൧൮. കാലികവിനിച്ഛയകഥാ

൮൯. ഏവം സങ്ഘികസേനാസനേസു കത്തബ്ബവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി ചതുകാലികവിനിച്ഛയം കഥേതും ‘‘കാലികാനിപി ചത്താരീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ കരണം കാരോ, കിരിയാ. കാരോ ഏവ കാലോ ര-കാരസ്സ ല-കാരോ യഥാ ‘‘മഹാസാലോ’’തി. കാലോതി ചേത്ഥ പച്ചുപ്പന്നാദികിരിയാ. വുത്തഞ്ഹി –

‘‘ആരദ്ധാനിട്ഠിതോ ഭാവോ, പച്ചുപ്പന്നോ സുനിട്ഠിതോ;

അതീതാനാഗതുപ്പാദ-മപ്പത്താഭിമുഖാ കിരിയാ’’തി.

ഏത്ഥ പന തസ്സ തസ്സ കിരിയാസങ്ഖാതസ്സ കാലസ്സ പഭേദഭൂതോ പുരേഭത്തഏകഅഹോരത്തസത്താഹജീവികപരിയന്തസങ്ഖാതോ കാലവിസേസോ അധിപ്പേതോ. കാലേ തസ്മിം തസ്മിം കാലവിസേസേ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി കാലികാനി. പി-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ, തേന കപ്പിയാ ചതുഭൂമിയോതി സമുച്ചേതി. ചത്താരീതി സങ്ഖ്യാനിദ്ദേസോ, തേന കാലികാനി നാമ ചത്താരി ഏവ ഹോന്തി, ന തീണി ന പഞ്ചാതി ദസ്സേതി, ഇദം മാതികാപദസ്സ അത്ഥവിവരണം. തത്ഥ ഉദ്ദേസേ യം മാതികായം (വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ) ‘‘കാലികാനിപി ചത്താരീ’’തി ഏവം വുത്തം, ഏത്ഥ ഏതസ്മിം മാതികാപദേ ചത്താരി കാലികാനി വേദിതബ്ബാനീതി യോജനാ. കതമാനി താനീതി ആഹ ‘‘യാവകാലിക’’ന്തിആദി. യാവകാലികം…പേ… യാവജീവികം ഇതി ഇമാനി വത്ഥൂനി ചത്താരി കാലികാനി നാമാതി അത്ഥോ.

ഇദാനി തേസം വത്ഥുഞ്ച വിസേസനഞ്ച നാമലാഭഹേതുഞ്ച ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്ഥ പുരേഭത്ത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ തേസു ചതൂസു കാലികേസു യം കിഞ്ചി ഖാദനീയം ഭോജനീയം യാവകാലികം, അട്ഠവിധപാനം യാമകാലികം, സപ്പിആദിപഞ്ചവിധഭേസജ്ജം സത്താഹകാലികം, സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിതം യാവജീവികം ഇതി വുച്ചതീതി സമ്ബന്ധോ. യം കിഞ്ചി ഖാദനീയഭോജനീയന്തി ഏത്ഥ അതിബ്യാപിതം പരിഹരിതും വിസേസനമാഹ ‘‘പുരേഭത്ത’’ന്ത്യാദി. പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബമേവ യാവകാലികം, ന അഞ്ഞം ഖാദനീയം ഭോജനീയന്ത്യത്ഥോ. യാവ…പേ… പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോതി നാമലാഭഹേതും, ഏതേന യാവ കാലോ അസ്സാതി യാവകാലികന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. അട്ഠവിധം പാനന്തി ഏത്ഥ അബ്യാപിതം പരിഹരിതുമാഹ ‘‘സദ്ധിം അനുലോമപാനേഹീ’’തി. യാവ…പേ… തബ്ബതോതി നാമലാഭഹേതും, ഏതേന യാമോ കാലോ അസ്സാതി യാമകാലികന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. സത്താഹം നിധേതബ്ബതോതി നാമലാഭഹേതും, ഏതേന സത്താഹോ കാലോ അസ്സാതി സത്താഹകാലികന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിതന്തി ഏത്ഥ അതിബ്യാപിതം പരിഹരിതും ‘‘ഠപേത്വാ ഉദക’’ന്ത്യാഹ. യാവ…പേ… പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോതി നാമലാഭഹേതും, തേന യാവജീവം കാലോ അസ്സാതി യാവജീവികന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി.

ഏത്ഥാഹ – ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അദിന്നം മുഖദ്വാരം ആഹാരം ആഹരേയ്യ അഞ്ഞത്ര ഉദകദന്തപോനാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൬൫) വചനതോ നനു ഉദകം അപ്പടിഗ്ഗഹിതബ്ബം, അഥ കസ്മാ ‘‘ഠപേത്വാ ഉദകം അവസേസം സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി വുത്തന്തി? സച്ചം, പരിസുദ്ധഉദകം അപ്പടിഗ്ഗഹിതബ്ബം, കദ്ദമാദിസഹിതം പന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം ഹോതി, തസ്മാ പടിഗ്ഗഹിതേസു അന്തോഗധഭാവതോ ‘‘ഠപേത്വാ ഉദക’’ന്തി വുത്തന്തി. ഏവമപി ‘‘സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി ഇമിനാവ സിദ്ധം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബസ്സ ഉദകസ്സപി ഗഹണതോതി? സച്ചം, തഥാപി ഉദകഭാവേന സാമഞ്ഞതോ ‘‘സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി ഏത്തകേ വുത്തേ ഏകച്ചസ്സ ഉദകസ്സ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബഭാവതോ ഉദകമ്പി യാവജീവികം നാമാതി ഞായേയ്യ, ന പന ഉദകം യാവജീവികം സുദ്ധസ്സ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാഭാവതോ, തസ്മാ ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഏകച്ചസ്സ ഉദകസ്സ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബഭാവേ സതിപി സുദ്ധസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതബ്ബത്താ തം ഉദകം ഠപേത്വാ സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹിതം യാവജീവികന്തി വുച്ചതീതി.

൯൦. മൂലകമൂലാദീനി ഉപദേസതോയേവ വേദിതബ്ബാനി, താനി പരിയായതോ വുച്ചമാനാനിപി ന സക്കാ വിഞ്ഞാതും. പരിയായന്തരേന ഹി വുച്ചമാനേ തം തം നാമം അജാനന്താനം സമ്മോഹോയേവ സിയാ, തസ്മാ തത്ഥ ന കിഞ്ചി വക്ഖാമ. ഖാദനീയേ ഖാദനീയത്ഥന്തി പൂവാദിഖാദനീയേ വിജ്ജമാനം ഖാദനീയകിച്ചം ഖാദനീയേഹി കാതബ്ബം ജിഘച്ഛാഹരണസങ്ഖാതം അത്ഥം പയോജനം നേവ ഫരന്തി ന നിപ്ഫാദേന്തി. ഏകസ്മിം ദേസേ ആഹാരകിച്ചം സാധേന്തം വാ അസാധേന്തം വാ അപരസ്മിം ദേസേ ഉട്ഠിതഭൂമിരസാദിഭേദേന ആഹാരജിഘച്ഛാഹരണകിച്ചം അസാധേന്തമ്പി വാ സമ്ഭവേയ്യാതി ആഹ ‘‘തേസു തേസു ജനപദേസൂ’’തിആദി. കേചി പന ‘‘ഏകസ്മിം ജനപദേ ആഹാരകിച്ചം സാധേന്തം സേസജനപദേസുപി വികാലേ ന കപ്പതി ഏവാതി ദസ്സനത്ഥം ഇദം വുത്ത’’ന്തിപി വദന്തി. പകതിആഹാരവസേനാതി അഞ്ഞേഹി യാവകാലികേഹി അയോജിതം അത്തനോ പകതിയാവ ആഹാരകിച്ചകരണവസേന. സമ്മോഹോയേവ ഹോതീതി അനേകത്ഥാനം നാമാനം അപ്പസിദ്ധാനഞ്ച സമ്ഭവതോ സമ്മോഹോ ഏവ സിയാ. തേനേവേത്ഥ മയമ്പി മൂലകമൂലാദീനം പരിയായന്തരദസ്സനേ ആദരം ന കരിമ്ഹ ഉപദേസതോവ ഗഹേതബ്ബതോ.

യന്തി വട്ടകന്ദം.

മുളാലന്തി ഥൂലതരുണമൂലമേവ.

രുക്ഖവല്ലിആദീനന്തി ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ സമ്പിണ്ഡേത്വാ വുത്തം.

അന്തോപഥവീഗതോതി സാലകല്യാണിക്ഖന്ധം സന്ധായ വുത്തം.

സബ്ബകപ്പിയാനീതി മൂലതചപത്താദീനം വസേന സബ്ബസോ കപ്പിയാനി, തേസമ്പി നാമവസേന ന സക്കാ പരിയന്തം ദസ്സേതുന്തി സമ്ബന്ധോ.

അച്ഛിവാദീനം അപരിപക്കാനേവ ഫലാനി യാവജീവികാനീതി ദസ്സേതും ‘‘അപരിപക്കാനീ’’തി വുത്തം.

ഹരീതകാദീനം അട്ഠീനീതി ഏത്ഥ മിഞ്ജം പടിച്ഛാദേത്വാ ഠിതാനി കപാലാനി യാവജീവികാനീതി ആചരിയാ. മിഞ്ജമ്പി യാവജീവികന്തി ഏകേ. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൨൪൮-൨൪൯) പന ‘‘ഹരീതകാദീനം അട്ഠീനീതി ഏത്ഥ ‘മിഞ്ജം യാവകാലിക’ന്തി കേചി വദന്തി, തം ന യുത്തം അട്ഠകഥായം അവുത്തത്താ’’തി വുത്തം.

ഹിങ്ഗൂതി ഹിങ്ഗുരുക്ഖതോ പഗ്ഘരിതനിയ്യാസോ. ഹിങ്ഗുജതുആദയോപി ഹിങ്ഗുവികതിയോ ഏവ. തത്ഥ ഹിങ്ഗുജതു നാമ ഹിങ്ഗുരുക്ഖസ്സ ദണ്ഡപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ. ഹിങ്ഗുസിപാടികം നാമ ഹിങ്ഗുപത്താനി പചിത്വാ കതനിയ്യാസോ. ‘‘അഞ്ഞേന മിസ്സേത്വാ കതോ’’തിപി വദന്തി. തകന്തി അഗ്ഗകോടിയാ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപത്തീതി പത്തതോ നിക്ഖന്തസിലേസോ. തകപണ്ണീതി പലാസേ ഭജ്ജിത്വാ കതസിലേസോ. ‘‘ദണ്ഡതോ നിക്ഖന്തസിലേസോ’’തിപി വദന്തി.

൯൧. യാമകാലികേസു പനാതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി പാളിയം ഖാദനീയഭോജനീയപദേഹി യാവകാലികമേവ സങ്ഗഹിതം, ന യാമകാലികം, തഥാപി ‘‘അനാപത്തി യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി ഇധ ചേവ ‘‘യാമകാലികേന ഭിക്ഖവേ സത്താഹകാലികം…പേ… യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാമേ കപ്പതി, യാമാതിക്കന്തേ ന കപ്പതീ’’തി അഞ്ഞത്ഥ (മഹാവ. ൩൦൫) ച വുത്തത്താ ‘‘യാമകാലിക’’ന്തിവചനസാമത്ഥിയതോ ച ഭഗവതോ അധിപ്പായഞ്ഞൂഹി അട്ഠകഥാചരിയേഹി യാമകാലികം സന്നിധികാരകം പാചിത്തിയവത്ഥുമേവ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

ഠപേത്വാ ധഞ്ഞഫലരസന്തി ഏത്ഥ ‘‘തണ്ഡുലധോവനോദകമ്പി ധഞ്ഞഫലരസോയേവാ’’തി വദന്തി.

൯൨. സത്താഹകാലികേ പഞ്ച ഭേസജ്ജാനീതി ഭേസജ്ജകിച്ചം കരോന്തു വാ മാ വാ, ഏവംലദ്ധവോഹാരാനി പഞ്ച. ‘‘ഗോസപ്പീ’’തിആദിനാ ലോകേ പാകടം ദസ്സേത്വാ ‘‘യേസം മംസം കപ്പതീ’’തി ഇമിനാ അഞ്ഞേസമ്പി രോഹിതമിഗാദീനം സപ്പിം ഗഹേത്വാ ദസ്സേതി. യേസഞ്ഹി ഖീരം അത്ഥി, സപ്പിമ്പി തേസം അത്ഥിയേവ, തം പന സുലഭം വാ ദുല്ലഭം വാ അസമ്മോഹത്ഥം വുത്തം. ഏവം നവനീതമ്പി. ‘‘യേസം മംസം കപ്പതീ’’തി ച ഇദം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന യേസം മംസം ന കപ്പതി, തേസം സപ്പിആദി ന കപ്പതീതി ദസ്സനത്ഥം. മനുസ്സഖീരാദീനിപി ഹി നോ ന കപ്പന്തി.

൯൩. യാവ കാലോ നാതിക്കമതി, താവ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ഏത്ഥ കാലോതി ഭിക്ഖൂനം ഭോജനകാലോ അധിപ്പേതോ, സോ ച സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ഠിതമജ്ഝന്ഹികോ. ഠിതമജ്ഝന്ഹികോപി ഹി കാലസങ്ഗഹം ഗച്ഛതി, തതോ പട്ഠായ പന ഖാദിതും വാ ഭുഞ്ജിതും വാ ന സക്കാ, സഹസാ പിവിതും സക്കാ ഭവേയ്യ, കുക്കുച്ചകേന പന ന കത്തബ്ബം. കാലപരിച്ഛേദജാനനത്ഥഞ്ച കാലത്ഥമ്ഭോ യോജേതബ്ബോ. കാലന്തരേ വാ ഭത്തകിച്ചം കാതബ്ബം. പടിഗ്ഗഹണേതി ഗഹണമേവ സന്ധായ വുത്തം. പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹി തം, സന്നിഹിതം ന കപ്പതീതി പുന പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി, തേനേവ ‘‘അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേ’’തി വുത്തം. മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പന ‘‘അജ്ഝോഹരിസ്സാമീതി ഗണ്ഹന്തസ്സ ഗഹണേ’’ഇച്ചേവ വുത്തം.

യന്തി യം പത്തം. സന്ദിസ്സതീതി യാഗുയാ ഉപരി സന്ദിസ്സതി. തേലവണ്ണേ പത്തേ സതിപി നിസ്നേഹഭാവേ അങ്ഗുലിയാ ഘംസന്തസ്സ വണ്ണവസേനേവ ലേഖാ പഞ്ഞായതി, തസ്മാ തത്ഥ അനാപത്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘സാ അബ്ബോഹാരികാ’’തി വുത്തം. സയം പടിഗ്ഗഹേത്വാ അപരിച്ചത്തമേവ ഹി ദുതിയദിവസേ ന വട്ടതീതി ഏത്ഥ പടിഗ്ഗഹണേ അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന, അനുപസമ്പന്നസ്സ നിരപേക്ഖദാനേന വാ വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം പരിച്ചത്തമേവ ഹോതീതി ‘‘അപരിച്ചത്ത’’ന്തി ഇമിനാ ഉഭയഥാപി അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണമേവ വുത്തം, തസ്മാ യം പരസ്സ പരിച്ചജിത്വാ അദിന്നമ്പി സചേ പടിഗ്ഗഹണേ നിരപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം ഹോതി, തമ്പി ദുതിയദിവസേ വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. യദി ഏവം ‘‘പത്തോ ദുദ്ധോതോ ഹോതീ’’തിആദീസു കസ്മാ ആപത്തി വുത്താതി? ‘‘പടിഗ്ഗഹണം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ സയം വാ അഞ്ഞേന വാ തുച്ഛം കത്വാ ന സമ്മാ ധോവിത്വാ നിട്ഠാപിതേ പത്തേ ലഗ്ഗമ്പി അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണമേവ ഹോതീതി തത്ഥ ആപത്തീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. കേചി പന ‘‘സാമണേരാനം പരിച്ചജന്തീതി ഇമസ്മിം അധികാരേ ഠത്വാ ‘അപരിച്ചത്തമേവാ’തി വുത്തത്താ അനുപസമ്പന്നസ്സ പരിച്ചത്തമേവ വട്ടതി, അപരിച്ചത്തം ന വട്ടതീതി ആപന്നം, തസ്മാ നിരാലയഭാവേന പടിഗ്ഗഹണേ വിജഹിതേപി അനുപസമ്പന്നസ്സ അപരിച്ചത്തം ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. തം യുത്തം വിയ ന ദിസ്സതി. യദഗ്ഗേന ഹി പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി, തദഗ്ഗേന സന്നിധിമ്പി ന കരോതി വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതസദിസത്താ. പടിഗ്ഗഹേത്വാ നിദഹിതേയേവ ച സന്നിധിപച്ചയാ ആപത്തി വുത്താ.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൨൫൨-൨൫൩) പന ‘‘അപരിച്ചത്തമേവാതി നിരപേക്ഖതായ അനുപസമ്പന്നസ്സ അദിന്നം അപരിച്ചത്തഞ്ച യാവകാലികാദിവത്ഥുമേവ സന്ധായ വദതി, ന പന തഗ്ഗതപടിഗ്ഗഹണം. ന ഹി വത്ഥും അപരിച്ചജിത്വാ തത്ഥഗതപടിഗ്ഗഹണം പരിച്ചജിതും സക്കാ, ന ച താദിസം വചനം അത്ഥി, യദി ഭവേയ്യ, ‘സചേ പത്തോ ദുദ്ധോതോ ഹോതി…പേ… ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയ’ന്തി വചനം വിരുജ്ഝേയ്യ. ന ഹി ധോവനേന ആമിസം അപനേതും വായമന്തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേ അപേക്ഖാ വത്തതി. യേന പുനദിവസേ ഭുഞ്ജതോ പാചിത്തിയം ജനേയ്യ, പത്തേ പന വത്തമാനാ അപേക്ഖാ തഗ്ഗതികേ ആമിസേപി വത്തതി ഏവ നാമാതി ആമിസേ അനപേക്ഖതാ ഏത്ഥ ന ലബ്ഭതി, തതോ ആമിസേ അവിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം പുനദിവസേ പാചിത്തിയം ജനേതീതി ഇദം വുത്തം. അഥ മതം ‘യദഗ്ഗേനേത്ഥ ആമിസാനപേക്ഖതാ ന ലബ്ഭതി, തദഗ്ഗേന പടിഗ്ഗഹണാനപേക്ഖതാപി ന ലബ്ഭതീ’തി. തഥാ സതി യത്ഥ ആമിസാപേക്ഖാ അത്ഥി, തത്ഥ പടിഗ്ഗഹണാപേക്ഖാപി ന വിഗച്ഛതീതി ആപന്നം, ഏവഞ്ച പടിഗ്ഗഹണേ അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനം വിസും ന വത്തബ്ബം സിയാ, അട്ഠകഥായഞ്ചേതമ്പി പടിഗ്ഗഹണവിജഹനം കാരണത്തേന അഭിമതം സിയാ. ഇദം സുട്ഠുതരം കത്വാ വിസും വത്തബ്ബം ചീവരാപേക്ഖായ വത്തമാനായപി പച്ചുദ്ധാരേന അധിട്ഠാനവിജഹനം വിയ. ഏതസ്മിഞ്ച ഉപായേ സതി ഗണ്ഠികാഹതപത്തേസു അവട്ടനതാ നാമ ന സിയാതി വുത്തോവായമത്ഥോ, തസ്മാ യം വുത്തം സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൨൫൨-൨൫൩) ‘യം പരസ്സ പരിച്ചജിത്വാ അദിന്നമ്പി സചേ പടിഗ്ഗഹണേ നിരപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന വിജഹിതപടിഗ്ഗഹണം ഹോതി, തമ്പി ദുതിയദിവസേ വട്ടതീ’തിആദി, തം ന സാരതോ പച്ചേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

പാളിയം (പാചി. ൨൫൫) ‘‘സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തിആദിനാ സന്നിഹിതേസു സത്താഹകാലികയാവജീവികേസു പുരേഭത്തമ്പി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണേപി ദുക്കടസ്സ വുത്തത്താ യാമകാലികേപി അജ്ഝോഹാരേ വിസും ദുക്കടേന ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരതോ ദുക്കടേന സദ്ധിം പാചിത്തിയ’’ന്തി. പകതിആമിസേതി ഓദനാദികപ്പിയാമിസേ. ദ്വേതി പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതം യാമകാലികം പുരേഭത്തം സാമിസേന മുഖേന ഭുഞ്ജതോ സന്നിധിപച്ചയാ ഏകം, യാവകാലികസംസട്ഠതായ യാവകാലികത്തഭജനേന അനതിരിത്തപച്ചയാ ഏകന്തി ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. വികപ്പദ്വയേതി സാമിസനിരാമിസപക്ഖദ്വയേ. ഥുല്ലച്ചയം ദുക്കടഞ്ച വഡ്ഢതീതി മനുസ്സമംസേ ഥുല്ലച്ചയം, സേസഅകപ്പിയമംസേ ദുക്കടം വഡ്ഢതി.

പടിഗ്ഗഹണപച്ചയാ താവ ദുക്കടന്തി ഏത്ഥ സന്നിഹിതത്താ പുരേഭത്തമ്പി ദുക്കടമേവ. സതി പച്ചയേ പന സന്നിഹിതമ്പി സത്താഹകാലികം യാവജീവികഞ്ച ഭേസജ്ജത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ച അനാപത്തിയേവ.

൯൪. ഉഗ്ഗഹിതകം കത്വാ നിക്ഖിത്തന്തി അപടിഗ്ഗഹിതം സയമേവ ഗഹേത്വാ നിക്ഖിത്തം. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൬൨൨) ‘‘ഉഗ്ഗഹിതകന്തി പരിഭോഗത്ഥായ സയം ഗഹിത’’ന്തി വുത്തം. സയം കരോതീതി പചിത്വാ കരോതി. പുരേഭത്തന്തി തദഹുപുരേഭത്തമേവ വട്ടതി സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതത്താ. സയംകതന്തി നവനീതം പചിത്വാ കതം. നിരാമിസമേവാതി തദഹുപുരേഭത്തം സന്ധായ വുത്തം.

൯൫. അജ്ജ സയംകതം നിരാമിസമേവ ഭുഞ്ജന്തസ്സ കസ്മാ സാമംപാകോ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘നവനീതം താപേന്തസ്സാ’’തിആദി. പച്ഛാഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതകേഹീതി ഖീരദധീനി സന്ധായ വുത്തം. ഉഗ്ഗഹിതകേഹി കതം അബ്ഭഞ്ജനാദീസു ഉപനേതബ്ബന്തി യോജനാ. ഉഭയേസമ്പീതി പച്ഛാഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതഖീരദധീഹി ച പുരേഭത്തം ഉഗ്ഗഹിതകേഹി ച കതാനം. ഏസ നയോതി നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതീതി അത്ഥോ. അകപ്പിയമംസസപ്പിമ്ഹീതി ഹത്ഥിആദീനം സപ്പിമ്ഹി. കാരണപതിരൂപകം വത്വാതി ‘‘സജാതികാനം സപ്പിഭാവതോ’’തി കാരണപതിരൂപകം വത്വാ. സപ്പിനയേന വേദിതബ്ബന്തി നിരാമിസമേവ സത്താഹം വട്ടതീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി നവനീതേ. ധോതം വട്ടതീതി അധോതഞ്ചേ, സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതം ഹോതി, തസ്മാ ധോതം പടിഗ്ഗഹേത്വാ സത്താഹം നിക്ഖിപിതും വട്ടതീതി ഥേരാനം അധിപ്പായോ.

മഹാസീവത്ഥേരസ്സ പന വത്ഥുനോ വിയോജിതത്താ ദധിഗുളികാദീഹി യുത്തതാമത്തേന സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതം നാമ ന ഹോതി, തസ്മാ തക്കതോ ഉദ്ധടമത്തമേവ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ധോവിത്വാ, പചിത്വാ വാ നിരാമിസമേവ കത്വാ ഭുഞ്ജിംസൂതി അധിപ്പായോ, ന പന ദധിഗുളികാദീഹി സഹ വികാലേ ഭുഞ്ജിംസൂതി. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ നവനീതം പരിഭുഞ്ജന്തേന…പേ… സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹം നാമ ന ഹോതീ’’തി. തത്ഥ അധോതം പടിഗ്ഗഹേത്വാപി തം നവനീതം പരിഭുഞ്ജന്തേന ദധിആദീനി അപനേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി അത്ഥോ. കേചി പന ‘‘തക്കതോ ഉദ്ധടമത്തമേവ ഖാദിംസൂ’’തി വചനസ്സ അധിപ്പായം അജാനന്താ ‘‘തക്കതോ ഉദ്ധടമത്തം അധോതമ്പി ദധിഗുളികാദിസഹിതം വികാലേ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. ന ഹി ദധിഗുളികാദിആമിസേന സംസട്ഠരസം നവനീതം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി സക്കാ വത്തും. നവനീതം പരിഭുഞ്ജന്തേനാതി അധോവിത്വാ പടിഗ്ഗഹിതനവനീതം പരിഭുഞ്ജന്തേന. ദധി ഏവ ദധിഗതം യഥാ ‘‘ഗൂഥഗതം മുത്തഗത’’ന്തി (മ. നി. ൨.൧൧൯; അ. നി. ൯.൧൧). ‘‘ഖയം ഗമിസ്സതീ’’തി വചനതോ ഖീരം പക്ഖിപിത്വാ പക്കസപ്പിആദിപി വികാലേ കപ്പതീതി വേദിതബ്ബം. ഖയം ഗമിസ്സതീതി നിരാമിസം ഹോതി, തസ്മാ വികാലേപി വട്ടതീതി അത്ഥോ. ഏത്താവതാതി നവനീതേ ലഗ്ഗമത്തേന വിസും ദധിആദിവോഹാരം അലദ്ധേന അപ്പമത്തേന ദധിആദിനാതി അത്ഥോ, ഏതേന വിസും പടിഗ്ഗഹിതദധിആദീഹി സഹ പക്കം സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതീതി ദസ്സേതി. തസ്മിമ്പീതി നിരാമിസഭൂതേപി. കുക്കുച്ചകാനം പന അയം അധിപ്പായോ – പടിഗ്ഗഹണേ താവ ദധിആദീഹി അസമ്ഭിന്നരസത്താ ഭത്തേന സഹിതഗുളപിണ്ഡാദി വിയ സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതം നാമ ഹോതി. തം പന പചന്തേന ധോവിത്വാവ പചിതബ്ബം. ഇതരഥാ പചനക്ഖണേ പച്ചമാനദധിഗുളികാദീഹി സമ്ഭിന്നരസതായ സാമംപക്കം ജാതം, തേസു ഖീണേസുപി സാമംപക്കമേവ ഹോതി, തസ്മാ നിരാമിസമേവ പചിതബ്ബന്തി. തേനേവ ‘‘ആമിസേന സദ്ധിം പക്കത്താ’’തി കാരണം വുത്തം.

ഏത്ഥ ചായം വിചാരണാ – സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതത്താഭാവേ ആമിസേന സഹ ഭിക്ഖുനാ പക്കസ്സ സയംപാകദോസോ വാ പരിസങ്കീയതി, യാവകാലികതാ വാ. തത്ഥ ന താവ സയംപാകദോസോ ഏത്ഥ സമ്ഭവതി സത്താഹകാലികത്താ. യഞ്ഹി തത്ഥ ദധിആദി ആമിസഗതം, തം പരിക്ഖീണന്തി. അഥ പടിഗ്ഗഹിതദധിഗുളികാദിനാ സഹ അത്തനാ പക്കത്താ സവത്ഥുകപക്കം വിയ ഭവേയ്യാതി പരിസങ്കീയതി, തദാ ‘‘ആമിസേന സഹ പടിഗ്ഗഹിതത്താ’’തി കാരണം വത്തബ്ബം, ന പന ‘‘പക്കത്താ’’തി, തഥാ ച ഉപഡ്ഢത്ഥേരാനം മതമേവ അങ്ഗീകതം സിയാ. തത്ഥ ച സാമണേരാദീഹി പക്കമ്പി യാവകാലികമേവ സിയാ പടിഗ്ഗഹിതഖീരാദിം പചിത്വാ അനുപസമ്പന്നേഹി കതസപ്പിആദി വിയ, ന ച തം യുത്തം ഭിക്ഖാചാരേന ലദ്ധനവനീതാദീനം തക്കാദിആമിസസംസട്ഠസമ്ഭവേന അപരിഭുഞ്ജിതബ്ബത്താപ്പസങ്ഗതോ. ന ഹി ഗഹട്ഠാ ധോവിത്വാ, സോധേത്വാ വാ പത്തേ ആകിരന്തീതി നിയമോ അത്ഥി.

അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘യഥാ തത്ഥ പതിതതണ്ഡുലകണാദയോ ന പച്ചന്തി, ഏവം…പേ… പുന പചിത്വാ ദേതി, പുരിമനയേനേവ സത്താഹം വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ വചനേനപേതം വിരുജ്ഝതി, തസ്മാ ഇധ കുക്കുച്ചകാനം കുക്കുച്ചുപ്പത്തിയാ നിമിത്തമേവ ന ദിസ്സതി. യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം ‘‘ലജ്ജീ സാമണേരോ യഥാ തത്ഥ തണ്ഡുലകണാദയോ ന പച്ചന്തി, ഏവം അഗ്ഗിമ്ഹി വിലീയാപേത്വാ…പേ… ദേതീ’’തി വചനസ്സാപി നിമിത്തം ന ദിസ്സതി. യദി ഹി ഏതം യാവകാലികസംസഗ്ഗപരിഹാരായ വുത്തം സിയാ. അത്തനാപി തഥാ കാതബ്ബം ഭവേയ്യ. ഗഹട്ഠേഹി ദിന്നസപ്പിആദീസു ച ആമിസസംസഗ്ഗസങ്കാ ന വിഗച്ഛേയ്യ. ന ഹി ഗഹട്ഠാ ഏവം വിലീയാപേത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ കണതണ്ഡുലാദിം അപനേത്വാ പുന പചന്തി. അപിച ഭേസജ്ജേഹി സദ്ധിം ഖീരാദിം പക്ഖിപിത്വാ യഥാ ഖീരാദി ഖയം ഗച്ഛതി, ഏവം പരേഹി പക്കഭേസജ്ജതേലാദിപി യാവകാലികമേവ സിയാ, ന ച തമ്പി യുത്തം ദധിആദിഖയകരണത്ഥം ‘‘പുന പചിത്വാ ദേതീ’’തി വുത്തത്താ, തസ്മാ മഹാസീവത്ഥേരവാദേ കുക്കുച്ചം അകത്വാ അധോതമ്പി നവനീതം തദഹുപി പുനദിവസാദീസുപി പചിതും, തണ്ഡുലാദിമിസ്സം സപ്പിആദിം അത്തനാപി അഗ്ഗിമ്ഹി വിലീയാപേത്വാ പുന തക്കാദിഖയത്ഥം പചിതുഞ്ച വട്ടതി.

തത്ഥ വിജ്ജമാനസ്സാപി പച്ചമാനക്ഖണേ സമ്ഭിന്നരസസ്സ യാവകാലികസ്സ അബ്ബോഹാരികത്തേന സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതപുരേപടിഗ്ഗഹിതകാനമ്പി അബ്ബോഹാരികതോതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബന്തി. തേനേവ ‘‘ഏത്താവതാ ഹി സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതം നാമ ന ഹോതീ’’തി വുത്തം. വിസും പടിഗ്ഗഹിതേന പന ഖീരാദിനാ ആമിസേന നവനീതാദിം മിസ്സേത്വാ ഭിക്ഖുനാ വാ അഞ്ഞേഹി വാ പക്കതേലാദിഭേസജ്ജം സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതി തത്ഥ പവിട്ഠയാവകാലികസ്സ അബ്ബോഹാരികത്താഭാവാ. യം പന പുരേപടിഗ്ഗഹിതഭേസജ്ജേഹി സദ്ധിം അപ്പടിഗ്ഗഹിതം ഖീരാദിം പക്ഖിപിത്വാ പക്കതേലാദികം അനുപസമ്പന്നേഹേവ പക്കമ്പി സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതമ്പി സന്നിധിപി ന ഹോതി തത്ഥ പക്ഖിത്തഖീരാദിമിസ്സാപി തസ്മിം ഖണേ സമ്ഭിന്നരസതായ പുരേപടിഗ്ഗഹിതത്താപത്തിതോ, സചേ പന അപ്പടിഗ്ഗഹിതേഹേവ, അഞ്ഞേഹി വാ പക്കതേലാദീസുപി ആമിസരസോ പഞ്ഞായതി, തം യാവകാലികംവ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. അയം കഥാമഗ്ഗോ വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൬൨൨) ആഗതോ. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൬൨൨) പന ‘‘കുക്കുച്ചായന്തി കുക്കുച്ചകാതി ഇമിനാ അത്തനോപി തത്ഥ കുക്കുച്ചസബ്ഭാവമ്പി ദീപേതി. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഭേസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘നിബ്ബട്ടിതസപ്പി വാ നവനീതം വാ പചിതും വട്ടതീ’തി വുത്ത’’ന്തി ഏത്തകമേവ ആഗതോ.

ഉഗ്ഗഹേത്വാതി സയമേവ ഗഹേത്വാ. താനി പടിഗ്ഗഹേത്വാതി താനി ഖീരദധീനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ. ഗഹിതന്തി തണ്ഡുലാദിവിഗമത്ഥം പുന പചിത്വാ ഗഹിതന്തി അത്ഥോ. പടിഗ്ഗഹേത്വാ ച ഠപിതഭേസജ്ജേഹീതി അതിരേകസത്താഹപടിഗ്ഗഹിതേഹി യാവജീവികഭേസജ്ജേഹി, ഏതേന തേഹി യുത്തമ്പി സപ്പിആദി അതിരേകസത്താഹപടിഗ്ഗഹിതം ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. വദ്ദലിസമയേതി വസ്സകാലസമയേ, അനാതപകാലേതി അത്ഥോ. വുത്തനയേന യഥാ തണ്ഡുലാദീനി ന പച്ചന്തി, തഥാ ലജ്ജീയേവ സമ്പാദേത്വാ ദേതീതി ലജ്ജിസാമണേരഗ്ഗഹണം. അപിച അലജ്ജിനാ അജ്ഝോഹരിതബ്ബം യം കിഞ്ചി അഭിസങ്ഖരാപേതും ന വട്ടതി, തസ്മാപി ഏവമാഹ.

൯൬. തിലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കതതേലന്തി അത്തനാ ഭജ്ജാദീനി അകത്വാ കതതേലം. തേനേവ ‘‘സാമിസമ്പി വട്ടതീ’’തി വുത്തം. നിബ്ബട്ടീതത്താതി യാവകാലികതോ വിവേചിതത്താ, ഏതേന ഏലാഅഭാവതോ യാവകാലികത്താഭാവം, ഭിക്ഖുനോ സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹണേന യാവകാലികത്തുപഗമനഞ്ച ദസ്സേതി. ഉഭയമ്പീതി അത്തനാ അഞ്ഞേഹി ച കതം.

യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ തിട്ഠതി, നിസ്സഗ്ഗിയന്തി സത്തമേ ദിവസേ കതതേലം സചേ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ തിട്ഠതി, നിസ്സഗ്ഗിയം.

അച്ഛവസന്തി ദുക്കടവത്ഥുനോ വസായ അനുഞ്ഞാതത്താ തംസദിസാനം ദുക്കടവത്ഥൂനംയേവ അകപ്പിയമംസസത്താനം വസാ അനുഞ്ഞാതാ, ന ഥുല്ലച്ചയവത്ഥു മനുസ്സാനം വസാതി ആഹ ‘‘ഠപേത്വാ മനുസ്സവസ’’ന്തി. സംസട്ഠന്തി പരിസ്സാവിതം. തിണ്ണം ദുക്കടാനന്തി അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ തീണി ദുക്കടാനി സന്ധായ വുത്തം. കിഞ്ചാപി പരിഭോഗത്ഥായ വികാലേ പടിഗ്ഗഹണപചനപരിസ്സാവനാദീസു പുബ്ബപയോഗേസു പാളിയം, അട്ഠകഥായഞ്ച ആപത്തി ന വുത്താ, തഥാപി ഏത്ഥ ആപത്തിയാ ഏവ ഭവിതബ്ബം പടിക്ഖിത്തസ്സ കരണതോ ആഹാരത്ഥായ വികാലേ യാമകാലികാദീനം പടിഗ്ഗഹണേ വിയ. ‘‘കാലേ പടിഗ്ഗഹിതം വികാലേ അനുപസമ്പന്നേനാപി നിപക്കം സംസട്ഠഞ്ച പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദ്വേപി ദുക്കടാനി ഹോന്തിയേവാ’’തി വദന്തി.

യസ്മാ ഖീരാദീനി പക്ഖിപിത്വാ പക്കഭേസജ്ജതേലേ കസടം ആമിസഗതികം, തേന സഹ തേലം പടിഗ്ഗഹേതും, പചിതും വാ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘പക്കതേലകസടേ വിയ കുക്കുച്ചായതീ’’തി. ‘‘സചേ വസായ സഹ പക്കത്താ ന വട്ടതി, ഇദം കസ്മാ വട്ടതീ’’തി പുച്ഛന്താ ‘‘ഭന്തേ…പേ… വട്ടതീ’’തി ആഹംസു, ഥേരോ അതികുക്കുച്ചകതായ ‘‘ഏതമ്പി ആവുസോ ന വട്ടതീ’’തി ആഹ, രോഗനിഗ്ഗഹത്ഥായ ഏവ വസായ അനുഞ്ഞാതത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ പച്ഛാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛി.

൯൭. ‘‘മധുകരീഹി മധുമക്ഖികാഹീതി ഇദം ഖുദ്ദകഭമരാനം ദ്വിന്നം ഏവ വിസേസന’’ന്തി കേചി വദന്തി. അഞ്ഞേ പന ‘‘ദണ്ഡകേസു മധുകാരികാ മധുകരിമക്ഖികാ നാമ, താഹി സഹ തിസ്സോ മധുമക്ഖികജാതിയോ’’തി വദന്തി. ഭമരമക്ഖികാതി മഹാപടലകാരികാ. സിലേസസദിസന്തി സുക്ഖതായ വാ പക്കതായ വാ ഘനീഭൂതം. ഇതരന്തി തനുകമധു. മധുപടലന്തി മധുരഹിതം കേവലം മധുപടലം. ‘‘സചേ മധുസഹിതം പടലം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നിക്ഖിപന്തി. പടലസ്സ ഭാജനട്ഠാനിയത്താ മധുനോ വസേന സത്താഹാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീ’’തി വദന്തി, ‘‘മധുമക്ഖിതം പന മധുഗതികമേവാ’’തി ഇമിനാ തം സമേതി.

൯൮. ‘‘ഫാണിതം നാമ ഉച്ഛുമ്ഹാ നിബ്ബത്ത’’ന്തി പാളിയം (പാചി. ൨൬൦) അവിസേസേന വുത്തത്താ, അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘ഉച്ഛുരസം ഉപാദായ…പേ… അവത്ഥുകാ ഉച്ഛുവികതി ‘ഫാണിത’ന്തി വേദിതബ്ബാ’’തി വചനതോ ഉച്ഛുരസോപി നിക്കസടോ സത്താഹകാലികോതി വേദിതബ്ബം. കേനചി പന ‘‘മധുമ്ഹി ചത്താരോ കാലികാ യഥാസമ്ഭവം യോജേതബ്ബാ, ഉച്ഛുമ്ഹി ചാ’’തി വത്വാ ‘‘സമക്ഖികണ്ഡം സേലകം മധു യാവകാലികം, അനേലകം ഉദകസമ്ഭിന്നം യാമകാലികം, അസമ്ഭിന്നം സത്താഹകാലികം, മധുസിത്ഥം പരിസുദ്ധം യാവജീവികം, തഥാ ഉച്ഛുരസോ സകസടോ യാവകാലികോ, നിക്കസടോ ഉദകസമ്ഭിന്നോ യാമകാലികോ, അസമ്ഭിന്നോ സത്താഹകാലികോ, സുദ്ധകസടം യാവജീവിക’’ന്തി ച വത്വാ ഉത്തരിപി ബഹുധാ പപഞ്ചിതം. തത്ഥ ‘‘ഉദകസമ്ഭിന്നം മധു വാ ഉച്ഛുരസോ വാ സകസടോ യാവകാലികോ, നിക്കസടോ ഉദകസമ്ഭിന്നോ യാമകാലികോ’’തി ഇദം നേവ പാളിയം, ന അട്ഠകഥായം ദിസ്സതി, ‘‘യാവകാലികം സമാനം ഗരുതരമ്പി മുദ്ദികാജാതിരസം അത്തനാ സംസട്ഠം ലഹുകം യാമകാലികഭാവം ഉപനേന്തം ഉദകം ലഹുതരം സത്താഹകാലികം അത്തനാ സംസട്ഠം ഗരുതരം യാമകാലികഭാവം ഉപനേതീ’’തി ഏത്ഥ കാരണം സോയേവ പുച്ഛിതബ്ബോ. സബ്ബത്ഥ പാളിയം അട്ഠകഥായഞ്ച ഉദകസമ്ഭിന്നേന ഗരുതരസ്സാപി ലഹുഭാവോപഗമനംയേവ ദസ്സിതം. പാളിയമ്പി (മഹാവ. ൨൮൪) ഹി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഗുളം, അഗിലാനസ്സ ഗുളോദക’’ന്തി വദന്തേന അഗിലാനേന പരിഭുഞ്ജിതും അയുത്തോപി ഗുളോ ഉദകസമ്ഭിന്നോ അഗിലാനസ്സപി വട്ടതീതി അനുഞ്ഞാതോ.

യമ്പി ച ‘‘ഉച്ഛു ചേ, യാവകാലികോ, ഉച്ഛുരസോ ചേ, യാമകാലികോ, ഫാണിതം ചേ, സത്താഹകാലികം, തചോ ചേ, യാവജീവികോ’’തി അട്ഠകഥാവചനം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഉച്ഛുരസോ ഉദകസമ്ഭിന്നോ യാമകാലികോ’’തി അഞ്ഞേന കേനചി വുത്തം, തമ്പി തഥാവിധസ്സ അട്ഠകഥാവചനസ്സ സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ അഭാവതോ ന സാരതോ പച്ചേതബ്ബം, തതോയേവ ച ‘‘ഉച്ഛുരസോ ഉദകസമ്ഭിന്നോപി അസമ്ഭിന്നോപി സത്താഹകാലികോയേവാ’’തി കേചി ആചരിയാ വദന്തി. ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ ച ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ഛുരസ’’ന്തി ഏത്ഥ തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു അവിസേസേന വുത്തം ‘‘ഉച്ഛുരസോ സത്താഹകാലികോ’’തി. സയംകതം നിരാമിസമേവ വട്ടതീതി ഏത്ഥ അപരിസ്സാവിതം പടിഗ്ഗഹിതമ്പി കരണസമയേ പരിസ്സാവേത്വാ, കസടം അപനേത്വാ ച അത്തനാ കതന്തി വേദിതബ്ബം, അയം സാരത്ഥദീപനീപാഠോ (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൬൨൩).

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൬൨൩) പന ഉച്ഛുരസം ഉപാദായാതി നിക്കസടരസസ്സാപി സത്താഹകാലികത്തം ദസ്സേതി ‘‘ഉച്ഛുമ്ഹാ നിബ്ബത്ത’’ന്തി പാളിയം സാമഞ്ഞതോ വുത്തത്താ. യം പന സുത്തന്തട്ഠകഥായം ‘‘ഉച്ഛു ചേ, യാവകാലികോ, ഉച്ഛുരസോ ചേ, യാമകാലികോ, ഫാണിതം ചേ, സത്താഹകാലികം, തചോ ചേ, യാവജീവികോ’’തി വുത്തം, തം അമ്ബഫലരസാദിമിസ്സതായ യാമകാലികത്തം സന്ധായ വുത്തന്തി ഗഹേതബ്ബം, അവിനയവചനത്താ തം അപ്പമാണന്തി. തേനേവ ‘‘പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതേന അപരിസ്സാവിതഉച്ഛുരസേനാ’’തിആദി വുത്തം. നിരാമിസമേവ വട്ടതി തത്ഥ പവിട്ഠയാവകാലികസ്സ അബ്ബോഹാരികത്താതി ഇദം ഗുളേ കതേ തത്ഥ വിജ്ജമാനമ്പി കസടം പാകേന സുക്ഖതായ യാവജീവികത്തം ഭജതീതി വുത്തം. തസ്സ യാവകാലികത്തേ ഹി സാമംപാകേന പുരേഭത്തേപി അനജ്ഝോഹരണീയം സിയാതി. ‘‘സവത്ഥുകപടിഗ്ഗഹിതത്താ’’തി ഇദം ഉച്ഛുരസേ ചുണ്ണവിചുണ്ണം ഹുത്വാ ഠിതകസടം സന്ധായ വുത്തം, തേന ച ‘‘അപരിസ്സാവിതേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതേന അനുപസമ്പന്നേഹി കതം സത്താഹം വട്ടതീതി ദസ്സേതീ’’തി വുത്തം.

ഝാമഉച്ഛുഫാണിതന്തി അഗ്ഗിമ്ഹി ഉച്ഛും താപേത്വാ കതം. കോട്ടിതഉച്ഛുഫാണിതന്തി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകം ഛിന്ദിത്വാ കോട്ടേത്വാ നിപ്പീളേത്വാ പക്കം. തം തത്ഥ വിജ്ജമാനമ്പി കസടം പക്കകാലേ യാവകാലികത്തം വിജഹതീതി ആഹ ‘‘തം യുത്ത’’ന്തി. സീതോദകേന കതന്തി മധുകപുപ്ഫാനി സീതോദകേന മദ്ദിത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ പചിത്വാ കതം. ‘‘അപരിസ്സാവേത്വാ കത’’ന്തി കേചി, തത്ഥ കാരണം ന ദിസ്സതി. ഖീരം പക്ഖിപിത്വാ കതം മധുകഫാണിതം യാവകാലികന്തി ഏത്ഥ ഖീരം പക്ഖിപിത്വാ പക്കതേലം കസ്മാ വികാലേ വട്ടതീതി ചേ? തേലേ പക്ഖിത്തം ഖീരം തേലമേവ ഹോതി, അഞ്ഞം പന ഖീരം പക്ഖിപിത്വാ കതം ഖീരഭാവം ഗണ്ഹാതീതി ഇദമേത്ഥ കാരണം. യദി ഏവം ഖണ്ഡസക്ഖരമ്പി ഖീരം പക്ഖിപിത്വാ കരോന്തി, തം കസ്മാ വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ഖണ്ഡസക്ഖരം പനാ’’തിആദി. തത്ഥ ഖീരജല്ലികന്തി ഖീരഫേണം.

൯൯. ‘‘മധുകപുപ്ഫം പനാ’’തിആദി യാവകാലികരൂപേന ഠിതസ്സാപി അവട്ടനകം മേരയബീജവത്ഥും ദസ്സേതും ആരദ്ധം. ആഹാരകിച്ചം കരോന്താനി ഏതാനി കസ്മാ ഏവം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി ചോദനാപരിഹാരായ ഭേസജ്ജോദിസ്സം ദസ്സേന്തേന തപ്പസങ്ഗേന സബ്ബാനിപി ഓദിസ്സകാനി ഏകതോ ദസ്സേതും ‘‘സത്തവിധഞ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം സമന്തപാസാദികായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൨൩). വിനയസങ്ഗഹപ്പകരണേ പന തം ന വുത്തം, ‘‘പച്ഛാഭത്തതോ പട്ഠായ സതി പച്ചയേതി വുത്തത്താ പടിഗ്ഗഹിതഭേസജ്ജാനി ദുതിയദിവസതോ പട്ഠായ പുരേഭത്തമ്പി സതി പച്ചയേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി, ന ആഹാരത്ഥായ ഭേസജ്ജത്ഥായ പടിഗ്ഗഹിതത്താ’’തി വദന്തി. ദ്വാരവാതപാനകവാടേസൂതി മഹാദ്വാരസ്സ വാതപാനാനഞ്ച കവാടഫലകേസു. കസാവേ പക്ഖിത്താനി താനി അത്തനോ സഭാവം പരിച്ചജന്തീതി ‘‘കസാവേ…പേ… മക്ഖേതബ്ബാനീ’’തി വുത്തം, ഘുണപാണകാദിപരിഹാരത്ഥം മക്ഖേതബ്ബാനീതി അത്ഥോ. അധിട്ഠേതീതി ‘‘ഇദാനി മയ്ഹം അജ്ഝോഹരണീയം ന ഭവിസ്സതി, ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥായ ഭവിസ്സതീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേതീതി അത്ഥോ. തേനേവാഹ ‘‘സപ്പിഞ്ച തേലഞ്ച വസഞ്ച മുദ്ധനി തേലം വാ അബ്ഭഞ്ജനം വാ’’തിആദി, ഏവം പരിഭോഗേ അനപേക്ഖതായ പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതീതി അധിപ്പായോ. ഏവം അഞ്ഞേസുപി കാലികേസു അനജ്ഝോഹരിതുകാമതായ സുദ്ധചിത്തേന ബാഹിരപരിഭോഗത്ഥായ നിയമേപി പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതീതി ഇദമ്പി വിസും ഏകം പടിഗ്ഗഹണവിജഹനന്തി ദട്ഠബ്ബം.

അഞ്ഞേന ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബോതി ഏത്ഥ സുദ്ധചിത്തേന ദിന്നത്താ സയമ്പി ആഹരാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതിയേവ. ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തീതി യഥാ അഞ്ഞസ്സ സന്തകം ഏകേന പടിഗ്ഗഹിതം സത്താഹാതിക്കമേപി നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതി പരസന്തകഭാവതോ, ഏവമിദമ്പി അവിഭത്തത്താ ഉഭയസാധാരണമ്പി വിനിബ്ഭോഗാഭാവതോ നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. പരിഭുഞ്ജിതും പന ന വട്ടതീതി ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗഹിതത്താ സത്താഹാതിക്കമേ യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി പടിഗ്ഗഹിതസപ്പിആദീനം പരിഭോഗസ്സ സത്താഹേനേവ പരിച്ഛിന്നത്താ. ‘‘താനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ സത്താഹപരമം സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീ’’തി (പാരാ. ൬൨൩) ഹി വുത്തം.

‘‘ആവുസോ ഇമം തേലം സത്താഹമത്തം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തേന അന്തോസത്താഹേയേവ പരസ്സ വിസ്സജ്ജിതഭാവം ദസ്സേതി. കസ്സ ആപത്തീതി ‘‘പഠമം താവ ഉഭിന്നം സാധാരണത്താ അനാപത്തി വുത്താ, ഇദാനി പന ഏകേന ഇതരസ്സ വിസ്സട്ഠഭാവതോ ഉഭയസാധാരണതാ നത്ഥീതി വിഭത്തസദിസം ഹുത്വാ ഠിതം, തസ്മാ ഏത്ഥ പടിഗ്ഗഹിതസ്സ സത്താഹാതിക്കമേ ഏകസ്സ ആപത്തിയാ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി മഞ്ഞമാനോ ‘‘കിം പടിഗ്ഗഹണപച്ചയാ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ ആപത്തി, ഉദാഹു യസ്സ സന്തകം ജാതം, തസ്സാ’’തി പുച്ഛതി. നിസ്സട്ഠഭാവതോയേവ ച ഇധ ‘‘അവിഭത്തഭാവതോ’’തി കാരണം അവത്വാ ‘‘യേന പരിഗ്ഗഹിതം, തേന വിസ്സജ്ജിതത്താ’’തി വുത്തം, ഇദഞ്ച വിസ്സട്ഠാഭാവതോ ഉഭയസാധാരണതം പഹായ ഏകസ്സ സന്തകം ഹോന്തമ്പി യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തതോ അഞ്ഞസ്സ സന്തകം ജാതം, തസ്മാ പരസന്തകപടിഗ്ഗഹണേ വിയ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ പടിഗ്ഗഹണപച്ചയാ നത്ഥി ആപത്തീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന ‘‘യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തേന വിസ്സജ്ജിതത്താ’’തി വചനതോ അവിസ്സജ്ജിതേ സതി അവിഭത്തേപി സത്താഹാതിക്കമേ ആപത്തീതി ദസ്സനത്ഥം അവിസ്സജ്ജിതേ അവിഭത്തഭാവതോയേവ അനാപത്തിയാ സിദ്ധത്താ. സചേ പന ഇതരോ യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തസ്സേവ അന്തോസത്താഹേ അത്തനോ ഭാഗമ്പി വിസ്സജ്ജേതി, സത്താഹാതിക്കമേ സിയാ ആപത്തി യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തസ്സേവ സന്തകഭാവമാപന്നത്താ. ‘‘ഇതരസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതത്താ’’തി ഇമിനാ തസ്സ സന്തകഭാവേപി അഞ്ഞേഹി പടിഗ്ഗഹിതസകസന്തകേ വിയ തേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതഭാവതോ അനാപത്തീതി ദീപേതി, ഇമം പന അധിപ്പായം അജാനിത്വാ ഇതോ അഞ്ഞഥാ ഗണ്ഠിപദകാരാദീഹി പപഞ്ചിതം, ന തം സാരതോ പച്ചേതബ്ബം, ഇദം സാരത്ഥദീപനീവചനം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൬൨൫).

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൬൨൫) പന – സചേ ദ്വിന്നം…പേ… ന വട്ടതീതി ഏത്ഥ പാഠോ ഗളിതോ, ഏവം പനേത്ഥ പാഠോ വേദിതബ്ബോ – സചേ ദ്വിന്നം സന്തകം ഏകേന പടിഗ്ഗഹിതം അവിഭത്തം ഹോതി, സത്താഹാതിക്കമേ ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി, പരിഭുഞ്ജിതും പന ന വട്ടതീതി. അഞ്ഞഥാ പന സദ്ദപ്പയോഗോപി ന സങ്ഗഹം ഗച്ഛതി, ‘‘ഗണ്ഠിപദേപി ച അയമേവ പാഠോ ദസ്സിതോ’’തി സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൬൨൫) വുത്തം. ‘‘ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തീ’’തി അവിഭത്തത്താ വുത്തം. ‘‘പരിഭുഞ്ജിതും പന ന വട്ടതീ’’തി ഇദം ‘‘സത്താഹപരമം സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി (പാരാ. ൬൨൩) വചനതോ വുത്തം. ‘‘യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തേന വിസ്സജ്ജിതത്താ’’തി ഇമിനാ ഉപസമ്പന്നസ്സ ദാനമ്പി സന്ധായ ‘‘വിസ്സജ്ജേതീ’’തി ഇദം വുത്തന്തി ദസ്സേതി. ഉപസമ്പന്നസ്സ നിരപേക്ഖദിന്നവത്ഥുമ്ഹി പടിഗ്ഗഹണസ്സ അവിഗതത്തേപി സകസന്തകതാ വിഗതാവ ഹോതി, തേന നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതി. ‘‘അത്തനാവ പടിഗ്ഗഹിതത്തം സകസന്തകത്തഞ്ചാ’’തി ഇമേഹി ദ്വീഹി കാരണേഹേവ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ന ഏകേന. അനുപസമ്പന്നസ്സ നിരപേക്ഖദാനേ പന തദുഭയമ്പി വിജഹതി, പരിഭോഗോപേത്ഥ വട്ടതി, ന സാപേക്ഖദാനേ ദാനലക്ഖണാഭാവതോ. ‘‘വിസ്സജ്ജതീ’’തി ഏതസ്മിഞ്ച പാളിപദേ കസ്സചി അദത്വാ അനപേക്ഖതായ ഛഡ്ഡനമ്പി സങ്ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘അനപേക്ഖാ ദത്വാ’’തി ഇദഞ്ച പടിഗ്ഗഹണവിജഹനവിധിദസ്സനത്ഥമേവ വുത്തം. പടിഗ്ഗഹണേ ഹി വിജഹിതേ പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭോഗോ സയമേവ വട്ടിസ്സതി, തബ്ബിജഹനഞ്ച വത്ഥുനോ സകസന്തകതാപരിച്ചാഗേന ഹോതീതി. ഏതേന ച വത്ഥുമ്ഹി അജ്ഝോഹരണാപേക്ഖായ സതി പടിഗ്ഗഹണവിസ്സജ്ജനം നാമ വിസും ന ലബ്ഭതീതി സിജ്ഝതി. ഇതരഥാ ഹി ‘‘പടിഗ്ഗഹണേ അനപേക്ഖോവ പടിഗ്ഗഹണം വിസ്സജ്ജേത്വാ പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ, ‘‘അപ്പടിഗ്ഗഹിതത്താ’’തി ഇമിനാ ഏകസ്സ സന്തകം അഞ്ഞേന പടിഗ്ഗഹിതമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏവന്തി ‘‘പുന ഗഹേസ്സാമീ’’തി അപേക്ഖം അകത്വാ സുദ്ധചിത്തേന പരിചത്തതം പരാമസതി. പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി നിസ്സഗ്ഗിയമൂലികാഹി പാചിത്തിയാദിആപത്തീഹി അനാപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി അധിപ്പായോ. പരിഭോഗേ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി ഏത്ഥ പന നിസ്സട്ഠപടിലാഭസ്സ കായികപരിഭോഗാദീസു യാ ദുക്കടാപത്തി വുത്താ, തായ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി അധിപ്പായോ.

൧൦൦. ഏവം ചതുകാലികപച്ചയം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി തേസു വിസേസലക്ഖണം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇമേസു പനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അകപ്പിയഭൂമിയം സഹസേയ്യാപഹോനകേ ഗേഹേ വുത്തം സങ്ഘികം വാ പുഗ്ഗലികം വാ ഭിക്ഖുസ്സ, ഭിക്ഖുനിയാ വാ സന്തകം യാവകാലികം യാമകാലികഞ്ച ഏകരത്തമ്പി ഠപിതം അന്തോവുത്ഥം നാമ ഹോതി, തത്ഥ പക്കഞ്ച അന്തോപക്കം നാമ ഹോതി. സത്താഹകാലികം പന യാവജീവികഞ്ച വട്ടതി. പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകരത്തം വീതിനാമിതം പന യം കിഞ്ചി യാവകാലികം വാ യാമകാലികം വാ അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തസ്സ പരിഗ്ഗഹണേ താവ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹരതോ പന ഏകമേകസ്മിം അജ്ഝോഹാരേ സന്നിധിപച്ചയാ പാചിത്തിയം ഹോതീതി അത്ഥോ. ഇദാനി അഞ്ഞമ്പി വിസേസലക്ഖണം ദസ്സേന്തോ ‘‘യാവകാലികം പനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സമ്ഭിന്നരസാനീതി സംസട്ഠരസാനി. ദീഘകാലാനി വത്ഥൂനി രസ്സകാലേന സംസട്ഠാനി രസ്സകാലമേവ അനുവത്തന്തീതി ആഹ ‘‘യാവകാലികം പന…പേ… തീണിപി യാമകാലികാദീനീ’’തി. ഇതരേസുപി ഏസേവ നയോ. തസ്മാതിആദീസു തദഹുപുരേഭത്തമേവ വട്ടതി, ന തദഹുപച്ഛാഭത്തം, ന രത്തിയം, ന ദുതിയദിവസാദീസൂതി അത്ഥോ.

കസ്മാതി ചേ? തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേന യാവകാലികേന സംസട്ഠത്താതി. ഏത്ഥ ച ‘‘യാവകാലികേന സംസട്ഠത്താ’’തി ഏത്തകമേവ അവത്വാ ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേനാ’’തി വിസേസനസ്സ വുത്തത്താ പുരേപടിഗ്ഗഹിതയാവകാലികേന സംസട്ഠേ സതി തദഹുപുരേഭത്തമ്പി ന വട്ടതി, അനജ്ഝോഹരണീയം ഹോതീതി വിഞ്ഞായതി. ‘‘സമ്ഭിന്നരസ’’ന്തി ഇമിനാ സചേപി സംസട്ഠം, അസമ്ഭിന്നരസം സേസകാലികത്തയം അത്തനോ അത്തനോ കാലേ വട്ടതീതി ദസ്സേതി. യാമകാലികേനാതി ഏത്ഥ ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേനാ’’തി തതിയന്തവിസേസനപദം അജ്ഝാഹരിതബ്ബം, പുബ്ബവാക്യതോ വാ അനുവത്തേതബ്ബം. തസ്സ ഫലം വുത്തനയമേവ.

പോത്ഥകേസു പന ‘‘യാമകാലികേന സംസട്ഠം പന ഇതരദ്വയം തദഹുപടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി ദിസ്സതി, തം ന സുന്ദരം. യത്ഥ നത്ഥി, തമേവ സുന്ദരം, കസ്മാ? ദുതിയന്തഞ്ഹി വിസേസനപദം ഇതരദ്വയം വിസേസേതി. തതോ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതമേവ സത്താഹകാലികം യാവജീവികഞ്ച യാമകാലികേന സംസട്ഠേ സതി യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ വട്ടതി, ന പുരേപടിഗ്ഗഹിതാനീതി അത്ഥോ ഭവേയ്യ, സോ ന യുത്തോ. കസ്മാ? സത്താഹകാലികയാവജീവികാനം അസന്നിധിജനകത്താ, ‘‘ദീഘകാലികാനി രസ്സകാലികം അനുവത്തന്തീ’’തി ഇമിനാ ലക്ഖണേന വിരുദ്ധത്താ ച, തസ്മാ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ ഹോതു പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ, സത്താഹകാലികം യാവജീവികഞ്ച തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേന യാമകാലികേന സംസട്ഠത്താ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ വട്ടതീതി അത്ഥോ യുത്തോ, ഏവഞ്ച ഉപരി വക്ഖമാനേന ‘‘സത്താഹകാലികേന പന തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേന സദ്ധിം സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം സത്താഹം കപ്പതീ’’തി വചനേന സമം ഭവേയ്യ.

അപിച ‘‘യാമകാലികേന സംസട്ഠം പന ഇതരദ്വയം തദഹു യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ വട്ടതീ’’തി പുബ്ബപാഠേന ഭവിതബ്ബം, തം ലേഖകേഹി അഞ്ഞേസു പാഠേസു ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി വിജ്ജമാനം ദിസ്വാ, ഇധ തദഹുപദതോ പടിഗ്ഗഹിതപദം ഗളിതന്തി മഞ്ഞമാനേഹി പക്ഖിപിത്വാ ലിഖിതം ഭവേയ്യ, ‘‘തദഹൂ’’തി ഇദം പന ‘‘യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ’’തി പദം വിസേസേതി, തേന യാവ തദഹുഅരുണുഗ്ഗമനാ വട്ടതി, ന ദുതിയാഹാദിഅരുണുഗ്ഗമനാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. തേനേവ ഉപരിപാഠേപി ‘‘സത്താഹകാലികേന പന തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേനാ’’തി രസ്സകാലികത്ഥപദേന തുല്യാധികരണം വിസേസനപദം തമേവ വിസേസേതി, ന ദീഘകാലികത്ഥം യാവജീവികപദം, തസ്മാ ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം സത്താഹം കപ്പതീ’’തി വുത്തം.

ദ്വീഹപടിഗ്ഗഹിതേനാതിആദീസുപി ‘‘ദ്വീഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം ഛാഹം വട്ടതി, തീഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം പഞ്ചാഹം വട്ടതി, ചതൂഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം ചതുരാഹം വട്ടതി, പഞ്ചാഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം തീഹം വട്ടതി, ഛാഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം ദ്വീഹം വട്ടതി, സത്താഹപടിഗ്ഗഹിതേന സത്താഹകാലികേന സംസട്ഠം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം വാ പുരേപടിഗ്ഗഹിതം വാ യാവജീവികം തദഹേവ വട്ടതീ’’തി ഏവം സത്താഹകാലികസ്സേവ അതീതദിവസം പരിഹാപേത്വാ സേസദിവസവസേന യോജേതബ്ബം, ന യാവജീവികസ്സ. ന ഹി യാവജീവികസ്സ ഹാപേതബ്ബോ അതീതദിവസോ നാമ അത്ഥി സതി പച്ചയേ യാവജീവം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ. തേനാഹ ‘‘സത്താഹകാലികമ്പി അത്തനാ സദ്ധിം സംസട്ഠം യാവജീവികം അത്തനോ സഭാവഞ്ഞേവ ഉപനേതീ’’തി. കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘യാമകാലികേന സംസട്ഠം പന ഇതരദ്വയം തദഹുപടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി ലിഖിതം പാഠം നിസ്സായ ഇമസ്മിമ്പി പാഠേ ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിതന്തി ഇദമേവ ഇച്ഛിതബ്ബ’ന്തി മഞ്ഞമാനാ ‘‘പുരേപടിഗ്ഗഹിത’’ന്തി പാഠം പടിക്ഖിപന്തി. കേസുചി ‘‘പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതം വാ’’തി ലിഖന്തി, തം സബ്ബം യഥാവുത്തനയം അമനസികരോന്താ വിബ്ഭന്തചിത്താ ഏവം കരോന്തീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇമേസു ചതൂസു കാലികേസു യാവകാലികം മജ്ഝന്ഹികകാലാതിക്കമേ, യാമകാലികം പച്ഛിമയാമാതിക്കമേ, സത്താഹകാലികം സത്താഹാതിക്കമേ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തീതി വുത്തം. കതരസിക്ഖാപദേന ആപത്തി ഹോതീതി പുച്ഛായമാഹ ‘‘കാലയാമ’’ഇച്ചാദി. തസ്സത്ഥോ – യാവകാലികം കാലാതിക്കമേ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു വികാലേ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി ഇമിനാ വികാലേഭോജനസിക്ഖാപദേന (പാചി. ൨൪൮) ആപത്തി ഹോതി. യാമകാലികം യാമാതിക്കമേ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സന്നിധികാരകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി ഇമിനാ സന്നിധിസിക്ഖാപദേന (പാചി. ൨൫൩) ആപത്തി ഹോതി. സത്താഹകാലികം സത്താഹാതിക്കമേ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ‘‘യാനി ഖോ പന താനി ഗിലാനാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസായനീയാനി ഭേസജ്ജാനി, സേയ്യഥിദം, സപ്പി നവനീതം തേലം മധു ഫാണിതം, താനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ സത്താഹപരമം സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി, തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തി ഇമിനാ ഭേസജ്ജസിക്ഖാപദേന (പാരാ. ൬൨൨) ആപത്തി ഹോതീതി.

ഇമാനി ചത്താരി കാലികാനി ഏകതോ സംസട്ഠാനി സമ്ഭിന്നരസാനി പുരിമപുരിമകാലികസ്സ കാലവസേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി വുത്തം. അസമ്ഭിന്നരസാനി ചേ ഹോന്തി, കഥം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. തസ്സത്ഥോ സുവിഞ്ഞേയ്യോവ.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

ചതുകാലികവിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

അട്ഠാരസമോ പരിച്ഛേദോ.