൩. ഭാരവഗ്ഗോ

൧. ഭാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൨. ഉപാദാനാനം ആരമ്മണഭൂതാ ഖന്ധാ ഉപാദാനക്ഖന്ധാ. പരിഹാരഭാരിയട്ഠേനാതി പരിഹാരസ്സ ഭാരിയഭാവേന ഗരുതരഭാവേന. വുത്തമേവ അത്ഥം പാകടം കാതും ‘‘ഏതേസഞ്ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ യസ്മാ ഏതാനി ഠാനഗമനാദീനി രൂപാരൂപധമ്മാനം പങ്ഗുലജച്ചന്ധാനം വിയ അഞ്ഞമഞ്ഞൂപസ്സയവസേന ഇജ്ഝന്തി, ന പച്ചേകം, തസ്മാ ‘‘ഏതേസ’’ന്തി അവിസേസവചനം കതം. പുഗ്ഗലന്തി ഖന്ധസന്താനം വദതി. ഖന്ധസന്താനോ ഹി അവിച്ഛേദേന പവത്തമാനോ യാവ പരിനിബ്ബാനാ ഖന്ധഭാരം വഹന്തോ വിയ ലോകേ ഖായതി തബ്ബിനിമുത്തസ്സ സത്തസ്സ അഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘പുഗ്ഗലോ’’തിആദി. ഭാരഹാരോതി ജാതോതി ഭാരഹാരോ നാമ ജാതോ.

പുനബ്ഭവകരണം പുനബ്ഭവോ, തം ഫലം അരഹതി, തത്ഥ നിയുത്താതി വാ പോനോഭവികാ. തബ്ഭാവസഹഗതം യഥാ ‘‘സനിദസ്സനാ ധമ്മാ’’തി, ന സംസട്ഠസഹഗതം, നാപി ആരമ്മണസഹഗതം. ‘‘തത്ര തത്രാ’’തി യം യം ഉപ്പത്തിട്ഠാനം, രൂപാദിആരമ്മണം വാ പത്വാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ. തേനാഹ ‘‘ഉപപത്തിട്ഠാനേ വാ’’തിആദി. പഞ്ചകാമഗുണികോതി പഞ്ചകാമഗുണാരമ്മണോ. രൂപാരൂപൂപപത്തിഭവേ രാഗോ രൂപാരൂപഭവരാഗോ. ഝാനനികന്തി ഝാനസങ്ഖാതേ കമ്മഭവേ രാഗോ. സസ്സതാദിട്ഠീതി ഭവദിട്ഠി, തംസഹഗതോ രാഗോ. അയന്തി രാഗോ ഭവതണ്ഹാ നാമ. ഉച്ഛേദദിട്ഠി വിഭവദിട്ഠി നാമ, തംസഹഗതോ ഛന്ദരാഗോ വിഭവതണ്ഹാ നാമ. ഏസ പുഗ്ഗലോ ഖന്ധഭാരം ആദിയതി തണ്ഹാവസേന പടിസന്ധിഗ്ഗഹണതോ. ‘‘അസേസമേത്ഥ തണ്ഹാ വിരജ്ജതി പലുജ്ജതി നിരുജ്ഝതി പഹീയതീ’’തിആദിനാ സബ്ബപദാനി നിബ്ബാനവസേനേവ വേദിതബ്ബാനീതി ആഹ ‘‘സബ്ബം നിബ്ബാനസ്സേവ വേവചന’’ന്തി.

ഭാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. പരിഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. പരിജാനിതബ്ബേതി പഹാനപരിഞ്ഞായ പരിജാനിതബ്ബേ. തഥാ പരിജാനനഞ്ച തത്ഥ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, തേസം അതിക്കമോതി ആഹ ‘‘സമതിക്കമിതബ്ബേതി അത്ഥോ’’തി. അച്ചന്തപരിഞ്ഞന്തി നിബ്ബാനം വദതി. തേനാഹ ‘‘സമതിക്കമന്തി അത്ഥോ’’തി.

പരിഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അഭിജാനസുത്തവണ്ണനാ

൨൪. ഞാതപരിഞ്ഞാ കഥിതാ ‘‘അഭിവിസിട്ഠായ പഞ്ഞായ ജാനന’’ന്തി കത്വാ. ദുതിയപദേനാതി ‘‘പരിജാന’’ന്തി പദേന. തതിയചതുത്ഥേഹീതി ‘‘വിരാജയം പജഹ’’ന്തി പദേഹി.

അഭിജാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪-൯. ഛന്ദരാഗസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൫-൩൦. ധാതുസംയുത്തേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാനി, കേവലഞ്ഹി ഏത്ഥ ഖന്ധവസേന ദേസനാ ആഗതാ, തത്ഥ ധാതുവസേനാതി അയമേവ വിസേസോ. ചത്താരി സച്ചാനി കഥിതാനി അസ്സാദാദീനവനിസ്സരണവസേന ദേസനായ പവത്തത്താ.

ഛന്ദരാഗസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. അഘമൂലസുത്തവണ്ണനാ

൩൧. അഘം വുച്ചതി പാപം, അഘനിമിത്തതായ അഘം ദുക്ഖം. ഇദഞ്ഹി ദുക്ഖം നാമ വിസേസതോ പാപഹേതുകം കമ്മഫലസഞ്ഞിതം. തഥാ വട്ടദുക്ഖം അവിജ്ജാതണ്ഹാമൂലകത്താ. അഘസ്സ നിമിത്തതായ അഘം ദുക്ഖം. വട്ടാനുസാരീ മഹാജനോ ഹി ദുക്ഖാഭിഭൂതോ തസ്സ പതികാരം മഞ്ഞമാനോ തം തം കരോതീതി.

അഘമൂലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. പഭങ്ഗുസുത്തവണ്ണനാ

൩൨. പഭിജ്ജനസഭാവന്തി ഖണേ ഖണേ പഭങ്ഗുസഭാവം.

പഭങ്ഗുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭാരവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.