൧. പരിമണ്ഡലവഗ്ഗവണ്ണനാ

൫൭൬. സേഖിയേസു യസ്മാ വത്തക്ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൩൫൬ ആദയോ) വുത്തവത്താനിപി സിക്ഖിതബ്ബത്താ സേഖിയാനേവ, തസ്മാ പാരാജികാദീസു വിയേത്ഥ പാളിയം പരിച്ഛേദോ ന കതോ. ചാരിത്തനയദസ്സനത്ഥഞ്ച ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓലമ്ബേന്തോ നിവാസേയ്യ, ദുക്കട’’ന്തി അവത്വാ ‘‘സിക്ഖാ കരണീയാ’’തി സബ്ബത്ഥ പാളി ആരോപിതാ. പദഭാജനേ പന ‘‘ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ സബ്ബത്ഥ അനാദരിയകരണേ ദുക്കടം വേദിതബ്ബം.

അട്ഠങ്ഗുലമത്തന്തി മത്ത-സദ്ദേന തതോ കിഞ്ചി അധികം, ഊനമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. തേനേവ നിസിന്നസ്സ ചതുരങ്ഗുലമത്തമ്പി വുത്തം. ന ഹി നിസിന്നസ്സ ചതുരങ്ഗുലപ്പമാണം, ഠിതസ്സ അട്ഠങ്ഗുലമേവാതി സക്കാ നിയമേതും ഊനാധികത്തസമ്ഭവതോ. തസ്മാ യഥാ സാരുപ്പം ഹോതി ഏവം അട്ഠങ്ഗുലാനുസാരേന നിവാസനഞ്ഞേവ അധിപ്പേതന്തി ഗഹേതബ്ബം. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സുക്ഖജങ്ഘോ വാ’’തിആദി. കുരുന്ദിയം ‘‘അജാനന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി ആദരം കത്വാ ഉഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സാപി അജാനനം സന്ധായ വുത്തം. തേനാപി നിരന്തരം നിവാസനപാരുപനവത്തം സിക്ഖിതബ്ബം, അസിക്ഖിതോ അനാദരിയമേവ. പരിമണ്ഡലഗ്ഗഹണേന ഉക്ഖിപിത്വാ നിവാസനമ്പി പടിക്ഖിത്തന്തി ആഹ ‘‘ഉക്ഖിപിത്വാ വാ ഓതാരേത്വാ വാ’’തി.

സചിത്തകന്തി വത്ഥുവിജാനനചിത്തേന സചിത്തകം. സാരത്ഥദീപനിയം പന ഉപതിസ്സത്ഥേരവാദനയേന ലോകവജ്ജത്തം ഗഹേത്വാ ‘‘വത്ഥുവിജാനനചിത്തേന, പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തേന ച സചിത്തക’’ന്തി (സാരത്ഥ. ടീ. സേഖിയകണ്ഡ ൩.൫൭൬) വുത്തം. തത്ഥ ച വത്ഥുവിജാനനം വിസും ന വത്തബ്ബം. പണ്ണത്തിവിജാനനേന തസ്സാപി അന്തോഗധഭാവതോ ഇദം വത്ഥും ഏവം വീതിക്കമന്തസ്സ ആപത്തീതി വിജാനന്തോ ഹി പണ്ണത്തിം വിജാനാതീതി വുച്ചതി. ഉപതിസ്സത്ഥേരവാദേ ചേത്ഥ പണ്ണത്തിം അജാനിത്വാ അപരിമണ്ഡലനിവാസനാദിവത്ഥുമേവ ജാനന്തസ്സ പണ്ണത്തിവീതിക്കമാനാദരിയാഭാവാ സബ്ബസേഖിയേസു അനാപത്തി ഏവ അഭിമതാ, തഞ്ച ന യുത്തം കോസമ്ബക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൪൫൧ ആദയോ) വച്ചകുടിയം ഉദകാവസേസം ഠപേന്തസ്സ പണ്ണത്തിവിജാനനാഭാവേപി ആപത്തിയാ വുത്തത്താ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി …പേ… സോ അപരേന സമയേന തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി ഹോതീ’’തിആദി (മഹാവ. ൪൫൧). അട്ഠകഥായഞ്ചസ്സ ‘‘ത്വം ഏത്ഥ ആപത്തിഭാവം ന ജാനാസീതി, ആമ ന ജാനാമീതി. ഹോതു ആവുസോ, ഏത്ഥ ആപത്തീതി, സചേ ഹോതി, ദേസേസ്സാമീതി. സചേ പന തേ, ആവുസോ, അസഞ്ചിച്ച അസതിയാ കതം, നത്ഥി ആപത്തീതി. സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി അഹോസീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൪൫൧) വുത്തം, തഥാ ‘‘അധമ്മവാദീതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തകേസു അഞ്ഞതരോ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൪൫൭-൪൫൮) ച വുത്തം. ഖന്ധകവത്താനഞ്ഹി സേഖിയത്താ തത്ഥ വുത്തോ നയോ ഇമേസം, ഇധ വുത്തോ ച തേസം സാധാരണോവ ഹോതീതി. തേനേവ ‘‘അസഞ്ചിച്ച അസതിയാ കതം, നത്ഥി ആപത്തീ’’തി ഏവം ഇധ വുത്തോ ആപത്തിനയോ തത്ഥാപി ദസ്സിതോ. തസ്മാ ഫുസ്സദേവത്ഥേരവാദേ ഏവ ഠത്വാ വത്ഥുവിജാനനചിത്തേനേവ സബ്ബസേഖിയാനി സചിത്തകാനി, ന പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തേന. ഭിയ്യോകമ്യതായസൂപബ്യഞ്ജനപടിച്ഛാദനഉജ്ഝാനസഞ്ഞീതി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ലോകവജ്ജാനി അകുസലചിത്താനി, സേസാനി പണ്ണത്തിവജ്ജാനി, തിചിത്താനി, തിവേദനാനി ചാതി ഗഹണമേവ യുത്തതരം ദിസ്സതി. തേനേവേത്ഥ ‘‘അസഞ്ചിച്ചാതി പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേസ്സാമീതി ഏവം അസഞ്ചിച്ചാ’’തിആദിനാ വത്ഥുഅജാനനവസേനേവ അനാപത്തിവണ്ണനാ കതാ, ന പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തവസേന.

അപിച ‘‘യസ്സ സചിത്തകപക്ഖേ ചിത്തം അകുസലമേവ ഹോതി, തം ലോകവജ്ജ’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ) ഇമിനാ ലക്ഖണവചനേനാപി ചേതം സിജ്ഝതി. വത്ഥുവിജാനനചിത്തവസേനേവ ഹേത്ഥ ‘‘സചിത്തകപക്ഖേ’’തി വുത്തം. ഇതരഥാ പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തവസേന സബ്ബസിക്ഖാപദാനമ്പി സചിത്തകപക്ഖേ ചിത്തസ്സ അകുസലത്തനിയമേന ലോകവജ്ജത്തപ്പസങ്ഗതോ പണ്ണത്തിവജ്ജമേവ ന സിയാ, ഇദഞ്ച വചനം നിരത്ഥകം സിയാ ഇമിനാ വചനേന നിവത്തേതബ്ബസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ അഭാവാ. ന ച സേഖിയേസു വത്ഥുവിജാനനചിത്തേന സചിത്തകപക്ഖേ ചിത്തം പാണാതിപാതാദീസു വിയ അകുസലമേവാതി നിയമോ അത്ഥി, യേനേത്ഥ ലോകവജ്ജതാ പസജ്ജേയ്യ, ‘‘അനാദരിയം പടിച്ചാ’’തി ചേതം പാളിവചനം വത്ഥും ജാനിത്വാ തീഹി ചിത്തേഹി വീതിക്കമമേവ അനാദരിയം കത്വാ വുത്തം, ന പണ്ണത്തിം ജാനിത്വാ അകുസലചിത്തേനേവ വീതിക്കമന്തി ഗഹേതബ്ബം. അഞ്ഞഥാ ഖന്ധകപാളിയാ, അട്ഠകഥായഞ്ച പുബ്ബാപരഞ്ച വിരുജ്ഝനതോതി അമ്ഹാകം ഖന്തി. യഥാ വാ ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ ഏത്ഥ അധിപ്പായോ ഗവേസിതബ്ബോ. അനാദരിയം, അനാപത്തികാരണാഭാവോ, അപരിമണ്ഡലനിവാസനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം സബ്ബത്ഥ. കേവലം തത്ഥ തത്ഥ വുത്തപടിപക്ഖകരണവസേന തതിയങ്ഗയോജനമേവ വിസേസോ.

൫൭൭. ദുതിയാദീസു ഗിഹിപാരുതന്തി സേതപടപാരുതാദി. വിഹാരേപീതി സങ്ഘസന്നിപാതബുദ്ധുപട്ഠാനാദികാലം സന്ധായ വുത്തം.

൫൭൮. ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാതിആദി പടിച്ഛാദനവിധിദസ്സനം. ഗീവം പടിച്ഛാദേത്വാതിആദിനാ വുത്തത്താ സഞ്ചിച്ച ഗീവം, മണിബന്ധനഞ്ച അപ്പടിച്ഛാദേന്തസ്സ ആപത്തി. ഏത്ഥാപി പരിമണ്ഡലസിക്ഖാപദസ്സ സാധാരണത്താ ജാണുമണ്ഡലതോ ഹേട്ഠാ ചതുരങ്ഗുലമത്തം ഓതാരേത്വാ അനോലമ്ബേത്വാ പരിമണ്ഡലമേവ പാരുപിതബ്ബം.

൫൭൯. വിവരിത്വാ നിസീദതോതി വിഹാരേ വിയ ഏകംസപാരുപനം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘വാസത്ഥായ ഉപഗതസ്സാ’’തി വുത്തത്താ വാസാധിപ്പായം വിനാ ധമ്മദേസനപരിത്തഭണനാദിഅത്ഥായ സുചിരമ്പി നിസീദന്തേന സബ്ബം അന്തരഘരവത്തം പൂരേന്തേനേവ നിസീദിതബ്ബം. നിസീദനപടിസംയുത്തേസു ഏവ ച സിക്ഖാപദേസു ‘‘വാസൂപഗതസ്സാ’’തി അനാപത്തിയാ വുത്തത്താ വാസത്ഥായ അന്തരഘരം ഉപഗച്ഛന്തേനാപി സുപ്പടിച്ഛന്നതാദിസബ്ബം അകോപേന്തേനേവ ഗന്തബ്ബം. ‘‘വാസൂപഗതസ്സാ’’തി ഹി വുത്തം, ന പന ഉപഗച്ഛമാനസ്സാതി. കേചി പന ‘‘ഏകേകസ്മിം പഠമം ഗന്ത്വാ വാസപരിഗ്ഗഹേ കതേ തതോ അഞ്ഞേഹി യഥാസുഖം ഗന്തും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. അപരേ പന ‘‘ഗേഹസ്സാമികേഹി ‘യാവ തുമ്ഹേ നിവസിസ്സഥ, താവ തുമ്ഹാകം ഇമം ഗേഹം ദേമീ’തി ദിന്നേ അഞ്ഞേഹി അവാസാധിപ്പായേഹി അന്തരാരാമേ വിയ യഥാസുഖം ഗന്തും, നിസീദിതുഞ്ച വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം സബ്ബം ന ഗഹേതബ്ബം തഥാവചനാഭാവാ, ദാനലക്ഖണാഭാവാ, താവത്തകേന വിഹാരസങ്ഖ്യാനുപഗമനതോ ച. ‘‘യാവ നിസീദിസ്സഥ, താവ തുമ്ഹാകം ഇമം ഗേഹം ദേമീ’’തി ദേന്തോപി ഹി താവകാലികമേവ ദേതി വത്ഥുപരിച്ചാഗലക്ഖണത്താ ദാനസ്സ.

൫൮൨. ചതുഹത്ഥപ്പമാണന്തി വഡ്ഢകീഹത്ഥം സന്ധായ വുത്തന്തി വദന്തി.

൫൮൪. ഉക്ഖിത്തചീവരോ ഹുത്വാതി കടിതോ ഉദ്ധം കായബന്ധനാദിദസ്സനവസേനേവുക്ഖിപനം സന്ധായ വുത്തം പിണ്ഡായ ചരതോ പത്തഗ്ഗഹണാദിമത്തസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ. തേനേവ ‘‘നിസിന്നകാലേ പന ധമകരണ’’ന്തിആദി വുത്തം. നിസിന്നകാലേ ഹി ഖന്ധേ ലഗ്ഗപത്തത്ഥവികാദിതോ ധമകരണം നീഹരന്തസ്സ കടിതോ ഉദ്ധമ്പി ദിസ്സതി, തഥാ അദസ്സേത്വാ നീഹരിതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. ആസനേ നിസീദന്തസ്സാപി ച പാരുപിതചീവരം കിഞ്ചി ഉക്ഖിപിത്വാ സങ്ഘാടിം ജങ്ഘപിണ്ഡേഹി അനുക്ഖിപിത്വാവ നിസീദിതബ്ബം. ഇമസ്മിഞ്ഞേവ പന സിക്ഖാപദേ ‘‘വാസൂപഗതസ്സാ’’തി വുത്തത്താ നിസീദനപടിസംയുത്തേസു ഛട്ഠഅട്ഠമേസു അവുത്തത്താ വാസൂപഗതേനാപി സുസംവുതേന ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാവ നിസീദിതബ്ബം. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായമ്പി തേസം വിസേസം അവത്വാ ഇധേവ ‘‘വാസൂപഗതസ്സ പന അനാപത്തീ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഉക്ഖിത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്താ.

പരിമണ്ഡലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.