൭. കഥിനക്ഖന്ധകോ

കഥിനാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൩൦൬. കഥിനക്ഖന്ധകേ സീസവസേനാതി പധാനവസേന. കഥിനന്തി പഞ്ചാനിസംസേ അന്തോകരണസമത്ഥതായ ഥിരന്തി അത്ഥോ. സോ നേസം ഭവിസ്സതീതി യുജ്ജതീതി ‘‘സോ തുമ്ഹാക’’ന്തി അവത്വാ ‘‘നേസ’’ന്തി വചനം യുജ്ജതി. യേ അത്ഥതകഥിനാതി ന കേവലം തുമ്ഹാകമേവ, യേ അഞ്ഞേപി അത്ഥതകഥിനാ, തേസം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ വോതി തദാ സമ്മുഖീഭൂതേഹി സദ്ധിം അസമ്മുഖീഭൂതേ ച അനാഗതേ ച ഭിക്ഖൂ സബ്ബേ ഏകതോ സമ്പിണ്ഡേത്വാ വുത്തം, തുമ്ഹാകന്തി അത്ഥോ. സോ നേസന്തി ഏത്ഥ സോ തേസന്തി യോജേതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘അത്ഥതകഥിനാനം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമാനി പഞ്ച കപ്പിസ്സന്തീ’’തി. മതകചീവരന്തി മതസ്സ ചീവരം. ‘‘വുത്ഥവസ്സവസേനാ’’തി ഇദം പച്ഛിമവസ്സംവുത്ഥാനമ്പി സാധാരണന്തി ആഹ ‘‘പുരിമികായ വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പഠമപവാരണായ പവാരിതാ ലഭന്തീ’’തി. ഉപഗതാ വാ ന ലഭന്തീതി പച്ഛിമികായ വുത്ഥവസ്സേപി സന്ധായ വുത്തം.

ഖലിമക്ഖിതസാടകോതി അഹതവത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘അകാതും ന ലബ്ഭതീ’’തി ഇമിനാ അനാദരിയേ സതി ദുക്കടന്തി ദീപേതി.

‘‘അപലോകേത്വാ’’തി ഇദം അഞ്ഞേസം വസ്സംവുത്ഥഭിക്ഖൂനം അദത്വാ ദാതുകാമേഹി കത്തബ്ബവിധിദസ്സനം. യദി ഏവം കമ്മവാചായ ഏവ ദാനം അവുത്തന്തി ആഹ ‘‘കമ്മവാചാ പനാ’’തിആദി. കഥിനചീവരം വിയ കമ്മവാചായ ദാതും ന വട്ടതീതി അപലോകേത്വാവ ദാതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ.

൩൦൮. മഹാഭൂമികന്തി മഹാവിസയം, ചതുവീസതിആകാരവന്തതായ മഹാവിത്ഥാരികന്തി വുത്തം ഹോതി. പഞ്ചകന്തി പഞ്ചഖണ്ഡം. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. പഠമചിമിലികാതി കഥിനവത്ഥതോ അഞ്ഞാ അത്തനോ പകതിചിമിലികാ. കുച്ഛിചിമിലികം കത്വാ സിബ്ബിതമത്തേനാതി ഥിരജിണ്ണാനം ചിമിലികാനം ഏകതോ കത്വാ സിബ്ബനസ്സേതം അധിവചനന്തി വദന്തി. മഹാപച്ചരിയം, കുരുന്ദിയഞ്ച വുത്തവചനന്തി ദസ്സനം, ബ്യഞ്ജനതോ ഏവ ഭേദോ, ന അത്ഥതോതി ദസ്സനത്ഥം കതന്തിപി വദന്തി. പിട്ഠിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി ദീഘതോ അനുവാതസ്സ ആരോപനമത്തേന. കുച്ഛിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി പുഥുലതോ അനുവാതസ്സ ആരോപനമത്തേന. രത്തിനിസ്സഗ്ഗിയേനാതി രത്തിഅതിക്കന്തേന.

൩൦൯. ഹതവത്ഥകസാടകേനാതി അതിജിണ്ണസാടകോ. ന ഹി തേനാതിആദീസു തേന പരിവാരാഗതപാഠേന ഇധ ആനേത്വാ അവുച്ചമാനേന കഥിനത്ഥാരകസ്സ ജാനിതബ്ബേസു ന കിഞ്ചി പരിഹായതി, തസ്സ സബ്ബസ്സ ഇധേവ വുത്തത്താതി അധിപ്പായോ.

൩൧൦. മാതാ വിയാതി മാതികാ, ഇവത്ഥേ ക-പച്ചയോ ദട്ഠബ്ബോ. തേന സിദ്ധമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മാതികാതി മാതരോ’’തിആദി. അസ്സാതി ഏതിസ്സാ മാതികായ. പക്കമനന്തികോ കഥിനുബ്ഭാരോ ഏവ ഹി സയം അത്തനോ ഉപ്പജ്ജതീതി ഏവമഭേദൂപചാരേന ‘‘മാതികാ’’തി വുത്തോ ഉബ്ഭാരസ്സേവ പക്കമനന്തേ സമുപ്പത്തിതോ, തബ്ബിനിമുത്തായ ച മാതികായ അഭാവാ, തപ്പകാസികാപി ചേത്ഥ പാളി ‘‘മാതികാ’’തി വത്തും യുജ്ജതി. സാപി ഹി പക്കമനന്തികുബ്ഭാരപ്പകാസനേന ‘‘പക്കമനന്തികാ’’തി വുത്താ. ഏസേവ നയോ സേസുബ്ഭാരേസുപി. പക്കമനന്തി ചേത്ഥ ഉപചാരസീമാതിക്കമനം ദട്ഠബ്ബം.

കഥിനാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആദായസത്തകകഥാവണ്ണനാ

൩൧൧. ‘‘ന പുന ആഗമിസ്സ’’ന്തി ഇദം ആവാസപലിബോധുപച്ഛേദകാരണദസ്സനം. പഞ്ചസു ഹി ചീവരമാസേസു യദാ കദാചി ന പച്ചേസ്സന്തി ചിത്തേന ഉപചാരസീമാതിക്കമേന ആവാസപലിബോധോ ഛിജ്ജതി. പച്ചേസ്സന്തി ബഹിഉപചാരഗതസ്സ പന യത്ഥ കത്ഥചി ന പച്ചേസ്സന്തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നമത്തേ ഛിജ്ജതി. പഠമം ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതീതി ന പച്ചേസ്സന്തി പക്കമനതോ പുരേതരമേവ ചീവരസ്സ നിട്ഠിതത്താ വുത്തം. ‘‘കതചീവരമാദായാ’’തി ഹി വുത്തം. അത്ഥതകഥിനസ്സ ഹി ഭിക്ഖുനോ യാവ ‘‘സങ്ഘതോ വാ ദായകകുലാദിതോ വാ ചീവരം ലഭിസ്സാമീ’’തി ചീവരാസാ വാ ലദ്ധവത്ഥാനം സഹായസമ്പദാദിയോഗം ലഭിത്വാ സങ്ഘാടിആദിഭാവേന ‘‘ഛിന്ദിത്വാ കരിസ്സാമീ’’തി കരണിച്ഛാ വാ പവത്തതി, താവ ചീവരപലിബോധോ അനുപച്ഛിന്നോ ഏവ. യദാ പന യഥാപത്ഥിതട്ഠാനതോ ചീവരാദീനം സബ്ബഥാ അലാഭേന വാ ചീവരാസാ ചേവ ലദ്ധാനം കത്വാ നിട്ഠാനേന വാ നട്ഠവിനട്ഠാദിഭാവേന വാ ചീവരേ നിരപേക്ഖതായ വാ കരണിച്ഛാ ച വിഗച്ഛതി, തദാ ചീവരപലിബോധോ ഉപച്ഛിന്നോ ഹോതി.

സോ ച ഇധ ‘‘കതചീവരം ആദായാ’’തി വചനേന പകാസിതോ. ഏവം ഉപരി സബ്ബത്ഥ പാളിവചനക്കമം നിസ്സായ നേസം പഠമം, പച്ഛാ ച ഉപച്ഛിജ്ജനം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. സബ്ബഥാപി ച ഇമേസം ഉഭിന്നം പലിബോധാനം ഉപച്ഛേദേനേവ കഥിനുബ്ഭാരോ, ന ഏകസ്സ. തേസഞ്ച പുബ്ബാപരിയേന, ഏകക്ഖണേ ച ഉപച്ഛിജ്ജനം ദസ്സേതും ഇമാ അട്ഠ മാതികാ ഠപിതാതി വേദിതബ്ബാ. അന്തോസീമായന്തി ചീവരനിട്ഠാനക്ഖണേയേവ ഛിന്നത്താ വുത്തം. നേവിമം ചീവരം കാരേസ്സന്തി ചീവരേ അപേക്ഖായ വിഗതത്താ കരണപലിബോധസ്സാപി ഉപച്ഛിന്നതം ദസ്സേതി. യോ പന അപ്പിച്ഛതായ വാ അനത്ഥികതായ വാ സബ്ബഥാ ചീവരം ന സമ്പടിച്ഛതി, തസ്സ ബഹിസീമാഗതസ്സ സബ്ബഥാപി ചീവരപലിബോധാഭാവേന ന പച്ചേസ്സന്തി സന്നിട്ഠാനമത്തേന സന്നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുബ്ഭാരോ വേദിതബ്ബോ. സോ പനാതി പലിബോധുപച്ഛേദോ. അയം പനാതി ആസാവച്ഛേദകോ കഥിനുബ്ഭാരോ വിസും വിത്ഥാരേത്വാ വുത്തോ, ഇധ ന വുത്തോതി സമ്ബന്ധോ.

അനാസായ ലഭതീതി ‘‘യസ്മിം കുലേ ചീവരം ലഭിസ്സാമാ’’തി ആസാ അനുപ്പന്നപുബ്ബാ, തത്ഥ ചീവരാസായ അനുപ്പന്നട്ഠാനേ യത്ഥ കത്ഥചി ലഭതീതി അത്ഥോ. ആസായ ന ലഭതീതി ആസീസിതട്ഠാനേ ന ലഭതീതി അത്ഥോ. ഇധ ന വുത്തോതി ഇധ സവനന്തികാനന്തരേ ന വുത്തോ. തത്ഥാതി തസ്മിം സീമാതിക്കന്തികേ. സീമാതിക്കന്തികോ നാമ ചീവരമാസാനം പരിയന്തദിവസസങ്ഖാതായ സീമായ അതിക്കമനതോ സഞ്ജാതോ. കേചി ‘‘ബഹിസീമായ കാലാതിക്കമോ സീമാതിക്കമോ’’തി മഞ്ഞന്തി, തേസം അന്തോഉപചാരേ ചീവരകാലാതിക്കമേപി കഥിനുബ്ഭാരോ അസമ്മതോ നാമ സിയാതി ന ചേതം യുത്തം. തസ്മാ യത്ഥ കത്ഥചി കാലാതിക്കമോ സീമാതിക്കമോതി വേദിതബ്ബോ. ഏത്ഥ ച പാളിയം ‘‘കതചീവരോ’’തി ഇദം ഉപലക്ഖണമത്തം, അകതചീവരസ്സപി കാലാതിക്കമേന സീമാതിക്കന്തികോ ഹോതി, ദ്വേ ച പലിബോധാ ഏകതോ ഛിജ്ജന്തി. ഏവം അഞ്ഞത്ഥാപി യഥാസമ്ഭവം തംതം വിസേസനാഭാവേപി കഥിനുബ്ഭാരതാ, പലിബോധുപച്ഛേദപ്പകാരോ ച വേദിതബ്ബോ. ‘‘സഹുബ്ഭാരേ ദ്വേപി പലിബോധാ അപുബ്ബം അചരിമം ഛിജ്ജന്തീ’’തി ഇദം അകതചീവരസ്സ പച്ചേസ്സന്തി അധിട്ഠാനസമ്ഭവപക്ഖം സന്ധായ വുത്തം, തേസു അഞ്ഞതരാഭാവേപി സഹുബ്ഭാരോവ ഹോതി.

൩൧൨-൩൨൫. സമാദായവാരോ ആദായവാരസദിസോവ. ഉപസഗ്ഗമേവേത്ഥ വിസേസോ. തേനാഹ ‘‘പുന സമാദായവാരേപി…പേ… തേയേവ ദസ്സിതാ’’തി. വിപ്പകതചീവരേ പക്കമനന്തികസ്സ അഭാവതോ ‘‘യഥാസമ്ഭവ’’ന്തി വുത്തം. തേനേവ വിപ്പകതചീവരവാരേ ഛളേവ ഉബ്ഭാരാ വുത്താ, ചീവരേ ഹത്ഥഗതേ ച ആസാവച്ഛേദികസ്സ അസമ്ഭവാ, സോ ഏതേസു വാരേസു യത്ഥ കത്ഥചി ന വുത്തോ, വിസുഞ്ഞേവ വുത്തോ. വിപ്പകതവാരേ ചേത്ഥ ആദായവാരസമാദായവാരവസേന ദ്വേ ഛക്കവാരാ വുത്താ.

തതോ പരം നിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനനാസനന്തികാനം വസേന തീണി തികാനി ദസ്സിതാനി. തത്ഥ തതിയത്തികേ അനധിട്ഠിതേനാതി ‘‘പച്ചേസ്സം, ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഏവം അനധിട്ഠിതേന, ന ഏവം മനസികത്വാതി അത്ഥോ. തതിയത്തികതോ പന പരം ഏകം ഛക്കം ദസ്സിതം. ഏവം തീണി തികാനി, ഏകം ഛക്കഞ്ചാതി പഠമം പന്നരസകം വുത്തം, ഇമിനാ നയേന ദുതിയപന്നരസകാദീനി വേദിതബ്ബാനി.

പാളിയം ആസാദ്വാദസകേ ബഹിസീമാഗതസ്സ കഥിനുദ്ധാരേസു തേസമ്പി ചീവരാസാദിവസേന ചീവരപലിബോധോ യാവ ചീവരനിട്ഠാനാ തിട്ഠതീതി ആഹ ‘‘സോ ബഹിസീമാഗതോ സുണാതി ‘ഉബ്ഭതം കിര തസ്മിം ആവാസേ കഥിനന്തി…പേ… സവനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ’’’തി. ഏത്ഥ ച സവനക്ഖണേ ആവാസപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി, നിട്ഠിതേ ചീവരപലിബോധോതി വേദിതബ്ബോ.

ദിസംഗമികനവകേ ദിസംഗമികോ പക്കമതീതി ന പച്ചേസ്സന്തി പക്കമതി, ഇമിനാ ആവാസപലിബോധാഭാവോ ദസ്സിതോ ഹോതി. തേനേവ വസ്സംവുത്ഥാവാസേ പുന ഗന്ത്വാ ചീവരനിട്ഠാപിതമത്തേ നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ വുത്തോ. ‘‘ചീവരപടിവിസം അപവിലായമാനോ’’തി ഇമിനാ ചീവരപലിബോധസമങ്ഗികത്തമസ്സ ദസ്സേതി, അപവിലായമാനോതി ആകങ്ഖമാനോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ആദായസത്തകകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കഥിനക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.