൧. കമ്മക്ഖന്ധകോ

തജ്ജനീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൧. ചൂളവഗ്ഗസ്സ പഠമേ കമ്മക്ഖന്ധകേ താവ ‘‘ബലവാബലവ’’ന്തി ഇദം ഏകപദം. ‘‘ബലവബലവ’’ന്തി വത്തബ്ബേ ആകാരം കത്വാ ‘‘ബലവാബലവ’’ന്തി വുത്തം. തഞ്ച ‘‘ദുക്ഖദുക്ഖ’’ന്തിആദീസു വിയ അതിസയത്ഥേ വത്തതീതി ആഹ ‘‘സുട്ഠു ബലവം പടിവദഥാ’’തി, അതി വിയ ബലവം കത്വാ പടിവചനം ദേഥാതി അത്ഥോ.

൨. പാളിയം ആപത്തി ആരോപേതബ്ബാതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഏസോ അജേസീ’’തിആദികേ ഭണ്ഡനാദിജനകേ വചനേ പഞ്ഞത്താ കാചി ആപത്തി നാമ നത്ഥി മുസാപേസുഞ്ഞാദീസു ഏതസ്സ അപ്പവിട്ഠത്താ, തഥാപി ഭിക്ഖൂഹി വിസും, സങ്ഘമജ്ഝേ ച ‘‘മാ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞമഞ്ഞം പയോജേത്വാ ഭണ്ഡനാദിം അകാസി, നേദം അപ്പിച്ഛതാദീനം അത്ഥായ വത്തതീ’’തി ഏവം അപഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനാദരിയേന അനോരമനപച്ചയാ വാ അഞ്ഞവാദവിഹേസാദികരണപച്ചയാ വാ യാ ആപത്തി ഹോതി, സാ ആപത്തി ആരോപേതബ്ബാ ദിട്ഠിവിപന്നസ്സ വിയാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

യസ്സ പന ഇദം വചനം വിനാവ കായവാചാഹി ആപന്നാ ലഹുകാപത്തി അത്ഥി, തസ്സപി ആരോപേതബ്ബാവ. യം പന കമ്മവാചായ ‘‘അത്തനാ ഭണ്ഡനകാരകാ’’തി അത്തനാ-സദ്ദഗ്ഗഹണം, ‘‘യേപി ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനകാരകാ…പേ… തേ ഉപസങ്കമിത്വാ’’തിആദിവചനഞ്ച, തം വത്ഥുവസേന ഗഹിതം. യോ പന സയമേവ ഭണ്ഡനകാരകോ ഹോതി, അഞ്ഞേ പന ഭണ്ഡനകാരകേ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ’’തിആദിവചനം ന വദതി, തസ്സാപേതം കമ്മം കാതബ്ബമേവ. കരോന്തേഹി ച ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭണ്ഡനകാരകോ…പേ… സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ല’’ന്തിആദിനാവ കമ്മവാചാ കാതബ്ബാ. യോ ച അഞ്ഞേപി ഭിക്ഖൂ കലഹായ സമാദപേതി, തസ്സാപി ഏവമേവ കമ്മവാചം കാതും വട്ടതി അഞ്ഞേസം സമാദാപനസ്സപി ഭണ്ഡനകാരകത്തേ ഏവ പവിസനതോ. അഞ്ഞേസം സമാദാപനാകാരമ്പി വത്വാവ, കമ്മവാചം കാതുകാമേനപി ച തേഹി വുത്തവചനത്ഥമേവ ഗഹേത്വാ തദനുഗുണം യോജേത്വാവ കാതബ്ബം, ന ഇധാഗതവസേനേവ സബ്ബേസമ്പി ഇധാഗതവസേനേവ വചനാസമ്ഭവാ. ഭൂതേന വത്ഥുനാ കതമേവ ഹി അവിപന്നം ഹോതി, നാഞ്ഞന്തി ഗഹേതബ്ബം. ഏസ നയോ നിയസ്സകമ്മാദീസുപി.

തജ്ജനീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാദിവണ്ണനാ

൪. അപ്പടിഞ്ഞായ കതന്തി വത്ഥും വാ ആപത്തിം വാ അസമ്പടിച്ഛാപേത്വാ കതം. യോ പന സബ്ബേസം പസ്സന്താനം ഏവ വത്ഥുവീതിക്കമം കത്വാ പച്ഛാ കമ്മകരണഭയേന ‘‘ന കരോമീ’’തി മുസാ വദതി, തസ്സ ഭിക്ഖൂനം സമ്മുഖേ വീതിക്കമകരണമേവ പടിഞ്ഞാ. തഥതോ ജാനനത്ഥമേവ പടിഞ്ഞായ കരണം അനുഞ്ഞാതം. യത്ഥ പന സന്ദേഹോ ഹോതി, തത്ഥ സമ്പടിച്ഛാപേത്വാവ കത്തബ്ബന്തി ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പാരാജികാപത്തിയാ വാ’’തി ഇദം ലിങ്ഗനാസനനിമിത്തതായ പാരാജികസ്സ കമ്മേന അതികിച്ഛനീയതോ വുത്തം. ‘‘സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയാ വാ’’തി ഇദം പന പരിവാസാദിനിസ്സാരണകമ്മസ്സ ആവേണികസ്സ വിജ്ജമാനത്താ വുത്തം. യം പന പരതോ ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി…പേ… തജ്ജനീയകമ്മം കരേയ്യാ’’തി (ചൂളവ. ൬) വുത്തം, തം ‘‘ആയതിം സംവരേ ഠത്വാ വുട്ഠാനം കരോഹീ’’തി ഓവദിയമാനസ്സ അനാദരിയാദിപച്ചയലഹുകാപത്തിം സന്ധായ വുത്തം. സീലവിപത്തിമൂലകഞ്ഹി ലഹുകാപത്തിം ആപന്നോ ഇധ അഭേദൂപചാരേന ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’’തി വുത്തോ ‘‘അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ’’തി ഏത്ഥ വിയ.

യഥാ ച ദിട്ഠിം ഗഹേത്വാ വോഹരന്തസ്സ ‘‘ഇതോ ദിട്ഠിതോ ഓരമാഹീ’’തി അവത്വാ കതകമ്മം കേവലായ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ കതത്താ അനാപത്തിയാ കതം നാമ അധമ്മകമ്മം ഹോതി, ഏവം സീലവിപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ ലജ്ജിധമ്മേ ഓക്കന്തേ യഥാധമ്മം വുട്ഠായ സംവരേ ഠാതുകാമസ്സ കതം തജ്ജനീയാദികമ്മം കേവലായ സീലവിപത്തിയാ കതത്താ അദേസനാഗാമിനിയാ കതം നാമ അധമ്മകമ്മം ഹോതി. തേനേവ നിയസ്സകമ്മേപി ‘‘അപിസ്സു ഭിക്ഖൂ പകതാ പരിവാസം ദേന്താ’’തിആദിനാ സംവരേ അട്ഠാനമേവ കമ്മനിമിത്തഭാവേന വുത്തം. അദന്തം ദമനത്ഥമേവ ഹി തജ്ജനീയാദികമ്മാനി അനുഞ്ഞാതാനീതി. കേചി പന ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാതി ഇദം പാരാജികാപത്തിംയേവ സന്ധായ വുത്തം, ന സങ്ഘാദിസേസ’’ന്തി (സാരത്ഥ. ടീ. ചൂളവഗ്ഗ ൩.൪) വദന്തി, തം സുക്കപക്ഖേ ‘‘ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി ഇമിനാ വചനേന വിരുജ്ഝതി. സങ്ഘാദിസേസസ്സാപി ച പരിയായതോ ദേസനാഗാമിനിവോഹാരേ ഗയ്ഹമാനേ ‘‘ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി വുത്തവാരതോ ഇമസ്സ വാരസ്സ വിസേസോ ന സിയാ, അട്ഠകഥായമ്പേത്ഥ വിസേസഭാവോ ന ദസ്സിതോ. തസ്മാ വുത്തനയേനേവേത്ഥ അധിപ്പായോ ഗഹേതബ്ബോ.

൬. സബ്ബാനിപീതി തജ്ജനീയനിയസ്സപബ്ബാജനീയകമ്മാനി തീണിപി. അഞ്ഞകമ്മസ്സ വത്ഥുനാതി തജ്ജനീയതോ അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സ വത്ഥുനാ അഞ്ഞകമ്മകരണം നാമ കോചി ദോസോപി ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. കാരണമാഹ ‘‘കസ്മാ’’തിആദിനാ.

൮. പന്നലോമാതി പതിതമാനലോമാ.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിയസ്സകമ്മകഥാദിവണ്ണനാ

൧൧. നിയസ്സകമ്മേ പാളിയം അപിസ്സൂതി അപിചാതി ഇമസ്മിം അത്ഥേ നിപാതസമുദായോ. നിസ്സായ തേ വത്ഥബ്ബന്തി ഏത്ഥ കേചി കല്യാണമിത്തായത്തവുത്തിതം സന്ധായ വുത്തന്തി വദന്തി, അഞ്ഞേ പന നിസ്സയഗ്ഗഹണമേവാതി, ഉഭയേനപിസ്സ സേരിവിഹാരോ ന വട്ടതീതി ദീപിതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൨൧. പബ്ബാജനീയകമ്മേ ‘‘പബ്ബാജനീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതൂ’’തി ഇദം പക്കമനാദിം അകത്വാ സമ്മാവത്തന്താനം വസേന വുത്തം.

൩൩. പടിസാരണീയകമ്മേ നേവ ഭിക്ഖുവചനം, ന ഗിഹിവചനന്തി ഏത്ഥ പരിയായതോപി ഭിക്ഖൂ പരഖുംസനം ന വദന്തി, ഗഹട്ഠാ പന സരൂപേനേവ അക്കോസിതും സമത്ഥാപി ഉപകാരീസു അകാരണം ഏവരൂപം ന വദന്തി, ത്വം ഗിഹിഗുണതോപി പരിഹീനോതി അധിപ്പായോ.

൩൯. ‘‘അങ്ഗസമന്നാഗമോ പുരിമേഹി അസദിസോ’’തി ഇമിനാ തജ്ജനീയാദീനം വുത്തകാരണമത്തേന ഇദം കാതും ന വട്ടതീതി ദീപേതി. ഇധ വുത്തേന പന ഗിഹീനം അലാഭായ പരിസക്കനാദിനാ അങ്ഗേന താനിപി കാതും വട്ടതീതി ഗഹേതബ്ബം. ഏത്ഥ ച ‘‘സദ്ധം പസന്നം ദായകം കാരകം സങ്ഘുപട്ഠാകം ഹീനേന ഖുംസേതീ’’തി വുത്തത്താ താദിസേസു ഗിഹീസു ഖുംസനാദീഹി ഗിഹിപടിസംയുത്തേഹി ഏവ അങ്ഗേഹി കമ്മാരഹതാ, ന ആരാമികചേടകാദീസു ഖുംസനാദീഹി. തത്ഥാപി ദായകാദീസു ഖമാപിതേസു കമ്മാരഹതാ നത്ഥി, ആപത്തി ച യത്ഥ കത്ഥചി ദേസേതും വട്ടതി. യോ ചേ തിക്ഖത്തും ഖമാപിയമാനോപി ന ഖമതി, അകതകമ്മേനപി ദസ്സനൂപചാരേ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. സോ ചേ കാലകതോ ഹോതി, ദേസന്തരം വാ ഗതോ, ഗതദിസാ ന ഞായതി, അന്തരാമഗ്ഗേ വാ ജീവിതന്തരായോ ഹോതി, കതകമ്മേനപി അകതകമ്മേനപി സങ്ഘമജ്ഝേ യഥാഭൂതം വിഞ്ഞാപേത്വാ ഖമാപേത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാതി വദന്തി. ധമ്മികപടിസ്സവസ്സ അസച്ചാപനേ പന തേസം സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘മയാ അസമവേക്ഖിത്വാ പടിസ്സവം കത്വാ സോ ന സച്ചാപിതോ, തം മേ ഖമഥാ’’തിആദിനാ ഖമാപനേ വചനക്കമോ ഞാപേതബ്ബോ.

൪൧. പാളിയം മങ്കുഭൂതോ നാസക്ഖി ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതുന്തി തിംസയോജനമഗ്ഗം പുന ഗന്ത്വാപി മാനഥദ്ധതായ യഥാഭൂതം ദോസം ആവികത്വാ അഖമാപനേന ‘‘നാഹം ഖമാമീ’’തി തേന പടിക്ഖിത്തോ മങ്കുഭൂതോ ഖമാപേതും ന സക്ഖി, സോ പുനദേവ സാവത്ഥിം പച്ചാഗന്ത്വാപി മാനനിഗ്ഗഹത്ഥായേവ പുനപി സത്ഥാരാ പേസിതോ പുരിമനയേനേവ ഖമാപേതും അസക്കോന്തോ പുനാഗച്ഛി. അഥസ്സ ഭഗവാ ‘‘അസന്തം ഭാവനമിച്ഛേയ്യാ’’തിആദിനാവ (ധ. പ. ൭൩) ധമ്മം ദേസേത്വാ മാനനിമ്മഥനം കത്വാ അനുദൂതദാനം അനുഞ്ഞാസീതി ദട്ഠബ്ബം.

൪൨. ‘‘നോ ചേ ഖമതി…പേ… ആപത്തിം ദേസാപേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ പഗേവ ഗഹട്ഠോ ഖമതി ചേ, ദസ്സനൂപചാരേ ആപത്തിദേസനാകിച്ചം നത്ഥീതി ഗഹേതബ്ബം.

൪൬. ഉക്ഖേപനീയകമ്മേസു തീസു അരിട്ഠവത്ഥുസ്മിം ആപത്തിം ആരോപേത്വാതി വിസും സങ്ഘമജ്ഝേവ പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സജ്ജനപച്ചയാ ദുക്കടം, സമനുഭാസനപരിയോസാനേ പാചിത്തിയം വാ ആപത്തിം ആരോപേത്വാ. ഏത്ഥാപി കമ്മവാചായ ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ’’തിആദി വത്ഥുവസേന വുത്തം. യേന യേന പകാരേന ദിട്ഠിഗതികാ വോഹരിംസു, തേന തേന പകാരേന യോജേത്വാ കമ്മവാചാ കാതബ്ബാ. ഗഹണാകാരം പന വിനാപി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാപികം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം, സോ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ല’’ന്തി ഏവം സാമഞ്ഞതോപി കമ്മവാചം കാതും വട്ടതി.

൬൫. ‘‘യം ദിട്ഠിം നിസ്സായ ഭണ്ഡനാദീനി കരോതീ’’തി ഇമിനാ ദിട്ഠിം നിസ്സായ ഉപ്പന്നാനി ഏവ ഭണ്ഡനാദീനി ഇധ അധിപ്പേതാനി, ന കേവലാനീതി ദസ്സേതി. യോ പന ‘‘ഭണ്ഡനാദീനം കരണേ ദോസോ നത്ഥീ’’തി ദിട്ഠികോ ഹുത്വാ ഭണ്ഡനാദിം കരോതി, സാപിസ്സ ദിട്ഠി ഏവ ഹോതി, തസ്സപി അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ കമ്മം കാതും വട്ടതി.

നിയസ്സകമ്മകഥാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.