പഞ്ചവഗ്ഗോ

കമ്മവഗ്ഗവണ്ണനാ

൪൮൩. കമ്മവഗ്ഗേ ഠപിതഉപോസഥപവാരണാനം കത്തികമാസേ സാമഗ്ഗിയാ കതായ സാമഗ്ഗീപവാരണം മുഞ്ചിത്വാ ഉപോസഥം കാതും ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ഠപേത്വാ കത്തികമാസ’’ന്തി. സചേ പന തേസം നാനാസീമാസു മഹാപവാരണായ വിസും പവാരിതാനം കത്തികമാസബ്ഭന്തരേ സാമഗ്ഗീ ഹോതി, സാമഗ്ഗീഉപോസഥോ ഏവ തേഹി കത്തബ്ബോ, ന പവാരണാ. ഏകസ്മിം വസ്സേ കതപവാരണാനം പുന പവാരണായ അവിഹിതത്താ. സാമഗ്ഗീദിവസോതി അനുപോസഥദിവസേ സാമഗ്ഗീകരണം സന്ധായ വുത്തം. സചേ പന ചാതുദ്ദസിയം, പന്നരസിയം വാ സങ്ഘോ സാമഗ്ഗിം കരോതി, തദാ സാമഗ്ഗീഉപോസഥദിവസോ ന ഹോതി, ചാതുദ്ദസീപന്നരസീഉപോസഥോവ ഹോതി. ഉപരി പവാരണായപി ഏസേവ നയോ.

പച്ചുക്കഡ്ഢിത്വാ ഠപിതദിവസോതി ഭണ്ഡനകാരകേഹി ഉപദ്ദുതാ വാ കേനചിദേവ കരണീയേന പവാരണാസങ്ഗഹം വാ കത്വാ ഠപിതോ കാളപക്ഖചാതുദ്ദസീദിവസോവ. ദ്വേ ച പുണ്ണമാസിയോതി പുബ്ബ-കത്തികപുണ്ണമാ, പച്ഛിമകത്തികപുണ്ണമാ ചാതി ദ്വേ പുണ്ണമാസിയോ. ഏവം ചതുബ്ബിധമ്പീതി പുണ്ണമാസീദ്വയേന സദ്ധിം സാമഗ്ഗീപവാരണം, ചാതുദ്ദസീപവാരണഞ്ച സമ്പിണ്ഡേത്വാ വുത്തം. ഇദഞ്ച പകതിചാരിത്തവസേന വുത്തം. തഥാരൂപപച്ചയേ പന സതി ഉഭിന്നം പുണ്ണമാസീനം പുരിമാ ദ്വേ ചാതുദ്ദസിയോപി കാളപക്ഖചാതുദ്ദസിയാ അനന്തരാ പന്നരസീപീതി ഇമേപി തയോ ദിവസാ പവാരണാദിവസാ ഏവാതി ഇമം സത്തവിധമ്പി പവാരണാദിവസം ഠപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം ദിവസേ പവാരേതും ന വട്ടതി.

൪൮൪. അനുസ്സാവനകമ്മം കത്വാതി പഠമം അനുസ്സാവനം സാവേത്വാ ‘‘ഏസാ ഞത്തീ’’തി അനുസ്സാവനാനന്തരമേവ സകലം ഞത്തിം വത്വാ, പരിയോസാനേ ‘‘ഏസാ ഞത്തീ’’തി വത്വാതി അധിപ്പായോ.

൪൮൫. യ്വായന്തി ബ്യഞ്ജനപ്പഭേദോ അധിപ്പേതോ. ദസധാ ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ പഭേദോതി ഏത്ഥ ദസധാ ദസവിധേന ബ്യഞ്ജനാനം പഭേദോതി യോജേതബ്ബം. കേനായം പഭേദോതി ആഹ ‘‘ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ’’തി. യഥാധിപ്പേതത്ഥബ്യഞ്ജനതോ ബ്യഞ്ജനസങ്ഖാതാനം അക്ഖരാനം ജനികാ ബുദ്ധി ബ്യഞ്ജനബുദ്ധി, തായ ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ, അക്ഖരസമുട്ഠാപകചിത്തഭേദേനേവാതി അത്ഥോ. യം വാ സംയോഗപരം കത്വാ വുച്ചതി, ഇദമ്പി ഗരുകന്തി യോജനാ.

തത്ഥ ആയസ്മതോതിആദീസു യാനി അനന്തരിതാനി സ-കാരമ-കാരാദിബ്യഞ്ജനാനി ‘‘സംയോഗോ’’തി വുച്ചന്തി, സോ സംയോഗോ പരോ യസ്സ അ-കാരാദിനോ, സോ സംയോഗപരോ നാമ. രസ്സന്തി അകാരാദിബ്യഞ്ജനരഹിതം സരം. അസംയോഗപരന്തി ‘‘യസ്സ നക്ഖമതീ’’തിആദീസു യ-കാര ന-കാരാദിബ്യഞ്ജനസഹിതസരം സന്ധായ വുത്തം. ത-കാരസ്സ ഥ-കാരം അകത്വാ വഗ്ഗന്തരേ സിഥിലമേവ കത്വാ ‘‘സുണാടു മേ’’തിആദിം വദന്തോപി ദുരുത്തം കരോതിയേവ ഠപേത്വാ അനുരൂപം ആദേസം. യഞ്ഹി ‘‘സച്ചികത്ഥപരമത്ഥേനാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘സച്ചികട്ഠപരമട്ഠേനാ’’തി ച ‘‘അത്ഥകഥാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘അട്ഠകഥാ’’തി ച തത്ഥ തത്ഥ വുച്ചതി, താദിസം പാളിഅട്ഠകഥാസു ദിട്ഠപയോഗം, തദനുരൂപഞ്ച വത്തും വട്ടതി, തതോ അഞ്ഞം ന വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘അനുക്കമാഗതം പവേണിം അവിനാസേന്തേനാ’’തിആദി.

ദീഘേ വത്തബ്ബേ രസ്സന്തിആദീസു ‘‘ഭിക്ഖൂന’’ന്തി വത്തബ്ബേ ‘‘ഭിക്ഖുന’’ന്തി വാ ‘‘ബഹൂസൂ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ബഹുസൂ’’തി വാ ‘‘നക്ഖമതീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ന ഖമതീ’’തി വാ ‘‘ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ഉപസമ്പദാപേഖോ’’തി വാ ഏവം അനുരൂപട്ഠാനേസു ഏവ ദീഘരസ്സാദി രസ്സദീഘാദിവസേന പരിവത്തേതും വട്ടതി, ന പന ‘‘നാഗോ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘നഗോ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘോ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘സഘോ’’തി വാ ‘‘തിസ്സോ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘തിസോ’’തി വാ ‘‘യാചതീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘യാചന്തീ’’തി വാ ഏവം അനനുരൂപട്ഠാനേസു വത്തും. സമ്ബന്ധം, പന വവത്ഥാനഞ്ച സബ്ബഥാപി വട്ടതീതി ഗഹേതബ്ബം.

൪൮൬. സേസസീമാസുപീതി അതിമഹതീആദീസു ദസസുപി.

൪൮൮. ചതുവഗ്ഗകരണേതി ചതുവഗ്ഗേന സങ്ഘേന കത്തബ്ബേ. അനിസ്സാരിതാതി ഉപോസഥട്ഠപനാദിനാ വാ ലദ്ധിനാനാസംവാസകഭാവേന വാ ന ബഹികതാ. അട്ഠകഥായഞ്ഹി ‘‘അപകതത്തസ്സാതി ഉക്ഖിത്തകസ്സ വാ, യസ്സ വാ ഉപോസഥപവാരണാ ഠപിതാ ഹോന്തീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൨൫) വുത്തത്താ ഠപിതഉപോസഥപവാരണോ ഭിക്ഖു അപകതത്തോ ഏവാതി ഗഹേതബ്ബം. പരിസുദ്ധസീലാതി പാരാജികം അനാപന്നാ അധിപ്പേതാ. പരിവാസാദികമ്മേസു പന ഗരുകട്ഠാപി അപകതത്താ ഏവാതി ഗഹേതബ്ബം. അവസേസാ…പേ… ഛന്ദാരഹാവ ഹോന്തീതി സങ്ഘതോ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഠിതേ സന്ധായ വുത്തം. അവിജഹിത്വാ ഠിതാ പന ഛന്ദാരഹാ ന ഹോന്തി, തേപി ചതുവഗ്ഗാദിതോ അധികാ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാവ ഛന്ദാരഹാ ഹോന്തി. തസ്മാ സങ്ഘതോ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഠിതേനേവ ഛന്ദോ വാ പാരിസുദ്ധി വാ ദാതബ്ബാ.

കമ്മവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അപലോകനകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൪൯൬. ഏതരഹി സചേപി സാമണേരോതിആദീസു ബുദ്ധാദീനം അവണ്ണഭാസനമ്പി അകപ്പിയാദിം കപ്പിയാദിഭാവേന ദീപനമ്പി ദിട്ഠിവിപത്തിയഞ്ഞേവ പവിസതി. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘തം ലദ്ധിം നിസ്സജ്ജാപേതബ്ബോ’’തി. ഭിക്ഖൂനമ്പി ഏസേവ നയോ. മിച്ഛാദിട്ഠികോതി ബുദ്ധവചനാധിപ്പായം വിപരീതതോ ഗണ്ഹന്തോ, സോ ഏവ അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി ച വുത്തോ. കേചി പന ‘‘സസ്സതുച്ഛേദാനം അഞ്ഞതരദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ’’തി വദന്തി, തം ന യുത്തം, സസ്സതുച്ഛേദഗ്ഗാഹസ്സ സാമണേരാനം ലിങ്ഗനാസനായ കാരണത്തേന ഹേട്ഠാ അട്ഠകഥായമേവ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൮) വുത്തത്താ, ഇധ ച ദണ്ഡകമ്മനാസനായ ഏവ അധിപ്പേതത്താ.

തസ്സാപി ദാതബ്ബോതി വിജ്ജമാനം മുഖരാദിഭാവം നിസ്സായ അപ്പടിപുച്ഛിത്വാപി പടിഞ്ഞം അഗ്ഗഹേത്വാപി ആപത്തിം അനാരോപേത്വാപി ദേസിതായപി ആപത്തിയാ ഖുംസനാദിതോ അനോരമന്തസ്സ ദാതബ്ബോവ. ഓരമന്തസ്സ പന ഖമാപേന്തസ്സ ന ദാതബ്ബോ.

ബ്രഹ്മദണ്ഡസ്സ ദാനന്തി ഖരദണ്ഡസ്സ ഉക്കട്ഠദണ്ഡസ്സ ദാനം. തജ്ജനീയാദികമ്മേ ഹി കതേ ഓവാദാനുസാസനിപ്പദാനപടിക്ഖേപോ നത്ഥി. ദിന്നബ്രഹ്മദണ്ഡേ പന തസ്മിം സദ്ധിം തജ്ജനീയാദികമ്മകതേഹി പടിക്ഖിത്തമ്പി കാതും ന വട്ടതി, ‘‘നേവ വത്തബ്ബോ’’തിആദിനാ ആലാപസല്ലാപാദിമത്തസ്സാപി നകാരേന പടിക്ഖിത്തത്താ. തഞ്ഹി ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ഗീവം പരിവത്തേത്വാ ഓലോകനമത്തമ്പി ന കരോന്തി, ഏവം വിവജ്ജേതബ്ബം നിമ്മദനകരണത്ഥമേവ തസ്സ ദണ്ഡസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ. തേനേവ ഛന്നത്ഥേരോപി ഉക്ഖേപനീയാദികമ്മകതോപി അഭായിത്വാ ബ്രഹ്മദണ്ഡേ ദിന്നേ ‘‘സങ്ഘേനാഹം സബ്ബഥാ വിവജ്ജിതോ’’തി മുച്ഛിതോ പപതി. യോ പന ബ്രഹ്മദണ്ഡകതേന സദ്ധിം ഞത്വാ സംസട്ഠോ അവിവജ്ജേത്വാ വിഹരതി, തസ്സ ദുക്കടമേവാതി ഗഹേതബ്ബം അഞ്ഞഥാ ബ്രഹ്മദണ്ഡവിധാനസ്സ നിരത്ഥകതാപസങ്ഗതോ. തേനാതി ബ്രഹ്മദണ്ഡകതേന. യഥാ തജ്ജനീയാദികമ്മകതേഹി, ഏവമേവ തതോ അധികമ്പി സങ്ഘംആരാധേന്തേന സമ്മാവത്തിതബ്ബം. തഞ്ച ‘‘സോരതോ നിവാതവുത്തീ’’തിആദിനാ സരൂപതോ ദസ്സിതമേവ. തേനാഹ ‘‘സമ്മാവത്തിത്വാ ഖമാപേന്തസ്സ ബ്രഹ്മദണ്ഡോ പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബോ’’തി.

യം തം ഭഗവതാ അവന്ദിയകമ്മം അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡകമ്മം കാതു’’ന്തി സാമഞ്ഞതോ അനുഞ്ഞാതപ്പകാരം ദസ്സേത്വാ പുന വിസേസതോ അനുഞ്ഞാതപ്പകാരം ദസ്സേതും ‘‘അഥ ഖോ’’തിആദിപാളി ഉദ്ധടാതി വേദിതബ്ബം. ഇമസ്സ അപലോകനകമ്മസ്സ ഠാനം ഹോതീതി അപലോകനകമ്മസ്സ സാമഞ്ഞസ്സ പവത്തിട്ഠാനം ഹോതീതി. വിസേസബ്യതിരേകേന അവിജ്ജമാനമ്പി തദഞ്ഞത്ഥ അപ്പവത്തിം ദസ്സേതും വിസേസനിസ്സിതം വിയ വോഹരീയതി. ‘‘കമ്മഞ്ഞേവ ലക്ഖണ’’ന്തി ഇമിനാ ഓസാരണാദിവസേന ഗഹിതാവസേസാനം സബ്ബേസം അപലോകനകമ്മസ്സ സാമഞ്ഞലക്ഖണവസേന ഗഹിതത്താ കമ്മഞ്ഞേവ ലക്ഖണമസ്സാതി കമ്മലക്ഖണന്തി നിബ്ബചനം ദസ്സേതി. ഇദഞ്ച വുത്താവസേസാനം കമ്മാനം നിട്ഠാനട്ഠാനം, സങ്ഖാരക്ഖന്ധധമ്മായതനാനി വിയ വുത്താവസേസഖന്ധായതനാനന്തി ദട്ഠബ്ബം. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘അയം പനേത്ഥ പാളിമുത്തകോപി കമ്മലക്ഖണവിനിച്ഛയോ’’തിആദി (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬). യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം ഉപരി ഞത്തികമ്മാദീസുപി കമ്മലക്ഖണം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തസ്സ കരണന്തി അവന്ദിയകമ്മസ്സ കരണവിധാനം.

‘‘ന വന്ദിതബ്ബോ’’തി ഇമിനാ വന്ദന്തിയാ ദുക്കടന്തി ദസ്സേതീതി ദട്ഠബ്ബം. സങ്ഘേന കതം കതികം ഞത്വാ മദ്ദനം വിയ ഹി സങ്ഘസമ്മുതിം അനാദരേന അതിക്കമന്തസ്സ ആപത്തി ഏവ ഹോതി.

ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സാപി പനേതം ലബ്ഭതിയേവാതി അവന്ദിയകമ്മസ്സ ഉപലക്ഖണമത്തേന ഗഹിതത്താ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സാപി കമ്മലക്ഖണം ലബ്ഭതി ഏവ.

സലാകദാനട്ഠാനം സലാകഗ്ഗം നാമ. യാഗുഭത്താനം ഭാജനട്ഠാനാനി യാഗഗ്ഗഭത്തഗ്ഗാനി നാമ. ഏതേസുപി ഹി ഠാനേസു സബ്ബോ സങ്ഘോ ഉപോസഥേ വിയ സന്നിപതിതോ, കമ്മഞ്ച വഗ്ഗകമ്മം ന ഹോതി, ‘‘മയമേതം ന ജാനിമ്ഹാ’’തി പച്ഛാ ഖിയ്യന്താപി ന ഹോന്തി. ഖണ്ഡസീമായ പന കതേ ഖിയ്യന്തി. സങ്ഘികപച്ചയഞ്ഹി അച്ഛിന്നചീവരാദീനം ദാതും അപലോകേന്തേഹി ഉപചാരസീമട്ഠാനം സബ്ബേസം അനുമതിം ഗഹേത്വാവ കാതബ്ബം. യോ പന വിസഭാഗപുഗ്ഗലോ ധമ്മികം അപലോകനം പടിബാഹതി, തം ഉപായേന ബഹിഉപചാരസീമാഗതം വാ കത്വാ ഖണ്ഡസീമം വാ പവിസിത്വാ കാതും വട്ടതി.

യം സന്ധായ ‘‘അപലോകനകമ്മം കരോതീ’’തി സാമഞ്ഞതോ ദസ്സേതി, തം അപലോകനകമ്മം സരൂപതോ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘അച്ഛിന്നചീവരം’’ഇച്ചാദി. യദി അപലോകേത്വാവ ചീവരം ദാതബ്ബം, കിം പന അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസമ്മുതിയാതി ആഹ ‘‘അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജനകേന പനാ’’തിആദി. നാളി വാ ഉപഡ്ഢനാളി വാതി ദിവസേ ദിവസേ അപലോകേത്വാ ദാതബ്ബസ്സ പമാണദസ്സനം. തേന യാപനമത്തമേവ അപലോകേതബ്ബം, ന അധികന്തി ദസ്സേതി. ഏകദിവസംയേവ വാതിആദി ദസവീസതിദിവസാനം ഏകസ്മിം ദിവസേയേവ ദാതബ്ബപരിച്ഛേദദസ്സനം, തേന യാവ ജീവന്തി വാ യാവ രോഗാ വുട്ഠഹതീതി വാ ഏവം അപലോകേതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ഇണപലിബോധന്തി ഇണവത്ഥും ദാതും വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. തഞ്ച ഇണായികേഹി പലിബുദ്ധസ്സ ലജ്ജിപേസലസ്സ സാസനുപകാരകസ്സ പമാണയുത്തമേവ കപ്പിയഭണ്ഡം നിയമേത്വാ അപലോകേത്വാ ദാതബ്ബം, ന പന സഹസ്സം വാ സതസഹസ്സം വാ മഹാഇണം. താദിസഞ്ഹി ഭിക്ഖാചരിയവത്തേന സബ്ബേഹി ഭിക്ഖൂഹി താദിസസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിയേസിത്വാ ദാതബ്ബം.

ഉപനിക്ഖേപതോതി ചേതിയപടിജഗ്ഗനത്ഥായ വഡ്ഢിയാ പയോജേത്വാ കപ്പിയകാരകേഹി ഠപിതവത്ഥുതോ. സങ്ഘികേനപീതി ന കേവലഞ്ച തത്രുപ്പാദതോ പച്ചയദായകേഹി ചതുപച്ചയത്ഥായ സങ്ഘസ്സ ദിന്നവത്ഥുനാപീതി അത്ഥോ.

സങ്ഘഭത്തം കാതും ന വട്ടതീതി മഹാദാനം ദേന്തേഹിപി കരിയമാനം സങ്ഘഭത്തം വിയ കാരേതും ന വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

‘‘യഥാസുഖം പരിഭുഞ്ജിതും രുച്ചതീ’’തി വുത്തത്താ അത്തനോ പരിഭോഗപ്പഹോനകം അപ്പം വാ ബഹും വാ ഗഹേതബ്ബം, അധികം പന ഗഹേതും ന ലഭതി. ഉപോസഥദിവസേതി നിദസ്സനമത്തം, യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി ദിവസേപി കതം സുകതമേവ ഹോതി. കരോന്തേന ‘‘യം ഇമസ്മിം വിഹാരേ അന്തോസീമായ സങ്ഘസന്തകം…പേ… യഥാസുഖം പരിഭുഞ്ജിതും മയ്ഹം രുച്ചതീ’’തി ഏവം കതികാ കാതബ്ബാ, തഥാ ദ്വീഹി തീഹിപി ‘‘ആയസ്മന്താനം രുച്ചതീ’’തി വചനമേവ ഹേത്ഥ വിസേസോ. തേസമ്പീതി രുക്ഖാനം. സാ ഏവ കതികാതി വിസും കതികാ ന കാതബ്ബാതി അത്ഥോ.

തേസന്തി രുക്ഖാനം. സങ്ഘോ സാമീതി സമ്ബന്ധോ. പുരിമവിഹാരേതി പുരിമേ യഥാസുഖം പരിഭോഗത്ഥായ കതകതികേ വിഹാരേ. പരിവേണാനി കത്വാ ജഗ്ഗന്തീതി യത്ഥ അരക്ഖിയമാനേ ഫലാഫലാനി, രുക്ഖാ ച വിനസ്സന്തി, താദിസം ഠാനം സന്ധായ വുത്തം, തത്ഥ സങ്ഘസ്സ കതികാ ന പവത്തീതി അധിപ്പായോ. യേ പന രുക്ഖാ ബീജാനി രോപേത്വാ ആദിതോ പട്ഠായ പടിജഗ്ഗിതാ, തേപി ദസമഭാഗം ദത്വാ രോപകേഹേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാ. തേഹീതി ജഗ്ഗകേഹി.

തത്ഥാതി തസ്മിം വിഹാരേ. മൂലേതി ആദികാലേ, പുബ്ബേതി അത്ഥോ. ദീഘാ കതികാതി അപരിച്ഛിന്നകാലാ യഥാസുഖം പരിഭോഗത്ഥായ കതികാ. നിക്കുക്കുച്ചേനാതി ‘‘അഭാജിതമിദ’’ന്തി കുക്കുച്ചം അകത്വാതി അത്ഥോ. ഖിയ്യനമത്തമേവേതന്തി തേന ഖിയ്യനേന ബഹും ഖാദന്താനം ദോസോ നത്ഥി അത്തനോ പരിഭോഗപ്പമാണസ്സേവ ഗഹിതത്താ, ഖിയ്യന്തേപി അത്തനോ പഹോനകം ഗഹേത്വാ ഖാദിതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ.

ഗണ്ഹഥാതി ന വത്തബ്ബാതി തഥാവുത്തേ തേനേവ ഭിക്ഖുനാ ദിന്നം വിയ മഞ്ഞേയ്യും, തം നിസ്സായ മിച്ഛാജീവസമ്ഭവോ ഹോതീതി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘അനുവിചരിത്വാ’’തിആദി. ഉപഡ്ഢഭാഗോതി ഏകഭിക്ഖുനോ പടിവീസതോ ഉപഡ്ഢഭാഗോ. ദേന്തേന ച ‘‘ഏത്തകം ദാതും സങ്ഘോ അനുഞ്ഞാസീ’’തി ഏവം അത്താനം പരിമോചേത്വാ യഥാ തേ സങ്ഘേ ഏവ പസീദന്തി, ഏവം വത്വാ ദാതബ്ബം.

അപച്ചാസീസന്തേനാതി ഗിലാനഗമികിസ്സരാദീനം അനുഞ്ഞാതപുഗ്ഗലാനമ്പി അത്തനോ സന്തകം ദേന്തേന അപച്ചാസീസന്തേനേവ ദാതബ്ബം, അനനുഞ്ഞാതപുഗ്ഗലാനം പന അപച്ചാസീസന്തേനാപി ദാതും ന വട്ടതീതി. സങ്ഘികമേവ യഥാകതിതായ ദാപേതബ്ബം. അത്തനോ സന്തകമ്പി പച്ചയദായകാദീ സയമേവ വിസ്സാസേന ഗണ്ഹന്തി, ന വാരേതബ്ബാ, ലദ്ധകപ്പിയന്തി തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബം. പുബ്ബേ വുത്തമേവാതി ‘‘കുദ്ധോ ഹി സോ രുക്ഖേപി ഛിന്ദേയ്യാ’’തിആദിനാ തുണ്ഹീഭാവേ കാരണം പുബ്ബേ വുത്തമേവ. തേഹി കതഅനത്ഥാഭാവേപി കാരുഞ്ഞേന തുണ്ഹീ ഭവിതും വട്ടതി, ‘‘ഗണ്ഹഥാ’’തിആദി പന വത്തും ന വട്ടതി.

ഗരുഭണ്ഡത്താ…പേ… ന ദാതബ്ബന്തി ജീവരുക്ഖാനം ആരാമട്ഠാനീയത്താ, ദാരൂനഞ്ച ഗേഹസമ്ഭാരാനുപഗതത്താ ‘‘സബ്ബം ത്വമേവ ഗണ്ഹാ’’തി ദാതും ന വട്ടതീതി വുത്തം. അകതാവാസം വാ കത്വാതി പുബ്ബേ അവിജ്ജമാനം സേനാസനം കത്വാ ജഗ്ഗിതകാലേ ഫലവാരേ സമ്പത്തേ.

അപലോകനകമ്മകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അത്ഥവസവഗ്ഗാദിവണ്ണനാ

൪൯൮. വിപാകദുക്ഖസങ്ഖാതാനം സമ്പരായികവേരാനന്തി ഏത്ഥ പാണാതിപാതാദിവേരേന നിബ്ബത്തത്താ, വേരപ്പത്തിയാ ഹേതുത്താ ച ‘‘വിപാകദുക്ഖവേദനാ’’തി വുത്താ. പാണാതിപാതാദിപഞ്ചവേരവിനിമുത്താനമ്പി അകുസലാനം വേരേഹി സഹ ഏകതോ സങ്ഗണ്ഹനത്ഥം ‘‘ദസഅകുസലകമ്മപഥപ്പഭേദാന’’ന്തി പുന വുത്തം.

൪൯൯-൫൦൦. തം കമ്മന്തി തജ്ജനീയാദികമ്മമേവ, സത്താ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്തം നാമാതി സമ്ബന്ധോ. അന്തരാ കേനചി അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേതി ഇമസ്മിം കപ്പേ ആദിതോ പട്ഠായ യാവ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ അഭിസമ്ബോധി, താവ അന്തരാകാലേ കകുസന്ധാദിം ഠപേത്വാ കേനചി അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേതി അത്ഥോ. വിനീതകഥാ സിക്ഖാപദന്തി വിനീതവത്ഥൂനി ഏവ. താനി ഹി തംതംസിക്ഖാകോട്ഠാസാനം പകാസനതോ ‘‘സിക്ഖാപദ’’ന്തി ച ആപത്തിഅനാപത്തീനം അനുപഞ്ഞാപനതോ ‘‘അനുപഞ്ഞത്ത’’ന്തി ച വുച്ചന്തി.

അത്ഥവസവഗ്ഗാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സങ്ഗഹവഗ്ഗവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.

ഇതി മഹാവഗ്ഗോ, പഞ്ഞത്തിവഗ്ഗോ, സങ്ഗഹവഗ്ഗോതി തീഹി മഹാവഗ്ഗേഹി പടിമണ്ഡിതോ പരിവാരോതി വേദിതബ്ബോ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ വിമതിവിനോദനിയം

പരിവാരവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ

അവസാനഗാഥാസു ഉഭതോവിഭങ്ഗ-ഖന്ധക-പരിവാരേഹി വിഭത്തത്താ വിഭാഗപടിദേസനാ യസ്മിം വിനയപിടകേ. സോ ഉഭതോവിഭങ്ഗ-ഖന്ധക-പരിവാരവിഭത്തദേസനോ ആഹാതി യോജനാ. തസ്സാതി വിനയപിടകസ്സ.

സത്ഥു മഹാബോധീതി ദക്ഖിണസാഖം സന്ധായ വദതി. യം പധാനഘരം നാമ പരിവേണം, തത്ഥ ചാരുപാകാരേന സഞ്ചിതം പരിക്ഖിത്തം യം പാസാദം കാരയി, തത്ര തസ്മിം മഹാനിഗമസാമിനോ പാസാദേ വസതാതി യോജേതബ്ബാ.

ബുദ്ധസിരിം ഉദ്ദിസിത്വാ നിസ്സായ, തസ്സ വാ അജ്ഝേസനമ്പി പടിച്ച യാ ഇദ്ധാ പരിപുണ്ണവിനിച്ഛയതായ സമിദ്ധാ വിനയസംവണ്ണനാ ആരദ്ധാതി യോജനാ.

സിരിനിവാസസ്സാതി സിരിയാ നിവാസനട്ഠാനഭൂതസ്സ സിരിപാലനാമകസ്സ രഞ്ഞോ. ജയസംവച്ഛരേതി വിജയയുത്തേ സംവച്ഛരേ. ആരദ്ധകാലദസ്സനത്ഥം പുന ‘‘ജയസംവച്ഛരേ അയം ആരദ്ധാ’’തി വുത്തം.

കാലേ വസ്സന്തി യുത്തകാലേ വസ്സനസീലോ. ദേവോതി മേഘോ.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ ച ആരദ്ധാ, വിനയട്ഠകഥായ യാ;

വണ്ണനാ നാതിവിത്ഥിണ്ണാ, പരിപുണ്ണവിനിച്ഛയാ.

പഞ്ഞാസഭാണവാരായ, തന്തിയാ പരിമാണതോ;

സമിജ്ഝനിട്ഠിപരമാ, യാ വിമതിവിനോദനീ.

അനന്തരായേന കതാ, അയം നിട്ഠമുപാഗതാ;

യം തം നിട്ഠം തഥാ സബ്ബേ, പാണിനോ സമനോരഥാ.

ഥേരേഹി വിനയഞ്ഞൂഹി, സുചിസല്ലേഖവുത്തിഹി;

അവിസ്സത്ഥാതിവിത്ഥിണ്ണ-ഗന്ഥഭീരൂ ഹിപത്ഥിതം.

കരോന്തേന മയാ ഏവം, വിനയഅത്ഥവണ്ണനം;

യം പത്തം കുസലം തേന, പത്വാ സമ്ബോധിമുത്തമം.

വിനയത്ഥം പകാസേത്വാ, യോ സോപായേന ലക്ഖണം;

സോപായം വിമതിച്ഛേദ-ഞാണചക്ഖുപദായകം.

വിരദ്ധത്ഥവിപല്ലാസ-ഗന്ഥവിത്ഥാരഹാനിയാ;

വിസുദ്ധിം പാപയിസ്സാമി, സത്തേ സംസാരദുക്ഖതോ.

ലോകിയേഹി ച ഭോഗേഹി, ഗുണേഹി നിഖിലാ പജാ;

സബ്ബേഹി സഹിതാ ഹോന്തു, രതാ സമ്ബുദ്ധസാസനേതി.

വിമതിവിനോദനീടീകാ നിട്ഠിതാ.