൧൫. ഭൂതഗാമവിനിച്ഛയകഥാ

൭൫. ഏവം പഥവിവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി ഭൂതഗാമവിനിച്ഛയം കഥേതും ‘‘ഭൂതഗാമോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഭവന്തി അഹുവുഞ്ചാതി ഭൂതാ, ജായന്തി വഡ്ഢന്തി ജാതാ വഡ്ഢിതാ ചാതി അത്ഥോ. ഗാമോതി രാസി, ഭൂതാനം ഗാമോതി ഭൂതഗാമോ, ഭൂതാ ഏവ വാ ഗാമോ ഭൂതഗാമോ, പതിട്ഠിതഹരിതതിണരുക്ഖാദീനമേതം അധിവചനം. തത്ഥ ‘‘ഭവന്തീ’’തി ഇമസ്സ വിവരണം ‘‘ജായന്തി വഡ്ഢന്തീ’’തി, ‘‘അഹുവു’’ന്തി ഇമസ്സ ‘‘ജാതാ വഡ്ഢിതാ’’തി. ഏവം ഭൂത-സദ്ദോ പച്ചുപ്പന്നാതീതവിസയോ ഹോതി. തേനാഹ വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൯൦) ‘‘ഭവന്തീതി വഡ്ഢന്തി, അഹുവുന്തി ബഭുവൂ’’തി. ഇദാനി തം ഭൂതഗാമം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഭൂതഗാമോതി പഞ്ചഹി ബീജേഹി ജാതാനം രുക്ഖലതാദീനമേതം അധിവചന’’ന്തി ആഹ. ലതാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന ഓസധിഗച്ഛാദയോ വേദിതബ്ബാ.

ഇദാനി താനി ബീജാനി സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്രിമാനി പഞ്ച ബീജാനീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ മൂലമേവ ബീജം മൂലബീജം. ഏവം സേസേസുപി. അഥ വാ മൂലം ബീജം ഏതസ്സാതി മൂലബീജം, മൂലബീജതോ വാ നിബ്ബത്തം മൂലബീജം. ഏവം സേസേസുപി. തത്ഥ പഠമേന വിഗ്ഗഹേന ബീജഗാമോ ഏവ ലബ്ഭതി, ദുതിയതതിയേഹി ഭൂതഗാമോ. ഇദാനി തേ ഭൂതഗാമേ സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്ഥ മൂലബീജം നാമാ’’ത്യാദിമാഹ. തത്ഥ തേസു പഞ്ചസു മൂലബീജാദീസു ഹലിദ്ദി…പേ… ഭദ്ദമുത്തകം മൂലബീജം നാമ. ന കേവലം ഇമാനിയേവ മൂലബീജാനി, അഥ ഖോ ഇതോ അഞ്ഞാനിപി യാനി വാ പന ഭൂതഗാമജാതാനി അത്ഥി സന്തി, മൂലേ ജായന്തി, മൂലേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ഭൂതഗാമജാതം മൂലബീജം നാമ ഹോതീതി യോജനാ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം (പാചി. അട്ഠ. ൯൧) ‘‘ഇദാനി തം ഭൂതഗാമം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘ഭൂതഗാമോ നാമ പഞ്ച ബീജജാതാനീ’തിആദിമാഹാ’’തി. തത്ഥ ഭൂതഗാമോ നാമാതി ഭൂതഗാമം ഉദ്ധരിത്വാ യസ്മിം സതി ഭൂതഗാമോ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘പഞ്ച ബീജജാതാനീതി ആഹാ’’തി അട്ഠകഥാസു വുത്തം. ഏവം സന്തേപി ‘‘യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി, മൂലേ ജായന്തീ’’തിആദീനി ന സമേന്തി. ന ഹി മൂലബീജാദീനി മൂലാദീസു ജായന്തി. മൂലാദീസു ജായമാനാനി പന താനി ബീജജാതാനി, തസ്മാ ഏവമത്ഥവണ്ണനാ വേദിതബ്ബാ – ഭൂതഗാമോ നാമാതി വിഭജിതബ്ബപദം. പഞ്ചാതി തസ്സ വിഭാഗപരിച്ഛേദോ. ബീജജാതാനീതി പരിച്ഛിന്നധമ്മനിദസ്സനം, യതോ ബീജേഹി ജാതാനി ബീജജാതാനി, രുക്ഖാദീനം ഏതം അധിവചനന്തി ച. യഥാ ‘‘സാലീനം ചേപി ഓദനം ഭുഞ്ജതീ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൭൬) സാലിതണ്ഡുലാനം ഓദനോ സാലിഓദനോതി വുച്ചതി, ഏവം ബീജതോ സമ്ഭൂതോ ഭൂതഗാമോ ‘‘ബീജ’’ന്തി വുത്തോതി വേദിതബ്ബോതി ച.

ഫളുബീജന്തി പബ്ബബീജം. പച്ചയന്തരസമവായേ സദിസഫലുപ്പത്തിയാ വിസേസകാരണഭാവതോ വിരുഹണസമത്ഥേ സാരഫലേ നിരുള്ഹോ ബീജ-സദ്ദോ തദത്ഥസംസിദ്ധിയാ മൂലാദീസുപി കേസുചി പവത്തതീതി മൂലാദിതോ നിവത്തനത്ഥം ഏകേന ബീജസദ്ദേന വിസേസേത്വാ വുത്തം ‘‘ബീജ’’ന്തി ‘‘രൂപരൂപം, ദുക്ഖദുക്ഖ’’ന്തി ച യഥാ. നിദ്ദേസേ ‘‘യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി, മൂലേ ജായന്തി മൂലേ സഞ്ജായന്തീ’’തി ഏത്ഥ ബീജതോ നിബ്ബത്തേന ബീജം ദസ്സിതം, തസ്മാ ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ – യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി, ആലുവകസേരുകമലനീലുപ്പലപുണ്ഡരീകകുവലയകുന്ദപാടലിമൂലാദിഭേദേ മൂലേ ഗച്ഛവല്ലിരുക്ഖാദീനി ജായന്തി സഞ്ജായന്തി, താനി, യമ്ഹി മൂലേ ജായന്തി ചേവ സഞ്ജായന്തി ച, തഞ്ച പാളിയം (പാചി. ൯൧) വുത്തഹലിദ്ദാദി ച, സബ്ബമ്പി ഏതം മൂലബീജം നാമ, ഏതേന കാരിയോപചാരേന കാരണം ദസ്സിതന്തി ദസ്സേതി. ഏസ നയോ ഖന്ധബീജാദീസു. യേവാപനകഖന്ധബീജേസു പനേത്ഥ അമ്ബാടകഇന്ദസാലനുഹിപാലിഭദ്ദകകണികാരാദീനി ഖന്ധബീജാനി. അമ്ബിലാവല്ലിചതുരസ്സവല്ലികണവേരാദീനി ഫളുബീജാനി. മകചിമല്ലികാസുമനജയസുമനാദീനി അഗ്ഗബീജാനി. അമ്ബജമ്ബുപനസട്ഠിആദീനി ബീജബീജാനീതി ദട്ഠബ്ബാനി. ഭൂതഗാമേ ഭൂതഗാമസഞ്ഞീ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാതി സത്ഥകാനി ഗഹേത്വാ സയം വാ ഛിന്ദതി, അഞ്ഞേന വാ ഛേദാപേതി. ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാതി പാസാണാദീനി ഗഹേത്വാ സയം വാ ഭിന്ദതി, അഞ്ഞേന വാ ഭേദാപേതി. പചതി വാ പചാപേതി വാതി അഗ്ഗിം ഉപസംഹരിത്വാ സയം വാ പചതി, അഞ്ഞേന വാ പചാപേതി, പാചിത്തിയം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഭൂതഗാമഞ്ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഭൂതഗാമപരിമോചിതന്തി ഭൂതഗാമതോ വിയോജിതം.

൭൬. സഞ്ചിച്ച ഉക്ഖിപിതും ന വട്ടതീതി ഏത്ഥ ‘‘സഞ്ചിച്ചാ’’തി വുത്തത്താ സരീരേ ലഗ്ഗഭാവം ഞത്വാപി ഉട്ഠഹതി, ‘‘തം ഉദ്ധരിസ്സാമീ’’തി സഞ്ഞായ അഭാവതോ വട്ടതി. അനന്തകഗ്ഗഹണേന സാസപമത്തികാ ഗഹിതാ. നാമഞ്ഹേതം തസ്സാ സേവാലജാതിയാ. മൂലപണ്ണാനം അഭാവേന ‘‘അസമ്പുണ്ണഭൂതഗാമോ നാമാ’’തി വുത്തം. അഭൂതഗാമമൂലത്താതി ഏത്ഥ ഭൂതഗാമോ മൂലം കാരണം ഏതസ്സാതി ഭൂതഗാമമൂലോ, ഭൂതഗാമസ്സ വാ മൂലം കാരണന്തി ഭൂതഗാമമൂലം. ബീജഗാമോ ഹി നാമ ഭൂതഗാമതോ സമ്ഭവതി, ഭൂതഗാമസ്സ ച കാരണം ഹോതി. അയം പന താദിസോ ന ഹോതീതി ‘‘അഭൂതഗാമമൂലത്താ’’തി വുത്തം.

കിഞ്ചാപി ഹി താലനാളികേരാദീനം ഖാണു ഉദ്ധം അവഡ്ഢനതോ ഭൂതഗാമസ്സ കാരണം ന ഹോതി, തഥാപി ഭൂതഗാമസങ്ഖ്യൂപഗതനിബ്ബത്തപണ്ണമൂലബീജതോ സമ്ഭൂതത്താ ഭൂതഗാമതോ ഉപ്പന്നോ നാമ ഹോതീതി ബീജഗാമേന സങ്ഗഹം ഗച്ഛതി. സോ ബീജഗാമേന സങ്ഗഹിതോതി അവഡ്ഢമാനേപി ഭൂതഗാമമൂലത്താ വുത്തം.

‘‘അങ്കുരേ ഹരിതേ’’തി വത്വാ തമേവത്ഥം വിഭാവേതി ‘‘നീലവണ്ണേ ജാതേ’’തി, നീലപണ്ണസ്സ വണ്ണസദിസേ പണ്ണേ ജാതേതി അത്ഥോ, ‘‘നീലവണ്ണേ ജാതേ’’തി വാ പാഠോ ഗഹേതബ്ബോ. അമൂലകഭൂതഗാമേ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി ഇദം നാളികേരസ്സ ആവേണികം കത്വാ വദതി. ‘‘പാനീയഘടാദീനം ബഹി സേവാലോ ഉദകേ അട്ഠിതത്താ ബീജഗാമാനുലോമത്താ ച ദുക്കടവത്ഥൂ’’തി വദന്തി. കണ്ണകമ്പി അബ്ബോഹാരികമേവാതി നീലവണ്ണമ്പി അബ്ബോഹാരികമേവ.

൭൭. സേലേയ്യകം നാമ സിലായ സമ്ഭൂതാ ഏകാ ഗന്ധജാതി. പുപ്ഫിതകാലതോ പട്ഠായാതി വികസിതകാലതോ പഭുതി. അഹിച്ഛത്തകം ഗണ്ഹന്തോതി വികസിതം ഗണ്ഹന്തോ. മകുളം പന രുക്ഖത്തചം അകോപേന്തേനപി ഗഹേതും ന വട്ടതി. ‘‘രുക്ഖത്തചം വികോപേതീതി വുത്തത്താ രുക്ഖേ ജാതം യം കിഞ്ചി അഹിച്ഛത്തകം രുക്ഖത്തചം അവികോപേത്വാ മത്ഥകതോ ഛിന്ദിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തദയുത്തം ‘‘അഹിച്ഛത്തകം യാവ മകുളം ഹോതി, താവ ദുക്കടവത്ഥൂ’’തി വുത്തത്താ. രുക്ഖതോ മുച്ചിത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘യദിപി കിഞ്ചിമത്തം രുക്ഖേ അല്ലീനാ ഹുത്വാ തിട്ഠതി, രുക്ഖതോ ഗയ്ഹമാനാ പന രുക്ഖച്ഛവിം ന വികോപേതി, വട്ടതീ’’തി വദന്തി. അല്ലരുക്ഖതോ ന വട്ടതീതി ഏത്ഥാപി രുക്ഖത്തചം അവികോപേത്വാ മത്ഥകതോ തച്ഛേത്വാ ഗഹേതും വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. ഹത്ഥകുക്കുച്ചേനാതി ഹത്ഥചാപല്ലേന. പാനീയം ന വാസേതബ്ബന്തി ഇദം അത്തനോ അത്ഥായ നാമിതം സന്ധായ വുത്തം. കേവലം അനുപസമ്പന്നസ്സ അത്ഥായ നാമിതേ പന പച്ഛാ തതോ ലഭിത്വാ ന വാസേതബ്ബന്തി നത്ഥി. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൯൨) പന ‘‘പാനീയം ന വാസേതബ്ബന്തി ഇദം അത്തനോ പിവനപാനീയം സന്ധായ വുത്തം, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി അനുഗ്ഗഹിതത്താ. തേനാഹ അത്തനാ ഖാദിതുകാമേനാ’’തി വുത്തം. ‘‘യേസം രുക്ഖാനം സാഖാ രുഹതീതി വുത്തത്താ യേസം സാഖാ ന രുഹതി, തത്ഥ കപ്പിയകരണകിച്ചം നത്ഥീ’’തി വദന്തി. വിമതിവിനോദനിയമ്പി ‘‘യേസം രുക്ഖാനം സാഖാ രുഹതീതി മൂലം അനോതാരേത്വാ പണ്ണമത്തനിഗ്ഗമനമത്തേനാപി വഡ്ഢതി, തത്ഥ കപ്പിയമ്പി അകരോന്തോ ഛിന്നനാളികേരവേളുദണ്ഡാദയോ കോപേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ‘‘ചങ്കമിതട്ഠാനം ദസ്സേസ്സാമീ’’തി വുത്തത്താ കേവലം ചങ്കമനാധിപ്പായേന വാ മഗ്ഗഗമനാധിപ്പായേന വാ അക്കമന്തസ്സ, തിണാനം ഉപരി നിസീദനാധിപ്പായേന നിസീദന്തസ്സ ച ദോസോ നത്ഥി.

൭൮. സമണകപ്പേഹീതി സമണാനം കപ്പിയവോഹാരേഹി. കിഞ്ചാപി ബീജാദീനം അഗ്ഗിനാ ഫുട്ഠമത്തേന, നഖാദീഹി വിലിഖനമത്തേന ച അവിരുള്ഹിധമ്മതാ ന ഹോതി, തഥാപി ഏവം കതേയേവ സമണാനം കപ്പതീതി അഗ്ഗിപരിജിതാദയോ സമണവോഹാരാ നാമ ജാതാ, തസ്മാ തേഹി സമണവോഹാരേഹി കരണഭൂതേഹി ഫലം പരിഭുഞ്ജിതും അനുജാനാമീതി അധിപ്പായോ. അബീജനിബ്ബട്ടബീജാനിപി സമണാനം കപ്പന്തീതി പഞ്ഞത്തപണ്ണത്തിഭാവതോ സമണവോഹാരാഇച്ചേവ സങ്ഖം ഗതാനി. അഥ വാ അഗ്ഗിപരിജിതാദീനം പഞ്ചന്നം കപ്പിയഭാവതോയേവ പഞ്ചഹി സമണകപ്പിയഭാവസങ്ഖാതേഹി കാരണേഹി ഫലം പരിഭുഞ്ജിതും അനുജാനാമീതി ഏവമേത്ഥ അധിപ്പായോ വേദിതബ്ബോ. അഗ്ഗിപരിജിതന്തിആദീസു ‘‘പരിചിത’’ന്തിപി പഠന്തി. അബീജം നാമ തരുണഅമ്ബഫലാദി. നിബ്ബട്ടബീജം നാമ അമ്ബപനസാദി, യം ബീജം നിബ്ബട്ടേത്വാ വിസും കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും സക്കാ ഹോതി. നിബ്ബട്ടേതബ്ബം വിയോജേതബ്ബം ബീജം യസ്മിം, തം പനസാദി നിബ്ബട്ടബീജം നാമ. ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാവ കാതബ്ബന്തി യോ കപ്പിയം കരോതി, തേന കത്തബ്ബപകാരസ്സേവ വുത്തത്താ ഭിക്ഖുനാ അവുത്തേപി കാതും വട്ടതീതി ന ഗഹേതബ്ബം. പുന ‘‘കപ്പിയം കാരേതബ്ബ’’ന്തി കാരാപനസ്സ പഠമമേവ കഥിതത്താ ഭിക്ഖുനാ ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി വുത്തേയേവ അനുപസമ്പന്നേന ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാ അഗ്ഗിപരിജിതാദി കാതബ്ബന്തി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘കപ്പിയന്തി വചനം പന യായ കായചി ഭാസായ വത്തും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ‘‘കപ്പിയന്തി വത്വാവ കാതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ പഠമം ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാ പച്ഛാ അഗ്ഗിആദിനാ ഫുസനാദി കാതബ്ബന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘പഠമം അഗ്ഗിമ്ഹി നിക്ഖിപിത്വാ, നഖാദിനാ വാ വിജ്ഝിത്വാ തം അനുദ്ധരിത്വാവ കപ്പിയന്തി വത്തും വട്ടതീ’’തിപി വദന്തി.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൯൨) പന ‘‘കപ്പിയന്തി വത്വാവാതി പുബ്ബകാലകിരിയാവസേന വുത്തേപി വചനക്ഖണേവ അഗ്ഗിസത്ഥാദിനാ ബീജഗാമേ വണം കാതബ്ബന്തി വചനതോ പന പുബ്ബേ കാതും ന വട്ടതി, തഞ്ച ദ്വിധാ അകത്വാ ഛേദനഭേദനമേവ ദസ്സേതബ്ബം. കരോന്തേന ച ഭിക്ഖുനാ ‘കപ്പിയം കരോഹീ’തി യായ കായചി ഭാസായ വുത്തേയേവ കാതബ്ബം. ബീജഗാമപരിമോചനത്ഥം പുന കപ്പിയം കാരേതബ്ബന്തി കാരാപനസ്സ പഠമമേവ അധികതത്താ’’തി വുത്തം.

ഏകസ്മിം ബീജേ വാതിആദീസു ‘‘ഏകംയേവ കാരേമീതി അധിപ്പായേ സതിപി ഏകാബദ്ധത്താ സബ്ബം കതമേവ ഹോതീ’’തി വദന്തി. ദാരും വിജ്ഝതീതി ഏത്ഥ ‘‘ജാനിത്വാപി വിജ്ഝതി വാ വിജ്ഝാപേതി വാ, വട്ടതിയേവാ’’തി വദന്തി. ഭത്തസിത്ഥേ വിജ്ഝതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ‘‘തം വിജ്ഝതി, ന വട്ടതീതി രജ്ജുആദീനം ഭാജനഗതികത്താ’’തി വദന്തി. മരീചപക്കാദീഹി ച മിസ്സേത്വാതി ഏത്ഥ ഭത്തസിത്ഥസമ്ബന്ധവസേന ഏകാബദ്ധതാ വേദിതബ്ബാ, ന ഫലാനംയേവ അഞ്ഞമഞ്ഞസമ്ബന്ധവസേന. ‘‘കടാഹേപി കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്തത്താ കടാഹതോ നീഹടായ മിഞ്ജായ വാ ബീജേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി വിജ്ഝിതും വട്ടതി ഏവ. ഭിന്ദാപേത്വാ കപ്പിയം കാരാപേതബ്ബന്തി ബീജതോ മുത്തസ്സ കടാഹസ്സ ഭാജനഗതികത്താ വുത്തം.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

ഭൂതഗാമവിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

പന്നരസമോ പരിച്ഛേദോ.