൨. സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡം

൧. പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൭൯. സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡേ ‘‘ദുതിയസ്സ ആരോചേതീ’’തി ഏത്ഥാപി ദ്വീസുപി അഡ്ഡകാരകേസു യസ്സ കസ്സചി ദുതിയസ്സ കഥം യോ കോചി ആരോചേതീതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി.

ഗതിഗതന്തി ചിരകാലപ്പവത്തം. ആപത്തീതി ആപജ്ജനം. ‘‘നിസ്സാരണീയ’’ന്തി ഇദം കത്തുഅത്ഥേ സിദ്ധന്തി ആഹ ‘‘നിസ്സാരേതീ’’തി. ആപന്നം ഭിക്ഖുനിം സങ്ഘതോ വിയോജേതി, വിയോജനഹേതു ഹോതീതി അത്ഥോ.

ഗീവായേവാതി ആണത്തിയാ അഭാവതോ. തേസം അനത്ഥകാമതായാതി ‘‘ചോരോ’’തി വുത്തം മമ വചനം സുത്വാ കേചി ദണ്ഡിസ്സന്തി ജീവിതാ വോരോപേസ്സന്തീതി ഏവം സഞ്ഞായ. ഏതേന കേവലം ഭയേന വാ പരിക്ഖാരഗ്ഗഹണത്ഥം വാ സഹസാ ‘‘ചോരോ’’തി വുത്തേ ദണ്ഡിതേപി ന ദോസോതി ദസ്സേതി. രാജപുരിസാനഞ്ഹി ‘‘ചോരോ അയ’’ന്തി ഉദ്ദിസ്സ കഥനേ ഏവ ഗീവാ, ഭിക്ഖൂനം, പന ആരാമികാദീനം വാ സമ്മുഖാ ‘‘അസുകോ ചോരോ ഏവമകാസീ’’തി കേനചി വുത്തവചനം നിസ്സായ ആരാമികാദീസു രാജപുരിസാനം വത്വാ ദണ്ഡാപേന്തേസുപി ഭിക്ഖുസ്സ ന ഗീവാ രാജപുരിസാനം അവുത്തത്താ. യേസഞ്ച വുത്തം, തേഹി സയം ചോരസ്സ അദണ്ഡിതത്താതി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ത്വം ഏതസ്സ സന്തകം അച്ഛിന്ദാ’’തി ആണത്തോപി ഹി സചേ അഞ്ഞേന അച്ഛിന്ദാപേതി, ആണാപകസ്സ അനാപത്തി വിസങ്കേതത്താ. ‘‘അത്തനോ വചനകര’’ന്തി ഇദം സാമീചിവസേന വുത്തം. വചനം അകരോന്താനം രാജപുരിസാനമ്പി ‘‘ഇമിനാ ഗഹിതപരിക്ഖാരം ആഹരാപേഹി, മാ ചസ്സ ദണ്ഡം കരോഹീ’’തി ഉദ്ദിസ്സ വദന്തസ്സാപി ദണ്ഡേ ഗഹിതേപി ന ഗീവാ ഏവ ദണ്ഡഗ്ഗഹണസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ, ‘‘അസുകഭണ്ഡം അവഹരാ’’തി ആണാപേത്വാ വിപ്പടിസാരേ ഉപ്പന്നേ പുന പടിക്ഖിപനേ (പാരാ. ൧൨൧) വിയ.

ദാസാദീനം സമ്പടിച്ഛനേ വിയ തദത്ഥായ അഡ്ഡകരണേ ഭിക്ഖൂനമ്പി ദുക്കടന്തി ആഹ ‘‘അകപ്പിയഅഡ്ഡോ നാമ ന വട്ടതീ’’തി. കേനചി പന ഭിക്ഖുനാ ഖേത്താദിഅത്ഥായ വോഹാരികാനം സന്തികം ഗന്ത്വാ അഡ്ഡേ കതേപി തം ഖേത്താദിസമ്പടിച്ഛനേ വിയ സബ്ബേസം അകപ്പിയം ന ഹോതി പുബ്ബേ ഏവ സങ്ഘസ്സ സന്തകത്താ, ഭിക്ഖുസ്സേവ പന പയോഗവസേന ആപത്തിയോ ഹോന്തി. ദാസാദീനമ്പി പന അത്ഥായ രക്ഖം യാചിതും വോഹാരികേന പുട്ഠേന സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നം കപ്പിയക്കമം വത്തും, ആരാമികാദീഹി ച അഡ്ഡം കാരാപേതുഞ്ച വട്ടതി ഏവ. വിഹാരവത്ഥാദികപ്പിയഅഡ്ഡം പന ഭിക്ഖുനോ സയമ്പി കാതും വട്ടതി.

ഭിക്ഖുനീനം വുത്തോതി രക്ഖം യാചന്തീനം ഭിക്ഖുനീനം വുത്തോ ഉദ്ദിസ്സഅനുദ്ദിസ്സവസേന രക്ഖായാചനവിനിച്ഛയോ, ന സബ്ബോ സിക്ഖാപദവിനിച്ഛയോ അസാധാരണത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. തേനാഹ ‘‘ഭിക്ഖുനോപീ’’തിആദി. അനാകഡ്ഢിതായ അഡ്ഡകരണം, അഡ്ഡപരിയോസാനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൮൩. പാളിയം ദുതിയേ മല്ലഗണഭടിപുത്തഗണാദികന്തിആദീസു മല്ലരാജൂനം ഗണോ മല്ലഗണോ. ഭടിപുത്താ നാമ കേചി ഗണരാജാനോ, തേസം ഗണോ. കേചി പന ‘‘നാരായനഭത്തികോ പുഞ്ഞകാരഗണോ മല്ലഗണോ. തഥാ കുമാരഭത്തികോ ച ഗണോ ഭടിപുത്തഗണോ’’തിപി (സാരത്ഥ. ടീ. സംഘാദിസേസകണ്ഡ ൩.൬൮൩) വദന്തി. ധമ്മഗണോതി സാസനേ, ലോകേ വാ അനേകപ്പകാരപുഞ്ഞകാരകോ ഗണോ. ഗന്ധവികതികാരകോ ഗണോ ഗന്ധികസേണീ. പേസകാരാദിഗണോ ദുസ്സികസേണീ. കപ്പഗതികന്തി കപ്പിയഭാവഗതം, പബ്ബജിതപുബ്ബന്തി അത്ഥോ.

൬൮൫. പാളിയം വുട്ഠാപേതീതി ഉപസമ്പാദേതി. അകപ്പഗതമ്പി പബ്ബാജേന്തിയാ ദുക്കടന്തി വദന്തി. ഖീണാസവായപി ആപജ്ജിതബ്ബതോ ‘‘തിചിത്ത’’ന്തി വുത്തം. ചോരിതാ, തം ഞത്വാ അനനുഞ്ഞാതകാരണാ വുട്ഠാപനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ദുതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൨. തതിയേ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാതി ഗാമന്തരസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാ. ‘‘ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി ഹി വുത്തം. വികാലഗാമപ്പവേസനസിക്ഖാപദേ വിയ ‘‘അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം ഓക്കമന്തിയാ’’തി അവത്വാ ‘‘അതിക്കാമേന്തിയാ’’തി പാളിയം വുത്തത്താ ഗാമം പവിസന്തിയാ ഘരൂപചാരേ ഠിതസ്സ ദുതിയലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതസ്സ ഉപചാരസ്സ അതിക്കമോ നാമ പഠമലേഡ്ഡുപാതട്ഠാനസങ്ഖാതസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനസ്സ അതിക്കമോ ഏവാതി ആഹ ‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഏകേന പാദേന അതിക്കമതീ’’തി.

മജ്ഝേതി ഗാമമജ്ഝേ. പച്ഛാതി അപരകാലേ. ‘‘ചതുഗാമസാധാരണത്താ’’തി ഇമിനാ വിഹാരതോ ചതൂസു ഗാമേസു യത്ഥ കത്ഥചി പവിസിതും വട്ടതീതി ഏത്ഥ കാരണമാഹ.

പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാതി നദിം അനോതരിത്വാ ഓരിമതീരതോ ലങ്ഘിത്വാ വാ ആകാസാദിനാ വാ പരതീരമേവ അതിക്കാമേന്തിയാ. ഓരിമതീരമേവ ആഗച്ഛതി, ആപത്തീതി പാരഗമനായ ഓതിണ്ണത്താ വുത്തം.

താദിസേ അരഞ്ഞേതി ഇന്ദഖീലതോ ബഹിഭാവലക്ഖണേ അരഞ്ഞേ. ‘‘തേനേവാ’’തിആദിനാ ദസ്സനൂപചാരേ വിരഹിതേ സവനൂപചാരസ്സ വിജ്ജമാനത്തേപി ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സേതി. അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതീതി മഗ്ഗമൂള്ഹത്താ ഗണ്ഹാതി, ന ദുതിയികം ഓഹിയിതും. തസ്മാ അനാപത്തി. അനന്തരായേന ഏകഭാവോ, അനാപദായ ഗാമന്തരഗമനാദീസു ഏകന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചതുത്ഥസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൪. ചതുത്ഥേ കാരകഗണസ്സാതി ഇമസ്സ കമ്മം കാതബ്ബന്തി യേഹി സന്നിട്ഠാനം കതം, തേ സന്ധായ വുത്തം. കമ്മവാചക്ഖണേ സഹഠിതേതി കേചി. നേത്ഥാരവത്തേതി നിത്ഥരണഹേതുമ്ഹി വത്തേ.

൬൯൮. പാളിയം അസന്തേ കാരകസങ്ഘേതി ഏത്ഥ വിജ്ജമാനം സുദൂരമ്പി ഗന്ത്വാ ആപുച്ഛിതബ്ബം. അന്തരായേ പന സതി സമ്മാ വത്തന്തം ഓസാരേതും വട്ടതീതി. ധമ്മകമ്മേന ഉക്ഖിത്തതാ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ ഓസാരണന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

ചതുത്ഥസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഞ്ചമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൦൧. പഞ്ചമേ തന്തി മഹാഅട്ഠകഥായം അവചനം ‘‘അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തിആദി പാളിയാ സമേതി. ഉഭതോ അവസ്സുതഭാവോ, ഉദകദന്തപോനതോ അഞ്ഞം സഹത്ഥാ ഗഹേത്വാ അജ്ഝോഹരണന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

പഞ്ചമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൦൫. ഛട്ഠേ പടിഗ്ഗഹോ തേന ന വിജ്ജതീതി തേനേവ ‘‘ന ദേതീ’’തി വുത്തകാരണേന ഉയ്യോജിതായ ഹത്ഥതോ ഇതരായ പടിഗ്ഗഹോപി നത്ഥി. പരിഭോഗപച്ചയാതി ഉയ്യോജിതായ ഭോജനപരിയോസാനപച്ചയാതി അത്ഥോ. മനുസ്സപുരിസസ്സ അവസ്സുതതാ, തം ഞത്വാ അനനുഞ്ഞാതകാരണാ ഉയ്യോജനാ, തേന ഇതരിസ്സാ ഗഹേത്വാ ഭോജനപരിയോസാനന്തി തീണി അങ്ഗാനി.

ഛട്ഠസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭൦൯-൭൨൭. സത്തമതോ യാവദസമപരിയോസാനാനി ഉത്താനാനേവ.

സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.