൧൧. കയവിക്കയസമാപത്തിവിനിച്ഛയകഥാ

൫൭. ഏവം ഭണ്ഡപടിസാമനവിനിച്ഛയം കഥേത്വാ ഇദാനി കയവിക്കയവിനിച്ഛയം കഥേന്തോ ‘‘കയവിക്കയസമാപത്തീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ കയനം കയോ, പരഭണ്ഡസ്സ ഗഹണം, വിക്കയനം വിക്കയോ, സകഭണ്ഡസ്സ ദാനം, കയോ ച വിക്കയോ ച കയവിക്കയം. സമാപജ്ജനം സമാപത്തി, തസ്സ ദുവിധസ്സ കിരിയസ്സ കരണം. തസ്സരൂപം ദസ്സേതി ‘‘ഇമിനാ’’തിആദിനാ.

സേസഞാതകേസു സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതസമ്ഭവതോ തദഭാവട്ഠാനമ്പി ദസ്സേതും ‘‘മാതരം വാ പന പിതരം വാ’’തിആദി വുത്തം. തേന വിഞ്ഞത്തിസദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനഞ്ച ന ഹോതി ‘‘ഇമിനാ ഇദം ദേഹീ’’തി വദന്തോതി ദസ്സേതി, കയവിക്കയം പന ആപജ്ജതി ‘‘ഇമിനാ ഇദം ദേഹീ’’തി വദന്തോതി ദസ്സേതി. ഇമിനാ ച ഉപരി അഞ്ഞാതകന്ത്യാദിനാ ച സേസഞാതകം ‘‘ഇമം ദേഹീ’’തി വദതോ വിഞ്ഞത്തി ന ഹോതി, ‘‘ഇമം ഗണ്ഹാഹീ’’തി പന ദദതോ സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനം, ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തി കയവിക്കയം ആപജ്ജതോ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി അയമ്പി അത്ഥോ ദസ്സിതോ ഹോതി മിഗപദവലഞ്ജനന്യായേന. തസ്മാഇച്ചാദികേപി ‘‘മാതാപിതൂഹി സദ്ധിം കയവിക്കയം, സേസഞാതകേഹി സദ്ധിം ദ്വേ ആപത്തിയോ, അഞ്ഞാതകേഹി സദ്ധിം തിസ്സോ ആപത്തിയോ’’തി വത്തബ്ബേ തേനേവ ന്യായേന ഞാതും സക്കാതി കത്വാ ന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം, അഞ്ഞഥാ അബ്യാപിതദോസോ സിയാ.

‘‘ഇദം ഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ ഇദം കരോഥാ’’തി വുത്തേ പുബ്ബാപരസമ്ബന്ധായ കിരിയായ വുത്തത്താ ‘‘ഇമിനാ ഇദം ദേഹീ’’തി വുത്തസദിസം ഹോതി. ഇദം ഭത്തം ഭുഞ്ജ, ഇദം നാമ കരോഹീ’’തി വാ, ‘‘ഇദം ഭത്തം ഭുത്തോസി, ഇദം നാമ കരോഹി, ഇദം ഭത്തം ഭുഞ്ജിസ്സസി, ഇദം നാമ കരോഹീ’’തി പന വുത്തേ അസമ്ബന്ധായ കിരിയായ വുത്തത്താ കയവിക്കയോ ന ഹോതി. വിഘാസാദാനം ഭത്തദാനേ ച അനപേക്ഖത്താ സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനം ന ഹോതി, കാരാപനേ ഹത്ഥകമ്മമത്തത്താ വിഞ്ഞത്തി ന ഹോതി, തസ്മാ വട്ടതി. ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദിനാ അസതിപി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുമ്ഹി പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി.

അഗ്ഘം പുച്ഛിതും വട്ടതി, ഏത്താവതാ കയവിക്കയോ ന ഹോതീതി അത്ഥോ. ഗണ്ഹിതും വട്ടതീതി ‘‘ഇമിനാ ഇദം ദേഹീ’’തി അവുത്തത്താ കയവിക്കയോ ന ഹോതി, മൂലസ്സ അത്ഥിതായ വിഞ്ഞത്തിപി ന ഹോതി. പത്തോ ന ഗഹേതബ്ബോ പരഭണ്ഡസ്സ മഹഗ്ഘതായ. ഏവം സതി കഥം കാതബ്ബോതി ആഹ ‘‘മമ വത്ഥു അപ്പഗ്ഘന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബതം ആപജ്ജതി ഥേയ്യാവഹാരസമ്ഭവതോ, ഊനമാസകം ചേ അഗ്ഘതി, ദുക്കടം. മാസകതോ പട്ഠായ യാവ ഊനപഞ്ചമാസകം ചേ അഗ്ഘതി, ഥുല്ലച്ചയം. പഞ്ചമാസകം ചേ അഗ്ഘതി, പാരാജികന്തി വുത്തം ഹോതി. ദേതി, വട്ടതി പുഞ്ഞത്ഥായ ദിന്നത്താ അധികസ്സ. കപ്പിയകാരകസ്സ പന…പേ… വട്ടതി ഉഭതോ കപ്പിയഭണ്ഡത്താ. ഏകതോ ഉഭതോ വാ ചേ അകപ്പിയഭണ്ഡം ഹോതി, ന വട്ടതി. ‘‘മാ ഗണ്ഹാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, കസ്മാ? കപ്പിയകാരകസ്സ അഛേകത്താ.

അഞ്ഞേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതേന അത്ഥോ, കസ്മാ? സത്താഹകാലികത്താ തേലസ്സ. പടിഗ്ഗഹിതതേലം സത്താഹപരമം ഏവ ഠപേതബ്ബം, തസ്മാ തതോ പരം ഠപിതുകാമസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതതേലേന അത്ഥോ ഹോതി. അപ്പടിഗ്ഗഹിതം ദൂസേയ്യ, അനിയമിതകാലം അപ്പടിഗ്ഗഹിതതേലം നാളിയം അവസിട്ഠപടിഗ്ഗഹിതതേലം അത്തനോ കാലം വത്താപേയ്യ.

൫൮. ഇദം പത്തചതുക്കം വേദിതബ്ബന്തി അകപ്പിയപത്തചതുക്കം വുത്തം, പഞ്ചമോ പന കപ്പിയോ. തേന വക്ഖതി ‘‘അയം പത്തോ സബ്ബകപ്പിയോ ബുദ്ധാനമ്പി പരിഭോഗാരഹോ’’തി. അയം പത്തോ മഹാഅകപ്പിയോ നാമ, കസ്മാ? രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അയബീജം സമുട്ഠാപേത്വാ തേന ലോഹേന പത്തസ്സ കാരിതത്താ, ഏവം ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസിതത്താ. യഥാ ച തതിയപാരാജികവിസയേ ഥാവരപയോഗേസു പാസസൂലാദീസു മൂലതോ പട്ഠായ കാരിതേസു കിസ്മിഞ്ചി ദണ്ഡമത്തേ വാ വാകമത്തേ വാ അവസിട്ഠേ സതി ന മുച്ചതി, സബ്ബസ്മിം നട്ഠേയേവ മുച്ചതി, ഏവമിധാപി ബീജതോ പട്ഠായ കതത്താ തസ്മിം പത്തേ കിസ്മിഞ്ചി പത്തേ അവസിട്ഠേപി കപ്പിയോ ഭവിതും ന സക്കാ. തഥാ ച വക്ഖതി ‘‘സചേപി തം വിനാസേത്വാ ഥാലകം കാരേതി, തമ്പി അകപ്പിയ’’ന്ത്യാദി. ഏവം സന്തേപി ദുതിയപത്തേ വിയ മൂലേ ച മൂലസ്സാമികാനം, പത്തേ ച പത്തസ്സാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ കാതും സക്കാ ഭവേയ്യ നു ഖോതി ആസങ്കായമാഹ ‘‘ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതു’’ന്തി. തസ്സത്ഥോ – ദുതിയപത്തം രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഗിഹീഹി പരിനിട്ഠാപിതമേവ കിണാതി, ന ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസേതി, തസ്മാ ദുതിയപത്തോ കപ്പിയോ കാതും സക്കാ, ഇധ പന ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസിതത്താ തേന ഭിക്ഖുനാ തം പത്തം പുന അയപാസാണബീജം കാതും അസക്കുണേയ്യത്താ, പടിഗ്ഗഹിതരൂപിയസ്സ ച വളഞ്ജിതത്താ പുന സാമികാനം ദാതും അസക്കുണേയ്യത്താ ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതുന്തി.

ഇദാനി തം അസക്കുണേയ്യത്തം അഞ്ഞേന പകാരേന വിത്ഥാരേതും ‘‘സചേപീ’’തിആദിമാഹ. ഇമിനാ കിഞ്ചിപി അയവത്ഥുമ്ഹി അവസിട്ഠേ സതി അകപ്പിയോവ ഹോതീതി ദസ്സേതി. തേന വുത്തം വിമതിവിനോദനിയം (വി. വി. ടീ. ൧.൫൯൧) ‘‘രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാതി ഇദം ഉക്കട്ഠവസേന വുത്തം, മുത്താദിദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ കാരിതമ്പി പഞ്ചന്നം ന വട്ടതി ഏവ. സമുട്ഠാപേതീതി സയം ഗന്ത്വാ വാ ‘ഇമം കഹാപണാദിം കമ്മകാരാനം ദത്വാ ബീജം സമുട്ഠാപേഹീ’തി അഞ്ഞം ആണാപേത്വാ വാ സമുട്ഠാപേതി. മഹാഅകപ്പിയോതി അത്തനാവ ബീജതോ പട്ഠായ ദൂസിതത്താ അഞ്ഞസ്സ മൂലസ്സാമികസ്സ അഭാവതോ വുത്തം. സോ ഹി ചോരേഹി അച്ഛിന്നോപി പുന ലദ്ധോ ജാനന്തസ്സ കസ്സചീപി ന വട്ടതി. യദി ഹി വട്ടേയ്യ, തളാകാദീസു വിയ ‘അച്ഛിന്നോ വട്ടതീ’തി ആചരിയാ വദേയ്യും. ന സക്കാ കേനചി ഉപായേനാതി സങ്ഘസ്സ വിസ്സജ്ജനേന ചോരാദിഅച്ഛിന്ദനേനപി കപ്പിയോ കാതും ന സക്കാ, ഇദഞ്ച തേന രൂപേന ഠിതം തമ്മൂലകേന വത്ഥമുത്താദിരൂപേന ഠിതഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. ദുക്കടവത്ഥുമ്പി ഹി തമ്മൂലകകപ്പിയവത്ഥു ച ന സക്കാ കേനചി തേന രൂപേന കപ്പിയം കാതും. യദി പന സോ ഭിക്ഖു തേന കപ്പിയവത്ഥുനാ, ദുക്കടവത്ഥുനാ വാ പുന രൂപിയം ചേതാപേയ്യ, തം രൂപിയം നിസ്സജ്ജാപേത്വാ അഞ്ഞേസം കപ്പിയം കാതുമ്പി സക്കാ ഭവേയ്യാതി ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി. യം പന സാരത്ഥദീപനിയം പപഞ്ചിതം, യഞ്ച തമേവ ഗഹേത്വാ പോരാണടീകായം പപഞ്ചിതം, തം വിത്ഥാരേത്വാ വുച്ചമാനം അതിവിത്ഥാരിതഞ്ച ഭവിസ്സതി, സോതൂനഞ്ച ദുബ്ബിഞ്ഞേയ്യം, തസ്മാ ഏത്തകമേവ വദിമ്ഹ, അത്ഥികേഹി പന തേസു തേസു പകരണേസു ഓലോകേത്വാ ഗഹേതബ്ബന്തി.

ദുതിയപത്തേ പഞ്ചന്നമ്പി സഹധമ്മികാനം ന കപ്പതീതി രൂപിയസ്സ പടിഗ്ഗഹിതത്താ, കയവിക്കയസ്സ ച കതത്താ. സക്കാ പന കപ്പിയോ കാതുന്തി ഗിഹീഹി പരിനിട്ഠാപിതപത്തസ്സേവ കിണിതത്താ, ബീജതോ പട്ഠായ അദൂസിതത്താ, മൂലമൂലസ്സാമികാനഞ്ച പത്തപത്തസ്സാമികാനഞ്ച വിജ്ജമാനത്താ. യഥാ പന സക്കാ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘മൂലേ’’തിആദിമാഹ.

തതിയപത്തേ സദിസോയേവാതി ‘‘പഞ്ചന്നമ്പി സഹധമ്മികാനം ന വട്ടതി, സക്കാ പന കപ്പിയോ കാതു’’ന്തി ഇമം നയം നിദ്ദിസതി. നനു തതിയപത്തോ കപ്പിയവോഹാരേന ഗഹിതോ, അഥ കസ്മാ അകപ്പിയോതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘കപ്പിയവോഹാരേന ഗഹിതോപി ദുതിയപത്തസദിസോയേവ, മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതത്താ അകപ്പിയോ’’തി. ദുതിയചോദനം പന സയമേവ വദതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ദുതിയപത്തസദിസോയേവാ’’തി വുത്തത്താ മൂലേ ച മൂലസ്സാമികാനം, പത്തേ ച പത്തസ്സാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ ഹോതി, കപ്പിയഭണ്ഡം ദത്വാ ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ദട്ഠബ്ബോ. മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താതി യേന ഉഗ്ഗഹിതമൂലേന പത്തോ കീതോ, തസ്സ മൂലസ്സ സങ്ഘമജ്ഝേ അനിസ്സട്ഠത്താ. ഏതേന രൂപിയമേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, ന തമ്മൂലകം അരൂപിയന്തി ദസ്സേതി. യദി ഹി തേന സമ്പടിച്ഛിതമൂലം സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സട്ഠം സിയാ, തേന കപ്പിയേന കമ്മേന ആരാമികാദീഹി ഗഹേത്വാ ദിന്നപത്തോ രൂപിയപടിഗ്ഗാഹകം ഠപേത്വാ സേസാനം വട്ടേയ്യ.

ചതുത്ഥപത്തേ ദുബ്ബിചാരിതത്താതി ‘‘ഇമേ കഹാപണേ ദത്വാ ഇദം ദേഹീ’’തി ഗഹിതത്താ ഗിഹിസന്തകാനം കഹാപണാനം ദുട്ഠുവിചാരിതത്താ ഏതസ്സ വിചാരണകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവ ന വട്ടതീതി അത്ഥോ. മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താതി ഏതേന മൂലസ്സ ഗിഹിസന്തകത്തം ദസ്സേതി, തേനേവ പത്തസ്സ രൂപിയസംവോഹാരേന അനുപ്പന്നതഞ്ച ദസ്സേതി, തേന ച തസ്സ പത്തസ്സ നിസ്സജ്ജിയാഭാവം, ഭിക്ഖുസ്സ ച പാചിത്തിയാഭാവം ദീപേതി, തേന ച ദുബ്ബിചാരിതമത്തേന ദുക്കടമത്തഭാവം പകാസേതി. നിസ്സജ്ജീതി ഇദഞ്ച ദാനവസേന വുത്തം, ന വിനയകമ്മവസേന. തേനേവ ച ‘‘സപ്പിസ്സ പൂരാപേത്വാ’’തി വുത്തം.

പഞ്ചമപത്തേ സബ്ബകപ്പിയോതി അത്തനോ ച പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനഞ്ച ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധാനഞ്ച കപ്പിയോ. തേനാഹ ‘‘ബുദ്ധാനമ്പി പരിഭോഗാരഹോ’’തി.

ഇതി വിനയസങ്ഗഹസംവണ്ണനാഭൂതേ വിനയാലങ്കാരേ

കയവിക്കയസമാപത്തിവിനിച്ഛയകഥാലങ്കാരോ നാമ

ഏകാദസമോ പരിച്ഛേദോ.