൧. പാരാജികകണ്ഡം

൧. ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൫൬. ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ മിഗാരമാതുയാതി മിഗാരമാതു, വിസാഖായാതി അത്ഥോ. പാളിയം ‘‘ഏഹി ഭിക്ഖുനീതി ഭിക്ഖുനീ, തീഹി സരണഗമനേഹി ഉപസമ്പന്നാതി ഭിക്ഖുനീ’’തി ഇദം ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗപാളിയാ സമദസ്സനത്ഥം അട്ഠഗരുധമ്മപ്പടിഗ്ഗഹണേന ലദ്ധൂപസമ്പദം മഹാപജാപതിഗോതമിഞ്ചേവ തായ സഹ നിക്ഖന്താ ഭഗവതോ ആണായ ഭിക്ഖൂനഞ്ഞേവ സന്തികേ ഏകതോഉപസമ്പന്നാ പഞ്ചസതസാകിയാനിയോ ച സന്ധായ വുത്തം. താ ഹി ഭഗവതാ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ യാചനായ പബ്ബജ്ജം അനുജാനന്തേന ‘‘ഏഥ ഭിക്ഖുനിയോ, മമ സാസനേ തുമ്ഹേപി പവിസഥാ’’തി വുത്താ വിയ ജാതാ. സാകിയാനിയോ ഏവ സരണസീലാനി ദത്വാ കമ്മവാചായ ഉപസമ്പാദിതത്താ ‘‘തീഹി സരണഗമനേഹി ഉപസമ്പന്നാ’’തി വുത്താ. ന ഹി ഏതാഹി അഞ്ഞാ ഏഹിഭിക്ഖുനിഭാവാദിനാ ഉപസമ്പന്നാ നാമ സന്തി. യം പന ഥേരീഗാഥാസു ഭദ്ദായ കുണ്ഡലകേസിയാ –

‘‘നിഹച്ച ജാണും വന്ദിത്വാ, സമ്മുഖാ അഞ്ജലിം അകം;

‘ഏഹി ഭദ്ദേ’തി മം അവോച, സാ മേ ആസൂപസമ്പദാ’’തി. (ഥേരീഗാ. ൧൦൯) –

വുത്തം. യഞ്ച അപദാനേപി –

‘‘ആയാചിതോ തദാ ആഹ, ‘ഏഹി ഭദ്ദേ’തി നായകോ;

തദാഹം ഉപസമ്പന്നാ, പരിത്തം തോയമദ്ദസ’’ന്തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൪൪) –

വുത്തം. തമ്പി ‘‘ഏഹി ത്വം ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ഉപസമ്പദഞ്ച ഗണ്ഹാഹീ’’തി ഭഗവതോ ആണാ ഉപസമ്പദായ കാരണത്താ ഉപസമ്പദാ അഹോസീതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. തഥാ ഹി വുത്തം ഥേരീഗാഥാട്ഠകഥായം ‘‘ഏഹി ഭദ്ദേ, ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ പബ്ബജ്ജ ഉപസമ്പജ്ജസ്സൂതി മം അവച ആണാപേസി, സാ സത്ഥു ആണാ മയ്ഹം ഉപസമ്പദായ കാരണത്താ ഉപസമ്പദാ ആസി അഹോസീ’’തി (ഥേരീഗാ. അട്ഠ. ൧൧൧).

൬൫൭. സാധാരണപാരാജികേഹീതി മേഥുനാദീഹി ചതൂഹി. താനി, പന അഞ്ഞാനി ച സാധാരണസിക്ഖാപദാനി യസ്മാ ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗേ വുത്തനിദാനവത്ഥാദീസു ഏവ സാധാരണവസേന പഞ്ഞത്താനി, പച്ഛാ പന താനി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം അനുജാനന്തേന ഭഗവതാ താസം സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനാഭാവേന ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഛന്ദസോ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യാ’’തിആദിനാ തദനുരൂപവസേന പരിവത്തേത്വാ അസാധാരണസിക്ഖാപദേഹി സദ്ധിം സംസന്ദേത്വാ ഭിക്ഖുനിപാതിമോക്ഖുദ്ദേസവസേന ഏകതോ സങ്ഗഹിതാനി. യസ്മാ ച നേസം ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗേ (പാരാ. ൪൪ ആദയോ) വുത്തനയേനേവ സബ്ബോപി വിനിച്ഛയോ സക്കാ ഞാതും, തസ്മാ താനി വജ്ജേത്വാ അസാധാരണാനം ഏവ ഇധ വിഭങ്ഗോ വുത്തോതി വേദിതബ്ബം.

൬൫൯. ഭിക്ഖൂനം ‘‘കായസംസഗ്ഗം സാദിയേയ്യാ’’തി അവത്വാ ‘‘സമാപജ്ജേയ്യാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘ഭിക്ഖു ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. തബ്ബഹുലനയേനാതി കിരിയാസമുട്ഠാനസ്സേവ ബഹുലഭാവതോ, ഏതേന അകിരിയാസമുട്ഠാനാപി അയം ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സേതി. കിഞ്ചാപി ദസ്സേതി, മയം പനേത്ഥ ഏവം തക്കയാമ ‘‘കായസംസഗ്ഗക്ഖണേ സാദിയന്തിയാ കിരിയായ അഭാവേപി തതോ പുബ്ബേ പവത്തിതാനം പടിച്ഛന്നട്ഠാനഗമനഇങ്ഗിതാകാരദസ്സനാദികിരിയാനം വസേനേവ കിരിയാസമഉട്ഠാനമേവ, പരേഹി മഗ്ഗേ കരിയമാനുപക്കമേന നിച്ചലസ്സ സാദിയതോ സുക്കവിസ്സട്ഠി വിയ പുബ്ബപയോഗാഭാവേപി വാ തസ്മിഞ്ഞേവ ഖണേ പരൂപക്കമേന ജനിയമാനായ അത്തനോ കായചലനാദിസങ്ഖാതായ കിരിയായ, സാ ഹി സാദിയമാനേന തസ്സാ ചിത്തേനാപി സമുട്ഠിതാ കിരിയാ നാമ ഹോതി അവായമിത്വാ പരൂപക്കമേന മേഥുനസാദിയനേ വിയ, ഭിക്ഖൂനം പന പരൂപക്കമജനിതം കിരിയം അബ്ബോഹാരികം കത്വാ അത്തനാ കരിയമാനപയോഗവസേനേവ ‘കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജേയ്യാ’തി ഏവം വിസേസേത്വാവ സിക്ഖാപദസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ സാദിയമാനേപി ന ദോസോ. ഇതരഥാ ഹി തബ്ബഹുലനയേനേത്ഥ കിരിയത്തേ ഗയ്ഹമാനേ അഞ്ഞേസമ്പി കിരിയാകിരിയസിക്ഖാപദാനം കിരിയത്തഗ്ഗഹണപ്പസങ്ഗോ സിയാ’’തി. തസ്മാ വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. സാതി കിരിയാസമുട്ഠാനതാ. തഥേവാതി കായസംസഗ്ഗരാഗീ ഏവ.

ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. വജ്ജപടിച്ഛാദികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൬൬. ദുതിയേ പുരിമേനാതിആദി സുന്ദരീനന്ദായ വജ്ജപടിച്ഛാദനേ പഞ്ഞത്തതം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘അട്ഠന്ന’’ന്തി വുത്തത്താ വജ്ജപടിച്ഛാദനസ്സാപി പടിച്ഛാദനേ പാരാജികമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. ‘‘ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേ’’തി വുത്തത്താ പണ്ണത്തിം അജാനന്തിയാപി ‘‘ഇദം വജ്ജം ന പകാസേസ്സാമീ’’തി ഛന്ദേന ധുരം നിക്ഖേപക്ഖണേ പാരാജികന്തി ദട്ഠബ്ബം. തം പന പടിച്ഛാദനം യസ്മാ ‘‘പേസലാ ഞത്വാ ഗരഹിസ്സന്തീ’’തി ഭയേനേവ ഹോതി, ഭയഞ്ച കോധചിത്തസമ്പയുത്തം, തസ്മാ ഇദം ‘‘ദുക്ഖവേദന’’ന്തി വുത്തം. യം പന സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. പാരാജികകണ്ഡ ൩.൬൬൬) ‘‘കിഞ്ചാപി വജ്ജപടിച്ഛാദനം പേമവസേന ഹോതി, തഥാപി സിക്ഖാപദവീതിക്കമചിത്തം ദോമനസ്സിതമേവ ഹോതീ’’തി ഏവം പണ്ണത്തിവീതിക്കമചിത്തേനേവ ഛാദനം ദോമനസ്സത്തേ കാരണം വുത്തം, തം അകാരണം പണ്ണത്തിവിജാനനം വിനാപി ആപജ്ജിതബ്ബതോവ.

വജ്ജപടിച്ഛാദികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬൬൯. തതിയം ഉത്താനമേവ.

൪. അട്ഠവത്ഥുകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൭൫. ചതുത്ഥേ ലോകസ്സാദസങ്ഖാതം മിത്തേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കാതബ്ബം സന്ഥവം. വുത്തമേവത്ഥം പരിയായന്തരേന ദസ്സേതും ‘‘കായസംസഗ്ഗരാഗേനാ’’തി വുത്തം.

തിസ്സിത്ഥിയോ മേഥുനം തം ന സേവേതി യാ തിസ്സോ ഇത്ഥിയോ, താസു വുത്തം തം മേഥുനം ന സേവേയ്യ. അനരിയപണ്ഡകേതി തയോ അനരിയേ, തയോ പണ്ഡകേ ച ഉപസങ്കമിത്വാ മേഥുനം ന സേവേതി അത്ഥോ. അനരിയാതി ചേത്ഥ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാ അധിപ്പേതാ. ബ്യഞ്ജനസ്മിന്തി അത്തനോ വച്ചമുഖമഗ്ഗേപി. ഛേദോ ഏവ ഛേജ്ജം, പാരാജികം.

വണ്ണാവണ്ണോതി ദ്വീഹി സുക്കവിസ്സട്ഠി വുത്താ. ഗമനുപ്പാദനന്തി സഞ്ചരിത്തം. ‘‘മേഥുനധമ്മസ്സ പുബ്ബഭാഗത്താ പച്ചയോ ഹോതീ’’തി ഇമിനാ കാരിയോപചാരേന കായസംസഗ്ഗോ മേഥുനധമ്മോതി വുത്തോതി ദസ്സേതി. സബ്ബപദേസൂതി സങ്ഘാടികണ്ണഗ്ഗഹണാദിപദേസു. കായസംസഗ്ഗരാഗോ, സഉസ്സാഹതാ, അട്ഠമവത്ഥുസ്സ പൂരണന്തി തീണേത്ഥ അങ്ഗാനി.

അട്ഠവത്ഥുകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാരാജികവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.