൧൦. കോസമ്ബകക്ഖന്ധകോ
കോസമ്ബകവിവാദകഥാവണ്ണനാ
൪൫൧. കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ സചേ ഹോതി, ദേസേസ്സാമീതി വിനയധരസ്സ വചനേന ആപത്തിദിട്ഠിം പടിലഭിത്വാ ഏവമാഹ. തേനേവ പാളിയം ‘‘സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി ഹോതീ’’തി വുത്തം. നത്ഥി ആപത്തീതി ഉദകസ്സ ഠപനഭാവം അജാനിത്വാ വാ ഠപിതം ഛഡ്ഡേത്വാ വിസ്സരിത്വാ വാ ഗമനേ അസഞ്ചിച്ച അസതിയാ അനാപത്തിപക്ഖോപി സമ്ഭവതീതി വിനയധരോ തത്ഥ അനാപത്തിദിട്ഠിം പടിലഭിത്വാ ഏവമാഹ. തേനേവ പാളിയം ‘‘അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തീ’’തി വുത്തം. പരിസായപിസ്സ അനാപത്തിദിട്ഠിയാ ഉപ്പന്നത്താ ‘‘അഞ്ഞേ’’തി ബഹുവചനം കതം. അനാപത്തിദിട്ഠി അഹോസീതി സുത്തന്തികത്ഥേരസ്സ വിനയേ അപകതഞ്ഞുതായ വിനയധരസ്സ വചനമത്തേന സോ ഏവമഹോസി, സാ പനസ്സ ആപത്തി ഏവ ഉദകാവസേസസ്സ ഠപനഭാവം ഞത്വാ ഠപിതത്താ. വത്ഥുമത്തജാനനേ ഏവ ഹി സേഖിയാ സചിത്തകാ, ന പണ്ണത്തിവിജാനനേ. തേനേവ പാളിയം ‘‘തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി ഹോതീ’’തി സബ്ബത്ഥ ആപത്തി ഇച്ചേവ വുത്തം. ‘‘ആപത്തിം ആപജ്ജമാനോ’’തി ഇദം വിനയധരത്ഥേരോ ‘‘തയാ ഇദം ഉദകം ഠപിത’’ന്തി അത്തനാ പുട്ഠേന സുത്തന്തികത്ഥേരേന ‘‘ആമാവുസോ’’തി വുത്തവചനം സരിത്വാ പണ്ണത്തിഅകോവിദതായ സഞ്ചിച്ചേവ അകാസീതി ആപത്തിദിട്ഠി ഹുത്വാവ അവോച. തേനേവ പാളിയം ‘‘അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തീ’’തി വുത്തം.
൪൫൩. ‘‘ന താവ ഭിന്നോ’’തി ഇദം ഉക്ഖിപനതദനുവത്തനമത്തേന സങ്ഘോ ഭിന്നോ നാമ ന ഹോതി, തം നിസ്സായ പന ഉഭയപക്ഖികാനം പക്ഖം പരിയേസിത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം കോധവസേന കായവചീകലഹവഡ്ഢനേനേവ ഹോതീതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘സോ ച ഖോ കലഹവസേനാ’’തി. സമ്ഭമഅത്ഥവസേനാതി തുരിതത്ഥവസേന.
൪൫൪. അകാരണേതിആദി അനുക്ഖിപിത്വാവ ഉപായേന സഞ്ഞാപേത്വാ ഹിതേസിതായ ആപത്തിതോ മോചേതും യുത്തട്ഠാനേ കോധചിത്തവസേന വിഹേഠനത്ഥായ കതഭാവം സന്ധായ വുത്തം, ന പന കമ്മങ്ഗസ്സ അഭാവം സന്ധായ. തേനേവ പാളിയം ‘‘ആപത്തി ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, നേസാ അനാപത്തി…പേ… ഉക്ഖിത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖൂ’’തിആദി വുത്തം.
൪൫൫. ‘‘അധമ്മവാദീനം പക്ഖേ നിസിന്നോ’’തി ഇദം ഉപലക്ഖണമത്തം, ധമ്മവാദീനം പക്ഖേ നിസീദിത്വാ അധമ്മവാദീനം ലദ്ധിം ഗണ്ഹന്തോപി ധമ്മവാദീനം നാനാസംവാസകോ ഹോതി ഏവ. കമ്മം കോപേതീതി തം വിനാ ഗണസ്സ അപൂരണപക്ഖം സന്ധായ വുത്തം. യത്ഥ വാ തത്ഥ വാതി ധമ്മവാദീനം പക്ഖേ വാ അധമ്മവാദീനം പക്ഖേ വാതി അത്ഥോ. ഇമേ ധമ്മവാദിനോതി ഗണ്ഹാതീതി തംതംപക്ഖഗതേ ഭിക്ഖൂ യാഥാവതോ വാ അയാഥാവതോ വാ ‘‘ഇമേ ധമ്മവാദിനോ’’തി ഗണ്ഹാതി, അയം തംതംപക്ഖഗതാനം അത്താനം സമാനസംവാസകം കരോതി.
൪൫൬. ഉപദംസേന്തീതി പവത്തേന്തി. പാളിയം ഏത്താവതാതി ‘‘ഏത്തകപദേസം മുഞ്ചിത്വാ നിസിന്നാ മയം കോധചിത്തേ ഉപ്പന്നേപി അഞ്ഞമഞ്ഞം അനനുലോമികം കായകമ്മാദിം പവത്തേതും ന സക്ഖിസ്സാമാ’’തി സല്ലേക്ഖേത്വാ ദൂരേ നിസീദിതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ’’തി.
൪൫൭. പാളിയം ഭണ്ഡനജാതാതിആദീസു കലഹസ്സ പുബ്ബഭാഗോ ഭണ്ഡനം നാമ. ഹത്ഥപരാമാസാദി കലഹോ നാമ. വിരുദ്ധവാദോ വിവാദോ നാമ.
൪൫൮. പരിപുണ്ണകോസകോട്ഠാഗാരോതി ഏത്ഥ കോസോ നാമ സുവണ്ണമണിആദിഭണ്ഡാഗാരസാരഗബ്ഭോ. കോട്ഠം വുച്ചതി ധഞ്ഞസ്സ ആവസനട്ഠാനം, കോട്ഠഭൂതം അഗാരം കോട്ഠാഗാരം, ധഞ്ഞസങ്ഗഹട്ഠാനം. അബ്ഭുയ്യാസീതി യുദ്ധായ അഭിമുഖോ നിക്ഖമീതി അത്ഥോ. ഏകസങ്ഘാതമ്പീതി ഏകയുദ്ധമ്പി. ധോവനന്തി ധോവനുദകം.
൪൬൩. പരിയാദിന്നരൂപാതി കോധചിത്തേന പരിഗ്ഗഹിതസഭാവാ.
൪൬൪. തം ന ജാനന്തീതി തം കലഹം ന ജാനന്തി. യേ ഉപനയ്ഹന്തീതി യഥാവുത്തം കോധാകാരം ചിത്തേ ബന്ധന്തി. പാകടപരിസ്സയേതി സീഹാദികേ. പടിച്ഛന്നപരിസ്സയേതി രാഗാദികേ. പാളിയം നത്ഥി ബാലേ ൯൭ സഹായതാതി ബാലം നിസ്സായ സീലാദിഗുണസങ്ഖാതാ സഹായതാ നത്ഥി, ന സക്കാ ലദ്ധുന്തി അത്ഥോ.
൪൬൬. അത്തകാമരൂപാതി അത്തനോ ഹിതകാമയമാനസഭാവാ. അനുരുദ്ധാതി ഏകസേസനയേന തിണ്ണമ്പി കുലപുത്താനം ആലപനം, തേനേവ ബഹുവചനനിദ്ദേസോ കതോ. ഖമനീയം സരീരം യാപനീയം ജീവിതം ‘‘കച്ചി വോ സരീരഞ്ച ധാരേതും, ജീവിതഞ്ച യാപേതും സക്കാ’’തി പുച്ഛതി. തഗ്ഘാതി ഏകംസത്ഥേ നിപാതോ, ഏകംസേന മയം ഭന്തേതി അത്ഥോ. യഥാ കഥന്തി ഏത്ഥ യഥാതി നിപാതമത്തം, യഥാകഥന്തി വാ ഏകോ നിപാതോ കാരണപുച്ഛനത്ഥോ, കേന പകാരേനാതി അത്ഥോ. ഏകഞ്ച പന മഞ്ഞേ ചിത്തന്തി ഏകസ്സ ചിത്തവസേന ഇതരേസമ്പി പവത്തനതോ സബ്ബേസം നോ ഏകം വിയ ചിത്തന്തി അത്ഥോ. കച്ചി പന വോ അനുരുദ്ധാതി ഏത്ഥ വോതി നിപാതമത്തം, പച്ചത്തവചനം വാ, കച്ചി തുമ്ഹേതി അത്ഥോ. അമ്ഹാകന്തി നിദ്ധാരണേ സാമിവചനം, അമ്ഹേസു തീസു യോ പഠമം പടിക്കമതീതി അത്ഥോ.
കോസമ്ബകവിവാദകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
പാലിലേയ്യകഗമനകഥാവണ്ണനാ
൪൬൭. യേന പാലിലേയ്യകന്തി പച്ചത്തേ ഉപയോഗവചനം, യത്ഥ പാലിലേയ്യകോ ഗാമോ, തത്ഥ അവസരീതി അത്ഥോ. ദഹരപോതകേഹീതി ഭിങ്കച്ഛാപേഹി. ‘‘ഓഗാഹി’’ന്തിപി പാഠോ, നഹാനപോക്ഖരണിന്തി അത്ഥോ.
ഉദാനഗാഥായം പന – രഥഈസസദിസദന്തസ്സ നാഗസ്സ ഹത്ഥിനോ ഏതം വിവേകനിന്നം ചിത്തം നാഗേന ബുദ്ധനാഗസ്സ വിവേകനിന്നചിത്തേന സമേതി. കസ്മാ? യം യസ്മാ ഏകോവ രമതി വനേ, തസ്മാ ഏവം യോജനാ ദട്ഠബ്ബാ.
പാലിലേയ്യകഗമനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
അട്ഠാരസവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ
൪൬൮. യഥാ ധമ്മോ തഥാ തിട്ഠാഹീതി യഥാ ധമ്മോ ച വിനയോ ച ഠിതോ, തഥാ തിട്ഠ, ധമ്മവാദീപക്ഖേ തിട്ഠാതി അത്ഥോ.
൪൭൩. ‘‘യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഇദം സാമഗ്ഗീഭേദസ്സ അകാരകേ സന്ധായ വുത്തം. യേ പന ഭേദകാരകാ വിരുദ്ധാ അലജ്ജിനോ, തേസം പടിബാഹിതും വട്ടതി തേസം സന്തകസ്സപി സേനാസനസ്സ വിനാസനവചനതോ. ‘‘വിവിത്തം കത്വാപി ദാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തത്താ പന യഥാവുഡ്ഢം വരസേനാസനം അദത്വാ വുഡ്ഢാനമ്പി അസഞ്ഞതാനം സഞ്ഞതേഹി വിവിത്തം കത്വാ ദാതബ്ബന്തി ദട്ഠബ്ബം.
൪൭൫. കമ്മവാചായ ഓസാരേത്വാതി ഏത്ഥ ഉക്ഖിത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിയാപന്നഭാവം പടിജാനിത്വാ സമ്മാവത്തനേന ഉക്ഖേപകാനം സമുപ്പന്നഓസാരണച്ഛന്ദസ്സ പഗേവ ഞാതത്താ പടിപ്പസ്സമ്ഭനകമ്മവാചായ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ സയമേവ നം ഓസാരേസുന്തി ദട്ഠബ്ബം.
൪൭൬. അത്ഥതോ അപഗതാതി സാമഗ്ഗീഅത്ഥവിരഹിതാ, തുച്ഛബ്യഞ്ജനാതി അത്ഥോ.
൪൭൭. അപ്പടിച്ഛന്നാചാരോതി അപ്പടിച്ഛാദേതബ്ബസുന്ദരാചാരോ. അനപഗതന്തി കാരണതോ അനപേതം. ആദാതബ്ബതോ ഗഹേതബ്ബതോ ആദായന്തി ആചരിയവാദോ വുത്തോതി ആഹ ‘‘ആദായം അത്തനോ ആചരിയവാദ’’ന്തി.
അട്ഠഹി ദൂതങ്ഗേഹീതി ‘‘സോതാ ച ഹോതി സാവേതാ ച ഉഗ്ഗഹേതാ ച ധാരേതാ ച വിഞ്ഞാതാ ച വിഞ്ഞാപേതാ ച കുസലോ ച സഹിതാസഹിതസ്സ നോ ച കലഹകാരകോ’’തി (അ. നി. ൮.൧൬) ഏവം വുത്തേഹി അട്ഠഹി ദൂതങ്ഗേഹി. സേസമേത്ഥ, ഹേട്ഠാ ച സബ്ബത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.
അട്ഠാരസവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
കോസമ്ബകക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.
ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ വിമതിവിനോദനിയം
മഹാവഗ്ഗവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.
നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ