൬. ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകോ

പഞ്ചഭേസജ്ജാദികഥാവണ്ണനാ

൨൬൦. ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ പിത്തം കോട്ഠബ്ഭന്തരഗതം ഹോതീതി ബഹിസരീരേ ബ്യാപേത്വാ ഠിതം അബദ്ധപിത്തം കോട്ഠബ്ഭന്തരഗതം ഹോതി, തേന പിത്തം കുപിതം ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

൨൬൧-൨. പാളിയം നച്ഛാദേന്തീതി രുചിം ന ഉപ്പാദേന്തി. സുസുകാതി സമുദ്ദേ ഏകാ മച്ഛജാതി, കുമ്ഭിലാതിപി വദന്തി. സംസട്ഠന്തി പരിസ്സാവിതം.

൨൬൩. പിട്ഠേഹീതി പിസിതേഹി. കസാവേഹീതി തചാദീനി ഉദകേ താപേത്വാ ഗഹിതഊസരേഹി. ഉബ്ഭിദന്തി ഊസരപംസുമയം. ലോണബിലന്തി ലോണവിസേസോ.

൨൬൪-൫. ഛകണന്തി ഗോമയം. പാകതികചുണ്ണന്തി അപക്കകസാവചുണ്ണം, ഗന്ധചുണ്ണം പന ന വട്ടതി. പാളിയം ചുണ്ണചാലിനിന്തി ഉദുക്ഖലേ കോട്ടിതചുണ്ണപരിസ്സാവനിം. സുവണ്ണഗേരുകോതി സുവണ്ണതുത്ഥാദി. പാളിയം അഞ്ജനൂപപിസനന്തി അഞ്ജനേ ഉപനേതും പിസിതബ്ബഭേസജ്ജം.

൨൬൭-൯. കബളികാതി ഉപനാഹഭേസജ്ജം. ഘരദിന്നകാബാധോ നാമ ഘരണിയാ ദിന്നവസീകരണഭേസജ്ജസമുട്ഠിതആബാധോ. തായ ഛാരികായ പഗ്ഘരിതം ഖാരോദകന്തി പരിസ്സാവനേ തച്ഛാരികം പക്ഖിപിത്വാ ഉദകേ അഭിസിഞ്ചിതേ തതോ ഛാരികതോ ഹേട്ഠാ പഗ്ഘരിതം ഖാരോദകം. പാളിയം അകടയൂസേനാതി അനഭിസങ്ഖതേന മുഗ്ഗയൂസേന. കടാകടേനാതി മുഗ്ഗേ പചിത്വാ അചാലേത്വാ പരിസ്സാവിതേന മുഗ്ഗയൂസേനാതി വദന്തി.

പഞ്ചഭേസജ്ജാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഗുളാദിഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൨൭൨-൪. ഗുളകരണന്തി ഉച്ഛുസാലം. അവിസ്സത്ഥാതി സാസങ്കാ.

൨൭൬. അപ്പമത്തകേപി വാരേന്തീതി അപ്പമത്തകേ ദിന്നേ ദായകാനം പീളാതി പടിക്ഖിപന്തി. പടിസങ്ഖാപീതി ഏത്തകേനപി യാപേതും സക്കാ, ‘‘അവസേസം അഞ്ഞേസം ഹോതൂ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാപി പടിക്ഖിപന്തി.

൨൭൯. വത്ഥിപീളനന്തി യഥാ വത്ഥിഗതതേലാദി അന്തോസരീരേ ആരോഹന്തി, ഏവം ഹത്ഥേന വത്ഥിമദ്ദനം. സമ്ബാധേ സത്ഥകമ്മവത്ഥികമ്മാനമേവ പടിക്ഖിത്തത്താ ദഹനകമ്മം വട്ടതി ഏവ.

ഗുളാദിഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

യാഗുമധുഗോളകാദികഥാവണ്ണനാ

൨൮൨-൩. പാളിയം ദസസ്സ ഠാനാനീതി അസ്സ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ ദസ ഠാനാനി കാരണാനി ധമ്മേനാതി അത്ഥോ. അനുപ്പവേച്ഛതീതി ദേതി. വാതഞ്ച ബ്യപനേതീതി സമ്ബന്ധോ, വാതഞ്ച അനുലോമേതീതി അത്ഥോ. സഗ്ഗാ തേ ആരദ്ധാതി തയാ ദേവലോകാ ആരാധിതാ.

യാഗുമധുഗോളകാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാടലിഗാമവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൨൮൬. പാടലിഗാമേ നഗരം മാപേന്തീതി പാടലിഗാമസ്സ സമീപേ തസ്സേവ ഗാമഖേത്തഭൂതേ മഹന്തേ അരഞ്ഞപ്പദേസേ പാടലിപുത്തം നാമ നഗരം മാപേന്തി. യാവതാ അരിയം ആയതനന്തി യത്തകം അരിയമനുസ്സാനം ഓസരണട്ഠാനം. യാവതാ വണിപ്പഥോതി യത്തകം വാണിജാനം ഭണ്ഡവിക്കീണനട്ഠാനം, വസനട്ഠാനം വാ, ഇദം തേസം സബ്ബേസം അഗ്ഗനഗരം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. പുടഭേദനന്തി സകടാദീഹി നാനാദേസതോ ആഹടാനം ഭണ്ഡപുടാനം വിക്കീണനത്ഥായ മോചനട്ഠാനം. സരന്തി തളാകാദീസുപി വത്തതി, തന്നിവത്തനത്ഥം ‘‘സരന്തി ഇധ നദീ അധിപ്പേതാ’’തി വുത്തം സരതി സന്ദതീതി കത്വാ. വിനാ ഏവ കുല്ലേന തിണ്ണാതി ഇദം അപ്പമത്തകഉദകമ്പി അഫുസിത്വാ വിനാ കുല്ലേന പാരപ്പത്താ.

പാടലിഗാമവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കോടിഗാമേസച്ചകഥാവണ്ണനാ

൨൮൭. പാളിയം സന്ധാവിതന്തി ഭവതോ ഭവം പടിസന്ധിഗ്ഗഹണവസേന സന്ധാവനം കതം. സംസരിതന്തി തസ്സേവ വേവചനം. മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ചാതി മയാ ച തുമ്ഹേഹി ച, സാമിവസേനേവ വാ മമ ച തുമ്ഹാകഞ്ച സന്ധാവനം അഹോസീതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. സംസരിതന്തി സംസരി. ഭവതണ്ഹാ ഏവ ഭവതോ ഭവം നേതീതി ഭവനേത്തീതി വുത്താ.

൨൮൯. ‘‘നീലാ ഹോന്തീ’’തി വുത്തമേവത്ഥം വിവരിതും ‘‘നീലവണ്ണാ’’തിആദി വുത്തം. നീലവണ്ണാതി നീലവിലേപനാ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. പടിവട്ടേസീതി പഹരി. അമ്ബകായാതി അമ്ബായ. ഉപചാരവചനഞ്ഹേതം, മാതുഗാമേനാതി അത്ഥോ. ഉപസംഹരഥാതി ഉപനേഥ, ‘‘ഈദിസാ താവതിംസാ’’തി പരികപ്പേഥാതി അത്ഥോ. ഇദഞ്ച ഭിക്ഖൂനം സംവേഗജനനത്ഥം വുത്തം, ന നിമിത്തഗ്ഗാഹത്ഥം. ലിച്ഛവിരാജാനോ ഹി സബ്ബേ ന ചിരസ്സേവ അജാതസത്തുനാ വിനാസം പാപുണിസ്സന്തി.

കോടിഗാമേസച്ചകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സീഹസേനാപതിവത്ഥുആദികഥാവണ്ണനാ

൨൯൦. സന്ധാഗാരേതി രാജകിച്ചസ്സ സന്ധാരണത്ഥായ നിച്ഛിദ്ദം കത്വാ വിചാരണത്ഥായ കതമഹാസഭായ. ഗമികാഭിസങ്ഖാരോതി ഗമനേ വായാമോ. ധമ്മസ്സ ച അനുധമ്മന്തി തുമ്ഹേഹി വുത്തസ്സ കാരണസ്സ അനുകാരണം, തുമ്ഹേഹി വുത്തസ്സ അത്ഥസ്സ അനുരൂപമേവാതി അധിപ്പായോ. സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോതി പരേഹി വുത്തകാരണേന സകാരണോ ഹുത്വാ തുമ്ഹാകം വാദോ വാ ഇതോ പരം തസ്സ അനുവാദോ വാ. കോചി അപ്പമത്തകോപി ഗാരയ്ഹം ഠാനം ന ആഗച്ഛതീതി കിം തവ വാദേ ഗാരയ്ഹകാരണം നത്ഥീതി വുത്തം ഹോതി.

൨൯൩. അനുവിച്ചകാരന്തി അനുവിദിതാകാരം. രതനത്തയസ്സ സരണഗമനാദികിരിയം കരോതി. സഹസാ കത്വാ മാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരീ അഹോസീതി അത്ഥോ. പടാകം പരിഹരേയ്യുന്തി ധജപടാകം ഉക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഈദിസോ അമ്ഹാകം സരണം ഗതോ സാവകോ ജാതോ’’തി നഗരേ ഘോസേന്താ ആഹിണ്ഡന്തി.

൨൯൪. നിമിത്തകമ്മസ്സാതി മംസഖാദനനിമിത്തേന ഉപ്പന്നപാണാതിപാതകമ്മസ്സ.

സീഹസേനാപതിവത്ഥുആദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കപ്പിയഭൂമിഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൨൯൫. അനുപ്പഗേ ഏവാതി പാതോവ. ഓരവസദ്ദന്തി മഹാസദ്ദം. തം പന അവത്വാപീതി പി-സദ്ദേന തഥാവചനമ്പി അനുജാനാതി. അട്ഠകഥാസൂതി അന്ധകട്ഠകഥാവിരഹിതാസു സേസട്ഠകഥാസു. സാധാരണലക്ഖണന്തി അന്ധകട്ഠകഥായ സഹ സബ്ബട്ഠകഥാനം സമാനം.

ചയന്തി അധിട്ഠാനഉച്ചവത്ഥും. യതോ പട്ഠായാതി യതോ ഇട്ഠകാദിതോ പട്ഠായ, യം ആദിം കത്വാ ഭിത്തിം ഉട്ഠാപേതുകാമാതി അത്ഥോ. ‘‘ഥമ്ഭാ പന ഉപരി ഉഗ്ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ വട്ടന്തീ’’തി ഏതേന ഇട്ഠകപാസാണാ ഹേട്ഠാ പതിട്ഠാപിതാപി യദി ചയതോ, ഭൂമിതോ വാ ഏകങ്ഗുലമത്തമ്പി ഉഗ്ഗതാ തിട്ഠന്തി, വട്ടന്തീതി സിദ്ധം ഹോതി.

ആരാമോതി ഉപചാരസീമാപരിച്ഛിന്നോ സകലോ വിഹാരോ. സേനാസനാനീതി വിഹാരസ്സ അന്തോ തിണകുടിആദികാനി സങ്ഘസ്സ നിവാസഗേഹാനി. വിഹാരഗോനിസാദികാ നാമാതി സേനാസനഗോനിസാദികാ. സേനാസനാനി ഹി സയം പരിക്ഖിത്താനിപി ആരാമപരിക്ഖേപാഭാവേന ‘‘ഗോനിസാദികാനീ’’തി വുത്താനി. ‘‘ഉപഡ്ഢപരിക്ഖിത്തോപീ’’തി ഇമിനാ തതോ ഊനപരിക്ഖിത്തോ യേഭുയ്യേന അപരിക്ഖിത്തോ നാമ, തസ്മാ അപരിക്ഖിത്തസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതീതി ദസ്സേതി. ഏത്ഥാതി ഉപഡ്ഢാദിപരിക്ഖിത്തേ. കപ്പിയകുടിം ലദ്ധും വട്ടതീതി ഗോനിസാദിയാ അഭാവേന സേസകപ്പിയകുടീസു തീസു യാ കാചി കപ്പിയകുടി കാതബ്ബാതി അത്ഥോ.

തേസം ഗേഹാനീതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖൂനം വാസത്ഥായ കതമ്പി യാവ ന ദേന്തി, താവ തേസം സന്തകംയേവ ഭവിസ്സതീതി ദട്ഠബ്ബം. വിഹാരം ഠപേത്വാതി ഉപസമ്പന്നാനം വാസത്ഥായ കതഗേഹം ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. ഗേഹന്തി നിവാസഗേഹം, തദഞ്ഞം പന ഉപോസഥാഗാരാദി സബ്ബം അനിവാസഗേഹം ചതുകപ്പിയഭൂമിവിമുത്താ പഞ്ചമീ കപ്പിയഭൂമി. സങ്ഘസന്തകേപി ഹി ഏതാദിസേ ഗേഹേ സുട്ഠു പരിക്ഖിത്താരാമത്തേപി അബ്ഭോകാസേ വിയ അന്തോവുത്ഥാദിദോസോ നത്ഥി. യേന കേനചി ഛന്നേ, പരിച്ഛന്നേ ച സഹസേയ്യപ്പഹോനകേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിവാസഗേഹേ അന്തോവുത്ഥാദിദോസോ, ന അഞ്ഞത്ഥ. തേനാഹ ‘‘യം പനാ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘സങ്ഘികം വാ പുഗ്ഗലികം വാ’’തി ഇദം കിഞ്ചാപി ഭിക്ഖുനീനം സാമഞ്ഞതോ വുത്തം, ഭിക്ഖൂനം പന സങ്ഘികം പുഗ്ഗലികഞ്ച ഭിക്ഖുനീനം, താസം സങ്ഘികം പുഗ്ഗലികഞ്ച ഭിക്ഖൂനം ഗിഹിസന്തകട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി വേദിതബ്ബം.

മുഖസന്നിധീതി അന്തോസന്നിഹിതദോസോ ഹി മുഖപ്പവേസനനിമിത്തം ആപത്തിം കരോതി, നാഞ്ഞഥാ. തസ്മാ ‘‘മുഖസന്നിധീ’’തി വുത്തോ.

തത്ഥ തത്ഥ ഖണ്ഡാ ഹോന്തീതി ഉപഡ്ഢതോ അധികം ഖണ്ഡാ ഹോന്തി. സബ്ബസ്മിം ഛദനേ വിനട്ഠേതി തിണപണ്ണാദിവസ്സപരിത്തായകേ ഛദനേ വിനട്ഠേ. ഗോപാനസീനം പന ഉപരി വല്ലീഹി ബദ്ധദണ്ഡേസു ഠിതേസുപി ജഹിതവത്ഥുകാ ഹോന്തി ഏവ. പക്ഖപാസകമണ്ഡലന്തി ഏകസ്മിം പസ്സേ തിണ്ണം ഗോപാനസീനം ഉപരി ഠിതതിണപണ്ണാദിച്ഛദനം വുച്ചതി.

അനുപസമ്പന്നസ്സ ദാതബ്ബോ അസ്സാതിആദിനാ അകപ്പിയകുടിയം വുത്ഥമ്പി അനുപസമ്പന്നസ്സ ദിന്നേ കപ്പിയം ഹോതി, സാപേക്ഖദാനഞ്ചേത്ഥ വട്ടതി, പടിഗ്ഗഹണം വിയ ന ഹോതീതി ദസ്സേതി.

൨൯൯. പാളിയം കന്താരേ സമ്ഭാവേസീതി അപ്പഭക്ഖകന്താരേ സമ്പാപുണി.

കപ്പിയഭൂമിഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കേണിയജടിലവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൩൦൦. ജടിലോതി ആഹരിമജടാധരോ താപസവേസധാരകോ യഞ്ഞയുത്തോ ലോകപൂജിതോ ബ്രാഹ്മണോ. പവത്താരോ പാവചനവസേന വത്താരോ. യേസം സന്തകമിദം, യേഹി വാ ഇദം ഗീതന്തി അത്ഥോ. ഗീതം പവുത്തം സമിഹിതന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പരിയായവചനം വുത്തന്തി അത്ഥോ. തദനുഗായന്തീതി തം തേഹി പുബ്ബേ ഗീതം അനുഗായന്തി. ഏവം സേസേസു ച.

യാവകാലികപക്കാനന്തി പക്കേ സന്ധായ വുത്തം, ആമാനി പന അനുപസമ്പന്നേഹി സീതുദകേ മദ്ദിത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ ദിന്നപാനം പച്ഛാഭത്തമ്പി കപ്പതി ഏവ. അയഞ്ച അത്ഥോ മഹാഅട്ഠകഥായം സരൂപതോ അവുത്തോതി ആഹ ‘‘കുരുന്ദിയം പനാ’’തിആദി. ‘‘ഉച്ഛുരസോ നികസടോ’’തി ഇദം പാതബ്ബസാമഞ്ഞേന യാമകാലികകഥായം വുത്തം, തം പന സത്താഹകാലികമേവാതി ഗഹേതബ്ബം. ഇമേ ചത്താരോ രസാതി ഫലപത്തപുപ്ഫഉച്ഛുരസാ ചത്താരോ.

പാളിയം അഗ്ഗിഹുത്തമുഖാതി അഗ്ഗിജുഹനപുബ്ബകാ. ഛന്ദസോതി വേദസ്സ. സാവിത്തീ മുഖം പഠമം സജ്ഝായിതബ്ബാതി അത്ഥോ. തപതന്തി വിജോതന്താനം.

കേണിയജടിലവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

രോജമല്ലാദിവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ

൩൦൧. ബഹുകതോ ബുദ്ധേ വാതി ബുദ്ധേ കതബഹുമാനോതി അത്ഥോ. സോ ഖോ അഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഞാതീനം ദണ്ഡഭയതജ്ജിതോ അഹോസിന്തി സേസോ. ഏവഞ്ഹി സതി ‘‘ഏവാഹ’’ന്തി പുന അഹം-ഗഹണം യുജ്ജതി. വിവരീതി ‘‘വിവരതൂ’’തി ചിന്താമത്തേന വിവരി, ന ഉട്ഠായ ഹത്ഥേന.

൩൦൩. അഞ്ഞതരോതി സുഭദ്ദോ വുഡ്ഢപബ്ബജിതോ. ദ്വേ ദാരകാതി സാമണേരഭൂമിയം ഠിതാ ദ്വേ പുത്താ. നാളിയാവാപകേനാതി നാളിയാ ചേവ ഥവികായ ച. സംഹരഥ ഇമേഹി ഭാജനേഹി തണ്ഡുലാദീനി സങ്കഡ്ഢഥാതി അത്ഥോ. ഭുസാഗാരേതി പലാലമയേ അഗാരേ, പലാലപുഞ്ജം അബ്ഭന്തരതോ പലാലം സങ്കഡ്ഢിത്വാ അഗാരം കതം ഹോതി, തത്ഥാതി അത്ഥോ.

രോജമല്ലാദിവത്ഥുകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുമഹാപദേസകഥാവണ്ണനാ

൩൦൫. പരിമദ്ദന്താതി ഉപപരിക്ഖന്താ. ദ്വേ പടാ ദേസനാമേനേവ വുത്താതി തേസം സരൂപദസ്സനപദമേതം. നാഞ്ഞനിവത്തനപദം പത്തുണ്ണപടസ്സാപി ദേസനാമേന വുത്തത്താ.

തുമ്ബാതി ഭാജനാനി. ഫലതുമ്ബോ നാമ ലാബുആദി. ഉദകതുമ്ബോ ഉദകഘടോ. കിലഞ്ജച്ഛത്തന്തി വേളുവിലീവേഹി വായിത്വാ കതഛത്തം. സമ്ഭിന്നരസന്തി മിസ്സീഭൂതരസം.

ചതുമഹാപദേസകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.