൫. ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകോ

ഖുദ്ദകവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൨൪൩. ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകേ അട്ഠപദാകാരേനാതി ജൂതഫലകേ അട്ഠഗബ്ഭരാജിആകാരേന. മല്ലകമൂലസണ്ഠാനേനാതി ഖേളമല്ലകമൂലസണ്ഠാനേന. ഇദഞ്ച വട്ടാധാരകം സന്ധായ വുത്തം, കണ്ടകേ ഉട്ഠാപേത്വാ കതവട്ടകപാലസ്സേതം അധിവചനം.

൨൪൪. പുഥുപാണികന്തി മുട്ഠിം അകത്വാ വികസിതഹത്ഥതലേഹി പിട്ഠിപരികമ്മം വുച്ചതി. ഏതമേവ സന്ധായ ‘‘ഹത്ഥപരികമ്മ’’ന്തി വുത്തം.

൨൪൫. മുത്തോലമ്ബകാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന കുണ്ഡലാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. പലമ്ബകസുത്തന്തി ബ്രാഹ്മണാനം യഞ്ഞോപചിതസുത്താദിആകാരം വുച്ചതി. വലയന്തി ഹത്ഥപാദവലയം.

൨൪൬. ദ്വങ്ഗുലേതി ഉപയോഗബഹുവചനം, ദ്വങ്ഗുലപ്പമാണം അതിക്കാമേതും ന വട്ടതീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ദുമാസസ്സ വാ ദ്വങ്ഗുലസ്സ വാ അതിക്കന്തഭാവം അജാനന്തസ്സാപി കേസമസ്സുഗണനായ അചിത്തകാപത്തിയോ ഹോന്തീതി വദന്തി.

കോച്ഛേനാതി ഉസീരതിണാദീനി ബന്ധിത്വാ സമം ഛിന്ദിത്വാ ഗഹിതകോച്ഛേന. ചിക്കലേനാതി സിലേസയുത്തതേലേന. ഉണ്ഹാഭിതത്തരജസിരാനമ്പീതി ഉണ്ഹാഭിതത്താനം രജോകിണ്ണസിരാനം. അദ്ദഹത്ഥേനാതി അല്ലഹത്ഥേന.

൨൪൮-൯. സാധുഗീതന്തി അനിച്ചതാദിപടിസഞ്ഞുത്തം ഗീതം. ചതുരസ്സേന വത്തേനാതി പരിപുണ്ണേന ഉച്ചാരണവത്തേന. തരങ്ഗവത്താദീനം സബ്ബേസമ്പി സാമഞ്ഞലക്ഖണം ദസ്സേതും ‘‘സബ്ബേസം…പേ… ലക്ഖണ’’ന്തി വുത്തം. യത്തകാഹി മത്താഹി അക്ഖരം പരിപുണ്ണം ഹോതി, തതോപി അധികമത്തായുത്തം കത്വാ കഥനം വികാരകഥനം നാമ, തഥാ അകത്വാ കഥനമേവ ലക്ഖണന്തി അത്ഥോ. ബാഹിരലോമിന്തി ഭാവനപുംസകനിദ്ദേസോ, യഥാ ബഹിദ്ധാ ലോമാനി ദിസ്സന്തി, ഏവം ധാരേന്തസ്സ ദുക്കടന്തി അത്ഥോ.

൨൫൦. പാളിയം തരുണഞ്ഞേവ അമ്ബന്തി തരുണം അസഞ്ജാതബീജം ഏവ അമ്ബഫലം. പാതാപേത്വാതി ഛിന്ദാപേത്വാവ. ‘‘മത്താവണ്ണിതാ’’തി ഇദം ‘‘പരേ നിന്ദന്തീ’’തി സാസനഹിതേസിതായ വുത്തം. ന പരിയാപുണിംസൂതി നാസിക്ഖിംസു.

൨൫൧. ചത്താരി അഹിരാജകുലാനീതി സബ്ബേസം അഹിഭേദാനം ചതൂസു ഏവ സങ്ഗഹതോ വുത്തം. അത്തപരിത്തം കാതുന്തി അത്തനോ പരിത്താണം കാതും.

വിരൂപക്ഖേഹി മേ മേത്തന്തി വിരൂപക്ഖജാതികേഹി നാഗേഹി സഹ മയ്ഹം മിത്തഭാവോ ഹോതു, മേത്താ ഹോതൂതി അത്ഥോ, തേ സുഖിതാ നിദ്ദുക്ഖാ അവേരാ ഹോന്തൂതി അധിപ്പായോ. ഏവഞ്ഹി മേത്താഫരണം ഹോതി. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. അപാദകേഹീതി അഹികുലേഹി സഹ സബ്ബസത്തേസു ഓധിസോ മേത്താഫരണദസ്സനം. മാ മം അപാദകോ ഹിംസീതി തായ മേത്തായ അത്തരക്ഖാവിധാനദസ്സനം.

സബ്ബേ സത്താതിആദി അത്താനം ഉപമം കത്വാ സബ്ബസത്തേസു അനോധിസോ മേത്താഫരണദസ്സനം. തത്ഥ മാ കഞ്ചി പാപമാഗമാതി കഞ്ചി സത്തം ലാമകം ദുക്ഖഹേതു, ദുക്ഖഞ്ച മാ ആഗച്ഛതു.

ഏവം മേത്തായ അത്തഗുത്തിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി രതനത്തയാനുസ്സരണേന ദസ്സേതും ‘‘അപ്പമാണോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പമാണകരധമ്മാ അകുസലാ, തബ്ബിപാകാ ച പമാണാ, തപ്പടിപക്ഖാ സീലാദയോ ഗുണാ, തബ്ബിപാകാ ച ലോകിയലോകുത്തരഫലാനി അപ്പമാണാ, തേ അസ്സ അത്ഥീതി അപ്പമാണോ, അപ്പമാണാ വാ അപരിമേയ്യഗുണാ അസ്സാതിപി അപ്പമാണോ. പമാണവന്താനീതി യഥാവുത്തപമാണകരധമ്മയുത്താനി. അഹിവിച്ഛികാതി സരീസപാനഞ്ഞേവ പഭേദദസ്സനം. ഉണ്ണനാഭീതി ലോമസനാഭികോ മക്കടോ. സരബൂതി ഘരഗോളികാ.

പടിക്കമന്തൂതി അപഗച്ഛന്തു, മാ മം വിഹേസയിംസൂതി അത്ഥോ. സോഹം നമോതി ഏത്ഥ ‘‘കരോമീ’’തി പാഠസേസോ. യസ്മാ മയാ മേത്താദീഹി തുമ്ഹാകഞ്ച മയ്ഹഞ്ച രക്ഖാ കതാ, യസ്മാ ച സോഹം ഭഗവതോ നമോ കരോമി, വിപസ്സീആദീനം സത്തന്നമ്പി നമോ കരോമി, തസ്മാ പടിക്കമന്തു ഭൂതാനീതി യോജനാ.

അഞ്ഞമ്ഹീതി കാമരാഗേ അസുഭമനസികാരാദിനാ ഛേതബ്ബേതി അത്ഥോ. അങ്ഗജാതന്തി ബീജവിരഹിതം പുരിസനിമിത്തം. ബീജേ ഹി ഛിന്നേ ഓപക്കമികപണ്ഡകോ നാമ അഭബ്ബോ ഹോതീതി വദന്തി. ഏകേ പന ‘‘ബീജസ്സാപി ഛേദനക്ഖണേ ദുക്കടാപത്തി ഏവ കമേന പുരിസിന്ദ്രിയാദികേ അന്തരഹിതേ പണ്ഡകോ നാമ അഭബ്ബോ ഹോതി, തദാ ലിങ്ഗനാസനായ നാസേതബ്ബോ’’തി വദന്തി. താദിസം വാ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേന്തസ്സാതി മുട്ഠിപ്പഹാരാദീഹി അത്തനോ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേന്തസ്സ.

൨൫൨. പാളിയം തുയ്ഹേസോ പത്തോതി ‘‘യോ ച അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച, തസ്സ ദിന്നമേവാ’’തി സേട്ഠിനാ വുത്തം, തം സന്ധായ വദതി. തം പത്തം ഗഹേത്വാ തിക്ഖത്തും രാജഗഹം അനുപരിയായീതി ഏത്ഥ വേളുപരമ്പരായ ബദ്ധപത്തസ്സ ഉപരിഭാഗേ ആകാസേ നഗരം തിക്ഖത്തും അനുപരിയായിത്വാ ഠിതഭാവം സന്ധായ ‘‘പത്തം ഗഹേത്വാ’’തി വുത്തം, ന പന ഥേരോ ഹത്ഥേന പത്തം സയമേവ അഗ്ഗഹേസി. കേചി പന വദന്തി ‘‘ഇദ്ധിബലേന തം പത്തം വേളുപരമ്പരതോ മുഞ്ചിത്വാ ഥേരം അനുബന്ധമാനോ അട്ഠാസി, സോ ച അനേന ഹത്ഥേന ഗഹിതോ വിയ അഹോസീ’’തി. തഥാ ഠിതമേവ പന സന്ധായ ‘‘ഭാരദ്വാജസ്സ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ’’തി വുത്തം. തേ ച മനുസ്സാ…പേ… അനുബന്ധിംസൂതി യേ ച മനുസ്സാ പഠമം പാടിഹാരിയം നാദ്ദസംസു, തേ അമ്ഹാകമ്പി പാടിഹാരിയം ദസ്സേഹീതി ഥേരമനുബന്ധിംസു. ഥേരോ ച സീഹബ്യഗ്ഘാദിരൂപം ഗഹേത്വാ വികുബ്ബനിദ്ധിം ദസ്സേതി, തേ ച അച്ഛരിയബ്ഭുതജാതാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ അഹേസും. തേനാഹ ‘‘കിം നു ഖോ സോ, ആനന്ദ, ഉച്ചാസദ്ദോ മഹാസദ്ദോ’’തി. ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ന ദസ്സേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ‘‘യോ പകതിവണ്ണം വിജഹിത്വാ കുമാരവണ്ണം വാ ദസ്സേതി, നാഗവണ്ണം വാ…പേ… വിവിധമ്പി സേനാബ്യൂഹം ദസ്സേതീ’’തി (പടി. മ. ൩.൧൩) ഏവമാഗതാ അത്തനോ സരീരസ്സ വികാരാപാദനവസപ്പവത്താ വികുബ്ബനിദ്ധി അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘അധിട്ഠാനിദ്ധി പന അപ്പടിക്ഖിത്താ’’തി. പകതിയാ ഏകോ ബഹുകം ആവജ്ജതി, സതം വാ സഹസ്സം വാ സതസഹസ്സം വാ ആവജ്ജേത്വാ ഞാണേന അധിട്ഠാതി ‘‘ബഹുകോ ഹോമീ’’തി (പടി. മ. ൩.൧൦) ഏവം ദസ്സിതാ അധിട്ഠാനവസേന നിപ്ഫന്നാ അധിട്ഠാനിദ്ധി നാമ. ഗിഹിവികടാനീതി ഗിഹിസന്തകാനി.

൨൫൩. പാളിയം ന അച്ഛുപിയന്തീതി ന ഫുസിതാനി ഹോന്തി. രൂപകാകിണ്ണാനീതി ഇത്ഥിരൂപാദീഹി ആകിണ്ണാനി.

൨൫൪. ഭൂമിആധാരകേതി ദന്താദീഹി കതേ വലയാധാരകേ. ഏതസ്സ വലയാധാരകസ്സ അനുച്ചതായ ഠപിതാ പത്താ ന പരിപതന്തീതി ‘‘തയോ പത്തേ ഠപേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. അനുച്ചതഞ്ഹി സന്ധായ അയം ‘‘ഭൂമിആധാരകോ’’തി വുത്തോ. ദാരുആധാരകദണ്ഡാധാരകേസൂതി ഏകദാരുനാ കതആധാരകേ, ബഹൂഹി ദണ്ഡേഹി കതആധാരകേ ച. ഏതേ ച ഉച്ചതരാ ഹോന്തി പത്തേഹി സഹ പതനസഭാവാ. തേന ‘‘സുസജ്ജിതേസൂ’’തി വുത്തം. ഭമകോടിസദിസോതി യത്ഥ ധമകരണാദിം പവേസേത്വാ ലിഖന്തി, തസ്സ ഭമകസ്സ കോടിയാ സദിസോ. താദിസസ്സ ദാരുആധാരകസ്സ അവിത്ഥിണ്ണതായ ഠപിതോപി പത്തോ പതതീതി ‘‘അനോകാസോ’’തി വുത്തോ.

ആലിന്ദകമിഡ്ഢികാദീനന്തി പമുഖമിഡ്ഢികാദീനം, ഉച്ചവത്ഥുകാനന്തി അത്ഥോ. ബാഹിരപസ്സേതി പാസാദാദീനം ബഹികുട്ടേ. തനുകമിഡ്ഢികായാതി വേദികായ. സബ്ബത്ഥ പന ഹത്ഥപ്പമാണതോ അബ്ഭന്തരേ ഠപേതും വട്ടതി. ആധാരേ പന തതോ ബഹിപി വട്ടതി.

പാളിയം ഓട്ഠോതി മുഖവട്ടി. പത്തമാളകന്തി ഉപചികാനം അനുട്ഠഹനത്ഥായ ഭൂമിതോ ഉച്ചതരം കതം വേദികാകാരമാളകം. മഹാമുഖകുണ്ഡസണ്ഠാനാതി മഹാമുഖചാടിസണ്ഠാനാ. ലഗ്ഗേന്തസ്സ ദുക്കടന്തി കേവലം പത്തം ലഗ്ഗേന്തസ്സ, ന ഥവികായ ലഗ്ഗേന്തസ്സാതി വദന്തി. വീമംസിതബ്ബം. അഞ്ഞേന പന ഭണ്ഡകേനാതി അഞ്ഞേന ഭാരബന്ധനേന ഭണ്ഡകേന. ‘‘ബന്ധിത്വാ ഓലമ്ബേതു’’ന്തി വുത്തത്താ പത്തത്ഥവികായ അംസബദ്ധകോ യഥാ ലഗ്ഗിതട്ഠാനതോ ന പരിഗളതി, തഥാ സബ്ബഥാപി ബന്ധിത്വാ ഠപേതും വട്ടതി. ബന്ധിത്വാപി ഉപരി ഠപേതും ന വട്ടതീതി ഉപരി നിസീദന്താ ഓത്ഥരിത്വാ ഭിന്ദന്തീതി വുത്തം. തത്ഥ ഠപേതും വട്ടതീതി നിസീദനസങ്കാഭാവതോ വുത്തം. ബന്ധിത്വാ വാതി ബന്ധിത്വാ ഠപിതഛത്തേ വാ. യോ കോചീതി ഭത്തപൂരോപി തുച്ഛപത്തോപി.

൨൫൫. പരിഹരിതുന്തി ദിവസേ ദിവസേ പിണ്ഡായ ചരണത്ഥായ ഠപേതും. പത്തം അലഭന്തേന പന ഏകദിവസം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭുഞ്ജിത്വാ ഛഡ്ഡേതും വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘താവകാലികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി. പണ്ണപുടാദീസുപി ഏസേവ നയോ. അഭും മേതി അഭൂതി മയ്ഹം, വിനാസോ മയ്ഹന്തി അത്ഥോ. പാളിയം പിസാചോ വതമന്തി പിസാചോ വതായം, അയമേവ വാ പാഠോ. പിസാചില്ലികാതി പിസാചദാരകാ. ഛവസീസസ്സ പത്തോതി ഛവസീസമയോ പത്തോ. പകതിവികാരസമ്ബന്ധേ ചേതം സാമിവചനം.

ചബ്ബേത്വാതി നിട്ഠുഭിത്വാ. ‘‘പടിഗ്ഗഹം കത്വാ’’തി വുത്തത്താ ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഉദകം ഗഹേത്വാ പത്തം പരിപ്ഫോസിത്വാ ധോവനഘംസനവസേന ഹത്ഥം ധോവിതും വട്ടതി, ഏത്തകേന പത്തം പടിഗ്ഗഹം കത്വാ ഹത്ഥോ ധോവിതോ നാമ ന ഹോതി. ഏകം ഉദകഗണ്ഡുസം ഗഹേത്വാതി പത്തം അഫുസിത്വാ തത്ഥ ഉദകമേവ ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഉക്ഖിപിത്വാ ഗണ്ഡുസം കത്വാ, വാമഹത്ഥേനേവ വാ പത്തം ഉക്ഖിപിത്വാ മുഖേന ഗണ്ഡുസം ഗഹേതുമ്പി വട്ടതി. ബഹി ഉദകേന വിക്ഖാലേത്വാതി ദ്വീസു അങ്ഗുലീസു ആമിസമത്തം വിക്ഖാലേത്വാ ബഹി ഗഹേതുമ്പി വട്ടതി. പടിഖാദിതുകാമോതി ഏത്ഥ ന സയം ഖാദിതുകാമോപി അഞ്ഞേസം ഖാദനാരഹം ഠപേതും ലഭതി. തത്ഥേവ കത്വാതി പത്തേയേവ യഥാഠപിതട്ഠാനതോ അനുദ്ധരിത്വാ. ലുഞ്ചിത്വാതി തതോ മംസമേവ നിരവസേസം ഉപ്പട്ടേത്വാ.

൨൫൬. കിണ്ണചുണ്ണേനാതി സുരാകിണ്ണചുണ്ണേന. മക്ഖേതുന്തി സൂചിം മക്ഖേതും. നിസ്സേണിമ്പീതി ചതൂഹി ദണ്ഡേഹി ചീവരപ്പമാണേന ആയതചതുരസ്സം കത്വാ ബദ്ധപടലമ്പി. ഏത്ഥ ഹി ചീവരകോടിയോ സമകം ബന്ധിത്വാ ചീവരം യഥാസുഖം സിബ്ബന്തി. തത്ഥ അത്ഥരിതബ്ബന്തി തസ്സാ നിസ്സേണിയാ ഉപരി ചീവരസ്സ ഉപത്ഥമ്ഭനത്ഥായ അത്ഥരിതബ്ബം. കഥിനസങ്ഖാതായ നിസ്സേണിയാ ചീവരസ്സ ബന്ധനകരജ്ജു കഥിനരജ്ജൂതി മജ്ഝിമപദലോപീസമാസോതി ആഹ ‘‘യായാ’’തിആദി. തത്ഥ യസ്മാ ദ്വിന്നം പടലാനം ഏകസ്മിം അധികേ ജാതേ തത്ഥ വലിയോ ഹോന്തി, തസ്മാ ദുപട്ടചീവരസ്സ പടലദ്വയമ്പി സമകം കത്വാ ബന്ധനകരജ്ജു കഥിനരജ്ജൂതി വേദിതബ്ബം.

പാളിയം കഥിനസ്സ അന്തോ ജീരതീതി കഥിനേ ബദ്ധസ്സ ചീവരസ്സ പരിയന്തോ ജീരതി. കഥിനനിസ്സിതഞ്ഹി ചീവരം ഇധ നിസ്സയവോഹാരേന ‘‘കഥിന’’ന്തി വുത്തം ‘‘മഞ്ചാ ഘോസന്തീ’’തിആദീസു വിയ. അനുവാതം പരിഭണ്ഡന്തി കഥിനേ ബന്ധനരജ്ജൂഹി ചീവരസ്സ സമന്താ പരിയന്തസ്സ അജീരണത്ഥം യേഹി കേഹിചി ചോളകേഹി ദീഘതോ അനുവാതം, തിരിയതോ പരിഭണ്ഡഞ്ച സിബ്ബിത്വാ കാതും യത്ഥ രജ്ജുകേ പവേസേത്വാ ദണ്ഡേസു പലിവേഠേത്വാ ചീവരസമകം ആകഡ്ഢിതും സക്കാ, താദിസന്തി അത്ഥോ. കേചി പന ‘‘കഥിനസങ്ഖാതേസു കിലഞ്ജാദീസു ഏവ അജീരണത്ഥായ അനുവാതപരിഭണ്ഡകരണം അനുഞ്ഞാത’’ന്തി വദന്തി. തസ്സ മജ്ഝേതി പുരാണകഥിനസ്സേവ അന്തോ. ഭിക്ഖുനോ പമാണേനാതി ഭിക്ഖുനോ ചീവരസ്സ പമാണേന. അഞ്ഞം നിസ്സേണിന്തി ദീഘതോ ച തിരിയതോ ച അഞ്ഞം ദണ്ഡം ഠപേത്വാ ബന്ധിതും.

ബിദലകന്തി ദിഗുണകരണസങ്ഖാതകിരിയാവിസേസസ്സ അധിവചനം. തേനാഹ ‘‘ദുഗുണകരണ’’ന്തി. പവേസനസലാകന്തി വലീനം അഗ്ഗഹണത്ഥായ പവേസനകവേളുസലാകാദി. പാളിയം പടിഗ്ഗഹന്തി അങ്ഗുലികഞ്ചുകം.

൨൫൭. പാതി നാമ ഭണ്ഡട്ഠപനകോ ഭാജനവിസേസോ. പാളിയം പടിഗ്ഗഹഥവികന്തി പാതിആദിഭാജനത്ഥവികം. ചിനിതുന്തി ഉച്ചവത്ഥുപരിയന്തസ്സ അപതനത്ഥായ ഇട്ഠകാദീഹി ചിനിതും. ആലമ്ബനബാഹന്തി ആലമ്ബനരജ്ജുദണ്ഡാദി. പരിഭിജ്ജതീതി കടസാരാദികം കഥിനമജ്ഝേ ഭങ്ഗം ഹോതി. ഉസ്സാപേത്വാതി ദണ്ഡകഥിനം സന്ധായ വുത്തം.

൨൫൮-൯. ഉദകം അകപ്പിയന്തി സപ്പാണകം. ഉപനന്ധീതി വേരം ബന്ധി. അദ്ധാനമഗ്ഗോ പടിപജ്ജിതബ്ബോതി ഏത്ഥ അദ്ധയോജനം അദ്ധാനമഗ്ഗോ നാമ, തം പടിപജ്ജിതുകാമസ്സ സഞ്ചിച്ച വിഹാരൂപചാരാതിക്കമനേ ആപത്തി. അസഞ്ചിച്ച ഗതസ്സ പന യത്ഥ സരതി, തത്ഥ ഠത്വാ സങ്ഘാടികണ്ണാദിം അനധിട്ഠഹിത്വാ ഗമനേ പദവാരേന ആപത്തീതി വേദിതബ്ബം. ന സമ്മതീതി ന പഹോതി.

൨൬൦. അഭിസന്നകായാതി സേമ്ഹാദിദോസസന്നിചിതകായാ. തത്ഥ മജ്ഝേതി അഗ്ഗളപാസകസ്സ മജ്ഝേ. ഉപരീതി അഗ്ഗളപാസകസ്സ ഉപരിഭാഗേ. ഉദകട്ഠപനട്ഠാനന്തി ഉദകട്ഠപനത്ഥായ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ കതട്ഠാനം.

൨൬൧. പാളിയം ഉദപാനന്തി കൂപം. നീചവത്ഥുകോതി കൂപസ്സ സമന്താ കൂലട്ഠാനം, ഭൂമിസമം തിട്ഠതീതി അത്ഥോ. ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതീതി സമന്താ വസ്സോദകം ആഗന്ത്വാ കൂപേ പതതീതി അത്ഥോ.

൨൬൨. വാഹേന്തീതി ഉസ്സിഞ്ചന്തി. അരഹടഘടിയന്തം നാമ ചക്കസണ്ഠാനം അനേകാരം അരേ അരേ ഘടികാനി ബന്ധിത്വാ ഏകേന, ദ്വീഹി വാ പരിബ്ഭമിയമാനയന്തം.

൨൬൩. ആവിദ്ധപക്ഖപാസകന്തി കണ്ണികമണ്ഡലസ്സ സമന്താ ഠപിതപക്ഖപാസകം. മണ്ഡലേതി കണ്ണികമണ്ഡലേ. പക്ഖപാസകേ ഠപേത്വാതി സമന്താ ചതുരസ്സാകാരേന ഫലകാദീനി ഠപേത്വാ.

൨൬൪. നമതകം നാമ സന്ഥതസദിസന്തി കേചി വദന്തി. കേചി പന ‘‘രുക്ഖതചമയ’’ന്തി. ചമ്മഖണ്ഡപരിഹാരേനാതി അനധിട്ഠഹിത്വാ സയനാസനവിധിനാതി അത്ഥോ. പേളായാതി അട്ഠംസസോളസംസാദിആകാരേന കതായ ഭാജനാകാരായ പേളായ. യത്ഥ ഉണ്ഹപായാസാദിം പക്ഖിപിത്വാ ഉപരി ഭോജനപാതിം ഠപേന്തി ഭത്തസ്സ ഉണ്ഹഭാവാവിഗമനത്ഥം, താദിസസ്സ ഭാജനാകാരസ്സ ആധാരസ്സേതം അധിവചനം. തേനേവ പാളിയം ‘‘ആസിത്തകൂപധാന’’ന്തി വുത്തം. തസ്സ ച പായാസാദീഹി ആസിത്തകാധാരോതി അത്ഥോ. ഇദഞ്ച ആസിത്തകൂപധാനം പച്ചന്തേസു ന ജാനന്തി കാതും, മജ്ഝിമദേസേയേവ കരോന്തി. കേചി പന ‘‘ഗിഹിപരിഭോഗോ അയോമയാദി സബ്ബോപി ആധാരോ ആസിത്തകൂപധാനമേവ അനുലോമേതീ’’തി വദന്തി, ഏകേ പന ‘‘കപ്പിയലോഹമയോ ആധാരോ മളോരികമേവ അനുലോമേതീ’’തി. വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. പുബ്ബേ പത്തഗുത്തിയാ ആധാരോ അനുഞ്ഞാതോ. ഇദാനി ഭുഞ്ജിതും മളോരികാ അനുഞ്ഞാതാ. ഛിദ്ദന്തി ഛിദ്ദയുത്തം. വിദ്ധന്തി അന്തോവിനിവിദ്ധഛിദ്ദം. ആവിദ്ധന്തി സമന്തതോ ഛിദ്ദം.

൨൬൫. പത്തം നിക്കുജ്ജിതുന്തി ഏത്ഥ കമ്മവാചായ അസമ്ഭോഗകരണവസേനേവ നിക്കുജ്ജനം, ന പത്താനം അധോമുഖട്ഠപനേന. തേനാഹ ‘‘അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരോതൂ’’തിആദി, തം വഡ്ഢം കമ്മവാചായ സങ്ഘേന സദ്ധിം അസമ്ഭോഗം സങ്ഘോ കരോതൂതി അത്ഥോ.

പത്തം നിക്കുജ്ജേയ്യാതി വഡ്ഢസ്സ പത്തനിക്കുജ്ജനദണ്ഡകമ്മം കരേയ്യ. അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരണന്തി സങ്ഘേന വഡ്ഢസ്സ അസമ്ഭോഗകരണം. യഥാ അസമ്ഭോഗോ ഹോതി, തഥാ കരണന്തി അത്ഥോ. നിക്കുജ്ജിതോ…പേ… അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേനാതി ഏത്ഥ സങ്ഘേന അസമ്ഭോഗോ ഹോതീതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏവം ഭഗവതാ അസമ്ഭോഗകരണസ്സ ആണത്തത്താ, കമ്മവാചായ ച സാവിതത്താ, അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘കോചി ദേയ്യധമ്മോ ന ഗഹേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ പത്തേ നിക്കുജ്ജിതേ തസ്സ സന്തകം ഞത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടമേവാതി ഗഹേതബ്ബം.

അച്ചയോതി ഞായപ്പടിപത്തിം അതിക്കമിത്വാ പവത്തി, അപരാധോതി അത്ഥോ. മം അച്ചഗമാതി മം അതിക്കമ്മ പവത്തോ. തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി തം തേ അപരാധം മയം ഖമാമ. ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കതീതിആദീസു അലാഭായ പരിസക്കനാദിതോ വിരതോതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അസമ്ഭോഗം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാതി ഏത്ഥ ‘‘കതോ’’തി പാഠസേസോ.

൨൬൮. യാവ പച്ഛിമാ സോപാനകളേവരാതി പഠമസോപാനഫലകം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി പച്ഛാ ദുസ്സേന സന്ഥതത്താ ഏവ വുത്തം. ‘‘പച്ഛിമം ജനതം തഥാഗതോ അനുകമ്പതീ’’തി ഇദം ഥേരോ അനാഗതേ ഭിക്ഖൂനം ചേലപടികസ്സ അക്കമനപച്ചയാ അപവാദം സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാ നിവാരണേന ഭഗവതോ അനുകമ്പം സന്ധായാഹ. അപഗതഗബ്ഭാതി വിജാതപുത്താ. തേനാഹ ‘‘മങ്ഗലത്ഥായാ’’തി.

൨൬൯-൨൭൦. ബീജനിന്തി ചതുരസ്സബീജനിം. ഏകപണ്ണച്ഛത്തന്തി താലപണ്ണാദിനാ ഏകേന പത്തേന കതഛത്തം.

൨൭൪-൫. അനുരക്ഖണത്ഥന്തി പരിഗ്ഗഹേത്വാ ഗോപനത്ഥം. ദീഘം കാരേന്തീതി കേസേഹി സദ്ധിം അച്ഛിന്ദിത്വാ ഠപാപേന്തി. ചതുകോണന്തി യഥാ ഉപരി നലാടന്തേസു ദ്വേ, ഹേട്ഠാ ഹനുകപസ്സേ ദ്വേതി ചത്താരോ കോണാ പഞ്ഞായന്തി, ഏവം ചതുരസ്സം കത്വാ കപ്പാപനം. പാളിയം ദാഠികം ഠപാപേന്തീതി ഉത്തരോട്ഠേ മസ്സും അച്ഛിന്ദിത്വാ ഠപാപേന്തി. രുധീതി ഖുദ്ദകവണം.

൨൭൭. പാളിയം ലോഹഭണ്ഡകംസഭണ്ഡസന്നിചയോതി ലോഹഭണ്ഡസ്സ, കംസഭണ്ഡസ്സ ച സന്നിചയോതി അത്ഥോ. ബന്ധനമത്തന്തി വാസിദണ്ഡാദീനം കോടീസു അപാതനത്ഥം ലോഹേഹി ബന്ധനം. തന്തകന്തി ആയോഗവായനത്ഥം തദാകാരേന പസാരിതതന്തം.

൨൭൮. ‘‘യത്ഥ സരതി, തത്ഥ ബന്ധിതബ്ബ’’ന്തി ഏതേന അസഞ്ചിച്ച കായബന്ധനം അബന്ധിത്വാ പവിട്ഠസ്സ അനാപത്തീതി ദസ്സേതി. മുരജവട്ടിസണ്ഠാനം വേഠേത്വാ കതന്തി ഏവം ബഹുരജ്ജുകേ ഏകതോ കത്വാ നാനാവണ്ണേഹി സുത്തേഹി കതന്തി കേചി വദന്തി. ഏകവണ്ണസുത്തേനാപി വലയഘടകാദിവികാരം ദസ്സേത്വാ വേഠിതമ്പി മുരജമേവ. വികാരം പന അദസ്സേത്വാ മട്ഠം കത്വാ നിരന്തരം വേഠിതം വട്ടതി. തേനേവ ദുതിയപാരാജികസംവണ്ണനായം വുത്തം ‘‘ബഹുരജ്ജുകേ ഏകതോ കത്വാ ഏകേന നിരന്തരം വേഠേത്വാ കതം ‘ബഹുരജ്ജുക’ന്തി ന വത്തബ്ബം, വട്ടതീ’’തി. മുദ്ദികകായബന്ധനം നാമ ചതുരസ്സം അകത്വാ സജ്ജിതം. പാമങ്ഗദസാ ചതുരസ്സാ. മുദിങ്ഗസണ്ഠാനേനാതി വരകസീസാകാരേന. പാസന്തോതി ദസാപരിയോസാനം.

൨൭൯. പാളിയം ഗണ്ഠികഫലകം പാസകഫലകന്തി ഏത്ഥ ദാരുദന്താദിമയേസു ഫലകേസു ഗണ്ഠികപാസകാനി അപ്പേത്വാ ചീവരേ ഠപേതും അനുഞ്ഞാതം. കോട്ടോ വിവരിയതീതി അനുവാതോ വിവരിയതി.

൨൮൦-൧. പാളികാരകോതി ഭിക്ഖൂനം യഥാവുഡ്ഢം പാളിയാ പതിട്ഠാപകോ. തസ്സാപി തഥാ പാരുപിതും ന വട്ടതി. പാളിയം മുണ്ഡവട്ടീതി മല്ലാദയോ.

൨൮൨. പമാണങ്ഗുലേനാതി വഡ്ഢകീഅങ്ഗുലേന. കേചി പന ‘‘പകതിഅങ്ഗുലേനാ’’തി വദന്തി, തം ചതുരങ്ഗുലപച്ഛിമകവചനേന ന സമേതി. ന ഹി പകതങ്ഗുലേന ചതുരങ്ഗുലപ്പമാണം ദന്തകട്ഠം കണ്ഠേ അവിലഗ്ഗം ഖാദിതും സകാതി.

൨൮൫. പാളിയം സകായ നിരുത്തിയാ ബുദ്ധവചനം ദൂസേന്തീതി മാഗധഭാസായ സബ്ബേസം വത്തും സുകരതായ ഹീനജച്ചാപി ഉഗ്ഗണ്ഹന്താ ദൂസേന്തീതി അത്ഥോ.

൨൮൯. മാ ഭിക്ഖൂ ബ്യാബാധയിംസൂതി ലസുണഗന്ധേന ഭിക്ഖൂ മാ ബാധയിംസു.

൨൯൧. അവലേഖനപീഠരോതി അവലേഖനകട്ഠാനം ഠപനഭാജനവിസേസോ. അപിധാനന്തി പിധാനഫലകാദി.

ഖുദ്ദകവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.