൫. ചമ്മക്ഖന്ധകോ

സോണകോളിവിസകഥാദിവണ്ണനാ

൨൪൨. ചമ്മക്ഖന്ധകേ ഉണ്ണപാവാരണന്തി ഉഭതോ ലോമാനി ഉട്ഠാപേത്വാ കതം ഉണ്ണമയം പാവാരണം, ഉഭതോ കപ്പാസപിചും ഉട്ഠാപേത്വാ വീതപാവാരോപി അത്ഥി, തതോ നിവത്തനത്ഥം ‘‘ഉണ്ണപാവാരണ’’ന്തി വുത്തം.

അഡ്ഢചന്ദപാസാണേതി സോപാനമൂലേ ഉപഡ്ഢം അന്തോ പവേസേത്വാ ഠപിതേ അഡ്ഢപാസാണേ. പാളിയം വിഹാരപച്ഛായായന്തി വിഹാരപച്ചന്തേ ഛായായ, വിഹാരസ്സ വഡ്ഢമാനച്ഛായായന്തിപി വദന്തി.

൨൪൩. ഭോഗാതി ഉപയോഗത്ഥേ പച്ചത്തവചനം. അച്ചായതാതി അതിആയതാ ഖരമുച്ഛനാ. സരവതീതി മധുരസരസംയുത്താ. അതിസിഥിലാ മന്ദമുച്ഛനാ. വീരിയസമഥന്തി വീരിയസമ്പയുത്തസമഥം. തത്ഥ ച നിമിത്തം ഗണ്ഹാഹീതി തസ്മിഞ്ച സമഭാവേ സതി യം ആദാസേ മുഖനിമിത്തം വിയ നിമിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, തം സമഥനിമിത്തം, വിപസ്സനാനിമിത്തം, മഗ്ഗനിമിത്തം, ഫലനിമിത്തഞ്ച ഗണ്ഹാഹി നിബ്ബത്തേഹീതി, ഏവമസ്സ അരഹത്തപരിയോസാനം കമ്മട്ഠാനം കഥിതം.

൨൪൪. ഛഠാനാനീതി ഛ കാരണാനി. അധിമുത്തോതി പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതോ. നേക്ഖമ്മാധിമുത്തോതിആദി സബ്ബം അരഹത്തവസേന വുത്തം. അരഹത്തഞ്ഹി സബ്ബകിലേസേഹി നിക്ഖന്തത്താ നേക്ഖമ്മം, തേഹേവ ച പവിവിത്തത്താ പവിവേകോ, ബ്യാപജ്ജാഭാവതോ അബ്യാപജ്ജം, ഉപാദാനസ്സ ഖയന്തേ ഉപ്പന്നത്താ ഉപാദാനക്ഖയോ, തണ്ഹക്ഖയന്തേ ഉപ്പന്നത്താ തണ്ഹക്ഖയോ, സമ്മോഹാഭാവതോ അസമ്മോഹോതി ച വുച്ചതി.

കേവലം സദ്ധാമത്തകന്തി കേവലം പടിവേധപഞ്ഞായ അസമ്മിസ്സം സദ്ധാമത്തകം. പടിചയന്തി പുനപ്പുനം കരണേന വഡ്ഢിം. വീതരാഗത്താതി മഗ്ഗപടിവേധേന രാഗസ്സ വിഗതത്താ ഏവ നേക്ഖമ്മസങ്ഖാതം അരഹത്തം പടിവിജ്ഝിത്വാ സച്ഛികത്വാ ഠിതോ ഹോതി. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. പവിവേകാധിമുത്തോതി ‘‘പവിവേകേ അധിമുത്തോ അഹ’’ന്തി ഏവം അരഹത്തം ബ്യാകരോതീതി അത്ഥോ.

സീലബ്ബതപരാമാസന്തി സീലഞ്ച വതഞ്ച പരാമസിത്വാ ഗഹിതഗ്ഗഹണമത്തം. സാരതോ പച്ചാഗച്ഛന്തോതി സാരഭാവേന ജാനന്തോ. അബ്യാപജ്ജാധിമുത്തോതി അബ്യാപജ്ജം അരഹത്തം ബ്യാകരോതി.

അമിസ്സീകതന്തി അമിസ്സകതം. കിലേസാ ഹി ആരമ്മണേന സദ്ധിം ചിത്തം മിസ്സം കരോന്തി, തേസം അഭാവാ അമിസ്സീകതം. ഭുസാ വാതവുട്ഠീതി ബലവവാതക്ഖന്ധോ.

ഉപാദാനക്ഖയസ്സ ചാതി ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം. ദിസ്വാ ആയതനുപ്പാദന്തി ചക്ഖാദിആയതനാനം ഉപ്പാദഞ്ച വയഞ്ച ദിസ്വാ. ചിത്തം വിമുച്ചതീതി ഇമായ വിപസ്സനാപടിപത്തിയാ ഫലസമാപത്തിവസേന ചിത്തം വിമുച്ചതി.

സോണകോളിവിസകഥാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദിഗുണാദിഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാവണ്ണനാ

൨൪൫. സകടവാഹേതി ദ്വീഹി സകടേഹി പരിച്ഛിന്നേ വാഹേ. ‘‘വാഹേ’’തി ബഹുവചനസ്സ ഹിരഞ്ഞവിസേസനത്തേപി സാമഞ്ഞാപേക്ഖായ ‘‘ഹിരഞ്ഞ’’ന്തി ഏകവചനം കതം.

൨൪൬. അദ്ദാരിട്ഠകവണ്ണാതി അല്ലാരിട്ഠഫലവണ്ണാ, തിന്തകാകപക്ഖവണ്ണാതിപി വദന്തി. രജനന്തി ഉപലിത്തം നീലാദിവണ്ണം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ചോളകേന പുഞ്ഛിത്വാ’’തി. തഞ്ഹി തഥാ പുഞ്ഛിതേ വിഗച്ഛതി. യം പന ചമ്മസ്സ ദുഗ്ഗന്ധാപനയനത്ഥം കാളരത്താദിരജനേഹി രഞ്ജിതത്താ കാളരത്താദിവണ്ണം ഹോതി, തം ചോളാദീഹി അപനേതും ന സക്കാ ചമ്മഗതികമേവ, തസ്മാ തം വട്ടതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഖല്ലകന്തി സബ്ബപണ്ഹിപിധാനചമ്മം, അപരിഗളനത്ഥം പണ്ഹിഉപരിഭാഗേ അപിധായ ആരോപനബന്ധനമത്തം വട്ടതി. വിചിത്രാതി സണ്ഠാനതോ വിചിത്രപടാ അധിപ്പേതാ, ന വണ്ണതോ സബ്ബസോ അപനേതബ്ബേസു ഖല്ലകാദീസു പവിട്ഠത്താ. ബിളാലസദിസമുഖത്താ മഹാഉലൂകാ ‘‘പക്ഖിബിളാലാ’’തി വുച്ചതി, തേസം ചമ്മം നാമ പക്ഖലോമമേവ.

ദിഗുണാദിഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അജ്ഝാരാമേഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാദിവണ്ണനാ

൨൫൧. ഉണ്ണാഹി കതപാദുകാതി ഏത്ഥ ഉണ്ണാമയകമ്ബലേഹി കതാ പാദുകാ സങ്ഗയ്ഹന്തി.

൨൫൩. ഗങ്ഗാമഹകീളികായാതി ഗങ്ഗാമഹേ കീളികായ. തത്ഥ ഹി ഇത്ഥിപുരിസാ യാനേഹി ഉദകകീളം ഗച്ഛന്തി. പീഠകസിവികന്തി ഫലകാദിനാ കതം പീഠകയാനം. പടപോതലികം അന്ദോലികാ. സബ്ബമ്പി യാനം ഉപാഹനേനപി ഗന്തും അസമത്ഥസ്സ ഗിലാനസ്സ അനുഞ്ഞാതം.

൨൫൪. വാളരൂപാനീതി ആഹരിമാനി വാളരൂപാനി. ചതുരങ്ഗുലാധികാനീതി ഉദ്ദലോമീഏകന്തലോമീഹി വിസേസദസ്സനം. ചതുരങ്ഗുലതോ ഹി ഊനാനി കിര ഉദ്ദലോമീആദീസു പവിസന്തി. വാനചിത്രോ ഉണ്ണാമയത്ഥരണോതി നാനാവണ്ണേഹി ഉണ്ണാമയസുത്തേഹി ഭിത്തിച്ഛേദാദിവസേന വായിത്വാ കതചിത്തത്ഥരണോ. ഘനപുപ്ഫകോതി ബഹലരാഗോ. പകതിതൂലികാതി തൂലപുണ്ണാ ഭിസി. വികതികാതി സീഹരൂപാദിവസേന വാനചിത്രാവ ഗയ്ഹതി. ഉദ്ദലോമീതി ‘‘ഉഭതോദസം ഉണ്ണാമയത്ഥരണ’’ന്തി ദീഘനികായട്ഠകഥായം വുത്തം. കോസേയ്യകട്ടിസ്സമയന്തി കോസിയസുത്താനം അന്തരാ സുവണ്ണമയസുത്താനി പവേസേത്വാ വീതം. സുവണ്ണസുത്തം കിര ‘‘കട്ടിസ്സം, കസട’’ന്തി ച വുച്ചതി. തേനേവ ‘‘കോസേയ്യകസടമയ’’ന്തി ആചരിയ-ധമ്മപാലത്ഥേരേന വുത്തന്തി വദന്തി. രതനപരിസിബ്ബിതന്തി സുവണ്ണലിത്തം. സുദ്ധകോസേയ്യന്തി രതനപരിസിബ്ബനരഹിതം.

അജിനമിഗചമ്മാനം അതിസുഖുമത്താ ദുപട്ടതിപട്ടാനി കത്വാ സിബ്ബന്തീതി വുത്തം ‘‘അജിനപ്പവേണീ’’തി. രത്തവിതാനേനാതി സബ്ബരത്തേന വിതാനേന. യം പന നാനാവണ്ണം വാനചിത്തം വാ ലേപചിത്തം വാ, തം വട്ടതി. ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ചിത്രം വാ’’തി ഇദം പന സബ്ബഥാ കപ്പിയത്താ വുത്തം, ന പന ഉഭതോഉപധാനേസു അകപ്പിയത്താ. ന ഹി ലോഹിതക-സദ്ദോ ചിത്തേ വത്തതി, പടലിഗ്ഗഹണേനേവ ചിത്തകസ്സപി അത്ഥരണസ്സ സങ്ഗഹേതബ്ബപ്പസങ്ഗതോ, കാസാവം പന ലോഹിതകവോഹാരം ന ഗച്ഛതി. തസ്മാ വിതാനേപി ഉഭതോഉപധാനേപി വട്ടതി. സചേ പമാണയുത്തന്തിആദി അഞ്ഞപ്പമാണാതിക്കന്തസ്സ ബിബ്ബോഹനസ്സ പടിക്ഖിത്തഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന ഉച്ചാസയനമഹാസയനഭാവദസ്സനത്ഥം തഥാ അവുത്തത്താ. തം പന ഉപധാനം ഉപോസഥികാനം ഗഹട്ഠാനം വട്ടതി. ഉച്ചാസയനമഹാസയനമേവ ഹി തദാ തേസം ന വട്ടതി. ദീഘനികായട്ഠകഥാദീസു കിഞ്ചാപി ‘‘ഠപേത്വാ തൂലികം സബ്ബാനേവ ഗോനകാദീനി രതനപരിസിബ്ബിതാനി വട്ടന്തീ’’തിആദി വുത്തം, വിനയട്ഠകഥായേവ കപ്പിയാകപ്പിയഭാവേ പമാണന്തി ഗഹേതബ്ബം.

അജ്ഝാരാമേഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഗിഹിവികതാനുഞ്ഞാതാദികഥാവണ്ണനാ

൨൫൬. അഭിനിസ്സായാതി അപസ്സായ. വിസുകായികവിപ്ഫന്ദിതാനന്തി പടിപക്ഖഭൂതാനം ദിട്ഠിചിത്തവിപ്ഫന്ദിതാനന്തി അത്ഥോ.

൨൫൭. യതിന്ദ്രിയന്തി മനിന്ദ്രിയവസേന സഞ്ഞതിന്ദ്രിയം.

൨൫൮. പാളിയം അട്ഠകവഗ്ഗികാനീതി സുത്തനിപാതേ (സു. നി. ൭൭൨ ആദയോ) അട്ഠകവഗ്ഗഭൂതാനി സോളസ സുത്താനി. ഏവം ചിരം അകാസീതി ഏവം ചിരകാലം പബ്ബജ്ജം അനുപഗന്ത്വാ അഗാരമജ്ഝേ കേന കാരണേന വാസമകാസീതി അത്ഥോ. സോ കിര മജ്ഝിമവയേ പബ്ബജിതോ, തേന ഭഗവാ ഏവമാഹ. ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി കാമേസു ദിട്ഠാദീനവാ ചിരായിത്വാപി ഘരാവാസേന പക്ഖന്ദന്തീതി ഏതമത്ഥം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ.

ആദീനവം ലോകേതി സങ്ഖാരലോകേ അനിച്ചതാദിആദീനവം. നിരുപധിന്തി നിബ്ബാനം. ‘‘അരിയോ ന രമതീ പാപേ’’തി ഇമസ്സ ഹേതുമാഹ ‘‘പാപേ ന രമതീ സുചീ’’തി. തത്ഥ സുചീതി വിസുദ്ധപുഗ്ഗലോ.

൨൫൯. കാളസീഹോതി കാളമുഖവാനരജാതി. ചമ്മം ന വട്ടതീതി നിസീദനത്ഥരണം കാതും ന വട്ടതി, ഭൂമത്ഥരണാദിവസേന സേനാസനപരിഭോഗോ വട്ടതേവ.

ഗിഹിവികതാനുഞ്ഞാതാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.