൧൨. രൂപിയാദിപടിഗ്ഗഹണവിനിച്ഛയകഥാ

൫൯. ഏവം കയവിക്കയസമാപത്തിവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി രൂപിയാദിപടിഗ്ഗഹണവിനിച്ഛയം കഥേന്തോ ‘‘രൂപിയാദിപടിഗ്ഗഹോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സഞ്ഞാണത്ഥായ കതം രൂപം ഏത്ഥ അത്ഥീതി രൂപിയം, യം കിഞ്ചി വോഹാരൂപഗം ധനം. തേന വുത്തം സമന്തപാസാദികായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൩-൫൮൪) ‘‘ഇധ പന യം കിഞ്ചി വോഹാരഗമനീയം കഹാപണാദി അധിപ്പേത’’ന്തി. പഠമം ആദീയതീതിആദി, കിം തം? രൂപിയം, രൂപിയം ആദി യേസം തേതി രൂപിയാദയോ, ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുആദയോ, പടിഗ്ഗഹണം പടിഗ്ഗഹോ, സമ്പടിച്ഛനന്തി അത്ഥോ. രൂപിയാദീനം പടിഗ്ഗഹോ രൂപിയാദിപടിഗ്ഗഹോ. ജാതസമയേ ഉപ്പന്നം രൂപമേവ രൂപം അസ്സ ഭവതി, ന വികാരമാപജ്ജതീതി ജാതരൂപം, സുവണ്ണം. ധവലസഭാവതായ സത്തേഹി രഞ്ജിയതേതി രജതം, സജ്ഝു. ജാതരൂപേന കതോ മാസകോ ജാതരൂപമാസകോ. രജതേന കതോ മാസകോ രജതമാസകോതി ഇദം ചതുബ്ബിധമേവ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു ഹോതി, ന ലോഹമാസകാദയോതി ആഹ ‘‘തമ്ബലോഹാദീഹി…പേ… സങ്ഗഹിതോ’’തി. തമ്ബലോഹാദീഹീതി ആദി-സദ്ദേന കംസലോഹവട്ടലോഹതിപുസീസാദീഹി കതോപി ലോഹമാസകോയേവാതി ദസ്സേതി. കിം ഇദമേവ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു ഹോതി, ഉദാഹു മുത്താദയോപീതി ആഹ ‘‘മുത്താ…പേ… ദുക്കടവത്ഥൂ’’തി. ഇമേസം ദ്വിന്നം വത്ഥൂനം കോ വിസേസോതി ആഹ ‘‘തത്ഥ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും…പേ… ദുക്കടമേവാ’’തി. തത്ഥ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു അത്തനോ അത്ഥായ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, സേസാനം അത്ഥായ ദുക്കടം, ദുക്കടവത്ഥു സബ്ബേസം അത്ഥായ ദുക്കടമേവാതി യോജനാ.

ഇദാനി തേസു വത്ഥൂസു കപ്പിയാകപ്പിയവിനിച്ഛയം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ആഹ ‘‘തത്രായം വിനിച്ഛയോ’’തി. തത്ഥ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, കസ്മാ? ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി അകപ്പിയവോഹാരേന ദിന്നത്താ. ദത്വാ പക്കമതി, വട്ടതി, കസ്മാ? സങ്ഘസ്സ ഹത്ഥേ അദത്വാ വഡ്ഢകീആദീനം ഹത്ഥേ ദിന്നത്താ. ഏവമ്പി വട്ടതി ഗിഹീനം ഹത്ഥേ ഠപിതത്താ. പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതി സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം അനാമസിതത്താ. ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബം ‘‘തുമ്ഹേ ഗഹേത്വാ ഠപേഥാ’’തി വുത്തത്താ. പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തീതി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വുത്തത്താ പടിഗ്ഗഹണേ പാചിത്തിയം, പരിഭോഗേ ദുക്കടം. സ്വേവ സാപത്തികോതി ദുക്കടാപത്തിം സന്ധായ വദതി. വദതി, വട്ടതി ‘‘തുമ്ഹേ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി കപ്പിയവോഹാരേന വുത്തത്താ. ചീവരത്ഥായ ദിന്നം ചീവരേയേവ ഉപനേതബ്ബം, കസ്മാ? യഥാ ദായകാ വദന്തി, തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബത്താ. സേനാസനപച്ചയസ്സ ഇതരപച്ചയത്തയതോ വിസേസം ദസ്സേന്തോ ‘‘സേനാസനത്ഥായാ’’തിആദിമാഹ. ഇമിനാ അവിസ്സജ്ജിയഅവേഭങ്ഗിയഭാവം ദസ്സേതി. ഏവം സന്തേപി ആപദാസു കത്തബ്ബവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദിമാഹ.

൬൦. ഏവം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂസു കത്തബ്ബവിധിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ദുക്കടവത്ഥൂസു കത്തബ്ബവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേ കോചി മയ്ഹ’’ന്ത്യാദിമാഹ. ഏത്ഥ പന പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തീതി ദുക്കടമേവ സന്ധായ വുത്തം. തളാകസ്സപി ഖേത്തസങ്ഗഹിതത്താ തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേപി ആപത്തി വുത്താ. ‘‘ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാതി ദേതീതി ഏത്ഥ ‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജിതും തളാകം ദമ്മീ’തി വാ ‘ചതുപച്ചയപരിഭോഗത്ഥം തളാകം ദമ്മീ’തി വാ വദതി, വട്ടതിയേവ. ‘ഇതോ തളാകതോ ഉപ്പന്നേ പച്ചയേ ദമ്മീ’തി വുത്തേ പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീ’’തി സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) വുത്തം. വിമതിവിനോദനിയമ്പി (വി. വി. ടീ. ൧.൫൩൮-൫൩൯) തഥേവ വത്വാ ‘‘ഇദഞ്ച സങ്ഘസ്സ ദീയമാനഞ്ഞേവ സന്ധായ വുത്തം, പുഗ്ഗലസ്സ പന ഏവമ്പി ദിന്നം തളാകഖേത്താദി ന വട്ടതി. സുദ്ധചിത്തസ്സ പന ഉദകപരിഭോഗത്ഥം കൂപപോക്ഖരണിആദയോ വട്ടന്തി. ‘സങ്ഘസ്സ തളാകം അത്ഥി, തം കഥ’ന്തി ഹി ആദിനാ സബ്ബത്ഥ സങ്ഘവസേനേവ വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതീതി വസേ ഭവിസ്സതി.

കപ്പിയകാരകം ഠപേഥാതി വുത്തേതി സാമീചിവസേന വുത്തം, അവുത്തേപി ഠപേന്തസ്സ ന ദോസോ അത്ഥി. തേനാഹ ‘‘ഉദകം വാരേതും ലബ്ഭതീ’’തി. യസ്മാ പരസന്തകം ഭിക്ഖൂനം നാസേതും ന വട്ടതി, തസ്മാ ‘‘ന സസ്സകാലേ’’തി വുത്തം. സസ്സകാലേപി താസേത്വാ മുഞ്ചിതും വട്ടതി, അമുഞ്ചതോ പന ഭണ്ഡദേയ്യം. ജനപദസ്സ സാമികോതി ഇമിനാവ യോ തം ജനപദം വിചാരേതി, തേനപി അച്ഛിന്ദിത്വാ ദിന്നം വട്ടതിയേവാതി വദന്തി. പുന ദേതീതി അച്ഛിന്ദിത്വാ പുന ദേതി, ഏവമ്പി വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ യേന കേനചി ഇസ്സരേന ‘‘പരിച്ചത്തമിദം ഭിക്ഖൂഹി അസ്സാമിക’’ന്തി സഞ്ഞായ അത്തനോ ഗഹേത്വാ ദിന്നം വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ഉദകവാഹകന്തി ഉദകമാതികം. കപ്പിയവോഹാരേപി വിനിച്ഛയം വക്ഖാമീതി പാഠസേസോ. ഉദകവസേനാതി ഉദകപരിഭോഗത്ഥം. സുദ്ധചിത്താനന്തി ഉദകപരിഭോഗത്ഥമേവ. ഇദം സഹത്ഥേന ച അകപ്പിയവോഹാരേന ച കരോന്തേ സന്ധായ വുത്തം. ‘‘സസ്സസമ്പാദനത്ഥ’’ന്തി ഏവം അസുദ്ധചിത്താനമ്പി പന സയം അകത്വാ കപ്പിയവോഹാരേന ആണാപേതും വട്ടതി ഏവ. കപ്പിയകാരകം ഠപേതും ന വട്ടതീതി ഇദം സഹത്ഥാദിനാ കതതളാകത്താ അസ്സാരുപ്പന്തി വുത്തം. ഠപേന്തസ്സ പന തം പച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ ആപത്തി ന പഞ്ഞായതി, അട്ഠകഥാപമാണേന വാ ഏത്ഥ ആപത്തി ഗഹേതബ്ബാ. അലജ്ജിനാ കാരാപിതേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘ലജ്ജിഭിക്ഖുനാ’’തി, മത്തികുദ്ധരണാദീസു കാരാപിതേസൂതി അധിപ്പായോ.

൬൧. നവസസ്സേതി അകതപുബ്ബേ കേദാരേ. കഹാപണേതി ഇമിനാ ധഞ്ഞുട്ഠാപനേ തസ്സേവ അകപ്പിയന്തി ദസ്സേതി. അപരിച്ഛിന്നഭാഗേതി ‘‘ഏത്തകേ ഭൂമിഭാഗേ ഏത്തകോ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ’’തി ഏവം അപരിച്ഛിന്നഭാഗേ. ധഞ്ഞുട്ഠാപനേ കസതി, പയോഗേപി ദുക്കടമേവ, ന കഹാപണുട്ഠാപനേ വിയ. ‘‘കസഥ വപഥാ’’തി വചനേന സബ്ബേസമ്പി അകപ്പിയം സിയാതി ആഹ ‘‘അവത്വാ’’തി. ഏത്തകോ നാമ ഭാഗോതി ഏത്ഥ ഏത്തകോ കഹാപണോതി ഇദമ്പി സന്ധായ വദതി. തഥാവുത്തേപി ഹി തദാ കഹാപണാനം അവിജ്ജമാനത്താ ആയതിം ഉപ്പജ്ജമാനം അഞ്ഞേസം വട്ടതി ഏവ. തേനാഹ ‘‘തസ്സേവ തം അകപ്പിയ’’ന്തി. തസ്സ പന സബ്ബപയോഗേസു പരിഭോഗേ ച ദുക്കടം. കേചി പന ധഞ്ഞപരിഭോഗേ ഏവ ആപത്തി, ന പുബ്ബഭാഗേതി വദന്തി, തം ന യുത്തം, യേന മിനനരക്ഖണാദിനാ പയോഗേന പച്ഛാ ധഞ്ഞപരിഭോഗേ ആപത്തി ഹോതി തസ്സ പയോഗസ്സ കരണേ അനാപത്തിയാ അയുത്തത്താ. പരിയായകഥായ പന സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി. തേനേവ ‘‘ഏത്തകേഹി വീഹീഹി ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരഥാ’’തി നിയമവചനേ അകപ്പിയം വുത്തം. കഹാപണവിചാരണേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘വത്ഥു ച ഏവരൂപം നാമ സംവിജ്ജതി, കപ്പിയകാരകോ നത്ഥീതി വത്തബ്ബ’’ന്തിആദിവചനഞ്ചേത്ഥ സാധകം. രജ്ജുയാ വാ ദണ്ഡേന വാതി ഏത്ഥ ‘‘പാദേഹിപി മിനിതും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ഖലേ വാ ഠത്വാ രക്ഖതീതി ഏത്ഥ പന ഥേനേത്വാ ഗണ്ഹന്തേ ദിസ്വാ ‘‘മാ ഗണ്ഹഥാ’’തി നിവാരേന്തോ രക്ഖതി നാമ, സചേ പന അവിചാരേത്വാ കേവലം തുണ്ഹീഭൂതോവ രക്ഖണത്ഥായ ഓലോകേന്തോ തിട്ഠതി, വട്ടതി. ‘‘സചേപി തസ്മിം തുണ്ഹീഭൂതേ ചോരികായ ഹരന്തി, ‘മയം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആരോചേസ്സാമാ’തി ഏവം വത്തുമ്പി വട്ടതീ’’തി വദന്തി. നീഹരാപേതി പടിസാമേതീതി ഏത്ഥാപി ‘‘സചേ പരിയായേന വദതി, വട്ടതീ’’തി വദന്തി. അപുബ്ബസ്സ അനുപ്പാദിതത്താ അഞ്ഞേസം വട്ടതീതി ആഹ ‘‘തസ്സേവേതം അകപ്പിയ’’ന്തി.

സബ്ബേസം അകപ്പിയം, കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താതി ഏത്ഥ സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) ഏവം വിചാരണാ കതാ – നനു ച ദുബ്ബിചാരിതമത്തേന തസ്സേവേതം അകപ്പിയം, ന സബ്ബേസം രൂപിയസംവോഹാരേ ചതുത്ഥപത്തോ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൯) ‘‘യോ പന രൂപിയം അസമ്പടിച്ഛിത്വാ ‘ഥേരസ്സ പത്തം കിണിത്വാ ദേഹീ’തി പഹിതകപ്പിയകാരകേന സദ്ധിം കമ്മാരകുലം ഗന്ത്വാ പത്തം ദിസ്വാ ‘ഇമേ കഹാപണേ ഗഹേത്വാ ഇമം ദേഹീ’തി കഹാപണേ ദാപേത്വാ ഗഹിതോ, അയം പത്തോ ഏതസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി ദുബ്ബിചാരിതത്താ, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തി, തസ്മാ യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താതി ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി? ഏത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘കഹാപണേ സാദിയിത്വാ വിചാരിതം സന്ധായ ഏവം വുത്ത’’ന്തി, സങ്ഘികത്താ ച നിസ്സജ്ജിതും ന സക്കാ, തസ്മാ സബ്ബേസം ന കപ്പതീതി തേസം അധിപ്പായോ. കേചി പന ‘‘അസാദിയിത്വാപി കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ രൂപിയസംവോഹാരോ കതോ ഹോതി, സങ്ഘികത്താ ച നിസ്സജ്ജിതും ന സക്കാ, തസ്മാ സബ്ബേസം ന കപ്പതീ’’തി വദന്തി. ഗണ്ഠിപദേസു പന തീസുപി ഇദം വുത്തം ‘‘ചതുത്ഥപത്തോ ഗിഹിസന്തകാനംയേവ കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ അഞ്ഞേസം കപ്പതി, ഇധ പന സങ്ഘികാനം വിചാരിതത്താ സബ്ബേസം ന കപ്പതീ’’തി. സബ്ബേസമ്പി വാദോ തേന തേന പരിയായേന യുത്തോയേവാതി.

൬൨. ചതുസാലദ്വാരേതി ഭോജനസാലം സന്ധായ വുത്തം.

൬൩. ‘‘വനം ദമ്മി, അരഞ്ഞം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പന വട്ടതീതി ഏത്ഥ നിവാസട്ഠാനത്താ പുഗ്ഗലസ്സപി സുദ്ധചിത്തേന ഗഹേതും വട്ടതി. സീമം ദേമാതി വിഹാരസീമാദിസാധാരണവചനേന വുത്തത്താ ‘‘വട്ടതീ’’തി വുത്തം. പരിയായേന കഥിതത്താതി ‘‘ഗണ്ഹാഹീ’’തി അവത്വാ ‘‘സീമാ ഗതാ’’തി പരിയായേന കഥിതത്താ. പകതിഭൂമികരണത്ഥം ‘‘ഹേട്ഠാ ഗഹിതം പംസു’’ന്തിആദി വുത്തം. ദാസം ദമ്മീതി ഏത്ഥ ‘‘മനുസ്സം ദമ്മീതി വുത്തേ വട്ടതീ’’തി വദന്തി. വേയ്യാവച്ചകരന്തിആദിനാ വുത്തേ പുഗ്ഗലസ്സപി ദാസം ഗഹേതും വട്ടതി ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ആരാമിക’’ന്തി വിസേസേത്വാ അനുഞ്ഞാതത്താ. തഞ്ച ഖോ പിലിന്ദവച്ഛേന ഗഹിതപരിഭുത്തക്കമേന, ന ഗഹട്ഠാനം ദാസപരിഭോഗക്കമേന. ഖേത്താദയോ പന സബ്ബേ സങ്ഘസ്സേവ വട്ടന്തി പാളിയം പുഗ്ഗലികവസേന ഗഹേതും അനനുഞ്ഞാതത്താതി ദട്ഠബ്ബം. കുക്കുടസൂകരേ…പേ… വട്ടതീതി ഏത്ഥ കുക്കുടസൂകരേസു ദീയമാനേസു ‘‘ഇമേഹി അമ്ഹാകം അത്ഥോ നത്ഥി, സുഖം ജീവന്തു, അരഞ്ഞേ വിസ്സജ്ജേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി. വിഹാരസ്സ ദേമാതി സങ്ഘികവിഹാരം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘ഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) സുത്തന്തേസു ആഗതപടിക്ഖേപോ ഭഗവതാ ആപത്തിയാപി ഹേതുഭാവേന കതോതി ഭഗവതോ അധിപ്പായം ജാനന്തേഹി സങ്ഗീതികാരകമഹാഥേരേഹി ഖേത്തപടിഗ്ഗഹണാദിനിസ്സിതോ അയം സബ്ബോപി പാളിമുത്തവിനിച്ഛയോ വുത്തോതി ഗഹേതബ്ബോ.

൬൪. ചീവരചേതാപന്നന്തി ചീവരമൂലം. പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ. ചേതാപേത്വാതി പരിവത്തേത്വാ. അച്ഛാദേഹീതി വോഹാരവചനമേതം, ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീതി അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ. ആഭതന്തി ആനീതം.

ഇമസ്മിം ഠാനേ സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൨൮-൫൩൧) ഏവം വിചാരണാ കതാ – ഏത്ഥ ച യം വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീതി ഇദം ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി, തത്ഥ ആഗമനസ്സ സുദ്ധിയാ വാ അസുദ്ധിയാ വാ വിസേസപ്പയോജനം ന ദിസ്സതി. സതിപി ഹി ആഗമനസ്സ അസുദ്ധഭാവേ ദൂതോ അത്തനോ കുസലതായ കപ്പിയവോഹാരേന വദതി, കപ്പിയകാരകോ ന നിദ്ദിസിതബ്ബോതി ഇദം നത്ഥി, ന ച ദൂതേന കപ്പിയവോഹാരവസേന വുത്തേ ദായകേന ‘‘ഇദം കഥം പേസിത’’ന്തി ഈദിസീ വിചാരണാ ഉപലബ്ഭതി, അവിചാരേത്വാ ച തം ന സക്കാ ജാനിതും. യദി പന ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യ, ചീവരാനം അത്ഥായ ദൂതസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥുമ്ഹി പേസിതേ സബ്ബത്ഥ ദായകേന കഥം പേസിതന്തി പുച്ഛിത്വാവ കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യ, തസ്മാ അസതിപി ആഗമനസുദ്ധിയം സചേ സോ ദൂതോ അത്തനോ കുസലതായ കപ്പിയവോഹാരവസേന വദതി, ദൂതസ്സേവ വചനം ഗഹേതബ്ബം. യദി ഹി ആഗമനസുദ്ധിയേവേത്ഥ പമാണം, മൂലസ്സാമികേന കപ്പിയവോഹാരവസേന പേസിതസ്സ ദൂതസ്സ അകപ്പിയവോഹാരവസേന വദതോപി കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യ, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ ദൂതവചനമേവ പമാണന്തി ഗഹേതബ്ബം. ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേനാതിആദിനാ പന ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി ‘‘കപ്പിയവസേന ആഭതമ്പി ചീവരമൂലം ഈദിസേന ദൂതവചനേന അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി. തേനേവാഹ ‘‘തേന ഭിക്ഖുനാ സോ ദൂതോ ഏവമസ്സ വചനീയോതിആദീ’’തി.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൩൮-൫൩൯) പന ഏവം വുത്തം – യം വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീതി ഇദം ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി, തം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥുഭൂതം അകപ്പിയചീവരചേതാപന്നം ‘‘അസുകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി ഏവം ആഗമനസുദ്ധിയാ അസതി, സിക്ഖാപദേ ആഗതനയേന ദൂതവചനേ ച അസുദ്ധേ സബ്ബഥാ പടിക്ഖേപോയേവ കാതും വട്ടതി, ന പന ‘‘ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി വത്തും, തദനുസാരേന വേയ്യാവച്ചകരഞ്ച നിദ്ദിസിതും ആഗമനദൂതവചനാനം ഉഭിന്നം അസുദ്ധത്താ, പാളിയം ആഗതനയേന പന ആഗമനസുദ്ധിയാ സതി ദൂതവചനേ അസുദ്ധേപി സിക്ഖാപദേ ആഗതനയേന സബ്ബം കാതും വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തേന ച യഥാ ദൂതവചനാസുദ്ധിയമ്പി ആഗമനേ സുദ്ധേ വേയ്യാവച്ചകരം നിദ്ദിസിതും വട്ടതി, ഏവം ആഗമനാസുദ്ധിയമ്പി ദൂതവചനേ സുദ്ധേ വട്ടതി ഏവാതി അയമത്ഥോ അത്ഥതോ സിദ്ധോവ ഹോതി. ഉഭയസുദ്ധിയം വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ഉഭയാസുദ്ധിപക്ഖമേവ സന്ധായ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

യം പനേത്ഥ സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൨൩൭-൫൩൯) ‘‘ആഗമനസ്സ സുദ്ധിയാ വാ അസുദ്ധിയാ വാ വിസേസപ്പയോജനം ന ദിസ്സതീ’’തിആദി വുത്തം, തം മാതികാട്ഠകഥാവചനസ്സ അധിപ്പായം അസല്ലക്ഖേത്വാ വുത്തം യഥാവുത്തനയേന ആഗമനസുദ്ധിആദിനാ സപ്പയോജനത്താ. യോ പനേത്ഥ ‘‘മൂലസ്സാമികേന കപ്പിയവോഹാരവസേന, പേസിതദൂതസ്സ അകപ്പിയവോഹാരേന വദതോപി കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യാ’’തി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ വുത്തോ, സോ അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ ഏവ ന ഹോതി അഭിമതത്താ. തഥാ ഹി സിക്ഖാപദേ ഏവ ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി അകപ്പിയവോഹാരേന വദതോ ദൂതസ്സ കപ്പിയേന കമ്മേന വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ വുത്തോ ആഗമനസ്സ സുദ്ധത്താ, ആഗമനസ്സപി അസുദ്ധിയം പന കപ്പിയേനപി കമ്മേന വേയ്യാവച്ചകരോ ന നിദ്ദിസിതബ്ബോവാതി അത്ഥേവ ആഗമനസ്സ സുദ്ധിഅസുദ്ധിയാ പയോജനം. കഥം പന ദൂതവചനേന ആഗമനസുദ്ധി വിഞ്ഞായതീതി? നായം ഭാരോ. ദൂതേന ഹി അകപ്പിയവോഹാരേന വുത്തേ ഏവ ആഗമനസുദ്ധി ഗവേസിതബ്ബാ, ന ഇതരത്ഥ. തത്ഥ ച തസ്സ വചനക്കമേന പുച്ഛിത്വാ ച യുത്തിആദീഹി ച സക്കാ വിഞ്ഞാതും. ഇധാപി ഹി സിക്ഖാപദേ ‘‘ചീവരചേതാപന്നം ആഭത’’ന്തി ദൂതവചനേനേവ ചീവരം കിണിത്വാ ദാതും പേസിതഭാവോ വിഞ്ഞായതി. യദി ഹി സബ്ബഥാ ആഗമനസുദ്ധി ന വിഞ്ഞായതി, പടിക്ഖേപോ ഏവ കത്തബ്ബോതി.

സുവണ്ണം രജതം കഹാപണോ മാസകോതി ഇമാനി ഹി ചത്താരി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ സിലാ പവാളം ലോഹിതങ്കോ മസാരഗല്ലം സത്ത ധഞ്ഞാനി ദാസിദാസം ഖേത്തം വത്ഥു പുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഇമാനി ദുക്കടവത്ഥൂനി ച അത്തനോ വാ ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തി, തസ്മാ തം സാദിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ന ഖോ മയം ആവുസോ ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി വുത്തം. ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തിആദി ദൂതവചനസ്സ അകപ്പിയത്തേപി ആഗമനസുദ്ധിയാ പടിപജ്ജനവിധിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. കാലേന കപ്പിയന്തി യുത്തപത്തകാലേന യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ. വേയ്യാവച്ചകരോതി കിച്ചകരോ, കപ്പിയകാരകോതി അത്ഥോ. ‘‘വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ’’തി ഇദം ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി കപ്പിയവചനേന വുത്തത്താ അനുഞ്ഞാതം. സചേ പന ദൂതോ ‘‘കോ ഇമം ഗണ്ഹാതി, കസ്സ വാ ദേമീ’’തി വദതി, ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാതി ഇദം സാരുപ്പതായ വുത്തം, ഠപേത്വാ പന പഞ്ച സഹധമ്മികേ യോ കോചി കപ്പിയകാരകോ വട്ടതി. ഏസോ ഖോ ആവുസോ ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോതി ഇദം ദൂതേന ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി പുച്ഛിതത്താ പുച്ഛാസഭാഗേന ഭിക്ഖുസ്സ കപ്പിയവചനദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏവമേവ ഹി ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബം, ന വത്തബ്ബം ‘‘തസ്സ ദേഹീ’’തിആദി. തേനേവ പാളിയം ‘‘ന വത്തബ്ബോ തസ്സ ദേഹീ’’തിആദിമാഹ. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൩൮-൫൩൯) പന ‘‘ഏസോ ഖോ…പേ… ന വത്തബ്ബോ തസ്സ ദേഹീതിആദി അകപ്പിയവത്ഥുസാദിയനപരിമോചനത്ഥം വുത്ത’’ന്തി വുത്തം.

ആണത്തോ സോ മയാതി യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. വിമതിവിനോദനിയം പന ‘‘സഞ്ഞത്തോതിആദി ഏവം ദൂതേന പുന വുത്തേ ഏവ ചോദേതും വട്ടതി, ന ഇതരഥാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ഏത്ഥ പന പാളിയം ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തി ആഗതത്താ ഏവം വുത്തോ, പുരിമവാക്യേ പന വിനയസങ്ഗഹപ്പകരണേ (വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൪) ‘‘ആണത്തോ സോ മയാ’’തി പരിയായവചനേന പരിവത്തിത്വാ ഠപിതത്താ തഥാ വുത്തോ, തേന ച കപ്പിയകാരകസ്സ സഞ്ഞാപിതഭാവേ ദൂതേന ഭിക്ഖുസ്സ പുന ആരോചിതേ ഏവ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോ ചോദേതബ്ബോ ഹോതി, ന അനാരോചിതേതി ദസ്സേതി.

അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. ഇദം വാ ഹി വചനം വത്തബ്ബം, തസ്സ വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ വത്തബ്ബോ. ദേഹി മേ ചീവരന്തിആദീനി പന ന വത്തബ്ബാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്താനി. ഏതാനി ഹി വചനാനി, ഏതേസം വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ ന വത്തബ്ബോ. ‘‘ഏവം വദന്തോ ച പടിക്ഖിത്തത്താ വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ചോദനാ പന ഹോതിയേവാ’’തി മഹാഗണ്ഠിപദേ മജ്ഝിമഗണ്ഠിപദേ ച വുത്തം. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൩൮-൫൩൯) പന ‘‘ന വത്തബ്ബോ ‘ദേഹി മേ ചീവരം…പേ… ചേതാപേഹി മേ ചീവര’ന്തി ഇദം ദൂതേനാഭതരൂപിയം പടിഗ്ഗഹേതും അത്തനാ നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകത്താവ ‘ദേഹി മേ ചീവരം…പേ… ചേതാപേഹി മേ ചീവര’ന്തി വദന്തോ രൂപിയസ്സ പകതത്താ തേന രൂപിയേന പരിവത്തേത്വാ ‘ദേഹി ചേതാപേഹീ’തി രൂപിയസംവോഹാരം സമാപജ്ജന്തോ നാമ ഹോതീതി തം ദോസം ദൂരതോ പരിവജ്ജേതും വുത്തം രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകേന സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സട്ഠരൂപിയേ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘ന വത്തബ്ബോ ഇമം വാ ഇമം വാ ആഹരാ’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൩-൫൮൪), തസ്മാ ന ഇദം വിഞ്ഞത്തിദോസേ പരിവജ്ജേതും വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം ‘അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാ’തിപി അവത്തബ്ബതാപ്പസങ്ഗതോ. തേനേവ ദൂതനിദ്ദിട്ഠേസു രൂപിയസംവോഹാരസങ്കാഭാവതോ അഞ്ഞം കപ്പിയകാരകം ഠപേത്വാപി ആഹരാപേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥാപി ‘‘ദൂതേന ഠപിതരൂപിയേന ചേതാപേത്വാ ചീവരം ആഹരാപേഹീ’’തി അവത്വാ കേവലം ‘‘ചീവരം ആഹരാപേഹീ’’തി ഏവം ആഹരാപേതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ ഗഹേതബ്ബോതി വുത്തം.

ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏവം യാവതതിയം ചോദേന്തോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേതും സക്കോതി അത്തനോ പടിലാഭവസേന, ഇച്ചേതം കുസലം സാധു സുട്ഠു സുന്ദരം. ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബന്തി ഠാനലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ച ഭാവനപുംസകവചനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ഏതേന ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേനേവ ഠാതബ്ബം, ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി കാതബ്ബന്തി ഇദം ഠാനലക്ഖണം. തേനേവ ‘‘ന ആസനേതിആദീ’’തി അട്ഠകഥായം വുത്തം. സദ്ദസത്ഥേ പന –

‘‘കിരിയാവിസേസനം സത്ഥേ, വുത്തം ധാതുവിസേസനം;

ഭാവനപുംസകന്ത്യേവ, സാസനേ സമുദീരിത’’ന്തി. –

വചനതോ കിരിയാവിസേസനമേവ സാസനവോഹാരേന ഭാവനപുംസകം നാമ ജാതം;

‘‘മുദും പചതിഇച്ചത്ര, പചനം ഭവതീതി ച;

സുഖം സയതിഇച്ചത്ര, കരോതി സയനന്തി ചാ’’തി. –

വചനതോ കിരിയാവിസേസനപദേന തുല്യാധികരണഭൂതം കിരിയാവിസേസ്യപദം അകമ്മകമ്പി സകമ്മകമ്പി ഭൂധാതുകരധാതൂഹി സമ്ബന്ധിതബ്ബം ഹോതീതി ഇമിനാ ഞായേന ഛക്ഖത്തുപരമം ഠാനം ഭവിതബ്ബം, ഛക്ഖത്തുപരമം ഠാനം കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. ഏതേന ഛക്ഖത്തുപരമം ഏവം ഠാനം ഭവിതബ്ബം, ന തതോ അധികം, ഛക്ഖത്തുപരമം ഏവ ഠാനം കാതബ്ബം, ന തതോ ഉദ്ധന്തി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി. ന ആസനേ നിസീദിതബ്ബന്തി ‘‘ഇധ ഭന്തേ നിസീദഥാ’’തി വുത്തേപി ന നിസീദിതബ്ബം. ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി ‘‘യാഗുഖജ്ജകാദിഭേദം കിഞ്ചി ആമിസം ഗണ്ഹഥ ഭന്തേ’’തി യാചിയമാനേനപി ന ഗണ്ഹിതബ്ബം. ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോതി ‘‘മങ്ഗലം വാ അനുമോദനം വാ ഭാസഥാ’’തി യാചിയമാനേനപി കിഞ്ചി ന ഭാസിതബ്ബം, കേവലം ‘‘കിംകാരണാ ആഗതോസീ’’തി പുച്ഛിയമാനേന ‘‘ജാനാഹി ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബോ.

ഠാനം ഭഞ്ജതീതി ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതി കോപേതി. ഠാനന്തി ഠിതിയാ ച കാരണസ്സ ച നാമം, തസ്മാ ആസനേ നിസീദനേന ഠാനം കുപ്പതി, ആഗതകാരണമ്പി, ആമിസപടിഗ്ഗഹണാദീസു പന ആഗതകാരണമേവ ഭഞ്ജതി, ന ഠാനം. തേനാഹ ‘‘ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതീ’’തി. കേചി പന ‘‘ആമിസപടിഗ്ഗഹണാദിനാ ഠാനമ്പി ഭഞ്ജതീ’’തി വദന്തി, തം അട്ഠകഥായ ന സമേതി, ടീകായമ്പി നാനാവാദേ ദസ്സേത്വാ ഠാനഭഞ്ജനം വുത്തം, തം അട്ഠകഥാവചനേന അസംസന്ദനതോ ഗന്ഥഗരുഭയേന ന വദിമ്ഹ. ഇദാനി യാ തിസ്സോ ചോദനാ, ഛ ച ഠാനാനി വുത്താനി, തത്ഥ വുദ്ധിഹാനിം ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേ ചതുക്ഖത്തും ചോദേതീ’’തിആദിമാഹ. യസ്മാ ച ഏകചോദനാവുദ്ധിയാ ദ്വിന്നം ഠാനാനം ഹാനി വുത്താ, തസ്മാ ചോദനാ ദ്വിഗുണം ഠാനന്തി ലക്ഖണം ദസ്സിതം ഹോതി. ഇതി ഇമിനാ ലക്ഖണേന തിക്ഖത്തും ചോദേത്വാ ഛക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം, ദ്വിക്ഖത്തും ചോദേത്വാ അട്ഠക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം, സകിം ചോദേത്വാ ദസക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം.

തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതീതി ഇദം ചോദകസ്സ ഠിതട്ഠാനതോ അപക്കമ്മ തത്ര തത്ര ഉദ്ദിസ്സ ഠാനംയേവ സന്ധായ വുത്തം. കോ പന വാദോ നാനാദിവസേസൂതി നാനാദിവസേസു ഏവം കരോന്തസ്സ കോ പന വാദോ, വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. ‘‘സാമം വാ ഗന്തബ്ബം, ദൂതോ വാ പാഹേതബ്ബോതി ഇദം സഭാവതോ ചോദേതും അനിച്ഛന്തേനപി കാതബ്ബമേവാ’’തി വദന്തി. ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതീതി തം ചീവരചേതാപന്നം അസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അപ്പമത്തകമ്പി കമ്മം ന നിപ്ഫാദേതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകന്തി ആയസ്മന്തോ അത്തനോ സന്തകം ധനം പാപുണന്തു. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൩൮-൫൩൯) പന ‘‘യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നന്തിആദി യേന അത്തനാ വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിട്ഠോ, ചീവരഞ്ച അനിപ്ഫാദിതം, തസ്സ കത്തബ്ബദസ്സനം. ഏവം ഭിക്ഖുനാ വത്ഥുസാമികാനം വുത്തേ ചോദേത്വാ ദേന്തി, വട്ടതി ‘സാമികാ ചോദേത്വാ ദേന്തീ’തി (പാരാ. ൫൪൧) അനാപത്തിയം വുത്തത്താ. തേനേവ സോ സയം അചോദേത്വാ ഉപാസകാദീഹി പരിയായേന വത്വാ ചോദാപേതി, തേസു സതക്ഖത്തുമ്പി ചോദേത്വാ ചീവരം ദാപേന്തേസു തസ്സ അനാപത്തി സിദ്ധാ ഹോതി സിക്ഖാപദസ്സ അനാണത്തികത്താ’’തി വുത്തം.

൬൫. കേനചി അനിദ്ദിട്ഠോ അത്തനോ മുഖേനേവ ബ്യാവടഭാവം വേയ്യാവച്ചകരത്തം പത്തോ മുഖവേവടികോ, അവിചാരേതുകാമതായാതി ഇമിനാ വിജ്ജമാനമ്പി ദാതും അനിച്ഛന്താ അരിയാപി വഞ്ചനാധിപ്പായം വിനാ വോഹാരതോ നത്ഥീതി വദന്തീതി ദസ്സേതി. സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) പന ‘‘അവിചാരേതുകാമതായാതി ഇമസ്മിം പക്ഖേ ‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’തി ഇദം താദിസം കരോന്തോ കപ്പിയകാരകോ നത്ഥീതി ഇമിനാ അധിപ്പായേന വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ മേണ്ഡകസേട്ഠിവത്ഥുമ്ഹി (മഹാവ. ൨൯൯) വുത്തം ‘‘സന്തി ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനമേവ മേണ്ഡകസിക്ഖാപദം നാമ. തത്ഥ ഹി മേണ്ഡകേന നാമ സേട്ഠിനാ ‘‘സന്തി ഹി ഭന്തേ മഗ്ഗാ കന്താരാ അപ്പോദകാ അപ്പഭക്ഖാ ന സുകരാ അപാഥേയ്യേന ഗന്തും, സാധു ഭന്തേ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം പാഥേയ്യം അനുജാനാതൂ’’തി യാചിതേന ഭഗവതാ ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ പാഥേയ്യം പരിയേസിതും. തണ്ഡുലോ തണ്ഡുലത്ഥികേന, മുഗ്ഗോ മുഗ്ഗത്ഥികേന, മാസോ മാസത്ഥികേന, ലോണം ലോണത്ഥികേന, ഗുളോ ഗുളത്ഥികേന, തേലം തേലത്ഥികേന, സപ്പി സപ്പിത്ഥികേനാ’’തി വത്വാ ഇദം വുത്തം ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനുസ്സാ സദ്ധാ പസന്നാ, തേ കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തി ‘ഇമിനാ യം അയ്യസ്സ കപ്പിയം, തം ദേഥാ’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തതോ കപ്പിയം, തം സാദിതും, ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’’തി. ‘‘കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം നിക്ഖിപന്തീ’’തി ഏത്ഥാപി ഭിക്ഖുസ്സ ആരോചനം അത്ഥിയേവ, അഞ്ഞഥാ അനിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകപക്ഖം ഭജതീതി ന ചോദേതബ്ബോ സിയാ, ഇദം പന ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകേ സന്ധായ വുത്തം, ന പന ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠേ വാ അനിദ്ദിട്ഠേ വാ. തേനേവാഹ ‘‘ഏത്ഥ ചോദനായ പരിമാണം നത്ഥീ’’തിആദി. യദി മൂലം സന്ധായ ചോദേതി, തം സാദിതമേവ സിയാതി ആഹ ‘‘മൂലം അസാദിയന്തേനാ’’തി.

അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി ഇദം അത്തനാ ചോദനാട്ഠാനഞ്ച ന കാതബ്ബന്തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. പിണ്ഡപാതാദീനം അത്ഥായാതി ഇമിനാ ചീവരത്ഥായേവ ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ വത്ഥുസാമിനാ നിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകേസുപി പിണ്ഡപാതാദീനമ്പി അത്ഥായ ദിന്നേ ച ഠാനചോദനാദിസബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ കാതബ്ബന്തി ദസ്സേതി.

൬൬. ഉപനിക്ഖിത്തസാദിയനേ പനാതിആദീസു ‘‘ഇദം അയ്യസ്സ ഹോതൂ’’തി ഏവം സമ്മുഖാ വാ ‘‘അമുകസ്മിം നാമ ഠാനേ മമ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം അത്ഥി, തം തുയ്ഹം ഹോതൂ’’തി ഏവം പരമ്മുഖാ വാ ഠിതസ്സ കേവലം വാചായ വാ ഹത്ഥമുദ്ദായ വാ ‘‘തുയ്ഹ’’ന്തി വത്വാ പരിച്ചത്തസ്സ കായവാചാഹി അപ്പടിക്ഖിപിത്വാ ചിത്തേന സാദിയനം ഉപനിക്ഖിത്തസാദിയനം നാമ. സാദിയതീതി വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേതി ‘‘ഗണ്ഹിതുകാമോ ഹോതീ’’തി.

ഇദം ഗുത്തട്ഠാനന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി പച്ചയപരിഭോഗംയേവ സന്ധായ ആചിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ’’തി വുത്തലക്ഖണേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീതി ന വത്തബ്ബ’’ന്തി. അഥ വാ ‘‘ഇദം ഗുത്തട്ഠാന’’ന്തി ആചിക്ഖന്തോ ഠാനസ്സ ഗുത്തഭാവമേവ ദസ്സേതി, ന വത്ഥും പരാമസതി, തസ്മാ ആചിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’’തി പന വദന്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബം വത്ഥും നിക്ഖിപാഹീതി വത്ഥും പരാമസതി നാമ, തസ്മാ ന വത്തബ്ബം. പരതോ ഇദം ഗണ്ഹാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ച നിസ്സായ ഠിതം ഹോതീതി യസ്മാ തതോ ഉപ്പന്നപച്ചയപരിഭോഗോ കപ്പതി, തസ്മാ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം, യസ്മാ പന ദുബ്ബിചാരണായ തതോ ഉപ്പന്നപച്ചയപരിഭോഗോ ന കപ്പതി, തസ്മാ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതന്തി വേദിതബ്ബം. അഥ വാ ഇദം ധനം യസ്മാ ‘‘നയിദം കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിത്തം, തസ്മാ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം, യസ്മാ പന സബ്ബസോ അവിസ്സജ്ജിതം, തസ്മാ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. അഥ വാ തം ധനം യസ്മാ പച്ഛാ സുട്ഠുവിചാരണായ സതിയാ കപ്പിയം ഭവിസ്സതി, ദുബ്ബിചാരണായ സതിയാ അകപ്പിയം ഭവിസ്സതി, തസ്മാ കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ച നിസ്സായ ഠിതം ഹോതീതി. വിമതിവിനോദനിയം പന ‘‘ഏകോ സതം വാ സഹസ്സം വാതിആദി രൂപിയേ ഹേട്ഠിമകോടിയാ പവത്തനാകാരം ദസ്സേതും വുത്ത’’ന്തി ച ‘‘ന പന ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബമേവാതി ദസ്സേതും, ‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’തി വുത്തേ ഉഗ്ഗണ്ഹാപനം ഹോതീതി ആഹ ‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’തി ന വത്തബ്ബ’’ന്തി ച ‘‘കപ്പിയഞ്ച…പേ… ഹോതീതി യസ്മാ അസാദിതത്താ തതോ ഉപ്പന്നപച്ചയാ വട്ടന്തി, തസ്മാ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം, യസ്മാ പന ദുബ്ബിചാരണായ സതി തതോ ഉപ്പന്നം ന കപ്പതി, തസ്മാ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി ച വുത്തം.

൬൭. സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സജ്ജിതബ്ബന്തി യസ്മാ രൂപിയം നാമ അകപ്പിയം, തസ്മാ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബന്തി ന വുത്തം. യസ്മാ പന തം പടിഗ്ഗഹിതമത്തമേവ ഹോതി, ന തേന കിഞ്ചി കപ്പിയഭണ്ഡം ചേതാപിതം, തസ്മാ ഉപായേന പരിഭോഗദസ്സനത്ഥം ‘‘സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി (പാരാ. ൫൮൪) വുത്തം. ന തേന കിഞ്ചി കപ്പിയഭണ്ഡം ചേതാപിതന്തി ഇമിനാ ചേതാപിതഞ്ചേ, നത്ഥി പരിഭോഗൂപായോ ഉഗ്ഗഹേത്വാ അനിസ്സട്ഠരൂപിയേന ചേതാപിതത്താ. ഈദിസഞ്ഹി സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സജ്ജനം കത്വാവ ഛഡ്ഡേത്വാ പാചിത്തിയം ദേസാപേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. കേചി പന ‘‘യസ്മാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും പടിഗ്ഗഹേത്വാപി ചേതാപിതം കപ്പിയഭണ്ഡം സങ്ഘേ നിസ്സട്ഠം കപ്പിയകാരകേഹി നിസ്സട്ഠരൂപിയേന പരിവത്തേത്വാ ആനീതകപ്പിയഭണ്ഡസദിസം ഹോതി, തസ്മാ വിനാവ ഉപായം ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം പത്തചതുക്കാദികഥായ ന സമേതി. തത്ഥ ഹി രൂപിയേന പരിവത്തിതപത്തസ്സ അപരിഭോഗോവ ദസ്സിതോ, ന നിസ്സജ്ജനവിചാരോതി. കപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി പബ്ബജിതാനം സപ്പി വാ തേലം വാ വട്ടതി ഉപാസകാതി ഏവം ആചിക്ഖിതബ്ബം.

ആരാമികാനം വാ പത്തഭാഗന്തി ഇദം ഗിഹീനം ഹത്ഥഗതോപി സോയേവ ഭാഗോതി കത്വാ വുത്തം. സചേ പന തേന അഞ്ഞം പരിവത്തേത്വാ ആരാമികാ ദേന്തി, പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി മജ്ഝിമഗണ്ഠിപദേ ചൂളഗണ്ഠിപദേ ച വുത്തം. തതോ ഹരിത്വാതി അഞ്ഞേസം പത്തഭാഗതോ ഹരിത്വാ. കസിണപരികമ്മന്തി ആലോകകസിണപരികമ്മം. മഞ്ചപീഠാദീനി വാതി ഏത്ഥ തതോ ഗഹിതമഞ്ചപീഠാദീനി പരിവത്തേത്വാ അഞ്ഞം ചേ ഗഹിതം, വട്ടതീതി വദന്തി. ഛായാപീതി ഭോജനസാലാദീനം ഛായാപി. പരിച്ഛേദാതിക്കന്താതി ഗേഹപരിച്ഛേദം അതിക്കന്താ, ഛായായ ഗതഗതട്ഠാനം ഗേഹം ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. മഗ്ഗേനപീതി ഏത്ഥ സചേ അഞ്ഞോ മഗ്ഗോ നത്ഥി, മഗ്ഗം അധിട്ഠഹിത്വാ ഗന്തും വട്ടതീതി വദന്തി. കീതായാതി തേന വത്ഥുനാ കീതായ. ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാ സങ്ഘോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതീതി സചേ ഉപാസകോ ‘‘അതിബഹു ഏതം ഹിരഞ്ഞം, ഇദം ഭന്തേ അജ്ജേവ ന വിനാസേതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ സയം ഉപനിക്ഖേപം ഠപേതി, അഞ്ഞേന വാ ഠപാപേതി, ഏവം ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാ തതോ ഉപ്പന്നപച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്തോ സങ്ഘോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, തേന വത്ഥുനാ ഗഹിതത്താ ‘‘അകപ്പിയ’’ന്തി വുത്തം. വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൮൩-൫൮൪) പന ‘‘ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാതി കപ്പിയകാരകേഹി വഡ്ഢിയാ പയോജനം സന്ധായ വുത്തം. അകപ്പിയന്തി തേന വത്ഥുനാ ഗഹിതത്താ വുത്ത’’ന്തി വുത്തം.

സചേ സോ ഛഡ്ഡേതീതി യത്ഥ കത്ഥചി ഖിപതി, അഥാപി ന ഛഡ്ഡേതി, സയം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി, ന വാരേതബ്ബോ. നോ ചേ ഛഡ്ഡേതീതി അഥ നേവ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി, ന ഛഡ്ഡേതി, ‘‘കിം മയ്ഹം ഇമിനാ ബ്യാപാരേനാ’’തി യേനകാമം പക്കമതി, തതോ യഥാവുത്തലക്ഖണോ രൂപിയഛഡ്ഡകോ സമന്നിതബ്ബോ. യോ ന ഛന്ദാഗതിന്തിആദീസു ലോഭവസേന തം വത്ഥും അത്തനോ വാ കരോന്തോ അത്താനം വാ ഉക്കംസേന്തോ ഛന്ദാഗതിം നാമ ഗച്ഛതി. ദോസവസേന ‘‘നേവായം മാതികം ജാനാതി, ന വിനയ’’ന്തി പരം അപസാദേന്തോ ദോസാഗതിം നാമ ഗച്ഛതി. മോഹവസേന പമുട്ഠോ പമുട്ഠസ്സതിഭാവം ആപജ്ജന്തോ മോഹാഗതിം നാമ ഗച്ഛതി. രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകസ്സ ഭയേന ഛഡ്ഡേതും അവിസഹന്തോ ഭയാഗതിം നാമ ഗച്ഛതി. ഏവം അകരോന്തോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി നാമാതി വേദിതബ്ബോ.

൬൮. പതിതോകാസം അസമന്നാരഹന്തേന ഛഡ്ഡേതബ്ബന്തി ഇദം നിരപേക്ഖഭാവദസ്സനപരന്തി വേദിതബ്ബം, തസ്മാ പതിതട്ഠാനേ ഞാതേപി തസ്സ ഗൂഥം ഛഡ്ഡേന്തസ്സ വിയ നിരപേക്ഖഭാവോയേവേത്ഥ പമാണന്തി വേദിതബ്ബം. അസന്തസമ്ഭാവനായാതി അത്തനി അവിജ്ജമാനഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാരോചനം സന്ധായ വുത്തം. ഥേയ്യപരിഭോഗോ നാമ അനരഹസ്സ പരിഭോഗോ. ഭഗവതാ ഹി അത്തനോ സാസനേ സീലവതോ പച്ചയാ അനുഞ്ഞാതാ, ന ദുസ്സീലസ്സ. ദായകാനമ്പി സീലവതോ ഏവ പരിച്ചാഗോ, ന ദുസ്സീലസ്സ അത്തനോ കാരാനം മഹപ്ഫലഭാവസ്സ പച്ചാസീസനതോ. ഇതി സത്ഥാരാ അനനുഞ്ഞാതത്താ ദായകേഹി ച അപരിച്ചത്തത്താ ദുസ്സീലസ്സ പരിഭോഗോ ഥേയ്യപരിഭോഗോ. ഇണവസേന പരിഭോഗോ ഇണപരിഭോഗോ, പടിഗ്ഗാഹകതോ ദക്ഖിണാവിസുദ്ധിയാ അഭാവതോ ഇണം ഗഹേത്വാ പരിഭോഗോ വിയാതി അത്ഥോ. തസ്മാതി ‘‘സീലവതോ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം കാരണഭാവേന പച്ചാമസതി. ചീവരം പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി കായതോ മോചേത്വാ പരിഭോഗേ പരിഭോഗേ. പുരേഭത്ത…പേ… പച്ഛിമയാമേസു പച്ചവേക്ഖിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. തഥാ അസക്കോന്തേന യഥാവുത്തകാലവിസേസവസേന ഏകസ്മിം ദിവസേ ചതുക്ഖത്തും തിക്ഖത്തും ദ്വിക്ഖത്തും സകിംയേവ വാ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം.

സചസ്സ അപ്പച്ചവേക്ഖതോവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി ഏത്ഥ ഹിയ്യോ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്തം, തം യാവദേവ സീതസ്സ പടിഘാതായ…പേ… ഹിരികോപിനപടിച്ഛാദനത്ഥം. ഹിയ്യോ യോ മയാ പിണ്ഡപാതോ പരിഭുത്തോ, സോ നേവ ദവായാതിആദിനാ സചേ അതീതപരിഭോഗപച്ചവേക്ഖണം ന കരേയ്യ, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി വദന്തി, തം വീമംസിതബ്ബം. സേനാസനമ്പി പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി പവേസേ പവേസേ. ഏവം പന അസക്കോന്തേന പുരേഭത്താദീസു പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി ഇധ വിസും ന വുത്തം. സതിപച്ചയതാതി സതിയാ പച്ചയഭാവോ. പടിഗ്ഗഹണസ്സ പരിഭോഗസ്സ ച പച്ചവേക്ഖണസതിയാ പച്ചയഭാവോ യുജ്ജതി, പച്ചവേക്ഖിത്വാവ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബഞ്ചാതി അത്ഥോ. തേനേവാഹ ‘‘സതിം കത്വാ’’തിആദി. ഏവം സന്തേപീതി യദിപി ദ്വീസുപി ഠാനേസു പച്ചവേക്ഖണാ യുത്താ, ഏവം സന്തേപി. അപരേ പനാഹു ‘‘സതിപച്ചയതാതി സതി ഭേസജ്ജപരിഭോഗസ്സ പച്ചയഭാവേ, പച്ചയേതി അത്ഥോ. ഏവം സന്തേപീതി പച്ചയേ സതിപീ’’തി, തം തേസം മതിമത്തം. തഥാ ഹി പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം പച്ചവേക്ഖണായ വിസുജ്ഝതി, ന പച്ചയസബ്ഭാവമത്തേന.

നനു ച ‘‘പരിഭോഗേ കരോന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരസീലം വുത്തം, തസ്മാ പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സ പാതിമോക്ഖസംവരസീലസ്സ ച കോ വിസേസോതി? വുച്ചതേ – പുരിമേസു താവ തീസു പച്ചയേസു വിസേസോ പാകടോയേവ, ഗിലാനപച്ചയേ പന യഥാ വതിം കത്വാ രുക്ഖമൂലേ ഗോപിതേ തസ്സ ഫലാനിപി രക്ഖിതാനേവ ഹോന്തി, ഏവമേവ പച്ചവേക്ഖണായ പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലേ രക്ഖിതേ തപ്പടിബദ്ധം പാതിമോക്ഖസംവരസീലമ്പി നിപ്ഫന്നം നാമ ഹോതി. ഗിലാനപച്ചയം അപ്പച്ചവേക്ഖിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ സീലം ഭിജ്ജമാനം പാതിമോക്ഖസംവരസീലമേവ ഭിജ്ജതി, പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം പന പച്ഛാഭത്തപുരിമയാമാദീസു യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ അപ്പച്ചവേക്ഖന്തസ്സേവ ഭിജ്ജതി. പുരേഭത്തഞ്ഹി അപ്പച്ചവേക്ഖിത്വാപി ഗിലാനപച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി, ഇദമേതേസം നാനാകരണന്തി സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൮൫) ആഗതം.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൮൫) പന ‘‘ഥേയ്യപരിഭോഗോതി പച്ചയസ്സാമിനാ ഭഗവതാ അനനുഞ്ഞാതത്താ വുത്തം. ഇണപരിഭോഗോതി ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതമ്പി കത്തബ്ബം അകത്വാ പരിഭുഞ്ജനതോ വുത്തം. തേന ച പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലം വിപജ്ജതീതി ദസ്സേതി. പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി കായതോ മോചേത്വാ മോചേത്വാ പരിഭോഗേ. പച്ഛിമയാമേസു പച്ചവേക്ഖിതബ്ബന്തി യോജനാ. ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി ഏത്ഥ ‘ഹിയ്യോ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്ത’ന്തിആദിനാപി അതീതപച്ചവേക്ഖണാ വട്ടതീതി വദന്തി. പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി ഉദകപതനട്ഠാനതോ അന്തോപവേസനേസു നിസീദനസയനേസു ച. സതിപച്ചയതാ വട്ടതീതി പച്ചവേക്ഖണസതിയാ പച്ചയത്തം ലദ്ധും വട്ടതി. പടിഗ്ഗഹണേ ച പരിഭോഗേ ച പച്ചവേക്ഖണാസതി അവസ്സം ലദ്ധബ്ബാതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘സതിം കത്വാ’തിആദി. കേചി പന ‘സതിപച്ചയതാ പച്ചയേ സതി ഭേസജ്ജപരിഭോഗസ്സ കാരണേ സതീ’തി ഏവമ്പി അത്ഥം വദന്തി, തേസമ്പി പച്ചയേ സതീതി പച്ചയസബ്ഭാവസല്ലക്ഖണേ സതീതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ പച്ചയസബ്ഭാവമത്തേന സീലസ്സ അസുജ്ഝനതോ. പരിഭോഗേ അകരോന്തസ്സേവ ആപത്തീതി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരസീലസ്സ ഭേദോ ദസ്സിതോ, ന പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സ തസ്സ അതീതപച്ചവേക്ഖണായ വിസുജ്ഝനതോ. ഏതസ്മിം പന സേസപച്ചയേസു ച ഇണപരിഭോഗാദിവചനേന പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സേവ ഭേദോതി ഏവമിമേസം നാനാകരണം വേദിതബ്ബ’’ന്തി ആഗതം.

ഏതേസു ദ്വീസു പകരണേസു ‘‘ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി ഏത്ഥ ഹിയ്യോ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്തന്തി…പേ… വദന്തീതി ആഗതം. ഇമം പന നയം നിസ്സായ ഇദാനി ഏകച്ചേ പണ്ഡിതാ ‘‘അജ്ജപാതോ പരിഭുത്തം സായം പച്ചവേക്ഖന്തേന അജ്ജ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്തന്തിആദിനാ അതീതവസേന പച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാ’’തി വദന്തി. കേചി ‘‘ഹിയ്യോ പരിഭുത്തമേവ അതീതവസേന പച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാ, ന അജ്ജ പരിഭുത്തം, തം പന പച്ചുപ്പന്നവസേന പച്ചവേക്ഖണായേവാ’’തി വദന്തി. തത്ഥ മൂലവചനേ ഏവം വിചാരണാ കാതബ്ബാ. കഥം? ഇദം ഹിയ്യോത്യാദിവചനം സുത്തം വാ സുത്താനുലോമം വാ ആചരിയവാദോ വാ അത്തനോമതി വാതി. തത്ഥ ന താവ സുത്തം ഹോതി ‘‘സുത്തം നാമ സകലേ വിനയപിടകേ പാളീ’’തി വുത്തത്താ ഇമസ്സ ച വചനസ്സ ന പാളിഭൂതത്താ. ന ച സുത്താനുലോമം ‘‘സുത്താനുലോമം നാമ ചത്താരോ മഹാപദേസാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൪൫) വുത്തത്താ ഇമസ്സ ച മഹാപദേസഭാവാഭാവതോ. ന ച ആചരിയവാദോ ‘‘ആചരിയവാദോ നാമ ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി പഞ്ചഹി അരഹന്തസതേഹി ഠപിതാ പാളിവിനിമുത്താ ഓക്കന്തവിനിച്ഛയപ്പവത്താ അട്ഠകഥാതന്തീ’’തി വചനതോ ഇമസ്സ ച അട്ഠകഥാപാഠഭാവാഭാവതോ. ന ച അത്തനോമതി ‘‘അത്തനോമതി നാമ സുത്തസുത്താനുലോമആചരിയവാദേ മുഞ്ചിത്വാ അനുമാനേന അത്തനോ ബുദ്ധിയാ നയഗ്ഗാഹേന ഉപട്ഠിതാകാരകഥനം, അപിച സുത്തന്താഭിധമ്മവിനയട്ഠകഥാസു ആഗതോ സബ്ബോപി ഥേരവാദോ അത്തനോമതി നാമാ’’തി വുത്തത്താ ഇമസ്സ ച അട്ഠകഥാസു ആഗതത്ഥേരവാദഭാവാഭാവതോ.

ഇതി –

‘‘ചതുബ്ബിധഞ്ഹി വിനയം, മഹാഥേരാ മഹിദ്ധികാ;

നീഹരിത്വാ പകാസേസും, ധമ്മസങ്ഗാഹകാ പുരാ’’തി. (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൪൫) –

വുത്തേസു ചതുബ്ബിധവിനയേസു അനന്തോഗധത്താ ഇദം വചനം വിചാരേതബ്ബം. തേന വുത്തം സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൮൫) ടീകാചരിയേന ‘‘തം വീമംസിതബ്ബ’’ന്തി. അഥ വാ ‘‘നയഗ്ഗാഹേന ഉപട്ഠിതാകാരകഥന’’ന്തി ഇമിനാ ലക്ഖണേന തേസം തേസം ആചരിയാനം ഉപട്ഠിതാകാരവസേന കഥനം അത്തനോമതി സിയാ, ഏവമ്പി വിചാരേതബ്ബമേവ. ‘‘അത്തനോമതി ആചരിയവാദേ ഓതാരേതബ്ബാ. സചേ തത്ഥ ഓതരതി ചേവ സമേതി ച, ഗഹേതബ്ബാ. സചേ നേവ ഓതരതി ന സമേതി, ന ഗഹേതബ്ബാ. അയഞ്ഹി അത്തനോമതി നാമ സബ്ബദുബ്ബലാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൪൫) വചനതോ ഇമസ്സ ച വചനസ്സ അട്ഠകഥാവചനേ അനോതരണതോ അപ്പവിസനതോ. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം ‘‘സചസ്സ അപ്പച്ചവേക്ഖതോവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി.

അപരോ നയോ – കിം ഇദം വചനം പാളിവചനം വാ അട്ഠകഥാവചനം വാ ടീകാവചനം വാ ഗന്ഥന്തരവചനം വാതി. തത്ഥ ന താവ പാളിവചനം, ന അട്ഠകഥാവചനം, ന ഗന്ഥന്തരവചനം, അഥ ഖോ ടീകാവചനന്തി. ഹോതു ടീകാവചനം, സകവചനം വാ പരവചനം വാ അധിപ്പേതവചനം വാ അനധിപ്പേതവചനം വാതി. തത്ഥ ന സകവചനം ഹോതി, അഥ ഖോ പരവചനം. തേനാഹ ‘‘വദന്തീ’’തി. ന ടീകാചരിയേന അധിപ്പേതവചനം ഹോതി, അഥ ഖോ അനധിപ്പേതവചനം. തേനാഹ ‘‘തം വീമംസിതബ്ബ’’ന്തി. തേഹി പന ആചരിയേഹി അതീതപരിഭോഗപച്ചവേക്ഖണാതി ഇദം അതീതപഅഭോഗവസേന പച്ചവേക്ഖണാ അതീതപരിഭോഗപച്ചവേക്ഖണാതി പരികപ്പേത്വാ അതീതവാചകേന സദ്ദേന യോജേത്വാ കതം ഭവേയ്യ. അതീതേ പരിഭോഗോ അതീതപരിഭോഗോ, അതീതപരിഭോഗസ്സ പച്ചവേക്ഖണാ അതീതപരിഭോഗപച്ചവേക്ഖണാതി ഏവം പന കതേ അതീതപരിഭോഗസ്സ പച്ചുപ്പന്നസമീപത്താ പച്ചുപ്പന്നവാചകേന സദ്ദേന കഥനം ഹോതി യഥാ തം നഗരതോ ആഗന്ത്വാ നിസിന്നം പുരിസം ‘‘കുതോ ആഗച്ഛസീ’’തി വുത്തേ ‘‘നഗരതോ ആഗച്ഛാമീ’’തി പച്ചുപ്പന്നവാചകസദ്ദേന കഥനം.

വിനയസുത്തന്തവിസുദ്ധിമഗ്ഗാദീസു (മ. നി. ൧.൨൩; വിസുദ്ധി. ൧.൧൮) ച ‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരം പടിസേവതീ’’തി വത്തമാനവചനേനേവ പാഠോ ഹോതി, ന അതീതവചനേന, അതീതപരിഭോഗോതി ച ഇമസ്മിംയേവ ദിവസേ പച്ഛാഭത്താദികാലം ഉപാദായ പുരേഭത്താദീസു പരിഭോഗോ ഇച്ഛിതബ്ബോ, ന ഹിയ്യോ പരിഭോഗോ. കഥം വിഞ്ഞായതീതി ചേ? അട്ഠകഥാപമാണേന. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൫) ‘‘പിണ്ഡപാതോ ആലോപേ ആലോപേ, തഥാ അസക്കോന്തേന പുരേഭത്തപച്ഛാഭത്തപുരിമയാമപച്ഛിമയാമേസു. സചസ്സ അപ്പച്ചവേക്ഖതോവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി. ഏതേന പിണ്ഡപാതം ആലോപേ ആലോപേ പച്ചവേക്ഖന്തോ ഭോജനകിരിയായ അപരിനിട്ഠിതത്താ മുഖ്യതോ പച്ചുപ്പന്നപച്ചവേക്ഖണാ ഹോതി, പുരേഭത്താദീസു ചതൂസു കോട്ഠാസേസു പച്ചവേക്ഖന്തോ ഭോജനകിരിയായ പരിനിട്ഠിതത്താ അതീതപച്ചവേക്ഖണാ ഹോതീതി ദസ്സേതി. സാ പന പച്ചുപ്പന്നസമീപത്താ വത്തമാനവചനേന വിധീയതി. യദി ഹി ഹിയ്യോ പരിഭുത്താനി അതീതപച്ചവേക്ഖണേന പച്ചവേക്ഖിതബ്ബാനി സിയും, അതീതദുതിയദിവസതതിയദിവസാദിമാസസംവച്ഛരാദിപരിഭുത്താനിപി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബാനി സിയും, ഏവഞ്ച സതി യഥാവുത്തഅട്ഠകഥാവചനം നിരത്ഥകം സിയാ, തസ്മാ അട്ഠകഥാവചനമേവ പമാണം കാതബ്ബം. യഥാഹ –

‘‘ബുദ്ധേന ധമ്മോ വിനയോ ച വുത്തോ;

യോ തസ്സ പുത്തേഹി തഥേവ ഞാതോ;

സോ യേഹി തേസം മതിമച്ചജന്താ;

യസ്മാ പുരേ അട്ഠകഥാ അകംസു.

‘‘തസ്മാ ഹി യം അട്ഠകഥാസു വുത്തം;

തം വജ്ജയിത്വാന പമാദലേഖം;

സബ്ബമ്പി സിക്ഖാസു സഗാരവാനം;

യസ്മാ പമാണം ഇധ പണ്ഡിതാന’’ന്തി. (പാരാ. അട്ഠ. ൧.ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ);

യസ്മാ ച സബ്ബാസവസുത്താദീസു (മ. നി. ൧.൨൩) ഭഗവതാ ദേസിതകാലേ ഭിക്ഖുകത്തുകത്താ നാമയോഗത്താ വത്തമാനപഠമപുരിസവസേന ‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരം പടിസേവതീ’’തി ദേസിതാ, തദനുകരണേന ഭിക്ഖൂനം പച്ചവേക്ഖണകാലേ അത്തകത്തുകത്താ അമ്ഹയോഗത്താ വത്തമാനഉത്തമപുരിസവസേന ‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരം പടിസേവാമീ’’തി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബാ ഹോതി, ‘‘സീതസ്സ പടിഘാതായാ’’തിആദീനി തദത്ഥസമ്പദാനപദാനി ച ‘‘പടിസേവതി, പടിസേവാമീ’’തി വുത്തപടിസേവനകിരിയായമേവ സമ്ബന്ധിതബ്ബാനി ഹോന്തി, താനി ച കിരിയാപദാനി പച്ചുപ്പന്നവസേന വാ പച്ചുപ്പന്നസമീപഅതീതവസേന വാ വത്തമാനവിഭത്തിയുത്താനി ഹോന്തി, തസ്മാ പച്ചുപ്പന്നപരിഭുത്താനം വാ അതീതപരിഭുത്താനം വാ പച്ചയാനം പച്ചവേക്ഖണകാലേ ‘‘പടിസേവാമീ’’തി വചനം ഭഗവതോ വചനസ്സ അനുഗതത്താ ഉപപന്നമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

അനുവചനേപി ഏവം വിചാരണാ കാതബ്ബാ – ‘‘അജ്ജ പാതോ പരിഭുത്തം സായം പച്ചവേക്ഖന്തേന അജ്ജ യം മയാ ചീവരം പരിഭുത്തന്തിആദിനാ അതീതവസേന പച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാ’’തി യേ വദന്തി, തേ ഏവം പുച്ഛിതബ്ബാ – കിം ഭവന്തോ ഭഗവതാ അതീതപരിഭുത്തേസു അതീതവസേന പച്ചവേക്ഖണാ ദേസിതാതി? ന ദേസിതാ. കഥം ദേസിതാതി? ‘‘പച്ചവേക്ഖതീ’’തി പച്ചുപ്പന്നവസേനേവ ദേസിതാതി. കിം ഭോന്തോ ഭഗവതോ കാലേ അതീതപരിഭുത്തേസു പച്ചവേക്ഖണാ നത്ഥീതി? അത്ഥി. അഥ കസ്മാ ഭഗവതാ പച്ചുപ്പന്നവസേനേവ പച്ചവേക്ഖണാ ദേസിതാതി? പച്ചുപ്പന്നസമീപവസേന വാ സാമഞ്ഞവസേന വാ ദേസിതാതി. ഏവം സന്തേ ഭഗവതോ അനുകരണേന ഇദാനിപി അതീതപരിഭുത്താനം പച്ചയാനം പച്ചുപ്പന്നവസേന പച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാതി. യേ പന ഏവം വദന്തി ‘‘ഹിയ്യോ പരിഭുത്താനമേവ അതീതപച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാ, ന അജ്ജ പരിഭുത്താനം, തേസം പന പച്ചുപ്പന്നപച്ചവേക്ഖണായേവാ’’തി, തേ ഏവം വത്തബ്ബാ – കിം ഭോന്തോ യഥാ തുമ്ഹേ വദന്തി, ഏവം പാളിയം അത്ഥീതി? നത്ഥി. അട്ഠകഥായം അത്ഥീതി? നത്ഥി. ഏവം സന്തേ സാട്ഠകഥേസു തേപിടകേസു ബുദ്ധവചനേസു അസംവിജ്ജമാനം തുമ്ഹാകം വചനം കഥം പച്ചേതബ്ബന്തി? ആചരിയപരമ്പരാവസേന. ഹോതു തുമ്ഹാകം ആചരിയലദ്ധിവസേന കഥനം, കാലോ നാമ തിവിധോ അതീതോ അനാഗതോ പച്ചുപ്പന്നോതി. തത്ഥ പരിനിട്ഠിതകിരിയാ അതീതോ നാമ, അഭിമുഖകിരിയാ അനാഗതോ നാമ, ആരദ്ധഅനിട്ഠിതകിരിയാ പച്ചുപ്പന്നോ നാമ. തേനാഹു പോരാണാ –

‘‘ആരദ്ധാനിട്ഠിതോ ഭാവോ, പച്ചുപ്പന്നോ സുനിട്ഠിതോ;

അതീതാനാഗതുപ്പാദ-മപ്പത്താഭിമുഖാ കിരിയാ’’തി.

തത്ഥ അജ്ജ വാ ഹോതു ഹിയ്യോ വാ തതോ പുബ്ബേ വാ, പരിഭുത്തപച്ചയോ സുപരിനിട്ഠിതഭുഞ്ജനകിരിയത്താ അതീതോ നാമ. തത്ഥ ഹിയ്യോ വാ തതോ പുബ്ബേ വാ പരിഭുത്തപച്ചയോ അതിക്കന്തഅരുണുഗ്ഗമനത്താ ന പച്ചവേക്ഖണാരഹോ, പച്ചവേക്ഖിതോപി അപ്പച്ചവേക്ഖിതോയേവ ഹോതി, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതി. വുത്തഞ്ഹി അട്ഠകഥായം ‘‘സചസ്സ അപ്പച്ചവേക്ഖതോവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഇണപരിഭോഗട്ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി. അജ്ജേവ പന ചീവരഞ്ച സേനാസനഞ്ച പരിഭോഗേ പരിഭോഗേ, പിണ്ഡപാതം ആലോപേ ആലോപേ, ഭേസജ്ജം പടിഗ്ഗഹണേ പരിഭോഗേ ച പച്ചവേക്ഖതോ അപരിനിട്ഠിതഭുഞ്ജനകിരിയത്താ പച്ചുപ്പന്നപരിഭുത്തപച്ചവേക്ഖണാ നാമ ഹോതി. പുരേ പരിഭുത്തം തതോ പച്ഛാ ചതൂസു കോട്ഠാസേസു പച്ചവേക്ഖതോ സുപരിനിട്ഠിതഭുഞ്ജനകിരിയത്താ അതീതപരിഭുത്തപച്ചവേക്ഖണാ നാമ ഹോതി. ഏത്തകം പച്ചവേക്ഖണായ ഖേത്തം, ന തതോ പുബ്ബേ പച്ഛാ വാ. യഥാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘സീലവതോ അപ്പച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗോ ഇണപരിഭോഗോ നാമ. തസ്മാ ചീവരം പരിഭോഗേ പരിഭോഗേ…പേ… ഭേസജ്ജസ്സ പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി സതിപച്ചയതാ വട്ടതീ’’തി, തസ്മാ ഹിയ്യോ പരിഭുത്തസ്സ ഇണപരിഭോഗത്താ തം അനാമസിത്വാ അജ്ജ പരിഭുത്തേസു അതീതപച്ചുപ്പന്നേസു ഭഗവതോ വചനസ്സ അനുകരണേന വത്തമാനവിഭത്തിയുത്തേന ‘‘പടിസേവാമീ’’തി കിരിയാപദേന പച്ചവേക്ഖണാ സൂപപന്നാ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബാ. ഈദിസപച്ചവേക്ഖണമേവ സന്ധായ വിമതിവിനോദനിയാദീസു (വി. വി. ടീ. ൧.൫൮൫) ‘‘പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സ അതീതപച്ചവേക്ഖണായ വിസുജ്ഝനതോ’’തി വുത്തം.

ഏവം പച്ചയസന്നിസ്സിതസീലസ്സ സുദ്ധിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി തേനേവ പസങ്ഗേന സബ്ബാപി സുദ്ധിയോ ദസ്സേതും ‘‘ചതുബ്ബിധാ ഹി സുദ്ധീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുജ്ഝതി ഏതായാതി സുദ്ധി, യഥാധമ്മം ദേസനാവ സുദ്ധി ദേസനാസുദ്ധി. വുട്ഠാനസ്സപി ചേത്ഥ ദേസനായ ഏവ സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ഛിന്നമൂലാപത്തീനം പന അഭിക്ഖുതാപടിഞ്ഞായേവ ദേസനാ. അധിട്ഠാനവിസിട്ഠോ സംവരോവ സുദ്ധി സംവരസുദ്ധി. ധമ്മേന സമേന പച്ചയാനം പരിയേട്ഠി ഏവ സുദ്ധി പരിയേട്ഠിസുദ്ധി. ചതൂസു പച്ചയേസു വുത്തവിധിനാ പച്ചവേക്ഖണാവ സുദ്ധി പച്ചവേക്ഖണസുദ്ധി. ഏസ താവ സുദ്ധീസു സമാസനയോ. സുദ്ധിമന്തേസു സീലേസു പന ദേസനാ സുദ്ധി ഏതസ്സാതി ദേസനാസുദ്ധി. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ന പുനേവം കരിസ്സാമീതി ഏത്ഥ ഏവന്തി സംവരഭേദം സന്ധായാഹ. പഹായാതി വജ്ജേത്വാ, അകത്വാതി അത്ഥോ. വിമതിവിനോദനിയം പന ‘‘സുജ്ഝതി ദേസനാദീഹി, സോധീയതീതി വാ സുദ്ധി, ചതുബ്ബിധസീലം. തേനാഹ ‘ദേസനായ സുജ്ഝനതോ’തിആദി. ഏത്ഥ ദേസനാഗ്ഗഹണേന വുട്ഠാനമ്പി ഛിന്നമൂലാനം അഭിക്ഖുതാപടിഞ്ഞാപി സങ്ഗഹിതാ. ഛിന്നമൂലാപത്തീനമ്പി ഹി പാരാജികാപത്തിവുട്ഠാനേന ഹേട്ഠാപരിരക്ഖിതം ഭിക്ഖുസീലം വിസുദ്ധം നാമ ഹോതി. തേന തേസം മഗ്ഗപടിലാഭോപി സമ്പജ്ജതീ’’തി വുത്തം.

തത്ഥ ദേസീയതി ഉച്ചാരീയതീതി ദേസനാ, ദിസീ ഉച്ചാരണേതി ധാതു, ദേസീയതി ഞാപീയതി ഏതായാതി വാ ദേസനാ, ദിസ പേക്ഖനേതി ധാതു. ഉഭയഥാപി വിരതിപധാനകുസലചിത്തസമുട്ഠിതോ ദേസനാവചീഭേദസദ്ദോ. സംവരണം സംവരോ, സം-പുബ്ബ വര സംവരണേതി ധാതു, സതിപധാനോ ചിത്തുപ്പാദോ. പരിയേസനാ പരിയേട്ഠി, പരി-പുബ്ബ ഇസ പരിയേസനേതി ധാതു, വീരിയപധാനോ ചിത്തുപ്പാദോ. പടി പുനപ്പുനം ഓഗാഹേത്വാ ഇക്ഖനാ പച്ചവേക്ഖണാ, പടി-പുബ്ബ അവ-പുബ്ബ ഇക്ഖ ദസ്സനങ്കേസൂതി ധാതു, പഞ്ഞാപധാനോ ചിത്തുപ്പാദോ. തേസു ദേസനായ വചീഭേദസദ്ദഭാവതോ വചീഭേദം കാതും അസക്കോന്തസ്സ ച ദുതിയകം അലഭന്തസ്സ ച ന സമ്പജ്ജതി, സേസാ പന ചിത്തുപ്പാദമത്തഭാവതോ വചീഭേദം കാതും അസക്കോന്തസ്സപി ദുതിയകം അലഭന്തസ്സപി സമ്പജ്ജന്തി ഏവ, തസ്മാ ഗിലാനാദികാലേസു പച്ചവേക്ഖണാപാഠം പഠിതുമസക്കോന്തേനപി അത്ഥം മനസി കത്വാ ചിത്തേനേവ പച്ചവേക്ഖണാ കാതബ്ബാതി.

ദാതബ്ബട്ഠേന ദായം, തം ആദിയന്തീതി ദായാദാ, അനനുഞ്ഞാതേസു സബ്ബേന സബ്ബം പരിഭോഗാഭാവതോ അനുഞ്ഞാതേസുയേവ ച പരിഭോഗസബ്ഭാവഭാവതോ ഭിക്ഖൂഹി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബപച്ചയാ ഭഗവതോ സന്തകാ. ധമ്മദായാദസുത്തഞ്ചേത്ഥ സാധകന്തി ‘‘ധമ്മദായാദാ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ, അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ, കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും, നോ ആമിസദായാദാ’’തി ഏവം പവത്തം ധമ്മദായാദസുത്തഞ്ച (മ. നി. ൧.൨൯) ഏത്ഥ ഏതസ്മിം അത്ഥേ സാധകം. അവീതരാഗാനം തണ്ഹാവസീകതായ പച്ചയപരിഭോഗേ സാമിഭാവോ നത്ഥി, തദഭാവേന വീതരാഗാനം തത്ഥ സാമിഭാവോ യഥാരുചി പരിഭോഗസബ്ഭാവതോ. തഥാ ഹി തേ പടികൂലമ്പി അപ്പടികൂലാകാരേന അപ്പടികൂലമ്പി പടികൂലാകാരേന തദുഭയമ്പി വജ്ജേത്വാ അജ്ഝുപേക്ഖണാകാരേന പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജന്തി, ദായകാനഞ്ച മനോരഥം പരിപൂരേന്തി. തേനാഹ ‘‘തേ ഹി തണ്ഹായ ദാസബ്യം അതീതത്താ സാമിനോ ഹുത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തീ’’തി. യോ പനായം സീലവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ പച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗോ, സോ ഇണപരിഭോഗസ്സ പച്ചനീകത്താ ആനണ്യപരിഭോഗോ നാമ ഹോതി. യഥാ പന ഇണായികോ അത്തനോ രുചിയാ ഇച്ഛിതം ദേസം ഗന്തും ന ലഭതി, ഏവം ഇണപരിഭോഗയുത്തോ ലോകതോ നിസ്സരിതും ന ലഭതീതി തപ്പടിപക്ഖത്താ സീലവതോ പച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗോ ആനണ്യപരിഭോഗോതി വുച്ചതി, തസ്മാ നിപ്പരിയായതോ ചതുപരിഭോഗവിനിമുത്തോ വിസുംയേവായം പരിഭോഗോതി വേദിതബ്ബോ, സോ ഇധ വിസും ന വുത്തോ, ദായജ്ജപരിഭോഗേയേവ വാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി. സീലവാപി ഹി ഇമായ സിക്ഖായ സമന്നാഗതത്താ സേക്ഖോത്വേവ വുച്ചതി.

സബ്ബേസന്തി അരിയാനം പുഥുജ്ജനാനഞ്ച. കഥം പുഥുജ്ജനാനം ഇമേ പരിഭോഗാ സമ്ഭവന്തീതി? ഉപചാരവസേന. യോ ഹി പുഥുജ്ജനസ്സപി സല്ലേഖപടിപത്തിയം ഠിതസ്സ പച്ചയഗേധം പഹായ തത്ഥ അനുപലിത്തേന ചിത്തേന പരിഭോഗോ, സോ സാമിപരിഭോഗോ വിയ ഹോതി. സീലവതോ പന പച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗോ ദായജ്ജപരിഭോഗോ വിയ ഹോതി ദായകാനം മനോരഥസ്സാവിരാധനതോ. തേന വുത്തം ‘‘ദായജ്ജപരിഭോഗേയേവ വാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീ’’തി. കല്യാണപുഥുജ്ജനസ്സ പരിഭോഗേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി തസ്സ സേക്ഖസങ്ഗഹതോ. സേക്ഖസുത്ത ഞ്ഹേതസ്സ (അ. നി. ൩.൮൬) അത്ഥസ്സ സാധകം.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൮൫) പന ‘‘ദാതബ്ബട്ഠേന ദായം, തം ആദിയന്തീതി ദായാദാ. സത്തന്നം സേക്ഖാനന്തി ഏത്ഥ കല്യാണപുഥുജ്ജനാപി സങ്ഗഹിതാ തേസം ആനണ്യപരിഭോഗസ്സ ദായജ്ജപരിഭോഗേ സങ്ഗഹിതത്താതി വേദിതബ്ബം. ധമ്മദായാദസുത്തന്തി ‘‘ധമ്മദായാദാ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ’’തിആദിനാ പവത്തം സുത്തം (മ. നി. ൧.൨൯). തത്ഥ ‘‘മാ മേ ആമിസദായാദാതി ഏവം മേ-സദ്ദം ആനേത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി യഥാവുത്തത്ഥസാധകം ഹോതീ’’തി വുത്തം. തത്ഥ മേ മമ ആമിസദായാദാ ചതുപച്ചയഭുഞ്ജകാതി ഭഗവതോ സമ്ബന്ധഭൂതസ്സ സമ്ബന്ധീഭൂതാ പച്ചയാ വുത്താ, തസ്മാ ദായകേഹി ദിന്നാപി പച്ചയാ ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതത്താ ഭഗവതോ പച്ചയായേവ ഹോന്തീതി ഏതസ്സ അത്ഥസ്സ ധമ്മദായാദസുത്തം സാധകം ഹോതീതി അത്ഥോതി വുത്തം.

ലജ്ജിനാ സദ്ധിം പരിഭോഗോ നാമ ലജ്ജിസ്സ സന്തകം ഗഹേത്വാ പരിഭോഗോ. അലജ്ജിനാ സദ്ധിന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ആദിതോ പട്ഠായ ഹി അലജ്ജീ നാമ നത്ഥീതി ഇമിനാ ദിട്ഠദിട്ഠേസുയേവ ആസങ്കാ ന കാതബ്ബാതി ദസ്സേതി. അത്തനോ ഭാരഭൂതാ സദ്ധിവിഹാരികാദയോ. തേപി നിവാരേതബ്ബാതി യോ പസ്സതി, തേന നിവാരേതബ്ബാതി പാഠോ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘യോപി അത്തനോ ഭാരഭൂതേന അലജ്ജിനാ സദ്ധിം പരിഭോഗം കരോതി, സോപി നിവാരേതബ്ബോ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, തഥാപി അത്ഥതോ ഉഭയഥാപി യുജ്ജതി. അത്തനോ സദ്ധിവിഹാരികാദയോപി അലജ്ജിഭാവതോ നിവാരേതബ്ബാ. അലജ്ജീഹി സദ്ധിവിഹാരികാദീഹി ഏകസമ്ഭോഗം കരോന്താ അഞ്ഞേപി നിവാരേതബ്ബാവ. സചേ ന ഓരമതി, അയമ്പി അലജ്ജീയേവ ഹോതീതി ഏത്ഥ ഏവം നിവാരിതോ സോ പുഗ്ഗലോ അലജ്ജിനാ സദ്ധിം പരിഭോഗതോ ഓരമതി വിരമതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഓരമതി, അയമ്പി അലജ്ജീയേവ ഹോതി, തേന സദ്ധിം പരിഭോഗം കരോന്തോ സോപി അലജ്ജീയേവ ഹോതീതി അത്ഥോ. തേന വുത്തം ‘‘ഏവം ഏകോ അലജ്ജീ അലജ്ജിസതമ്പി കരോതീ’’തി. അധമ്മിയോതി അനേസനാദീഹി ഉപ്പന്നോ. ധമ്മിയോതി ഭിക്ഖാചരിയാദീഹി ഉപ്പന്നോ. സങ്ഘസ്സേവ ദേതീതി ഭത്തം അഗ്ഗഹേത്വാ അത്തനാ ലദ്ധസലാകംയേവ ദേതി.

വിമതിവിനോദനിയം പന ‘‘ലജ്ജിനാ സദ്ധിം പരിഭോഗോതി ധമ്മാമിസവസേന മിസ്സീഭാവോ. അലജ്ജിനാ സദ്ധിന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ആദിതോ പട്ഠായ ഹി അലജ്ജീ നാമ നത്ഥീതി ഇമിനാ ദിട്ഠദിട്ഠേസു ആസങ്കാ നാമ ന കാതബ്ബാ, ദിട്ഠസുതാദികാരണേ സതി ഏവ കാതബ്ബാതി ദസ്സേതി. അത്തനോ ഭാരഭൂതാ സദ്ധിവിഹാരികാദയോ. സചേ ന ഓരമതീതി അഗതിഗമനവസേന ധമ്മാമിസപരിഭോഗതോ ന ഓരമതി. ആപത്തി നാമ നത്ഥീതി ഇദം അലജ്ജീനം ധമ്മേനുപ്പന്നപച്ചയം ധമ്മകമ്മഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. തേസമ്പി ഹി കുലദൂസനാദിസമുപ്പന്നം പച്ചയം പരിഭുഞ്ജന്താനം വഗ്ഗകമ്മാദീനി കരോന്താനഞ്ച ആപത്തി ഏവ. ‘ധമ്മിയാധമ്മിയപരിഭോഗോ പച്ചയവസേനേവ വേദിതബ്ബോ’തി വുത്തത്താ ഹേട്ഠാ ലജ്ജിപരിഭോഗാലജ്ജിപരിഭോഗാ പച്ചയവസേന ഏകകമ്മാദിവസേന ച വുത്താ ഏവാതി വേദിതബ്ബം. തേനേവ ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൩൮൫-൩൮൬) ചോദകചുദിതകഭാവേ ഠിതാ ദ്വേ അലജ്ജിനോ ധമ്മപരിഭോഗമ്പി സന്ധായ ‘ഏകസമ്ഭോഗപരിഭോഗാ ഹുത്വാ ജീവഥാ’തി വുത്താ തേസം അഞ്ഞമഞ്ഞം ധമ്മാമിസാപരിഭോഗേ വിരോധാഭാവാ. ലജ്ജീനമേവ ഹി അലജ്ജിനാ സഹ തദുഭയപരിഭോഗോ ന വട്ടതീ’’തി വുത്തം.

സചേ പന ലജ്ജീ അലജ്ജിം പഗ്ഗണ്ഹാതി…പേ… അന്തരധാപേതീതി ഏത്ഥ കേവലം പഗ്ഗണ്ഹിതുകാമതായ ഏവം കാതും ന വട്ടതി, ധമ്മസ്സ പന സാസനസ്സ സോതൂനഞ്ച അനുഗ്ഗഹത്ഥായ വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. പുരിമനയേന ‘‘സോ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ ഇമസ്സ ആപത്തിയേവാതി വദന്തി. ഉദ്ദേസഗ്ഗഹണാദിനാ ധമ്മസ്സ പരിഭോഗോ ധമ്മപരിഭോഗോ. ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തിയാ അഭാവേപി ഥേരോ തസ്സ അലജ്ജിഭാവംയേവ സന്ധായ ‘‘പാപോ കിരായ’’ന്തിആദിമാഹ. തസ്സ പന സന്തികേതി മഹാരക്ഖിതത്ഥേരസ്സ സന്തികേ.

വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൮൫) പന ഇമസ്മിം ഠാനേ വിത്ഥാരതോ വിനിച്ഛിതം. കഥം? ധമ്മപരിഭോഗോതി ‘‘ഏകകമ്മം ഏകുദ്ദേസോ’’തിആദിനാ വുത്തസംവാസോ ചേവ നിസ്സയഗ്ഗഹണാദികോ സബ്ബോ നിരാമിസപരിഭോഗോ ച വേദിതബ്ബോ. ‘‘ന സോ ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ ലജ്ജിനോ അലജ്ജിപഗ്ഗഹേ ആപത്തീതി വേദിതബ്ബം. ഇതരോപീതി ലജ്ജീപി. തസ്സാപി അത്താനം പഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ അലജ്ജിനോ, ഇമിനാ ച ലജ്ജിനോ വണ്ണഭണനാദിലാഭം പടിച്ച ആമിസഗരുകതായ വാ ഗേഹസ്സിതപേമേന വാ തം അലജ്ജിം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ലജ്ജീ സാസനം അന്തരധാപേതി നാമാതി ദസ്സേതി. ഏവം ഗഹട്ഠാദീസു ഉപത്ഥമ്ഭിതോ അലജ്ജീ ബലം ലഭിത്വാ പേസലേ അഭിഭവിത്വാ ന ചിരസ്സേവ സാസനം ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം കരോതീതി.

ധമ്മപരിഭോഗോപി തത്ഥ വട്ടതീതി ഇമിനാ ആമിസപരിഭോഗതോ ധമ്മപരിഭോഗോവ ഗരുകോ, തസ്മാ അതിവിയ അലജ്ജീവിവേകേന കാതബ്ബോതി ദസ്സേതി. ‘‘ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ഉഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തത്താ അലജ്ജുസ്സന്നതായസാസനേ ഓസക്കന്തേ, ലജ്ജീസു ച അപ്പഹോന്തേസു അലജ്ജിം പകതത്തം ഗണപൂരകം ഗഹേത്വാ ഉപസമ്പദാദികരണേന ചേവ കേചി അലജ്ജിനോ ധമ്മാമിസപരിഭോഗേന സങ്ഗഹേത്വാ സേസാലജ്ജിഗണസ്സ നിഗ്ഗഹേന ച സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിതുമ്പി വട്ടതി ഏവ.

കേചി പന ‘‘കോടിയം ഠിതോ ഗന്ഥോതി വുത്തത്താ ഗന്ഥപരിയാപുണനമേവ ധമ്മപരിഭോഗോ, ന ഏകകമ്മാദി, തസ്മാ അലജ്ജീഹി സദ്ധിം ഉപോസഥാദികം കമ്മം കാതും വട്ടതി, ആപത്തി നത്ഥീ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം, ഏകകമ്മാദീസു ബഹൂസു ധമ്മപരിഭോഗേസു അലജ്ജിനാപി സദ്ധിം കത്തബ്ബാവത്ഥായത്തം ധമ്മപരിഭോഗം ദസ്സേതും ഇധ നിദസ്സനവസേന ഗന്ഥസ്സേവ സമുദ്ധടത്താ. ന ഹി ഏകകമ്മാദികോ വിധി ധമ്മപരിഭോഗോ ന ഹോതീതി സക്കാ വത്തും അനാമിസത്താ ധമ്മാമിസേസു അപരിയാപന്നസ്സ ച കസ്സചി അഭാവാ. തേനേവ അട്ഠസാലിനിയം ധമ്മപടിസന്ഥാരകഥായം (ധ. സ. അട്ഠ. ൧൩൫൧) ‘‘കമ്മട്ഠാനം കഥേതബ്ബം, ധമ്മോ വാചേതബ്ബോ…പേ… അബ്ഭാനവുട്ഠാനമാനത്തപരിവാസാ ദാതബ്ബാ, പബ്ബജ്ജാരഹോ പബ്ബാജേതബ്ബോ, ഉപസമ്പദാരഹോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ…പേ… അയം ധമ്മപടിസന്ഥാരോ നാമാ’’തി ഏവം സങ്ഘകമ്മാദിപി ധമ്മകോട്ഠാസേ ദസ്സിതം. തേസു പന ധമ്മകോട്ഠാസേസു യം ഗണപൂരകാദിവസേന അലജ്ജിനോ അപേക്ഖിത്വാ ഉപോസഥാദി വാ തേസം സന്തികാ ധമ്മുഗ്ഗഹണനിസ്സയഗ്ഗഹണാദി വാ കരീയതി, തം ധമ്മോ ചേവ പരിഭോഗോ ചാതി ധമ്മപരിഭോഗോതി വുച്ചതി, ഏതം തഥാരൂപപച്ചയം വിനാ കാതും ന വട്ടതി, കരോന്തസ്സ അലജ്ജിപരിഭോഗോ ച ഹോതി ദുക്കടഞ്ച. യം പന അലജ്ജിസതം അനപേക്ഖിത്വാ തജ്ജനീയാദിനിഗ്ഗഹകമ്മം വാ പരിവാസാദിഉപകാരകമ്മം വാ ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാദാനാദി വാ കരീയതി, തം ധമ്മോ ഏവ, നോ പരിഭോഗോ, ഏതം അനുരൂപാനം കാതും വട്ടതി, ആമിസദാനേ വിയ ആപത്തി നത്ഥി. നിസ്സയദാനമ്പി തേരസസമ്മുതിദാനാദി ച വത്തപടിപത്തിസാദിയനാദിപരിഭോഗസ്സപി ഹേതുത്താ ന വട്ടതി.

യോ പന മഹാഅലജ്ജീ ഉദ്ധമ്മം ഉബ്ബിനയം സത്ഥുസാസനം കരോതി, തസ്സ സദ്ധിവിഹാരികാദീനം ഉപസമ്പദാദി ഉപകാരകമ്മമ്പി ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാദാനാദി ച കാതും ന വട്ടതി, ആപത്തി ഏവ ഹോതി, നിഗ്ഗഹകമ്മമേവ കാതബ്ബം. തേനേവ അലജ്ജിപഗ്ഗഹോപി പടിക്ഖിത്തോ. ധമ്മാമിസപരിഭോഗവിവജ്ജനേനപി ഹി ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹോവ അധിപ്പേതോ, സോ ച പേസലാനം ഫാസുവിഹാരസദ്ധമ്മട്ഠിതിവിനയാനുഗ്ഗഹാദിഅത്ഥായ ഏതദത്ഥത്താ സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാ, തസ്മാ യം യം ദുമ്മങ്കൂനം ഉപത്ഥമ്ഭായ, പേസലാനം അഫാസുവിഹാരായ, സദ്ധമ്മപരിഹാനാദിഅത്ഥായ ഹോതി, തം സബ്ബമ്പി പരിഭോഗോ വാ ഹോതു അപരിഭോഗോ വാ കാതും ന വട്ടതി, ഏവം കരോന്താ സാസനം അന്തരധാപേന്തി, ആപത്തിഞ്ച ആപജ്ജന്തി, ധമ്മാമിസപരിഭോഗേസു ചേത്ഥ അലജ്ജീഹി ഏകകമ്മാദിധമ്മപരിഭോഗോ ഏവ പേസലാനം അഫാസുവിഹാരായ സദ്ധമ്മപരിഹാനാദിഅത്ഥായ ഹോതി, ന തഥാ ആമിസപരിഭോഗോ. ന ഹി അലജ്ജീനം പച്ചയപരിഭോഗമത്തേന പേസലാനം അഫാസുവിഹാരാദി ഹോതി, യഥാവുത്തധമ്മപരിഭോഗേന പന ഹോതി. തപ്പരിവജ്ജനേന ച ഫാസുവിഹാരാദയോ. തഥാ ഹി കതസിക്ഖാപദവീതിക്കമാ അലജ്ജിപുഗ്ഗലാ ഉപോസഥാദീസു പവിട്ഠാ ‘‘തുമ്ഹേ കായദ്വാരേ ചേവ വചീദ്വാരേ ച വീതിക്കമം കരോഥാ’’തിആദിനാ ഭിക്ഖൂഹി വത്തബ്ബാ ഹോന്തി. യഥാ വിനയഞ്ച അതിട്ഠന്താ സങ്ഘതോ ബഹികരണാദിവസേന സുട്ഠു നിഗ്ഗഹേതബ്ബാ, തഥാ അകത്വാ തേഹി സഹ സംവസന്താപി അലജ്ജിനോവ ഹോന്തി ‘‘ഏകോപി അലജ്ജീ അലജ്ജിസതമ്പി കരോതീ’’തിആദിവചനതോ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൫). യദി ഹി തേ ഏവം അനിഗ്ഗഹിതാ സിയും, സങ്ഘേ കലഹാദിം വഡ്ഢേത്വാ ഉപോസഥാദിസാമഗ്ഗികമ്മപടിബാഹനാദിനാ പേസലാനം അഫാസും കത്വാ കമേന തേ ദേവദത്തവജ്ജിപുത്തകാദയോ വിയ പരിസം വഡ്ഢേത്വാ അത്തനോ വിപ്പടിപത്തിം ധമ്മതോ വിനയതോ ദീപേന്താ സങ്ഘഭേദാദിമ്പി കത്വാ ന ചിരസ്സേവ സാസനം അന്തരധാപേയ്യും. തേസു പന സങ്ഘതോ ബഹികരണാദിവസേന നിഗ്ഗഹിതേസു സബ്ബോപി അയം ഉപദ്ദവോ ന ഹോതി. വുത്തഞ്ഹി ‘‘ദുസ്സീലപുഗ്ഗലേ നിസ്സായ ഉപോസഥോ ന തിട്ഠതി, പവാരണാ ന തിട്ഠതി, സങ്ഘകമ്മാനി ന പവത്തന്തി, സാമഗ്ഗീ ന ഹോതി…പേ… ദുസ്സീലേസു പന നിഗ്ഗഹിതേസു സബ്ബോപി അയം ഉപദ്ദവോ ന ഹോതി, തതോ പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഫാസു വിഹരന്തീ’’തി, തസ്മാ ഏകകമ്മാദിധമ്മപരിഭോഗോവ ആമിസപരിഭോഗതോപി അതിവിയ അലജ്ജീവിവേകേന കാതബ്ബോ, ആപത്തികരോ ച സദ്ധമ്മപരിഹാനിഹേതുത്താതി വേദിതബ്ബം.

അപിച ‘‘ഉപോസഥോ ന തിട്ഠതി, പവാരണാ ന തിട്ഠതി, സങ്ഘകമ്മാനി ന പവത്തന്തീ’’തി ഏവം അലജ്ജീഹി സദ്ധിം സങ്ഘകമ്മാകരണസ്സ അട്ഠകഥായം പകാസിതത്താപി ചേതം സിജ്ഝതി. തഥാ പരിവത്തലിങ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗച്ഛന്തസ്സ പടിപത്തികഥായം ‘‘ആരാധികാ ച ഹോന്തി സങ്ഗാഹികാ ലജ്ജിനിയോ, താ കോപേത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ന ഗന്തബ്ബം. ഗച്ഛതി ചേ, ഗാമന്തരനദീപാരരത്തിവിപ്പവാസഗണമ്ഹാ ഓഹീയനാപത്തീഹി ന മുച്ചതി…പേ… അലജ്ജിനിയോ ഹോന്തി, സങ്ഗഹം പന കരോന്തി, താപി പരിച്ചജിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തും ലഭതീ’’തി ഏവം അലജ്ജിനീസു ദുതിയികാഗഹണാദീസു സംവാസാപത്തിപരിഹാരായ നദീപാരാഗമനാദിഗരുകാപത്തിട്ഠാനാനം അനുഞ്ഞാതത്താ തതോപി അലജ്ജിസംവാസാപത്തി ഏവ സദ്ധമ്മപരിഹാനിയാ ഹേതുഭൂതോ ഗരുകതരാതി വിഞ്ഞായതി. ന ഹി ലഹുകാപത്തിട്ഠാനം വാ അനാപത്തിട്ഠാനം വാ പരിഹരിതും ഗരുകാപത്തിട്ഠാനവീതിക്കമം ആചരിയാ അനുജാനന്തി. തഥാ അസംവാസപദസ്സ അട്ഠകഥായം ‘‘സബ്ബേഹിപി ലജ്ജിപുഗ്ഗലേഹി സമം സിക്ഖിതബ്ബഭാവതോ സമസിക്ഖാതാ നാമ. ഏത്ഥ യസ്മാ സബ്ബേപി ലജ്ജിനോ ഏതേസു കമ്മാദീസു സഹ വസന്തി, ന ഏകോപി തതോ ബഹിദ്ധാ സന്ദിസ്സതി, തസ്മാ താനി സബ്ബാനിപി ഗഹേത്വാ ഏസോ സംവാസോ നാമാ’’തി ഏവം ലജ്ജീഹേവ ഏകകമ്മാദിസംവാസോ വട്ടതീതി പകാസിതോ.

യദി ഏവം കസ്മാ അസംവാസികേസു അലജ്ജീ ന ഗഹിതോതി? നായം വിരോധോ, യേ ഗണപൂരകേ കത്വാ കതം കമ്മം കുപ്പതി, തേസം പാരാജികാദിഅപകതത്താനഞ്ഞേവ അസംവാസികത്തേന ഗഹിതത്താ. അലജ്ജിനോ പന പകതത്തഭൂതാപി സന്തി, തേ ചേ ഗണപൂരകാ ഹുത്വാ കമ്മം സാധേന്തി, കേവലം കത്വാ അഗതിഗമനേന കരോന്താനം ആപത്തികരാ ഹോന്തി സഭാഗാപത്തിആപന്നാ വിയ അഞ്ഞമഞ്ഞം. യസ്മാ അലജ്ജിതഞ്ച ലജ്ജിതഞ്ച പുഥുജ്ജനാനം ചിത്തക്ഖണപടിബദ്ധം, ന സബ്ബകാലികം. സഞ്ചിച്ച ഹി വീതിക്കമചിത്തേ ഉപ്പന്നേ അലജ്ജിനോ ‘‘ന പുന ഈദിസം കരിസ്സാമീ’’തി ചിത്തേന ലജ്ജിനോ ഹോന്തി.

തേസു ച യേ പേസലേഹി ഓവദിയമാനാപി ന ഓരമന്തി, പുനപ്പുനം കരോന്തി, തേ ഏവ അസംവസിതബ്ബാ, ന ഇതരേ ലജ്ജിധമ്മേ ഓക്കന്തത്താ, തസ്മാപി അലജ്ജിനോ അസംവാസികേസു അഗണേത്വാ തപ്പരിവജ്ജനത്ഥം സോധേത്വാവ ഉപോസഥാദികരണം അനഞ്ഞാതം. തഥാ ഹി ‘‘പാരിസുദ്ധിം ആയസ്മന്തോ ആരോചേഥ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിസ്സാമീ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൩൪) അപരിസുദ്ധായ പരിസായ ഉപോസഥകരണസ്സ അയുത്തതാ പകാസിതാ, ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി, സോ ആവികരേയ്യ…പേ… ഫാസു ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൧൩൪) ഏവം അലജ്ജിമ്പി ലജ്ജിധമ്മേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഉപോസഥകരണപ്പകാരോ ച വുത്തോ, ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ…പേ… പരിസുദ്ധേത്ഥായസ്മന്തോ’’തി (പാരാ. ൨൩൩) ച പാരിസുദ്ധിഉപോസഥേ ‘‘പരിസുദ്ധോ അഹം, ഭന്തേ, പരിസുദ്ധോതി മം ധാരേഥാ’’തി (മഹാവ. ൧൬൮) ച ഏവം ഉപോസഥം കരോന്താനം പരിസുദ്ധതാ ച പകാസിതാ, വചനമത്തേന അനോരമന്താനഞ്ച ഉപോസഥപവാരണട്ഠപനവിധി ച വുത്തോ, സബ്ബഥാ ലജ്ജിധമ്മം അനോക്കമന്തേഹി സംവാസസ്സ അയുത്തതായ നിസ്സയദാനഗ്ഗഹണപടിക്ഖേപോ, തജ്ജനീയാദിനിഗ്ഗഹകമ്മകരണഉക്ഖേപനീയകമ്മകരണേന സാനുവത്തകപരിസസ്സ അലജ്ജിസ്സ അസംവാസികത്തപാപനവിധി ച വുത്തോ, തസ്മാ യഥാവുത്തേഹി സുത്തന്തനയേഹി, അട്ഠകഥാവചനേഹി ച പകതത്തേഹിപി അപകതത്തേഹിപി സബ്ബേഹി അലജ്ജീഹി ഏകകമ്മാദിസംവാസോ ന വട്ടതി, കരോന്താനം ആപത്തി ഏവ ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹത്ഥായേവ സബ്ബസിക്ഖാപദാനം പഞ്ഞത്തത്താതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം. തേനേവ ദുതിയസങ്ഗീതിയം പകതത്താപി അലജ്ജിനോ വജ്ജിപുത്തകാ യസത്ഥേരാദീഹി മഹന്തേന വായാമേന സങ്ഘതോ വിയോജിതാ. ന ഹി തേസു പാരാജികാദിഅസംവാസികാപത്തി അത്ഥി, തേഹി ദീപിതാനം ദസന്നം വത്ഥൂനം ലഹുകാപത്തിവിസയത്താതി വുത്തം.

തസ്സ സന്തികേതി മഹാരക്ഖിതത്ഥേരസ്സ സന്തികേ.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

രൂപിയാദിപടിഗ്ഗഹണവിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

ദ്വാദസമോ പരിച്ഛേദോ.