൩. വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകോ

വസ്സൂപനായികഅനുജാനനകഥാദിവണ്ണനാ

൧൮൪. വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകേ അപരസ്മിം ദിവസേതി ദുതിയേ പാടിപദദിവസേ.

൧൮൫. അഞ്ഞത്ഥ അരുണം ഉട്ഠാപനേന വാതി സാപേക്ഖസ്സ അകരണീയേന ഗന്ത്വാ അഞ്ഞത്ഥ അരുണം ഉട്ഠാപനേന വാ. പരിഹാനീതി ഗുണപരിഹാനി.

൧൮൭. പാളിയം സത്താഹം സന്നിവത്തോ കാതബ്ബോതി സകലം സത്താഹം ബഹി ഏവ അവീതിനാമേത്വാ സത്താഹപരിയോസാനഭൂതം അരുണുട്ഠാനകാലം പുന വിഹാരേവ സമ്ബന്ധവസേന സത്താഹം വിഹാരേ സന്നിവത്തം കാതബ്ബം. സത്താഹപരിയോസാനകാലോ ഹി ഇധ സത്താഹ-സദ്ദേന വുത്തോ, തദപേക്ഖായ ച ‘‘സന്നിവത്തോ’’തി പുല്ലിങ്ഗേന വുത്തം. തീണി പരിഹീനാനീതി ഭിക്ഖുനീനം വച്ചകുടിആദീനം പടിക്ഖിത്തത്താ പരിഹീനാനി.

൧൮൯. ന പലുജ്ജതീതി അഞ്ഞേസം അപ്പഗുണത്താ, മമ ച മരണേന ന വിനസ്സതി.

വസ്സൂപനായികഅനുജാനനകഥാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഹിതേയേവഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൯൯. ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസനകപുരിസോതി അനഞ്ഞഗതികോതി ദസ്സേതി. ഗന്തബ്ബന്തി സങ്ഘകരണീയേന അപ്പഹിതേപി ഗന്തബ്ബം. ഏത്ഥ ച അനുപാസകേഹിപി സാസനഭാവം ഞാതുകാമേഹി പഹിതേ തേസം പസാദവഡ്ഢിം സമ്പസ്സന്തേഹിപി സത്താഹകരണീയേന ഗന്തും വട്ടതീതി ഗഹേതബ്ബം.

രത്തിച്ഛേദവിനിച്ഛയോതി സത്താഹകരണീയേന ഗന്ത്വാ ബഹിദ്ധാ അരുണുട്ഠാപനസങ്ഖാതസ്സ രത്തിച്ഛേദസ്സ വിനിച്ഛയോ. ഗന്തും വട്ടതീതി അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതേനേവ സത്താഹകരണീയനിമിത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ ഇമിനാ നിമിത്തേന ഗന്ത്വാ ‘‘അന്തോസത്താഹേ ആഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ ഗന്തും വട്ടതി. പുരിമക്ഖണേ ആഭോഗം കത്വാ ഗമനക്ഖണേ വിസ്സരിത്വാ ഗതേപി ദോസോ നത്ഥി ‘‘സകരണീയോ പക്കമതീ’’തി (മഹാവ. ൨൦൭) വുത്തത്താ. സബ്ബഥാ പന ആഭോഗം അകത്വാ ഗതസ്സ വസ്സച്ഛേദോതി വദന്തി. യോ പന സത്താഹകരണീയനിമിത്താഭാവേപി ‘‘സത്താഹബ്ഭന്തരേ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ ഗന്ത്വാ സത്താഹബ്ഭന്തരേ ആഗച്ഛതി, തസ്സ ആപത്തിയേവ, വസ്സച്ഛേദോ നത്ഥി സത്താഹസ്സ സന്നിവത്തത്താതി വദന്തി. വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ഭണ്ഡകന്തി ചീവരഭണ്ഡം. സമ്പാപുണിതും ന സക്കോതി, വട്ടതീതി തദഹേവ ആഗമനേ സഉസ്സാഹത്താ വസ്സച്ഛേദോ വാ ആപത്തി വാ ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. ആചരിയന്തി അഗിലാനമ്പി നിസ്സയാചരിയഞ്ച ധമ്മാചരിയഞ്ച, പഗേവ ഉപസമ്പദാചരിയഉപജ്ഝായേസു. വദതി, വട്ടതീതി സത്താഹാതിക്കമേ ആപത്തിഅഭാവം സന്ധായ വുത്തം, വസ്സച്ഛേദോ പന ഹോതി ഏവ.

പഹിതേയേവഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അന്തരായേഅനാപത്തിവസ്സച്ഛേദകഥാവണ്ണനാ

൨൦൦. പാളിയം ഗണ്ഹിംസൂതി ഗഹേത്വാ ഖാദിംസു. പരിപാതിംസൂതി പലാപേസും, അനുബന്ധിംസൂതി അത്ഥോ.

൨൦൧. സത്താഹവാരേന അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോതി ഏത്ഥ ഛദിവസാനി ബഹിദ്ധാ വീതിനാമേത്വാ സത്തമേ ദിവസേ പുരാരുണാ ഏവ അന്തോഉപചാരസീമായ പവിസിത്വാ അരുണം ഉട്ഠാപേത്വാ പുനദിവസേ സത്താഹം അധിട്ഠായ ഗന്തബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. കേചി പന ‘‘സത്തമേ ദിവസേ ആഗന്ത്വാ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ തദഹേവ ദിവസഭാഗേപി ഗന്തും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം ‘‘അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ. സത്തമേ ദിവസേ തത്ഥ അരുണുട്ഠാപനമേവ ഹി സന്ധായ പാളിയമ്പി ‘‘സത്താഹം സന്നിവത്തോ കാതബ്ബോ’’തി വുത്തം. അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ ഗച്ഛന്തോ അന്തോ അപ്പവിസിത്വാ ബഹിദ്ധാവ സത്താഹം വീതിനാമേന്തേന സമുച്ഛിന്നവസ്സോ ഏവ ഭവിസ്സതി അരുണസ്സ ബഹി ഏവ ഉട്ഠാപിതത്താ. ഇതരഥാ ‘‘അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി വചനം നിരത്ഥകം സിയാ ‘‘സത്താഹവാരേന അന്തോവിഹാരേ പവിസിത്വാ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാപി ഗന്തബ്ബ’’ന്തി വത്തബ്ബതോ. അഞ്ഞേസു ച ഠാനേസു അരുണുട്ഠാപനമേവ വുച്ചതി. വക്ഖതി ഹി ചീവരക്ഖന്ധകേ ‘‘ഏകസ്മിം വിഹാരേ വസന്തോ ഇതരസ്മിം സത്താഹവാരേന അരുണമേവ ഉട്ഠാപേതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൬൪).

അഥാപി യം തേ വദേയ്യും ‘‘സത്തമേ ദിവസേ യദാ കദാചി പവിട്ഠേന തംദിവസനിസ്സിതോ അതീതഅരുണോ ഉട്ഠാപിതോ നാമ ഹോതീതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ അട്ഠകഥായം വുത്ത’’ന്തി, തം സദ്ദഗതിയാപി ന സമേതി. ന ഹി ഉട്ഠിതേ അരുണേ പച്ഛാ പവിട്ഠോ തസ്സ പയോജകോ ഉട്ഠാപകോ ഭവിതുമരഹതി. യദി ഭവേയ്യ, വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പനസ്സ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ തദഹേവ സത്താഹകരണീയേന പക്കന്തസ്സാപീതി ഏത്ഥ ‘‘അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ’’തി വചനം വിരുജ്ഝേയ്യ, തേനപി തംദിവസസന്നിസ്സിതസ്സ അരുണസ്സ ഉട്ഠാപിതത്താ. ആരഞ്ഞകസ്സാപി ഹി ഭിക്ഖുനോ സായന്ഹസമയേ അങ്ഗയുത്തം അരഞ്ഞട്ഠാനം ഗന്ത്വാ തദാ ഏവ നിവത്തന്തസ്സ അരുണോ ഉട്ഠാപിതോ ധുതങ്ഗഞ്ച വിസോധിതം സിയാ, ന ചേതം യുത്തം അരുണുഗ്ഗമനകാലേ ഏവ അരുണുട്ഠാപനസ്സ വുത്തത്താ. വുത്തഞ്ഹി ‘‘കാലസ്സേവ പന നിക്ഖമിത്വാ അങ്ഗയുത്തേ ഠാനേ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ അരുണുട്ഠാനവേലായം തേസം ആബാധോ വഡ്ഢതി, തേസം ഏവ കിച്ചം കാതബ്ബം, ന ധുതങ്ഗവിസുദ്ധികേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി (വിസുദ്ധി. ൧.൩൧). തഥാ പാരിവാസികാദീനമ്പി അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ വത്തം നിക്ഖിപന്താനം രത്തിച്ഛേദോ വുത്തോ. ‘‘ഉഗ്ഗതേ അരുണേ നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി (ചൂളവ. ൯൭) ഹി വുത്തം. സഹസേയ്യസിക്ഖാപദേപി അനുപസമ്പന്നേഹി സഹ നിവുത്ഥഭാവപരിമോചനത്ഥം ‘‘പുരാരുണാ നിക്ഖമിത്വാ’’തിആദി വുത്തം. ഏവം ചീവരവിപ്പവാസാദീസു ച സബ്ബത്ഥ രത്തിപരിയോസാനേ ആഗാമിഅരുണവസേനേവ അരുണുട്ഠാപനം ദസ്സിതം, ന അതീതാരുണവസേന. തസ്മാ വുത്തനയേനേവേത്ഥ അരുണുട്ഠാപനം വേദിതബ്ബം അഞ്ഞഥാ വസ്സച്ഛേദത്താ.

യം പന വസ്സം ഉപഗതസ്സ തദഹേവ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ സകരണീയസ്സ പക്കമനവചനം, തം വസ്സം ഉപഗതകാലതോ പട്ഠായ യദാ കദാചി നിമിത്തേ സതി ഗമനസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ യുത്തം, ന പന സത്താഹവാരേന ഗതസ്സ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ തദഹേവ ഗമനം ‘‘അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ ഏവ. യഥാ വാ ‘‘സത്താഹം അനാഗതായ പവാരണായ സകരണീയോ പക്കമതി, ആഗച്ഛേയ്യ വാ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തം ആവാസം, ന വാ ആഗച്ഛേയ്യാ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൨൦൭) പച്ഛിമസത്താഹേ അനാഗമനേ അനുഞ്ഞാതേപി അഞ്ഞസത്താഹേസു ന വട്ടതി. ഏവം പഠമസത്താഹേ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ ഗമനേ അനുഞ്ഞാതേപി തതോ പരേസു സത്താഹേസു ആഗതസ്സ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ ഗമനം ന വട്ടതീതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം. ഇധ ആഹടന്തി വിഹാരതോ ബഹി ആഗതട്ഠാനേ ആനീതം.

അന്തരായേഅനാപത്തിവസ്സച്ഛേദകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വജാദീസു വസ്സൂപഗമനകഥാവണ്ണനാ

൨൦൩. ഉപഗന്തും ൬൮ ന വട്ടതീതി കുടികാദീനം അഭാവേന ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ഏവം വചീഭേദം കത്വാ ഉപഗന്തും ന വട്ടതി.

൨൦൪. പാളിയം പിസാചില്ലികാതി പിസാചദാരകാ. പവിസനദ്വാരം യോജേത്വാതി സകവാടദ്വാരം കത്വാ. രുക്ഖം ഛിന്ദിത്വാതി സുസിരട്ഠാനസ്സ ഉപരിഭാഗം ഛിന്ദിത്വാ. ഖാണുമത്ഥകേതി സുസിരഖാണുമത്ഥകേ. ടങ്കിതമഞ്ചോ നാമ ദീഘേ മഞ്ചപാദേ വിജ്ഝിത്വാ അടനിയോ പവേസേത്വാ കതോ, സോ ഹേട്ഠുപരിയവസേന പഞ്ഞത്തോപി പുരിമസദിസോവ ഹോതി, തം സുസാനേ, ദേവതാഠാനേ ച ഠപേന്തി. ചതുന്നം പാസാണാനം ഉപരി പാസാണഫലകേ അത്ഥരിത്വാ കതഗേഹമ്പി ‘‘ടങ്കിതമഞ്ചോ’’തി വുച്ചതി.

വജാദീസുവസ്സൂപഗമനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അധമ്മികകതികാദികഥാവണ്ണനാ

൨൦൫. മഹാവിഭങ്ഗേതി ചതുത്ഥപാരാജികവണ്ണനായം. പരതോ സേനാസനക്ഖന്ധകേപി അധമ്മികം കതികവത്തം ആവി ഭവിസ്സതി ഏവ.

൨൦൭. യസ്മാ നാനാസീമായം ദ്വീസു ആവാസേസു വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തസ്സ ‘‘ദുതിയേ വസിസ്സാമീ’’തി ഉപചാരതോ നിക്ഖന്തമത്തേ പഠമോ സേനാസനഗ്ഗാഹോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. തസ്മാ പാളിയം ‘‘തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതീ’’തി പഠമം സേനാസനഗ്ഗാഹം സന്ധായ വുത്തം. ദുതിയേ സേനാസനഗ്ഗാഹേ പന പുരിമികാ പഞ്ഞായതേവ, തത്ഥേവ തേമാസം വസന്തോ പുരിമവസ്സംവുത്ഥോ ഏവ ഹോതി, തതോ വാ പന ദുതിയദിവസാദീസു ‘‘പഠമസേനാസനേ വസിസ്സാമീ’’തി ഉപചാരാതിക്കമേ പുരിമികാപി ന പഞ്ഞായതീതി ദട്ഠബ്ബം.

൨൦൮. പാളിയം ‘‘സോ സത്താഹം അനാഗതായ പവാരണായ സകരണീയോ പക്കമതീ’’തി വുത്തത്താ പവാരണാദിവസേപി സത്താഹകരണീയം വിനാ ഗന്തും ന വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം. കോമുദിയാ ചാതുമാസിനിയാതി പച്ഛിമ-കത്തികപുണ്ണമായ. സാ ഹി തസ്മിം കാലേ കുമുദാനം അത്ഥിതായ കോമുദീ, ചതുന്നം വസ്സികമാസാനം പരിയോസാനത്താ ചാതുമാസിനീതി ച വുച്ചതി.

അധമ്മികകതികാദികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.