യാവ ന ദേന്തി, താവ തേസം സന്തകംയേവ ഭവിസ്സതീതി ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി, തേന ദിന്നകാലതോ പട്ഠായ തേസം സന്തകാനി ന ഹോന്തീതി ദസ്സേതി. അയം പന കഥാ പാഠസ്സ സമ്മുഖീഭൂതത്താ ഇമസ്മിം ഠാനേ കഥിതാ. വിഹാരവിനിച്ഛയോ പന ചതുപച്ചയഭാജനവിനിച്ഛയേ (വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൧൯൪ ആദയോ) ആവി ഭവിസ്സതി. യോ കോചീതി ഞാതകോ വാ അഞ്ഞാതകോ വാ യോ കോചി. യേന മഞ്ചം പീഠം വാ വിനന്തി, തം മഞ്ചപീഠകവാനം.

൮൩. സിലുച്ചയലേണന്തി സിലുച്ചയേ ലേണം, പബ്ബതഗുഹാതി അത്ഥോ. ‘‘സേനാസനം ഉപചികാഹി ഖായിത’’ന്തി ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തത്താ വത്ഥുഅനുരൂപവസേന അട്ഠകഥായം ഉപചികാസങ്കായ അഭാവേന അനാപത്തി വുത്താ. വത്തക്ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൩൬൦ ആദയോ) ഗമികവത്തം പഞ്ഞാപേന്തേന ‘‘സേനാസനം ആപുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തത്താ കേവലം ഇതികത്തബ്ബതാമത്തദസ്സനത്ഥം ‘‘ആപുച്ഛനം പന വത്ത’’ന്തി വുത്തം, ന പന വത്തഭേദേ ദുക്കടന്തി ദസ്സനത്ഥം, തേനേവ അന്ധകട്ഠകഥായം ‘‘സേനാസനം ആപുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി ഏത്ഥ ‘‘യം പാസാണപിട്ഠിയം വാ പാസാണത്ഥമ്ഭേസു വാ കതസേനാസനം യത്ഥ ഉപചികാ നാരോഹന്തി, തം അനാപുച്ഛന്തസ്സപി അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. തസ്മാ യം വുത്തം ഗണ്ഠിപദേ ‘‘താദിസേ സേനാസനേ അനാപുച്ഛാ ഗച്ഛന്തസ്സ പാചിത്തിയം നത്ഥി, ഗമികവത്തേ സേനാസനം അനാപുച്ഛാ ഗച്ഛന്തോ വത്തഭേദോ ഹോതി, തസ്മാ ദുക്കടം ആപജ്ജതീ’’തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം.

പച്ഛിമസ്സ ആഭോഗേന മുത്തി നത്ഥീതി തസ്സ പച്ഛതോ ഗച്ഛന്തസ്സ അഞ്ഞസ്സ അഭാവതോ വുത്തം. ഏകം വാ പേസേത്വാ ആപുച്ഛിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഗമനചിത്തസ്സ ഉപ്പന്നട്ഠാനതോ അനാപുച്ഛിത്വാ ഗച്ഛന്തേ ദുതിയപാദുദ്ധാരേ പാചിത്തിയം. മണ്ഡപേ വാതി സാഖാമണ്ഡപേ വാ പദരമണ്ഡപേ വാ. രുക്ഖമൂലേതി യസ്സ കസ്സചി രുക്ഖസ്സ ഹേട്ഠാ. പലുജ്ജതീതി വിനസ്സതി.

൮൪. മജ്ഝേ സംഖിത്തം പണവസണ്ഠാനം കത്വാ ബദ്ധന്തി ഏരകപത്താദീഹി വേണിം കത്വാ തായ വേണിയാ ഉഭോസു പസ്സേസു വിത്ഥതട്ഠാനേ ബഹും വേഠേത്വാ തതോ പട്ഠായ യാവ മജ്ഝട്ഠാനം, താവ അന്തോആകഡ്ഢനവസേന വേഠേത്വാ മജ്ഝേ സംഖിപിത്വാ തത്ഥ തത്ഥ ബന്ധിത്വാ കതം. യത്ഥ കാകാ വാ കുലലാ വാ ന ഊഹദന്തീതി യത്ഥ ധുവനിവാസേന കുലാവകേ കത്വാ വസമാനാ ഏതേ കാകകുലലാ, അഞ്ഞേ വാ സകുണാ തം സേനാസനം ന ഊഹദന്തി, താദിസേ രുക്ഖമൂലേ നിക്ഖിപിതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ.

൮൫. നവവായിമോതി അധുനാ സുത്തേന വീതകച്ഛേന പലിവേഠിതമഞ്ചോ. ഓനദ്ധോതി കപ്പിയചമ്മേന ഓനദ്ധോ, സോവ ഓനദ്ധകോ സകത്ഥേ ക-പച്ചയവസേന. തേന ഹി വസ്സേന സീഘം ന നസ്സതി. ഉക്കട്ഠഅബ്ഭോകാസികോതി ഇദം തസ്സ സുഖപടിപത്തിദസ്സനമത്തം, ഉക്കട്ഠസ്സാപി പന ചീവരകുടി വട്ടതേവ. കായാനുഗതികത്താതി ഭിക്ഖുനോ തത്ഥേവ നിസിന്നഭാവം ദീപേതി, തേന ച വസ്സഭയേന സയം അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ ആപത്തിം ദസ്സേതി. അബ്ഭോകാസികാനം അതേമനത്ഥായ നിയമേത്വാ ദായകേഹി ദിന്നമ്പി അത്താനം രക്ഖന്തേന രക്ഖിതബ്ബമേവ. ‘‘യസ്മാ പന ദായകേഹി ദാനകാലേയേവ സതസഹസ്സഗ്ഘനകമ്പി കമ്ബലം ‘പാദപുഞ്ഛനിം കത്വാ പരിഭുഞ്ജഥാ’തി ദിന്നം തഥേവ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, തസ്മാ ഇദമ്പി മഞ്ചപീഠാദിസേനാസനം ‘അജ്ഝോകാസേപി യഥാസുഖം പരിഭുഞ്ജഥാ’തി ദായകേഹി ദിന്നം ചേ, സബ്ബസ്മിമ്പി കാലേ അജ്ഝോകാസേ നിക്ഖിപിതും വട്ടതീതി വദന്തീ’’തി സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൧൦൮-൧൧൦) വുത്തം. പേസേത്വാ ഗന്തബ്ബന്തി ഏത്ഥ ‘‘യോ ഭിക്ഖു ഇമം ഠാനം ആഗന്ത്വാ വസതി, തസ്സ ദേഥാ’’തി വത്വാ പേസേതബ്ബം.

വലാഹകാനം അനുട്ഠിതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി ഇമിനാ ഗിമ്ഹാനേപി മേഘേ ഉട്ഠിതേ അബ്ഭോകാസേ നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീതി ദീപേതി. തത്ര തത്രാതി ചേതിയങ്ഗണാദികേ തസ്മിം തസ്മിം അബ്ഭോകാസേ നിയമേത്വാ നിക്ഖിത്താ. മജ്ഝതോ പട്ഠായ പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി യത്ഥ സമന്തതോ സമ്മജ്ജിത്വാ അങ്ഗണമജ്ഝേ സബ്ബദാ കചവരസ്സ സങ്കഡ്ഢനേന മജ്ഝേ വാലികാ സഞ്ചിതാ ഹോതി, തത്ഥ കത്തബ്ബവിധിദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ഉച്ചവത്ഥുപാദട്ഠാനാഭിമുഖം, ഭിത്തിപാദട്ഠാനാഭിമുഖം വാ വാലികാ ഹരിതബ്ബാതി അത്ഥോ. ‘‘യത്ഥ വാ പന കോണേസു വാലികാ സഞ്ചിതാ, തത്ഥ തതോ പട്ഠായ അപരദിസാഭിമുഖാ ഹരിതബ്ബാ’’തി കേചി അത്ഥം വദന്തി. കേചി പന ‘‘സമ്മട്ഠട്ഠാനസ്സ പദവലഞ്ജേന അവികോപനത്ഥായ സയം അസമ്മട്ഠട്ഠാനേ ഠത്വാ അത്തനോ പാദാഭിമുഖം വാലികാ ഹരിതബ്ബാതി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. തത്ഥ ‘‘മജ്ഝതോ പട്ഠായാ’’തി വചനസ്സ പയോജനം ന ദിസ്സതി. സാരത്ഥദീപനിയം പന ‘‘പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി നിസീദന്താനം പാദട്ഠാനാഭിമുഖന്തി കേചി, സമ്മജ്ജന്തസ്സ പാദട്ഠാനാഭിമുഖന്തി അപരേ, ബഹിവാലികായ അഗമനനിമിത്തം പാദട്ഠാനാഭിമുഖാ ഹരിതബ്ബാതി വുത്തന്തി ഏകേ’’തി വുത്തം. കചവരം ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ ബഹി ഛഡ്ഡേതബ്ബന്തി ഇമിനാ ‘‘കചവരം ഛഡ്ഡേസ്സാമീ’’തി വാലികാ ന ഛഡ്ഡേതബ്ബാതി ദീപേതി.

൮൬. കപ്പം ലഭിത്വാതി ‘‘ഗച്ഛാ’’തി വുത്തവചനേന കപ്പം ലഭിത്വാ. ഥേരസ്സ ഹി ആണത്തിയാ ഗച്ഛന്തസ്സ അനാപത്തി. പുരിമനയേനേവാതി ‘‘നിസീദിത്വാ സയം ഗച്ഛന്തോ’’തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ.

അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതീതി തം മഗ്ഗം അതിക്കമിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതി. ലേഡ്ഡുപാതുപചാരതോ ബഹി ഠിതത്താ ‘‘പാദുദ്ധാരേന കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം, അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ പഠമപാദുദ്ധാരേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദുദ്ധാരേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. പാകതികം അകത്വാതി അപടിസാമേത്വാ. അന്തരസന്നിപാതേതി അന്തരന്തരാ സന്നിപാതേ.

൮൭. ആവാസികാനംയേവ പലിബോധോതി ഏത്ഥ ആഗന്തുകേസു ആഗന്ത്വാ കിഞ്ചി അവത്വാ തത്ഥ നിസിന്നേസുപി നിസീദിത്വാ ‘‘ആവാസികായേവ ഉദ്ധരിസ്സന്തീ’’തി ഗതേസുപി ആവാസികാനമേവ പലിബോധോ. മഹാപച്ചരിവാദേ പന ‘‘ഇദം അമ്ഹാക’’ന്തി വത്വാപി അവത്വാപി നിസിന്നാനമേവാതി അധിപ്പായോ. മഹാഅട്ഠകഥാവാദേ ‘‘ആപത്തീ’’തി പാചിത്തിയമേവ വുത്തം. മഹാപച്ചരിയം പന സന്ഥരാപനേ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബന്തി അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തത്താ ദുക്കടം വുത്തം. ഉസ്സാരകോതി സരഭാണകോ. സോ ഹി ഉദ്ധംഉദ്ധം പാളിപാഠം സാരേതി പവത്തേതീതി ‘‘ഉസ്സാരകോ’’തി വുച്ചതി. ‘‘ഇദം ഉസ്സാരകസ്സ, ഇദം ധമ്മകഥികസ്സാ’’തി വിസും പഞ്ഞത്തത്താ അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തേപി പാചിത്തിയേനേവ ഭവിതബ്ബന്തി അധിപ്പായേന ‘‘തസ്മിം ആഗന്ത്വാ നിസിന്നേ തസ്സ പലിബോധോ’’തി വുത്തം. കേചി പന വദന്തി ‘‘അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തേപി ധമ്മകഥികസ്സ അനുട്ഠാപനീയത്താ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബം, ആഗന്തുകസ്സ പന പച്ഛാ ആഗതേഹി വുഡ്ഢതരേഹി ഉട്ഠാപനീയത്താ ദുക്കടം വുത്ത’’ന്തി.

൮൮. പാദപുഞ്ഛനീ നാമ രജ്ജുകേഹി വാ പിലോതികായ വാ പാദപുഞ്ഛനത്ഥം കതാ. ഫലകപീഠം നാമ ഫലകമയം പീഠം. അഥ വാ ഫലകഞ്ചേവ ദാരുമയപീഠഞ്ച. ദാരുമയപീഠന്തി ച ഫലകമയമേവ പീഠം വേദിതബ്ബം. പാദകഠലികന്തി അധോതപാദട്ഠാപനകം. അജ്ഝോകാസേ രജനം പചിത്വാ …പേ… പടിസാമേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഥേവേ അസതി രജനകമ്മേ നിട്ഠിതേ പടിസാമേതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ലജ്ജീ ഹോതീതി വുത്തത്താ അലജ്ജിം ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ഓതാപേന്തോ…പേ… ഗച്ഛതീതി ഏത്ഥ ‘‘കിഞ്ചാപി ‘ഏത്തകം ദൂരം ഗന്തബ്ബ’ന്തി പരിച്ഛേദോ നത്ഥി, തഥാപി ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമ്മ നാതിദൂരം ഗന്തബ്ബ’’ന്തി വദന്തി.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

മഞ്ചപീഠാദിസങ്ഘികസേനാസനേസുപടിപജ്ജിതബ്ബ-

വിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

സത്തരസമോ പരിച്ഛേദോ.